Τετάρτη, 8 Νοεμβρίου 2017

Ελένη Γλυκατζή – Αρβελέρ: Οι Έλληνες οφείλουμε τα πάντα στο Βυζάντιο...

Γιατί οι Έλληνες οφείλουμε τα πάντα στο Βυζάντιο, ακόμη κι όταν… τρώμε τον περίδρομο. Γιατί ο Σαλβαντόρ Νταλί είναι περισσότερο συγγενής με έναν αγιογράφο παρά με έναν σύγχρονό του. Γιατί υπάρχουν ταμπού στη διδασκαλία της Βυζαντινής Ιστορίας. Εξηγήσεις από μια μεγάλη βυζαντινολόγο

– Κυρία Αρβελέρ, γιατί μας ενδιαφέρει σήμερα τόσο πολύ το Βυζάντιο;
«Γιατί το Βυζάντιο είναι η ελληνική γλώσσα και η ορθοδοξία, δηλαδή τα δύο βασικά συστατικά της ελληνοσύνης. Βέβαια το Βυζάντιο ήταν μια πολυεθνική αυτοκρατορία, αλλά ήταν μια αυτοκρατορία ελληνόφωνη. Το ότι το Βυζάντιο ήταν ελληνόφωνο έσωσε όλον τον ελληνικό πολιτισμό. Όταν ο μεγάλος Γάλλος ιστορικός Φερνάν Μπροντέλ έγραφε ότι δεν υπάρχουν Γάλλοι, υπάρχουν μόνο γαλλόφωνοι, και όποιος μιλάει γαλλικά είναι Γάλλος εννοούσε ότι η γλώσσα είναι η σύμπτυξη όλου του πολιτισμού και όλης της παράδοσης. Και το Βυζάντιο είναι ελληνόφωνο από τον 7ο αιώνα».

– Και γιατί επί δύο αιώνες στο σύγχρονο ελληνικό κράτος απωθήσαμε εντελώς το Βυζάντιο;
«Είμαστε οι μόνοι που δεν ελευθερώσαμε την κοιτίδα του γένους, την Κωνσταντινούπολη, και κάναμε πρωτεύουσα ένα λασποχώρι, όπως ήταν το 1830 η Αθήνα, ένα λασποχώρι με μερικές χιλιάδες σπίτια, από τα οποία πάρα πολλά ήταν χωρίς στέγη. 
Για να μην πούμε ότι η Αθήνα ήταν τότε αλβανοκρατούμενη, πράγμα που δεν έχει καμία σημασία, αλλά το λέω επίτηδες για τους εθνικίζοντες. Το ότι από μια ελληνόφωνη αυτοκρατορία φτάσαμε ύστερα από 400 χρόνια σκλαβιάς σε ένα πολιτικό μόρφωμα, το ελληνικό κράτος, το οποίο είναι “δευτερεύον”, για να μην πω τίποτε χειρότερο, αυτό δημιουργεί ένα είδος συμπλέγματος».

– Δηλαδή απωθήσαμε το Βυζάντιο ψυχαναλυτικά;
«Αμα θέλετε, το λέτε κι έτσι. Σημασία έχει ότι από το λασποχώρι φτάσαμε απευθείας στον Περικλή, βάζοντας σε παρένθεση χίλια χρόνια της μόνης ελληνόφωνης αυτοκρατορίας».

– Σήμερα είναι ζωντανό το Βυζάντιο;
«Βεβαίως. Πάμε στην εκκλησία. Τι ακούμε; “Τη Υπερμάχω Στρατηγώ τα νικητήρια” ή “αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού”. Γυρνάμε στο σπίτι. Ο μπαμπάς λέγεται Παναγιώτης, η μάνα Βασιλική, υπάρχει το εικονοστάσι. Χρησιμοποιούμε βυζαντινές παροιμίες. Λέμε “έφαγε τον περίδρομο” επειδή το πινάκιο, το βαθύ πιάτο των Βυζαντινών, είχε γύρω γύρω ένα περιθώριο όπου ξεχείλιζε το φαγητό. ΄Η λέμε “τα παίζει στα δάχτυλα”, επειδή ακριβώς οι Βυζαντινοί μετρούσαν τα πάντα».

