Πέμπτη, 3 Αυγούστου 2017

Μεγαλώνετε ένα μικρό Πινόκιο; Γιατί τα παιδιά λένε ψέματα; - What To Do When Your Kid Lies To You

Πώς ο γονιός πρέπει να χειριστεί την κατάσταση;

Ψέμα ονομάζουμε κάθε παραποίηση, διαστρέβλωση της αλήθειας ή, καλύτερα, της πραγματικότητας. Η παραποίηση αυτή είναι σκόπιμη, συνειδητή. Συνεπώς για να πούμε ότι ένα παιδί λέει ψέματα χρειάζεται να είναι σε θέση να αναγνωρίζει την πραγματικότητα, να έχει αναπτυχθεί επαρκώς γνωστικά. Τα ψέματα των παιδιών είναι ένδειξη γνωστικής ανάπτυξης. 

Τα ψέματα ξεκινούν σχεδόν ταυτόχρονα με την ανάπτυξη της ομιλίας εξηγεί η Βασιλική Παππά, MSc, PhD, Συμβουλευτική ψυχολόγος, Επιστημονικά υπεύθυνη Σχολών Γονέων
Τα ψέματα προϋποθέτουν ότι:

α) Τα παιδιά κατανοούν τι σκέφτονται οι άλλοι, ότι γνωρίζουν αυτό που οι άλλοι ξέρουν και αυτό που δεν ξέρουν, μια ικανότητα που έχει αποδοθεί με τον όρο «θεωρία του νου». 

Τα παιδιά που υπερτερούν στη «θεωρία του νου» είναι επίσης καλύτερα στα ψέματα. Η θεωρία του νου εμφανίζεται κατά το 4ο έτος (Astington, 1993, ό. α. Cole & Cole, 2001).

β) Τα παιδιά μπορούν να σχεδιάζουν μακροπρόθεσμα και να αποφεύγουν παρακάμπτουν ανεπιθύμητες ενέργειες. Πρόκειται για μια εκτελεστική λειτουργία. 
Ως αποτέλεσμα αυτής της ικανότητας, τα παιδιά αυτά σημειώνουν μεγαλύτερη σχολική επιτυχία και έχουν περισσότερους φίλους (Ding, Wellman, Wang, Fu, & Lee, 2015).

Η γνωστική επάρκεια ως προς αυτό τον τομέα αναδύεται σε γενικές γραμμές μετά τα 3-4 χρόνια και εμπλουτίζεται καθ’ όλη τη διάρκεια της προσχολικής περιόδου, ώστε να αποκτήσει μια σαφέστερη μορφή κατά την περίοδο των σχολικών χρόνων, όταν δηλαδή το παιδί αρχίζει να φοιτά στο δημοτικό σχολείο.
Γιατί όμως τα παιδιά λένε ψέματα;
Ξεκινώντας από την προσχολική περίοδο, τα παιδιά λένε ψέματα γιατί δυσκολεύονται να παραδεχτούν τα λάθη τους και να αναλάβουν την ευθύνη κάποιου «παραπτώματός» τους. 
Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι, όταν το μικρό παιδί ερωτάται από τον γονιό για μια ζημιά, τότε την αρνείται ή επιρρίπτει την ευθύνη σε κάποιον ή κάτι άλλο: «Δεν το έκανα εγώ. Δεν έσπασα εγώ το βάζο. Η γάτα το έσπασε».

Άλλος λόγος για τον οποίο τα παιδιά καταφεύγουν στα ψέματα είναι για να αναπληρώσουν πραγματικές ή φανταστικές ατέλειές τους.
Για παράδειγμα, ένα αγόρι που απεχθάνεται το ποδόσφαιρο, όταν ερωτάται γιατί δεν παίζει μπάλα ενώ όλοι οι φίλοι του παίζουν, λέει: «Δεν παίζω μπάλα γιατί η κυρία μας δε μας αφήνει να παίζουμε μπάλα. Δεν επιτρέπεται».

Συχνά επίσης τα ψέματα χρησιμοποιούνται από τα παιδιά για να ξεφύγουν από κάποια δυσκολία στις σχέσεις τους με τους άλλους. Ένα παιδί που δυσκολεύεται στις κοινωνικές συναθροίσεις ή που δεν έχει καλεστεί στα γενέθλια ενός φίλου του, όταν ερωτηθεί αν θα πάει, απαντά: «Δε θα πάω στο πάρτι του φίλου μου/της φίλης μου γιατί δε με αφήνει η μαμά μου».

