Σάββατο, 20 Δεκεμβρίου 2014

Κωστής Παλαμάς: Ὁ Γκρεμιστὴς - Επίκαιρο όσο ποτέ!!

Ο Γκρεμιστής είναι ένα ποίημα φλογερό, γενναίο, τολμηρό... ένας ύμνος στην κάθαρση, μια ωδή για αναγέννηση.
Ο ποιητής πιθανώς ξαφνιάζει με την ίσως γεμάτη πάθος προσταγή: «Γκρεμίστε! » αλλά αυτή η προσταγή δεν είναι παρά η ανάγκη του ποιητή για δημιουργία.


Ήδη από τον πρώτο στίχο ο ποιητής τονίζει ότι η ιδιότητα του «γκρεμιστή» είναι συνυφασμένη με αυτήν του «κτίστη», το γκρέμισμα είναι η προϋπόθεση της δημιουργίας, αλλά και η πρόθεση για δημιουργία είναι η προϋπόθεση για τον γκρεμιστή.



Ὁ Γκρεμιστὴς
Ἀκοῦστε. Ἐγὼ εἶμαι ὁ γκρεμιστής, γιατί εἶμ᾿ ἐγὼ κι ὁ κτίστης,
ὁ διαλεχτὸς τῆς ἄρνησης κι ὁ ἀκριβογιὸς τῆς πίστης.
Καὶ θέλει καὶ τὸ γκρέμισμα νοῦ καὶ καρδιὰ καὶ χέρι.
Στοῦ μίσους τὰ μεσάνυχτα τρέμει ἑνὸς πόθου ἀστέρι.
Κι ἂν εἶμαι τῆς νυχτιᾶς βλαστός, τοῦ χαλασμοῦ πατέρας,
πάντα κοιτάζω πρὸς τὸ φῶς τὸ ἀπόμακρο τῆς μέρας.
ἐγὼ ὁ σεισμὸς ὁ ἀλύπητος, ἐγὼ κι ὁ ἀνοιχτομάτης·
τοῦ μακρεμένου ἀγναντευτής, κι ὁ κλέφτης κι ὁ ἀπελάτης*
καὶ μὲ τὸ καριοφίλι μου καὶ μὲ τ᾿ ἀπελατίκι*
τὴν πολιτεία τὴν κάνω ἐρμιά, γῆ χέρσα τὸ χωράφι.
Κάλλιο φυτρῶστε, ἀγκριαγκαθιές, καὶ κάλλιο οὐρλιάστε, λύκοι,
κάλλιο φουσκῶστε, πόταμοι καὶ κάλλιο ἀνοῖχτε τάφοι,
καί, δυναμίτη, βρόντηξε καὶ σιγοστάλαξε αἷμα,
παρὰ σὲ πύργους ἄρχοντας καὶ σὲ ναοὺς τὸ Ψέμα.
Τῶν πρωτογέννητων καιρῶν ἡ πλάση μὲ τ᾿ αγρίμια
ξανάρχεται. Καλῶς νὰ ῾ρθῆ. Γκρεμίζω τὴν ἀσκήμια.
Εἶμ᾿ ἕνα ἀνήμπορο παιδὶ ποὺ σκλαβωμένο τό ῾χει
τὸ δείλιασμα κι ὅλο ρωτᾷ καὶ μήτε ναὶ μήτε ὄχι
δὲν τοῦ ἀποκρίνεται κανείς, καὶ πάει κι ὅλο προσμένει
τὸ λόγο ποὺ δὲν ἔρχεται, καὶ μία ντροπὴ τὸ δένει
Μὰ τὸ τσεκοῦρι μοναχὰ στὸ χέρι σὰν κρατήσω,
καὶ τὸ τσεκοῦρι μου ψυχὴ μ᾿ ἕνα θυμὸ περίσσο.
Τάχα ποιὸς μάγος, ποιὸ στοιχειὸ τοῦ δούλεψε τ᾿ ἀτσάλι
καὶ νιώθω φλόγα τὴν καρδιὰ καὶ βράχο τὸ κεφάλι,
καὶ θέλω νὰ τραβήξω ἐμπρὸς καὶ πλατωσιὲς* ν᾿ ἀνοίξω,
καὶ μ᾿ ἕνα Ναὶ νὰ τιναχτῶ, μ᾿ ἕνα Ὄχι νὰ βροντήξω;
Καβάλα στὸ νοητάκι* μου, δὲν τρέμω σας ὅποιοι εἶστε
γκρικάω,* βγαίνει ἀπὸ μέσα του μιὰ προσταγή: Γκρεμίστε!