– Επομένως είναι μια συνέχεια οργανική…
«Είναι μια οργανική συνέχεια που εκφράζεται με τη λέξη ρωμιοσύνη. Αυτή η οργανική συνέχεια δεν είναι άλλη από τη ρωμιοσύνη…».

– Λέξη που σήμερα έχει κάτι το απαξιωτικό…

«Πράγμα σκανδαλώδες, γιατί η λέξη “ρωμιός” είναι η μόνη που είναι αυτοκρατορική. Το Βυζάντιο ποτέ δεν αποκαλούσε τον εαυτό του Βυζάντιο. Οταν ο Ψελλός ή ακόμη και ο Μιχαήλ Χωνιάτης λένε “οι Βυζαντίου πολίτες” εννοούν τους Κωνσταντινουπολίτες. 
Δεν εννοούν τίποτε άλλο. “Εσείς οι Βυζαντίου πολίτες” γράφει ο Μιχαήλ Χωνιάτης από την Αθήνα, όπου ήρθε ως μητροπολίτης, στον αδελφό του στην Κωνσταντινούπολη. Διαμαρτύρεται ο Χωνιάτης στον αδελφό του, που ήταν πρωθυπουργός, γιατί οι τρυφεροί πολίτες της Κωνσταντινουπόλεως τον έστειλαν σε έναν τόπο όπου δεν έβρισκε ένα βιβλίο. Κι έπρεπε να πηγαίνει στο μοναστήρι της Κέας για να βρει».

– Τους Ευρωπαίους τους αφορά ή πρέπει να τους αφορά το Βυζάντιο;
«Ακόμη περισσότερο. Γιατί τι είναι ο Ευρωπαίος; Οπως έλεγε ο Πολ Βαλερύ είναι αυτός που έχει υποστεί φιλοσοφικά την επίδραση της αρχαίας ορθολογιστικής σκέψης, που έχει ζήσει με την ιουδαϊκοχριστιανική πνευματικότητα κι έχει υποστεί την επίδραση της ρωμαϊκής διοίκησης και των ρωμαϊκών θεσμών. Αθήνα, Ιερουσαλήμ και Ρώμη. 
Χωρίς αυτά δεν υπάρχει Ευρώπη. Κι όλα αυτά τα τρία, συμπυκνωμένα μαζί, είναι το Βυζάντιο. Επομένως το Βυζάντιο είναι Ευρώπη, γιατί είναι ελληνόφωνο όπως η Αθήνα, χριστιανικό όπως η Ιερουσαλήμ κι έχει υιοθετήσει όλη τη ρωμαϊκή διοίκηση».

– Τότε γιατί αποκλειόταν το Βυζάντιο από την Ευρώπη και γενικότερα η ανατολική ορθόδοξη Ευρώπη;
«Όταν δημιουργείται η νεότερη έννοια της Ευρώπης οι Ελληνες έχουν διαγραφεί από τη σκέψη των Ευρωπαίων, λόγω της οθωμανικής κατάκτησης. Οταν ο Ρακίνας γράφει τη “Φαίδρα” ρωτάει τον Γάλλο πρεσβευτή στην Υψηλή Πύλη κατά πού πέφτει η Ελλάδα. 
Ο πρώτος που λέει “we Europeans” είναι ο φιλόσοφος Μπέικον, τον 16ον αιώνα. Ο πρώτος πίνακας που παρουσιάζει τους λαούς της Ευρώπης είναι ένας πίνακας γερμανικός, στον οποίο φυσικά δεν υπάρχουν Έλληνες. Έπειτα αυτή η Ευρώπη είναι όλη αντιορθόδοξη. Θεωρεί τους ανατολικούς σχισματικούς».