Είναι σύνηθες τα παιδιά να υπερ-γενικεύουν μία απλή παρατήρηση που τους γίνεται από έναν ενήλικα για ένα απλό και συγκεκριμένο παράπτωμα και να την ανάγουν σε αρνητική κριτική με στόχο τη εν γένει αναξιότητά τους και με αποτέλεσμα την απόρριψη. 
Ως συνέπεια αυτής της υπερ-γενίκευσης, για να προστατεύσουν το Εγώ τους, λένε ψέματα, τα οποία χαρακτηρίζονται ως «ψέματα άμυνας».

Επίσης οι μεγάλοι που περιμένουν πάρα πολλά από τα παιδιά ή έχουν υπέρμετρες προσδοκίες από αυτά συχνά τα οδηγούν με τη στάση τους να λένε ψέματα. 
Για παράδειγμα, το παιδί που έχει επιφορτιστεί με τις προσδοκίες των γονιών του για υψηλή επίδοση και πρωτιά είναι πολύ πιθανό να δηλώσει ότι ήρθε πρώτο στον αθλητισμό ή ότι πήρε άριστα στο σχολείο, επειδή δε θέλει να απογοητεύσει τους γονείς τους ή να βιώσει την απόρριψη από έναν αυταρχικό ή τιμωρητικό γονιό. 
Τα παιδιά αυτά βιώνουν συναισθήματα ανασφάλειας, μειονεξίας και καταφεύγουν σε ψέματα για να συγκαλύψουν αυτή τους την ανασφάλεια. Τα ψέματα που προκύπτουν από τον παραπάνω λόγο αναμφίβολα υποδηλώνουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και έλλειψη αυτοπεποίθησης.

Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι για τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας τα ψέματα είναι συνήθως φυσικά και καθόλου κατακριτέα, διότι τα παιδιά αυτά δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν τη φαντασία από την πραγματικότητα. 
Έτσι δεν πρόκειται για ψέματα με την πραγματική έννοια της λέξης. Ένα παιδί θα πρέπει να κατηγορηθεί ότι ψεύδεται όταν μπορεί να ξεχωρίσει το καλό από το κακό, το σωστό από το λάθος και όταν σκόπιμα προσπαθεί να αποκρύψει ή να διαστρεβλώσει την αλήθεια.
Ακόμη και μετά την προσχολική περίοδο χρειάζεται να επιδείξουμε ιδιαίτερη προσοχή, ώστε να είμαστε σε θέση να διακρίνουμε το ευφάνταστο παιδί, το παιδί με την πλούσια και δημιουργική φαντασία από το παιδί που λέει ψέματα. 
Και ας μην ξεχνάμε ότι ψέμα δεν είναι μόνο η παραποίηση της αλήθειας αλλά και η απόκρυψή της (Στάινερ, 2006).

Κάθε γονιός –σε όποιο αναπτυξιακό στάδιο κι αν ανήκει το παιδί του– χρειάζεται να προσπαθήσει να απαντήσει στο ερώτημα: «Γιατί το παιδί μου λέει ψέματα;». 
Ας μην ξεχνάμε ότι τα παιδιά μιμούνται τη συμπεριφορά των γονιών τους και συνήθως είναι ιδιαιτέρως δύσκολο γι’ αυτά να ξεχωρίσουν τα ψέματα από τα «κατά συνθήκη ψεύδη».

Η στάση των γονιών, όταν έρχονται αντιμέτωποι με τα ψέματα των παιδιών, χρειάζεται να χαρακτηρίζεται από ψυχραιμία και ετοιμότητα. 
Αν οι γονείς θορυβηθούν και ανησυχήσουν υπερβολικά, τότε δε θα βοηθήσουν τα παιδιά τους. 
Πρωτίστως χρειάζεται να αφουγκραστούν το παιδί τους και να προσπαθήσουν να κατανοήσουν τις ανάγκες τους. 
Στη συνέχεια είναι σημαντικό να μπορέσουν να συζητήσουν μαζί του, χωρίς να το επικρίνουν ή να το ειρωνευτούν. Αυτονόητο είναι ότι, αν χρησιμοποιούν την τιμωρία, το μόνο που θα καταφέρουν θα είναι να οδηγήσουν το παιδί στο να καταφεύγει ακόμη περισσότερο στα ψέματα για να γλιτώνει την απόρριψη, τις επικρίσεις και τις τιμωρίες. 
Επίσης η φράση «λες ψέματα», επειδή ενέχει την επίκριση, δεν επιδεικνύει σεβασμό, καθιστά το παιδί αμυνόμενο και δεν το βοηθά να αναλάβει την ευθύνη του όποιου λάθους διέπραξε. 
Αντ’ αυτής προτιμότερη είναι η φράση «θα ήθελα να μου πεις την αλήθεια» ή «θα ήθελα να ακούσω τα γεγονότα όπως πραγματικά έγιναν. Αν δεν είσαι τώρα έτοιμος/η, σκέψου το όσο θέλεις, μπορώ να περιμένω».