Δειλοί και κρυφοί στίχοι, 1928

απελάτης= βυζαντινός φρουρός των συνόρων - ζωοκλέφτης.
απελατίκι= σιδερένιο ρόπαλο
πλατωσιές= πλατώματα, πλατύ άνοιγμα, ξέφωτο
νοητάκι= μαγικό άλογο με υπερφυσικές ικανότητες
γρικάω= ακούω


Για τον ποιητή, το γκρέμισμα δεν είναι μία άλογη απόρροια ενός βίαιου μηδενισμού  (όπως με μια απρόσεχτη ανάγνωση μπορεί να νομίσει κανείς ), αλλά είναι μία ενέργεια που απαιτεί πίστη, «νου και καρδιά και χέρι».
Δηλαδή ο ποιητής με την προσταγή: «Γκρεμίστε!», δεν προτρέπει στην άκριτη (και υλική) καταστροφή αλλά στην κατεδάφιση της ασχήμιας και του ψευδους που κυριαρχεί πλέον σχεδόν σε κάθε τι ανθρώπινο, «σε πύργους και σε ναούς». Για τον ποιητή/ κτίστη, θεμέλιο πρέπει να είναι η ίδια η αλήθεια της φύσης, «των πρωτογέννητων καιρών η πλάση με τα αγρίμια», και έτσι δεν προτρέπει σε έναν οπισθοδρομισμό αλλά σε μια ηθική και κοινωνική αναγέννηση, η οποία μπορεί να έρθει μόνο με την κατεδάφιση των πλέον αλλοτριωμένων σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων («τὴν πολιτεία τὴν κάνω ἐρμιά») και το εκ νέου κτίσιμό τους, αντλώντας από τις πρωταρχικές ανάγκες που ώθησαν τον άνθρωπο σε κοινωνία.

Ο ποιητής νοιώθει αποστροφή και θυμό αλλά αν και βρίσκεται στα μεσάνυχτα του μίσους πάντα κοιτάζει προς το φως το απόμακρο της μέρας...με αυτόν τον τρόπο ότι γκρεμίζει, το γκρεμίζει με ελπίδα και μόνο έτσι καταφέρνει να γίνεται και ο κτίστης. Με λίγα λόγια μόνο με ελπίδα, ελευθερία από κάθε κηδεμονία («Καβάλα στὸ νοητάκι μου, δὲν τρέμω σας ὅποιοι εἶστε...») και στόχους για κάτι καλύτερο και πιο αληθινό μπορεί να γκρεμιστεί η ασχήμια και το ψεύδος, αλλιώς - αν και δεν το λέει ο Παλαμάς -  το «γκρέμισμα» γίνεται μάλλον αυτοκαταστροφικό....
Στην σημερινή εποχή της παρακμής και της κρίσης, τα λόγια της ποίησης του Παλαμά ακούγονται μάλλον επίκαιρα και αναδεικνύουν τόσο τον άλογο μηδενισμό της όποιας βίας όσο και την ίσως ανόητη και στο τέλος οδυνηρή επιμονή μας να χτίσουμε πάνω στα θεμέλια της ασχήμιας και του ψεύδους(κρύβοντας τα έτσι κάτω από το χαλί...).
Η κρίση είναι βαθιά, συνάμα πολιτική και κοινωνική. Οι σχέσεις της κοινωνίας και της πολιτείας, όσο και οι θεσμοί της (πολιτικοί και μη) πάσχουν. Τα συστήματα που τους εκφράζουν είναι δυστυχώς φθαρμένα (δεν έχει σημασία αν είναι πλήρως ή μερικώς), αλλά η κάθαρση θα έρθει μονάχα μέσω της αναγέννησης.
Η αλήθεια των θεσμών της Δημοκρατίας και της κοινωνίας δεν μπορεί να γκρεμιστεί (όσο και αν το διατείνονται κάποιοι...) αλλά η φανέρωση και η πραγμάτωσή της προϋποθέτει το γκρέμισμα του ψεύδους και όλων των φορέων του.
Αλλά για να είσαι ο κτίστης, πρέπει να είσαι και ο γκρεμιστής και αυτό βέβαια θέλει τόλμη.

α.α.

Σημείωση: Την ιδέα για το ποίημα την πήρα από εδώ
Πηγές:
Βιογραφικά στοιχεία
Ο Αληθινός Παλαμάς του Ν. Ζαχαριάδη

Απροστάτευτα παιδιά, πτωχευμένες οικογένειες,
αβοήθητα ιδρύματα...

Τον τελευταίο μήνα συζητήθηκε έντονα μια πρωτοβουλία που έλαβε ο Υφυπουργός Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας να εκδώσει Υπουργική Απόφαση με την οποία επιχειρείται να θεσμοθετηθεί μια σειρά από «προδιαγραφές» για τη λειτουργία των ιδρυμάτων παιδικής προστασίας ιδιωτικού δικαίου, τα οποία ονομάστηκαν πλέον «Μονάδες Προστασίας Παιδιού».