– Πώς εξηγείτε το ότι σήμερα υπάρχει μεγάλη ζήτηση για βυζαντινή τέχνη από όλα τα μεγάλα μουσεία της Νέας Υόρκης,του Λονδίνου,του Παρισιού; Μήπως ψάχνουν για εξωτισμό; Μήπως ως βυζαντινολόγος είστε εξωτική;
«Όχι, δεν είμαι καθόλου εξωτική. Απόδειξη ότι στη Γαλλία με είχαν βάλει πρόεδρο του μεγαλύτερου οργανισμού σύγχρονης τέχνης, του Μπομπούρ… Αυτό οφείλεται στο ότι η Ευρώπη σήμερα θέλει να δει ολόκληρη την οντότητά της. 
Πού συγκλίνει ολόκληρη η Ανατολική Ευρώπη; 
Στην ορθοδοξία, στο Βυζάντιο. Η Μόσχα ονομαζόταν “τρίτη Ρώμη”. Επομένως όλη η Ανατολική Ευρώπη που δεν μπορεί πια να αποκλειστεί από την Ευρώπη έχει μια συνοχή, την ορθοδοξία. Και πώς μπορεί να εκφραστεί αυτή η ορθοδοξία για όσους δεν ξέρουν ιστορία και ελληνικά; Μέσα από την εικόνα, τη βυζαντινή αγιογραφία. Όπως λέει ο Ζιροντού, μόνο μέσα σε ένα μουσείο δεν υπάρχουν αγράμματοι».

– Δηλαδή για πολιτικούς λόγους γίνονται αυτές οι εκθέσεις; Το θέμα της τέχνης δεν είναι σοβαρό;
«Πάρα πολύ σοβαρό. Γιατί η βυζαντινή αγιογραφία εκφράζει πολύ σύγχρονα πράγματα. Είναι πριν απ΄ όλα μια ζωγραφική ιδιοτήτων και όχι προσώπων, είναι ζωγραφική της αγιοσύνης και όχι του αγίου. Γι΄ αυτό ο αγιογράφος βάζει το όνομα του αγίου από κάτω. Η λέξη σού λέει ποιος είναι ο άγιος και όχι η ζωγραφική. 
Η απεικόνιση στη βυζαντινή αγιογραφία είναι η απεικόνιση του μοντερνισμού. Οι σουρεαλιστές είναι πολύ συγγενείς με τη βυζαντινή αγιογραφία. Αν πάρετε, για παράδειγμα, έναν Μαγκρίτ και αφαιρέσετε ας πούμε το σεξουαλικό στοιχείο, θα έχετε μια βυζαντινή εικόνα. Το ίδιο και με έναν Νταλί. Οι σουρεαλιστές έκαναν τέχνη την ονειρική τους αναγκαιότητα, δεν έβαλαν σε πρώτο πλάνο το πρόσωπο αλλά την έκφραση, την ιδιότητα του προσώπου».

– Ήξεραν οι σουρεαλιστές την τέχνη αυτή;

«Νομίζω πως όχι, αλλά δεν έχει σημασία. Για παράδειγμα, ο Μπρετόν σίγουρα δεν το ήξερε. Και θα σας πω κάτι πολύ χαρακτηριστικό. Το 1959 πήγα μαζί με τον Κλοντ Ρουά να δω τον Μπρετόν. 
Κάθονταν στο ίδιο σπίτι, ο ένας πάνω, ο άλλος κάτω. Κάποια στιγμή ρώτησα βλακωδώς τον Μπρετόν: Γιατί δεν έχετε πάει ποτέ και σεις στην Ελλάδα, έναν τόσο ωραίο τόπο; Μου απάντησε: Είμαστε υπό την κατοχή του ελληνικού πνεύματος εδώ και 2.500 χρόνια και θέλετε να πάω εγώ στην Ελλάδα. Του είπα: Ουδέποτε Έλληνας θα έκανε καλύτερο ύμνο για την ελληνική συνέχεια».

– Οι φοιτητές σας θεωρούν το Βυζάντιο κομμάτι της ιστορίας τους;
«Για ένα πράγμα θεωρώ τον εαυτό μου ευτυχισμένο, ότι από το 1967 μέχρι χθες δίδασκα Βυζάντιο σε 2.000 φοιτητές του πρώτου έτους. Όταν μου έλεγαν μα τι πάτε και διδάσκετε στο πρώτο έτος, εγώ έλεγα πηγαίνω γιατί εκεί χτίζονται τα πράγματα. 
Έλεγα στα παιδιά, ποιος έδινε τις πέτρες όταν λιθοβολούσαν τον Άγιο Στέφανο. Ο Σαούλ. Ποιος ήταν ο Σαούλ; Ο Παύλος. Μετά τους έλεγα τι έγραφε ο επίσκοπος Αχρίδος στον Πατριάρχη για τους Λατίνους. Καταλάβαιναν αμέσως ότι το Βυζάντιο ήταν δική τους ιστορία. Οτι είναι ένα κομμάτι της ευρωπαϊκής Ιστορίας».