Ας μην ξεχνάμε ότι οι γονείς αποτελούν πρότυπο προς μίμηση για τα παιδιά, γι’ αυτό χρειάζεται να επιδεικνύουν τη συμπεριφορά που επιθυμούν να επιδείξουν και τα παιδιά τους (Παππά, 2006, 2008). 
Η συμπεριφορά τους χρειάζεται να υπαγορεύεται από την αξία της ειλικρίνειας και την ανάληψη της ευθύνης, προϋποθέσεις απαραίτητες και αναγκαίες για τη διαμόρφωση της συναισθηματικής νοημοσύνης γονιών και παιδιών (Παππά, 2013, 2016).

Συμπεριφορές των γονιών που αντιγράφουν τα παιδιά

"Κατά μάνα κατά κύρη": 
11 συμπεριφορές των γονέων που αντιγράφουν τα παιδιά

Τα παιδιά στα πρώτα χρόνια της ζωής τους απορροφούν εικόνες και αντιδράσεις του περιβάλλοντος τους, διαμορφώνουν χαρακτήρα και συμπεριφορά αλλά κυρίως μιμούνται. 
Και φυσικά οι γονείς είναι αυτοί από τους οποίους τα παιδιά κλέβουν γνωρίσματα και αντιδράσεις.
Οπότε αγαπητοί μας γονείς καλό θα είναι να είστε ιδιαιτέρως προσεκτικοί με τις κινήσεις, τα λόγια σας και τη γενικότερη συμπεριφορά σας, όταν μπροστά βρίσκονται τα πιτσιρίκια σας.
Ξέρετε ότι σύμφωνα με κάποιες τελευταίες έρευνες υπάρχουν συγκεκριμένες συνήθειεςπου τα παιδιά αντιγράφουν από τους γονείς τους περισσότερο;
Το Infokids συγκέντρωσε και σας παρουσιάζει τις συνήθειες που τα παιδιά τείνουν να αντιγράφουν:

1. Ο τρόπος που μιλάτε στο τηλέφωνο
Εάν θέλετε να έχετε μια εικόνα του τρόπου με τον οποίο μιλάτε στο τηλέφωνο δεν έχετε παρά να δώσετε στο νηπιάκι σας ένα τηλέφωνο παιχνίδι και αυτό θα κάνει ό,τι ακριβώς έχει δει από εσάς.

2. Οι κινήσεις του σώματος και οι χειρονομίες
Αν παραξενευτείτε βλέποντας το παιδί σας να κάνει μια χειρονομία που δεν την είχε ξανακάνει είναι πολύ πιθανό αν το ρωτήσετε να λάβετε την αποστομωτική απάντηση ότι την έχετε κάνει εσείς!

3. Η συμπεριφορά προς τους άλλους
Ο τρόπος που συμπεριφέρεστε και μιλάτε στους ανθρώπους με τους οποίους συναναστρέφεστε είτε επαγγελματικά είτε προσωπικά αποτυπώνεται και στο πώς συμπεριφέρεται το παιδί σας σε συγγενείς και φίλους σε διάφορες στιγμές της ημέρας.

4. Το γέλιο!
Έχετε ένα συγκεκριμένο τύπο γέλιου που σας διακρίνει; Κάνετε κάποια στερεοτυπική κίνηση κάθε φορά που γελάτε; Τότε δεν είναι διόλου απίθανο να δείτε το παιδί σας να την μιμείται, όταν ακούσει κάποιο αστείο.