Διοικήσεις γνωστών και μη γνωστών στο ευρύ κοινό ιδρυμάτων διαμαρτυρήθηκαν ποικιλοτρόπως, επικαλούμενες την αδυναμία τους να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις της Απόφασης, που εμφανίστηκε ουσιαστικά να οδηγεί –αν εφαρμοστεί- στο κλείσιμο των ιδρυμάτων αυτών. Είναι πράγματι έτσι η κατάσταση; Γιατί, σε μια τόσο δυσμενή για αυτήν περίοδο, η κυβέρνηση δημιουργεί ένα ακόμη μέτωπο;

Σε τι ακριβώς αποβλέπουν αυτές οι «προδιαγραφές»; Είναι σύμφωνες με τα διεθνώς θεσπισμένα πρότυπα; Και αν ναι, προς τι οι διαμαρτυρίες; 

Η παιδική φτώχεια, σύμφωνα με τις επίσημες έρευνες έχει εξαπλωθεί και απειλεί πάνω από το 1/3 των νοικοκυριών της χώρας μας. 
Όμως πολλές σύγχρονες οικογένειες, πέρα από την οικονομική τους ανέχεια, πάσχουν και από μιας άλλης μορφής πτώχευση, αυτή που αφορά τη μη λειτουργικότητα και την αδυναμία να παράσχουν στα παιδιά τους το κατάλληλο περιβάλλον και ένα πλαίσιο υγιούς και ασφαλούς διαπαιδαγώγησης τους.

Τα τελευταία χρόνια πληροφορούμαστε διαρκώς για όλο και περισσότερες περιπτώσεις παιδιών που χρειάζεται να απομακρυνθούν από τις φυσικές τους οικογένειες, επειδή οι γονείς τους ασκούν πλημμελώς τα καθήκοντά τους, επειδή τα κακοποιούν, τα παραμελούν ή για άλλους σοβαρούς λόγους δεν μπορούν να τα φροντίσουν στοιχειωδώς, όπως τους πρέπει.

25 χρόνια μετά την υιοθέτηση της διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, μέσα στο σκηνικό της κοινωνικής και οικονομικής κρίσης, η κοινωνία μας έχει αρχίσει σταδιακά να μιλάει περισσότερο για τα κακώς κείμενα και τις παραβιάσεις σε βάρος των παιδιών και να συνειδητοποιεί τις αδυναμίες πολλών οικογενειών, αλλά δυσκολεύεται να βρει λύσεις.

Τα ίδια τα παιδιά, οι γείτονες, οι εκπαιδευτικοί, απευθύνονται τακτικότερα στα όργανα της δικαιοσύνης και ζητούν παρέμβαση για πραγματικά ζοφερές καταστάσεις ενδοοικογενειακής ανέχειας, δυσαρμονίας, δυσλειτουργίας και βίας.
Και ακόμα, συχνά, παιδιά με αναπηρίες ή με ψυχικές διαταραχές δυσκολεύονται να παραμείνουν στο φυσικό τους περιβάλλον και παραπέμπονται σε εναλλακτικά πλαίσια «φροντίδας».
Σε αυτό το σκηνικό, τα ιδρύματα αποτελούν συχνά την καταφυγή, όχι όμως αναγκαστικά και τη λύτρωση για πολλά παιδιά που χρειάζεται να απομακρυνθούν από μια ακατάλληλη οικογένεια.

Τα παραδοσιακά ορφανοτροφεία και τα σπίτια περίθαλψης των παιδιών θυμάτων του πολέμου και των καταστροφών έδωσαν σταδιακά τη θέση τους σε άλλου είδους ιδρύματα μέριμνας για τα πληγωμένα ή εγκαταλειμμένα παιδιά των ημερών μας.

Και ανάλογα με τον οικονομικό, κοινωνικό και πολιτισμικό τους χαρακτήρα, προσφέρουν εναλλακτικά την φροντίδα που η πολιτεία χρωστάει στα παιδιά αυτά, ως μέρος των υποχρεώσεων που έχει αναλάβει με βάση τη διεθνή Σύμβαση, το Σύνταγμα και τη λοιπή νομοθεσία.
Μια φροντίδα που όμως ορισμένες φορές είναι ασύνταχτη και προβληματική και αντί να ανακουφίζει, διογκώνει τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν τα παιδιά στις φυσικές τους οικογένειες.