– Σκεφτήκατε ποτέ να γράψετε ένα σχολικό εγχειρίδιο Βυζαντινής Ιστορίας για τους Έλληνες μαθητές;
«Μου το είχε προτείνει κάποτε ο Αρσένης όταν ήταν υπουργός Παιδείας. Τέλος πάντων, αυτό είναι πικραμένη ιστορία. Οταν μου ζήτησαν λοιπόν να γράψω για το Βυζάντιο, λέω πώς θα πω στα παιδιά πως όταν ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος σκοτώνεται πάνω στις επάλξεις της πύλης του Ρωμανού, ο πατριάρχης Σχολάριος έχει τοιχοκολλήσει ανάθεμα εναντίον του… Δεν γίνεται να τα πεις εύκολα αυτά τα πράγματα. Γι΄ αυτό κι εγώ έγραψα μια σειρά ποιημάτων, τα οποία μοιάζουν με μαθήματα».

«Η ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΙΔΑΣΚΕΤΑΙ ΜΕ ΕΝΙΑΙΟ ΤΡΟΠΟ»

– Κυρία Αρβελέρ,αφού η ελληνοφωνία μας έρχεται από το Βυζάντιο γιατί στην εκπαίδευση δεν υπάρχουν βυζαντινά κείμενα;
«Αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα. Σήμερα επικρατεί σχιζοφρένεια στη διδασκαλία της γλώσσας. Τα πράγματα διχοτομούνται σε νέα και αρχαία ελληνικά. 
Κανονικά η γλώσσα θα έπρεπε να διδάσκεται με έναν ενιαίο τρόπο. Να ξεκινούσαμε από το σήμερα, να πηγαίναμε προς τα πίσω στα κείμενα της Τουρκοκρατίας, μετά στα βυζαντινά, μετά στα πρώτα χριστιανικά κείμενα που είναι οι επιστολές του Παύλου και η Αποκάλυψη και στα αρχαία κείμενα. Να μην ξεκινάμε ανάποδα. Τα παιδιά θα καταλαβαίνουν τι γίνεται προχωρώντας προς τα πίσω, θα βλέπουν ότι η ετυμολογία είναι η ίδια. Θα βλέπουν, για παράδειγμα, στα νοταριακά έγγραφα της Τουρκοκρατίας τις λέξεις πούλησα, αγόρασα, έκανα, έδειξα κ.λπ.».

– Στα βυζαντινά κείμενα τι θα βρουν;
«Εκεί θα βρουν για πρώτη φορά τον γλωσσικό διχασμό. Θα βρουν την ομιλούμενη γλώσσα, στην οποία είναι γραμμένοι οι βίοι των αγίων. Όλα αυτά τα αγιολογικά κείμενα, επειδή αποτελούν τροφή για τους πιστούς, είναι γραμμένα σε γλώσσα λιτή. Είναι ουσιαστικά η προφορική γλώσσα. 
Και θα βρουν και την αττικίζουσα γλώσσα που στην εξέλιξή της οδηγεί στη δική μας καθαρεύουσα. Θα συνειδητοποιήσουν λοιπόν ότι αυτή η γλωσσική συνύπαρξη είναι πολύ παλιά και επιπλέον είναι μια καθημερινή ιστορία, όπως ακριβώς συμβαίνει και τώρα… Μια φορά ένας πολιτικός μου είχε πει: Κυρία Αρβελέρ, δεν λέμε “σαν”. Το “σαν” σημαίνει δεν είσαι και κάνεις σαν. Πρέπει να λέμε “ως”. Ακούστε, του λέω. Καμιά μάνα δεν είπε στο παιδί της: σου μιλώ ως μάνα σου. Μιλώ σαν μάνα σου».

«Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΜΕΣΑΙΩΝΑΣ ΕΙΝΑΙ Η ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ»

– Θα θέλατε να είσαστε ιστορικός άλλης περιόδου;
«Ποτέ. Βέβαια όταν ήμουν νέα ετοιμαζόμουν για σπουδές στο Πολυτεχνείο, μηχανολόγος. Τώρα που έρχονται διάφοροι γάλλοι συνάδελφοί σας και με ρωτούν τι άλλο θα ήθελα να κάνω, τους απαντώ “ποντίφεξ”, αυτός που φτιάχνει γέφυρες. Ο γεφυροποιός είναι ο βυζαντινολόγος. Δεν είναι άλλη επιστήμη». 

– Γιατί;
«Είναι γεφυροποιός και χρονικά και γεωγραφικά και πολιτιστικά. Δεν μπορείς να είσαιβυζαντινολόγος σήμερα αν δεν ξέρεις τι έκαναν οι Αραβες, τι έκαναν οι Ρώσοι, τι έκαναν οι Δυτικοί. Το Βυζάντιο είναι η γέφυρα μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. Επίσης είναι η γέφυρα του ελληνισμού της ελληνιστικής εποχής και των νεότερων χρόνων».

– Το Βυζάντιο είναι μεσαίωνας;
«Καθόλου. Μεσαίωνας είναι η εποχή του ανταλλακτικού εμπορίου. Στο Βυζάντιο δεν υπήρχε ποτέ τέτοιο εμπόριο. Είχε το νόμισμα, έκανε αμέσως τη ρήτρα χρυσού. Επιπλέον είχε διοικητικούς θεσμούς. Αν ο αυτοκράτορας δεν έκανε συναυτοκράτορα κάποιον, δεν γινόταν τίποτε. Μπορούσε να κάνει συναυτοκράτορα όποιον ήθελε, ασχέτως αν τις περισσότερες φορές έκανε τον γιο του. Δεν υπάρχει καν δυναστεία στο Βυζάντιο. Εμείς λέμε, για παράδειγμα, η δυναστεία των Κομνηνών, αλλά αυτά είναι βλακώδη. Ο ελληνικός μεσαίωνας είναι η Τουρκοκρατία. Τα 400 χρόνια Τουρκοκρατίας».

Συνέντευξη στον Νίκο Μπακουνάκη
dinfo.gr, ideopigi

Μοναχοπαίδι δεν σημαίνει μοναχό παιδί

Οι περισσότεροι άνθρωποι -συχνά συμπεριλαμβανομένων και των διαφόρων ειδικών επιστημόνων- έχουμε την τάση να βλέπουμε και να ερμηνεύουμε τα πράγματα με τρόπο που να επιβεβαιώνει την πεποίθησή μας… 
Μια τέτοιου είδους περιρρέουσα ατμόσφαιρα έχει αρκετές φορές ως συνέπεια την ενσωμάτωση/υιοθέτηση από τα μοναχοπαίδια αυτών των αρνητικών παραστάσεων ή προκαταλήψεων με αποτέλεσμα να επηρεάζεται τόσο η αυτοεκτίμηση όσο και η εικόνα που τα ίδια έχουν για τον εαυτό τους.
Οι πιθανές αρνητικές συνέπειες, όμως, δεν σταματούν εδώ. 

Όλοι μας έχουμε ακούσει από γονείς του περίγυρού μας – κι ίσως, αρκετοί από εμάς να’ χουμε κάνει το ίδιο – την έκφραση:
«Λέμε να του κάνουμε ένα αδελφάκι για να μην είναι μόνο του».
Η γέννηση ενός παιδιού, όμως, που δεν είναι αποτέλεσμα της αυθεντικής προσωπικής επιθυμίας δύο γονέων που αντέχουν να αναλάβουν μια τέτοια ευθύνη αλλά υπαγορεύεται από άλλους παράγοντες και λόγους, εμπεριέχει δυνητικά προϋποθέσεις εμφάνισης διαφόρων προβλημάτων/δυσκολιών, όπως π.χ. παραμέληση, κακοποίηση, ψυχοσυναισθηματικές δυσκολίες κ.τ.λ.

Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα

Τι είναι άραγε καλύτερο; Να έχει ένα παιδί ολόκληρο το πίσω κάθισμα του αυτοκινήτου για τον εαυτό του, όταν πηγαίνει διακοπές; Να μη χρειάζεται να τσακώνεται για το ποιος θα παίξει με ένα συγκεκριμένο παιχνίδι; Ή το να’χει ένα αδελφάκι να παίζει μαζί του δίπλα στη θάλασσα/σπίτι και να μπορεί να μοιράζεται μνήμες/εμπειρίες/ευθύνες; 
Η απάντηση δεν είναι εύκολη. 
Σε κάθε περίπτωση, υπάρχουν τα υπέρ και τα κατά.
Η απάντηση περί πλεονεκτημάτων και μειονεκτημάτων δεν είναι ποτέ απλή, αλλά σύνθετη. Κάθε φορά εξαρτάται από την οπτική που προσεγγίζουμε το ερώτημα που τίθεται. Κάθε κατάσταση έχει τα δικά της πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Η ύπαρξη των οποιωνδήποτε μειονεκτημάτων, όμως, δεν είναι απαραίτητα κάτι το καθοριστικό, τραγικό, μη αναστρέψιμο ή μη αναπληρώσιμο.

Για παράδειγμα, η ύπαρξη άλλων αδελφών έχει διαφορετική επιρροή/επίπτωση στο κάθε αδέλφι ξεχωριστά:
– π.χ. ανάλογα με τη σειρά γέννησής του,
– τη διαφορά ηλικίας από τα υπόλοιπα αδέλφια,
– τη συγκεκριμένη κάθε φορά οικογενειακή κατάσταση,
– διάφορα γεγονότα ζωής (π.χ. διαζύγιο),
– κρίσεις (π.χ. θάνατος, ασθένεια, ανεργία κ.α.).
Πάντως, έχουν γίνει εκατοντάδες έρευνες που επιχείρησαν να συγκρίνουν διάφορες παραμέτρους της ζωής και στοιχεία χαρακτήρα μοναχοπαιδιών και παιδιών που έχουν αδέλφια. Δεν κατέδειξαν, όμως, την ύπαρξη σημαντικών πλεονεκτημάτων ή μειονεκτημάτων που να σχετίζονται με τον αριθμό των παιδιών μιας οικογένειας.

Ως πλεονεκτήματα, αναφέρονται τα εξής:

– Το μοναχοπαίδι, ως μοναδικός αποδέκτης των συναισθημάτων και του χρόνου των γονιών του, καλύπτει, συνήθως, με το παραπάνω αυτές του τις ανάγκες. Με την προϋπόθεση, βέβαια, οι γονείς του να’ ναι σε θέση να τις καλύψουν. Να μην υπερβάλουν και να αισθάνονται καλά που έχουν ένα μόνο παιδί.
– Τα μοναχοπαίδια έχουν, συχνά, καλύτερες σχολικές επιδόσεις, προφανώς εξαιτίας του ότι οι γονείς μπορούν να διαθέτουν περισσότερο χρόνο και ενέργεια.
– Οι γονείς έχουν περισσότερο χρόνο για τον εαυτό τους.
– Μικρότερη οικονομική πίεση, σε περίπτωση οικονομικής στενότητας.

Ως μειονεκτήματα, αναφέρονται τα εξής:

– Τα μοναχοπαίδια είναι πιο ευάλωτα, σε περίπτωση που η οικογένεια αντιμετωπίζει διάφορα προβλήματα ή εντάσεις. Η ύπαρξη αδελφών μπορεί να μειώσει τις επιπτώσεις ανάλογων καταστάσεων σε ένα παιδί.
– Αρκετές φορές, ένα μοναχοπαίδι αισθάνεται μεγαλύτερη πίεση, όσον αφορά στο να τα καταφέρει καλά στη ζωή του.
– Το μοναχοπαίδι δεν έχει (στον ίδιο τουλάχιστον βαθμό) δυνατότητα διαχείρισης:
~ της επιθετικότητας του,
~ διαφόρων συγκρούσεων,
~ διαπραγμάτευσης και δοκιμής διαφόρων στρατηγικών διαχείρισης έντονων διαπροσωπικών καταστάσεων και συναισθημάτων, όπως η διεκδίκηση της προσοχής και της αγάπης των γονιών, η αδελφική αντιζηλία κ.α.
Όλα αυτά, όμως, σταδιακά, μπορούν ν’ αντισταθμισθούν μέσα απ’ την επαφή με συνομηλίκους στον παιδικό σταθμό, στον ελεύθερο χρόνο κι αργότερα στο σχολείο.