5. Οι αντιδράσεις
Μήπως το παιδί σας νευριάζει με το παραμικρό ή φοβάται ακούγοντας κάθε τι που ξεφεύγει από τους γνώριμους ήχους; 
Μάλλον αυτές οι υπερβολικές αντιδράσεις δεν είναι τίποτα περισσότερο παρά αντανάκλαση όλων όσων βλέπει να κάνετε εσείς σε ανύποπτο χρόνο.

6. Οι διατροφικές συνήθειες
Οι γονείς λοιπόν που επιθυμούν να έχουν παιδιά με σωστές διατροφικές συνήθειες θα πρέπει να έχουν φροντίσει να τρέφονται σωστά οι ίδιοι πριν καν τη δημιουργία του παιδιού τους! 
Εξάλλου, ένας από τους βασικούς παράγοντες που σχετίζονται με την εμφάνιση παχυσαρκίας στα παιδιά είναι η παχυσαρκία των γονέων. Γιατί όπως και να το κάνουμε τα παιδιά μας τρώνε ό,τι τρώμε και εμείς οι γονείς!

7. Το χιούμορ
Αν έχετε χιούμορ κι αν το επιστρατεύετε στην καθημερινότητά σας τότε και τα παιδιά σας θα μάθουν να το εκτιμούν αλλά και να κάνουν και τα ίδια χιούμορ σε φίλους και γνωστούς. 
Η αίσθηση του χιούμορ συνδέεται ακόμα με την ευφυΐα, την αυτοεκτίμηση, τη δημιουργικότητα και την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων. 
Πρόκειται παράλληλα για έναν ιδανικό τρόπο για τους γονείς που θέλουν να πειθαρχήσουν τα παιδιά τους αποφεύγοντας τις διαμάχες αλλά και ένα χαρακτηριστικό που συμβάλλει στον στενότερο δεσμό ανάμεσα σε γονείς και παιδιά.

8. Οι βρισιές
Τα παιδιά βρίζουν αλλά τις περισσότερες φορές δεν ξέρουν τι σημαίνει η λέξη που χρησιμοποιούν. 
Άρα γιατί το κάνουν; Μάλλον γιατί σας άκουσαν να βρίζετε. Επομένως, προσέξτε τις αντιδράσεις σας, όταν είναι μπροστά τα παιδιά, και το λεξιλόγιο που χρησιμοποιείτε ακόμα και σε συνθήκες που είστε πιο χαλαροί (στο γήπεδο, με τη συντροφιά σας) ή σε μεγαλύτερη ένταση.

9. Συνήθειες που αφορούν την εξωτερική εμφάνιση
Τα παιδιά στη νηπιακή ηλικία επηρεάζονται κυρίως από τους γονείς τους. 
Και μια κουβέντα από τη μαμά, όπως «είσαι χοντρή» ή «μ' αυτό που φοράς δείχνεις παχουλή» έχει πολλή μεγαλύτερη βαρύτητα από όση νομίζουμε. 
Ακόμα όμως κι αν προσέχουμε να μη σχολιάζουμε ποτέ την εξωτερική εμφάνιση του παιδιού μας, είναι πιθανό να στέλνουμε τα λάθος μηνύματα μέσα από τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τη δική μας στον καθρέφτη. 
Είμαστε –ακόμα και σ’ αυτό πρότυπα για τα παιδιά μας. 
Όταν, λοιπόν, λέμε «μη γίνεις χοντρή σαν τη μανούλα», αυτό που ακούει το παιδί μας είναι «η μαμά μου που την αγαπώ και μ’ αγαπάει δεν είναι πολύ ευχαριστημένη με τον εαυτό της και μάλλον ούτε κι εγώ πρέπει να είμαι ευχαριστημένη με τον δικό μου».

10. Το σκάλισμα της μύτης
Μην το κάνετε για να μην το κάνουν και τα παιδιά σας.

11. Οι καλοί τρόποι
Δείξε μου ένα παιδί που είναι ευγενικό και θα σου δείξω τον γονέα τον οποίο μιμείται.
Τα παιδιά σήμερα είναι αγενή επειδή οι μεγάλοι είμαστε αγενείς. 
Δεν μπορείς να ζητάς από ένα εξάχρονο να λέει «ευχαριστώ», «παρακαλώ» και «ορίστε» όταν δεν έχει ακούσει ποτέ κάποιον να χρησιμοποιεί αυτές τις λέξεις στην καθημερινότητά του