Σήμερα υπολογίζεται ότι περίπου 3.000 παιδιά (0-18 χρόνων) ζουν σε πλαίσια ιδρυματικής φροντίδας στη χώρα μας, περιλαμβάνοντας τα ιδρύματα γενικού πληθυσμού, τις δομές φιλοξενίας ασυνόδευτων ανηλίκων και αυτά που απευθύνονται σε παιδιά με αναπηρίες και χρόνιες παθήσεις.

Γύρω στα 800 είναι τα παιδιά που φιλοξενούνται σε δημόσια ιδρύματα, ενώ ο αριθμός των παιδιών σε ιδιωτικά και εκκλησιαστικά ιδρύματα δίνεται μόνο κατ' εκτίμηση και με επιφύλαξη, καθώς δυστυχώς η Πολιτεία, παρά τις διακηρύξεις της εδώ και χρόνια, δεν έχει κατορθώσει να διαθέτει σύστημα καταγραφής των παιδιών αυτών και των αναγκών τους.

Η νομοθεσία που διέπει τα ιδρύματα, δημόσια και ιδιωτικά, είναι παλαιά και ανεπαρκής. Οι μηχανισμοί εποπτείας της πολιτείας είναι σχεδόν ανύπαρκτοι.

Το Σώμα Επιθεωρητών Υγείας και Πρόνοιας, που είχε αρμοδιότητα πραγματοποίησης ελέγχων στα ιδρύματα, μετά τον διαχωρισμό της Πρόνοιας από το Υπουργείο Υγείας έχασε τις αρμοδιότητές του και έπαψε να ασχολείται με τα προνοιακά ζητήματα.

Η περίφημη πιστοποίηση των ιδρυμάτων που ξεκίνησε στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης έγινε μόνο σε επίπεδο τεχνικών προδιαγραφών, ενώ οι ποιοτικές προδιαγραφές, όπως η εξειδίκευση του προσωπικού και η επιστημονική οργάνωση των ιδρυμάτων δεν είχαν προβλεφθεί στη νομοθεσία μέχρι την πρόσφατη Απόφαση.


Ο χαρακτήρας των υπαρχόντων ιδρυμάτων παιδικής προστασίας αποκλίνει σε μεγάλο βαθμό.

Υπάρχουν ιδρύματα ιδιωτικού δικαίου ή εκκλησιαστικά που λειτουργούν σχεδόν αποκλειστικά με εθελοντές ή με αναχρονιστικές αντιλήψεις (απαγόρευση παντελονιών στα κορίτσια, περιορισμός εξόδων, κλπ), όπως και ιδρύματα που επιχειρούν να ακολουθούν τα διεθνώς θεσπισμένα πρότυπα και διαθέτουν διεπιστημονικές ομάδες συνεργατών. 

Η οικονομική κατάσταση των ιδρυμάτων δυσκολεύει όλο και περισσότερο. Οι δωρεές λιγοστεύουν, η αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας περιορίζεται, η φορολογία αυξάνει, οι δημόσιες χρηματοδοτήσεις περιορίζονται διαρκώς και πολλά ιδρύματα αναφέρουν σοβαρότατες δυσκολίες στο να διατηρήσουν τη λειτουργία τους.

Η καθιέρωση προδιαγραφών στα ιδρύματα παιδικής προστασίας, στα ιδιωτικά, αλλά και στα δημόσια που δεν περιλαμβάνει η παραπάνω Απόφαση, είναι μια υπόθεση που εκκρεμεί εδώ και πολλά χρόνια στη χώρα μας.

Ο Συνήγορος του Παιδιού έχει ζητήσει επανειλημμένα την προώθησή της, ως απόλυτη υποχρέωση της Πολιτείας που προκύπτει από τις διεθνείς νομικές δεσμεύσεις της.

Μια καθιέρωση όμως που θα πρέπει να συνδυαστεί με την υποστήριξη της λειτουργίας των ιδρυμάτων που πληρούν τις θεσπισμένες προδιαγραφές. Το Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας διεξήγαγε διαβουλεύσεις πριν προχωρήσει στην υιοθέτηση της Υπουργικής Απόφασης που προκάλεσε τις έντονες αντιδράσεις.

Ωστόσο, όπως γίνεται συνήθως σε αυτή τη χώρα, θεωρήθηκε ότι με ένα νομοθέτημα που θα κινηθεί κοντά σε διεθνείς «υψηλές προδιαγραφές» η Πολιτεία εξοφλεί τις υποχρεώσεις της απέναντι στα παιδιά και ότι έστω και αν δεν μπορέσουν να συμμορφωθούν και προσαρμοσθούν οι φορείς, θα δοθεί ένα μήνυμα ότι το Υπουργείο μερίμνησε για την αναγκαία νομοθετική προσαρμογή.
Δεν είναι όμως έτσι τα πράγματα. Στην περίοδο της κρίσης, η Πολιτεία αντί να περιορίσει του πόρους για την υποστήριξη των αδυνάτων θα πρέπει να τους αυξήσει.