– Σχεδόν όλα τα μοναχοπαίδια νιώθουν πολύ μεγαλύτερη πίεση, ευθύνη κι άγχος, όσον αφορά στην ενδεχόμενη μελλοντική φροντίδα των ηλικιωμένων γονιών τους.

Επίλογος

Καμιά έρευνα στον κόσμο δεν είναι σε θέση να δώσει απόλυτες απαντήσεις για το τι είναι σωστό ή λάθος για τον καθένα μας. Το τι είναι σημαντικό, από υπαρξιακή άποψη, για τον κάθε άνθρωπο-ενήλικα ή παιδί-δεν μπορεί ν’ απαντηθεί, παρά μόνο με γενικούς όρους.
Κάτι ανάλογο ισχύει και για το αν αποτελεί πλεονέκτημα ή μειονέκτημα να είναι κάποιος μοναχοπαίδι ή όχι. Η διαμόρφωση της προσωπικότητάς μας, η ψυχική ισορροπία κι η ανθρώπινη ευτυχία εξαρτώνται από πάρα πολλούς παράγοντες. Κανένας αριθμός αδελφών δεν μπορεί από μόνος του να τους καθορίσει.
Το σημαντικότερο απ’ όλα είναι η ποιότητα της σχέσης των γονιών κι αυτής της σχέσης γονέων-παιδιού. Το ταμπεραμέντο με το οποίο γεννιόμαστε. Κατά δεύτερο λόγο, η κοινωνικο-οικονομική κατάσταση της οικογένειας, το σύστημα κοινωνικής φροντίδας και, τέλος, διάφορα σημαντικά γεγονότα ζωής.

Και ποτέ να μην ξεχνάμε πως μοναχοπαίδι δεν σημαίνει μονάχο παιδί…

Σάββας Ν. Σαλπιστής, Ph.D., Κλινικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής

«Ανοικτή Βιβλιοθήκη»: Κατεβάστε δωρεάν ελληνικά e-books


http://www.openbook.gr/
Η Ανοικτή Βιβλιοθήκη ιδρύθηκε το 2010 και αποτελεί ένα αποθετήριο ελληνικών ψηφιακών βιβλίων που διανέμονται ελεύθερα και νόμιμα στο διαδίκτυο από τους δημιουργούς ή τους εκδοτικούς οίκους. Παράλληλα προωθεί την ψηφιακή λογοτεχνία εκδίδοντας καινοτόμα e-books με ελεύθερη διανομή.

Στην Ανοικτή Βιβλιοθήκη μπορεί κανείς να δει και να κατεβάσει λογοτεχνικά έργα (από κλασσική μέχρι παιδική λογοτεχνία), εκπαιδευτικά βιβλία, σχολικά βοηθήματα και λεξικά. Επίσης, υπάρχουν πολλά αρχαία ελληνικά συγγράματα και άλλα πολλά ενδιαφέροντα γραπτά και βιβλία σε ψηφιακή μορφή.

Η Ανοικτή Βιβλιοθήκη έχει παρουσιαστεί στο TEDx του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, στο Unconference της Future Library, στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, στο Pecha Kucha Heraklion vol #3, στο Commons Festival και σε εκδήλωση για τα Creative Commons.