Αντί να περιορίζεται σε καθιέρωση κανόνων και υποχρεώσεων για τα ιδρύματα, θα πρέπει να μεριμνήσει και για την ενίσχυση όσων φορέων κατορθώνουν να παρέχουν ουσιαστική ποιοτική φροντίδα.

Θα πρέπει επίσης να ενισχύσει τους εποπτικούς μηχανισμούς, να αναδείξει τις καλές πρακτικές στην παιδική προστασία και να προσαρμόσει τις προβλεπόμενες προδιαγραφές σε όσα αποδεικνύονται ότι ανταποκρίνονται καλύτερα στα δικαιώματα και τις ανάγκες των παιδιών που έχουν απομακρυνθεί από τους φυσικούς τους γονείς.
Στο σημείο αυτό είναι απαραίτητο να τονιστεί ότι η διεθνής τάση στην παιδική προστασία, βάσει και των προβλέψεων της διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, προκρίνει την αποιδρυματοποίηση, δηλαδή την αποφυγή τοποθέτησης και πολύχρονης παραμονής των παιδιών σε μεγάλα ιδρύματα και αντ' αυτών την τοποθέτηση τους –όταν είναι απαραίτητο να απομακρυνθούν από τη φυσική τους οικογένεια- σε πλαίσια που προσομοιάζουν με οικογένειες, σε αναδοχή ή υιοθεσία, ή την υποστήριξη της φυσικής τους οικογένειας για να ξεπεράσει τα τυχόν προβλήματά της.

Τα ιδρύματα που λειτουργούν με το ασυλικό μοντέλο πρέπει να κλείσουν, όσα δε παραμείνουν σε λειτουργία να έχουν μονάδες με μικρό αριθμό παιδιών, των οποίων η τοποθέτηση να αναθεωρείται τακτικά.
Μια κυβέρνηση που θέλει να επιδείξει ενδιαφέρον για την παιδική προστασία δεν αρκεί να εκπονεί νομοθετήματα που θέτουν προδιαγραφές, χωρίς να επεξεργάζεται σχέδια για την ουσιαστική βελτίωση και υποστήριξη των μονάδων παιδικής προστασίας και των κοινωνικών υπηρεσιών στις τοπικές κοινότητες.
Αυτών, που θα υποστηρίξουν τις φυσικές οικογένειες αλλά και θα διευκολύνουν, όπου χρειάζεται, την τοποθέτηση παιδιών σε ανάδοχες οικογένειες.
Η παιδική προστασία χρειάζεται επενδύσεις πόρων, ανάπτυξη συνεργασιών, εκσυγχρονισμό, συστηματική εποπτεία και υποστήριξη, για να επιτελέσει την αποστολή της.

Η οικογένεια χρειάζεται την Πολιτεία ως ουσιαστικό αρωγό της, με ισχυρές κοινωνικές υπηρεσίες στο πλάι της, στήριξη της απασχόλησης των γονέων, ενίσχυση της ελεύθερης πρόσβασης των παιδιών σε ποιοτικές υπηρεσίες εκπαίδευσης, υγείας και πρόνοιας, οικογενειακά δικαστήρια για την κατάλληλη και ταχεία επίλυση των διαφορών στους κόλπους της, τοπικά δίκτυα αλληλεγγύης και αλληλοϋποστήριξης.
Αν όλα αυτά γίνουν συνείδηση και προτεραιότητα αυτών που λαμβάνουν τις πολιτικές αποφάσεις, τότε υπάρχει ελπίδα η κρίση να μετατραπεί σε ευκαιρία. Αν όχι, θα παραμείνουμε στο σημερινό σκοτεινό τοπίο, που δεν μπορεί να φωτιστεί πραγματικά από παγκόσμιες ημέρες και ευχολόγια.

* Ο Γιώργος Μόσχος είναι Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού

tvxs.gr
Μας το έστειλε ο Κλεισθένης 

Γιατί οι Έλληνες στολίζουμε καράβι τα Χριστούγεννα;

Πού βρίσκονται, οι ρίζες της παράδοσης του στολισμού καραβιού, τις μέρες της γέννησης του Χριστού;
Και γιατί το χριστουγεννιάτικο δέντρο κατάφερε να εκτοπίσει το καράβι από τα ελληνικά σπίτια και τις πλατείες;

Γιατί οι Έλληνες στολίζουμε καράβι τα Χριστούγεννα;
Η ιστορία μάς πάει αρκετά πίσω και οι απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα είναι πιο απλές από όσο θα νόμιζε κανείς.
Ας τις δούμε.


Η Ελλάδα είναι ευλογημένος τόπος. Ευλογημένος με το δώρο της θάλασσας και του απέραντου γαλάζιου. Και οι Έλληνες αγαπήσαμε από νωρίς τα μυστήρια και τα μυστικά της και βαλθήκαμε να την κατακτήσουμε. Έτσι, η Ελλάδα υπήρξε, ιστορικά, χώρα ναυτικών. Και είναι ακόμα, έχοντας βιώσει έντονα όσα καλά, αλλά και κακά φέρνει η θάλασσα, στο πέρασμα των χρόνων.
Λογικό ήταν, λοιπόν, η καθημερινότητα των κατοίκων της να περιστρέφεται γύρω από το υγρό στοιχείο. Γεγονός που ήταν, μάλιστα, εντονότερο πριν αρκετές δεκαετίες, όταν σχεδόν από κάθε σπίτι, θα έλεγε κανείς, ο πατέρας ή ο γιος – πολλές φορές και οι δύο – έλειπαν “στα καράβια”, παλεύοντας για το ψωμί της οικογένειας.
Και τα Χριστούγεννα δεν μπορούσαν να διαφέρουν.
Τα παιδιά που έμεναν πίσω, οπλισμένα με πολλή φαντασία, συνήθιζαν να κατασκευάζουν μόνα τα παιχνίδια τους, χρησιμοποιώντας ό,τι είχαν πρόχειρο· συνήθως, ξύλο και λίγο χαρτί ή κουρέλια. Τα περισσότερα κατέληγαν να φτιάχνουν το παραδοσιακό, πλέον, καραβάκι, εμπνευσμένα από τα μακρινά ταξίδια των αγαπημένων τους προσώπων και τη νοσταλγία να τα ξαναδούν.
Γιατί οι Έλληνες στολίζουμε καράβι τα Χριστούγεννα;
 Τα κάλαντα με τη συνοδεία στολισμένου καραβιού
στη Σύρο, παραμονή Χριστουγέννων
Δεν μας είναι ξένη η εικόνα παιδιών (ή και μεγαλύτερων) να γυρνάνε από πόρτα σε πόρτα για να πούνε τα κάλαντα, κρατώντας στα χέρια ένα τέτοιο, χειροποίητο καραβάκι. Στολισμένο με χρωματιστά χαρτιά και σχοινιά, γέμιζε από γλυκά και χριστόψωμα από τους γείτονες. Αν και το συγκεκριμένο έθιμο έχει ατονίσει, κρατάει ακόμα στα νησιά, από όπου και προέρχεται.

Το καραβάκι ενδεχομένως να συμβόλιζε, όχι μόνο την προσμονή των παιδιών για αντάμωση με τους συγγενείς τους, αλλά και τη δική τους αγάπη για τη θάλασσα. Παράλληλα, μικρά καραβάκια είχαν τον ρόλο και ενός τιμητικού καλωσορίσματος για τους Έλληνες θαλασσοπόρους που επέστρεφαν στα σπίτια και τις οικογένειές τους, καθώς και τάματος για να είναι ασφαλείς στα άγρια κύματα.

Ως τέτοιο βρήκε, σιγά - σιγά, μεγαλύτερη θέση και μέσα στα σπίτια των Ελλήνων - κυρίως όσων ασχολούνταν με τη θάλασσα - και καθιερώθηκε το έθιμο του στολισμού του. Όπως, όμως, επισημαίνει ο συγγραφέας Δημήτριος Λουκάτος, το καραβάκι ήταν, συχνά, συνυφασμένο με την αίσθηση του αποχωρισμού και με δυσάρεστες αναμνήσεις και δεν μπόρεσε να εδραιωθεί ως γιορτινό σύμβολο.
Γιατί οι Έλληνες στολίζουμε καράβι τα Χριστούγεννα; 

Για το λόγο αυτό, ήταν εύκολο να αντικατασταθεί, αργότερα, από το έθιμο του χριστουγεννιάτικου δέντρου, το οποίο απαλλαγμένο από τέτοιους συσχετισμούς στις συνειδήσεις των Ελλήνων, κατάφερνε να πλαισιώσει ιδανικά συνεστιάσεις θαλπωρής, με παρόντα όλα τα μέλη της φαμίλιας και να τονώσει τον οικογενειακό τους χαρακτήρα.
Ακόμα κι έτσι, όμως, το έθιμο με το καραβάκι άντεξε για αρκετά χρόνια μετά το …ντεμπούτο του χριστουγεννιάτικου δέντρου στην ελληνική πραγματικότητα. Το πρώτο δέντρο στην Ελλάδα – πιθανότατα ένα έλατο – στολίστηκε το 1833, στα ανάκτορα του βασιλιά Όθωνα, στο Ναύπλιο. Παρόλα αυτά, μόλις την δεκαετία του 1950 κατάφερε να μπει μαζικότερα στα ελληνικά σπίτια.

Τη δεκαετία του 1970, μάλιστα, υπήρξε μία προσπάθεια “κατάργησης” του εθιμικού στολισμού δέντρου και επαναφοράς του στολισμού καραβιού, με κύρια επιχειρήματα ότι το καραβάκι είναι σύμβολο παράδοσης, αλλά και προάγει την οικολογική συνείδηση. Τελικά, παρά τις έντονες συζητήσεις, η ιδέα απορρίφθηκε και το χριστουγεννιάτικο δέντρο καθιερώθηκε για τα καλά.
Γιατί οι Έλληνες στολίζουμε καράβι τα Χριστούγεννα; 
Το παραδοσιακό καράβι και το πιο σύγχρονο δέντρο συνυπάρχουν αρκετές φορές σε ελληνικές πλατείες

Πάντως, κυρίως ανάμεσα σε ναυτικούς, ψαράδες και θαλασσοπόρους, το έθιμο με το στόλισμα καραβιού κρατάει ακόμα γερά. Ίσως και σαν μία μορφή τάματος στον Άη Νικόλα, προστάτη άγιο των ναυτικών, ο οποίος γιορτάζεται στις 6 Δεκεμβρίου, για μπουνάτσες τη νέα χρονιά. Αξίζει να σημειώσουμε, ότι σε αρκετές δυτικές χώρες, με το όνομα Santa Claus εννοούν τον Άγιο Νικόλαο και όχι τον Άη Βασίλη!
Τα καραβάκια, λοιπόν, εξακολουθούν να στολίζονται σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδας – περισσότερο στα νησιά. Και αν και πιο σπάνια από τα χριστουγεννιάτικα δέντρα, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μία στροφή αρκετών δήμων στην παράδοση, με καράβια να κάνουν την εμφάνισή τους σε όλο και περισσότερες πλατείες της χώρας. Τα βήματα αυτών είναι που ακολουθεί φέτος και η Αθήνα.
Το στολισμένο καράβι, λένε ότι, συμβολίζει την καινούρια πλεύση του ανθρώπου στη ζωή, μετά τη γέννηση του Ιησού. Ας ελπίσουμε, λοιπόν, το καράβι του Δήμου Αθηναίων, τοποθετημένο στην πλατεία Συντάγματος, απέναντι από το ελληνικό κοινοβούλιο, να δώσει νέα πλεύση στη χώρα το 2014, να την ταξιδέψει σε ήρεμα νερά και να μας δείξει τον δρόμο για ένα καλύτερο μέλλον.

Πηγή: ΓΟΝΙΜΗ ΓΡΑΜΜΗ

Παρασκευή, 19 Δεκεμβρίου 2014

Γράμμα - προσευχούλα από ένα χαμομηλάκι
στον Άγιο Βασίλειο


Αγαπημένε μου Άγιε Βασίλειε,

γράφω γράμμα σε σένα
και όχι σε αυτόν που φοράει
κόκκινα ρούχα,
επειδή εσύ είσαι ο πραγματικός
από την Καισαρεία
και θέλω να σου πω
ότι ούτε κούκλα θέλω
ούτε ούτε κουκλόσπιτο θέλω
ούτε μπογιές ούτε τίποτα από αυτά επειδή έχω

αλλά θέλω το νέο χρόνο που έρχεται
να κάνεις ένα δώρο στους μεγάλους
και όχι στα παιδάκια
θέλω να δώσεις μυαλό
σε όλους τους μεγάλους
για να μη χτυπάνε τα παιδάκια
και ούτε να τους κάνουνε
άλλα φοβερά κακά
και με το μυαλό που θα δώσεις
όλες οι μαμάδες και οι μπαμπάδες
θα προσέχουνε τα παιδάκια τους

αυτό το δώρο θέλω και τίποτα άλλο
Σε αγαπάω πολύ

το χαμομηλάκι

Παίζοντας στην Αρχαία Ελλάδα
Playing in Ancient Greece

«Έλληνες αεί παίδες εστέ, γέρων δε Έλλην ουκ έστι»
Πλάτων, Τίμαιος 22b

Μέχρι τα επτά του χρόνια το παιδί έμενε στο σπίτι, όπου έπαιζε διάφορα παιχνίδια.
Ο Πλάτων κι ο Αριστοτέλης συμβούλευαν τους γονείς να αφήνουν τα παιδιά τους να διασκεδάζουν ελεύθερα με τα παιχνίδια.
Οι αγγειογραφίες μας δίνουν αρκετές πληροφορίες για τα παιχνίδια στην αρχαία Αθήνα, πολλά από τα οποία ήταν πήλινα.

Διαβάζοντας τα παιγνίδια που έπαιζαν μικροί αλλά και μεγάλοι, στην αρχαία Ελλάδα, θα καταλάβετε την προέλευση πολλών γνωστών παιγνιδιών μας.

Χαλκή Μυία (Τυφλόμυγα)
Κανόνες του παιχνιδιού από τα αρχαία χρόνια
Δένανε με ένα μαντίλι τα μάτια ενός παιδιού και έλεγε: "χαλκή μύγα θα κυνηγήσω" και οι άλλοι αποκρίνονταν: "θα κυνηγήσεις μα δεν θα την πιάσεις" και τον χτυπούσαν με τις ζώνες τους μέχρι να πιάσει ένα παιδί.

Ακινητίνδα (Αγαλματάκια)
Το αρχαίο παιχνίδι ακινητίνδα παίζεται και σήμερα με το όνομα αγαλματάκια, μόνο που υπάρχουν κάποιες διαφορές.
Στην ακινητίνδα, οι παίχτες μόλις δοθεί το σύνθημα πρέπει να μείνουν ακίνητοι σε όποια στάση βρίσκονται. Εκείνος που θα κουνηθεί βγαίνει από το παιχνίδι. Στα αγαλματάκια, βρίσκονται όλα τα παιδιά στη γραμμή εκτός από ένα. Αυτό το παιδί βρίσκεται περίπου πέντε μέτρα μακριά από τα άλλα παιδιά και με γυρισμένη πλάτη λέει: "Αγαλματάκια ακούνητα, αμίλητα, αγέλαστα, μέρα ή νύχτα.Τα υπόλοιπα παιδιά όταν μιλάει κουνιούνται, όταν όμως ρωτάει απαντούν "μέρα" ή "νύχτα". Αν πουν "νύχτα" συνεχίζεται το παιχνίδι και αν πουν "μέρα" γυρνάει και μένουν όλοι αγάλματα.
Τότε όποιος κουνηθεί μπαίνει στη θέση του παιδιού και ξαναρχίζει το παιχνίδι.

Σφαίρα (Μπάλα)
Η μπάλα στην αρχαία Ελλάδα λεγόταν σφαίρα. ΄Ενα παιχνίδι που παιζόταν τότε με την μπάλα ήταν η "απόρραξις". Παιζόταν από δύο ή και περισσότερα άτομα. Κάθε παιδί χτυπάει τη μπάλα στο έδαφος και κοιτά πόσες φορές χτυπά αυτή κάτω. Νικητής είναι αυτός που θα χτυπήσει πιο πολλές τη μπάλα στο έδαφος.

Μπάλα
Μια φορά κι έναν καιρό στα αρχαία χρόνια ήταν έξι παιδιά. Το αγαπημένο τους παιχνίδι ήταν η "απόρραξις". Αυτό το παιχνίδι παίζεται ως εξής: το ένα παιδί πετά με δύναμη, τη μπάλα και εκείνη σκάει στο έδαφος και τη πιάνει ένα άλλο παιδί. Αυτό γίνεται συνεχώς και έτσι συνεχίζεται το παιχνίδι. Η μπάλα τους ήταν φτιαγμένη από δέρματα ζώων.

Πεντέλιθα (Πεντόβολα)
Τα πεντόλιθα είναι ένα αρχαίο παιχνίδι. Παίζεται όμως ακόμα και σήμερα. Στο παιχνίδι αυτό μπορούσαν να παίξουν όσα παιδιά ήθελαν. Το κάθε παιδί είχε συγκεντρωμένα πέντε βοτσαλάκια κοντά στα πόδια του. Ο κάθε παίχτης πέταγε ένα βοτσαλάκι ψηλά και έπρεπε να το ξαναπιάσει αφού πρώτα είχε πάρει από κάτω ένα ακόμα βοτσαλάκι.

H αποδιδρασκίνδρα
Ένας παίκτης κλείνει τα μάτια του και οι άλλοι τρέχουν να κρυφτούν σε ορισμένο χρόνο .Ο παίκτης ανοίγει τα μάτια του και ψάχνει να τους βρει. Κάθε φορά που βρίσκει έναν , πρέπει να προλάβει να τρέξει πρώτος στη θέση του , αλλιώς χάνει .

Το κολλαβίζειν
Ένας παίκτης στέκεται όρθιος και με το χέρι του σκεπάζει....  
 
περισσότερα εδώ: apanthisma-paideias