Παιδική λογοτεχνία
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ
«Μια παρέα με… καρδιά!» – Παραμύθι της Λήδας Βαρβαρούση

Τίτλος: «Μια παρέα με… καρδιά!» Συγγραφέας – Εικονογράφος: Λήδα Βαρβαρούση…
ΚΛΑΣΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
«Τρελαντώνης» – Μυθιστόρημα της Πηνελόπης Δέλτα

Τίτλος: «Τρελαντώνης» Συγγραφέας: Πηνελόπη Δέλτα Είδος: Μυθιστόρημα Έκδοση: Βιβλιοθήκη Πηνελόπης…
ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
«Αν κάθε μέρα» – Παραμύθι του Αντώνη Παπαθεοδούλου

Τίτλος: «Αν κάθε μέρα» Ένα παιδικό βιβλίο για την αποταμίευση Συγγραφέας:…
ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
«Ο Μικρός Πρίγκιπας» – Παραμύθι του Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ

Τίτλος: «Ο Μικρός Πρίγκιπας» Συγγραφέας: Antoine de Saint-Exupéry (1900-1944) Μετάφραση…
ΑΝΟΙΚΤΗ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ

Μικρός Αναγνώστης
Ξεφυλλίστε και ακούστε 48 ελληνικά παραμύθια

Οι όμορφες ιστορίες γίνονται ακαταμάχητες όταν ζωντανεύουν στα χείλη χαρισματικών…
ΚΛΑΣΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
«Για την πατρίδα» – Μυθιστόρημα της Πηνελόπης Δέλτα

Τίτλος: «Για την πατρίδα» Συγγραφέας: Πηνελόπη Δέλτα Είδος: Μυθιστόρημα Έκδοση:…
ΚΛΑΣΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
«Παραμύθι χωρίς όνομα» – Παραμύθι της Πηνελόπης Δέλτα

Τίτλος: «Παραμύθι χωρίς όνομα» Συγγραφέας: Πηνελόπη Δέλτα Είδος: Παραμύθι Έκδοση: Βιβλιοθήκη…
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ
«Ο πόλεμος του παγωτού βατόμουρου»

Τίτλος: «Ο πόλεμος του παγωτού βατόμουρου» Ένα κόμικ για τους…
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ
«Τα αστέρια της Ευρώπης» – Παραμύθι των Θοδωρή Παπαϊωάννου & Λήδας Βαρβαρούση

Τίτλος: «Τα αστέρια της Ευρώπης» Συγγραφέας: Θοδωρής Παπαϊωάννου Εικονογράφος: Λήδα…
ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
«Οι Ευτράπελες Ιστορίες του Ναστραντίν Χότζα» – Συλλογή ανεκδότων

Τίτλος: «Οι Ευτράπελες Ιστορίες του Νασρεντίν Χότζα» Μετάφραση: Κώστας Τρικογλίδης…
ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

«Μονόλογοι από το Αιγαίο» – Το ταξίδι και τα όνειρα ασυνόδευτων ανήλικων προσφύγων

Τίτλος: «Μονόλογοι από το Αιγαίο» Το ταξίδι και τα όνειρα…
«7 Μύθοι του Αισώπου» (Πρωτότυπο + μετάφραση)

Τίτλος: «7 Μύθοι του Αισώπου» Μετάφραση: Μιχαήλ Ἀνδρεόπουλος Ψηφιακή έκδοση…
ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
«Παραμύθια της Χαλιμάς» (Τόμος Α΄) – Συλλογή ανατολίτικων ιστοριών

Τίτλος: «Οι Ευτράπελες Ιστορίες του Νασρεντίν Χότζα» Συγγραφέας: Dervish Abu Bekr…
ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
«Παραμύθια της Χαλιμάς» (Τόμος Β΄) – Συλλογή ανατολίτικων ιστοριών

Τίτλος: «Οι Ευτράπελες Ιστορίες του Νασρεντίν Χότζα» Συγγραφέας: Dervish Abu Bekr…
ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
«Παραμύθια της Χαλιμάς» (Τόμος Γ΄) – Συλλογή ανατολίτικων ιστοριών

Τίτλος: «Οι Ευτράπελες Ιστορίες του Νασρεντίν Χότζα» Συγγραφέας: Dervish Abu Bekr…
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ
«Μαζί !» – Παραμύθι του Benoît Coppée

Τίτλος: «Μαζί !» Σενάριο: Benoît Coppée Εικονογράφηση: Nicolas Víot Σύνταξη:…
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
«Ένας τρελός… τρελός Τρωικός Πόλεμος» – Κόμικ και audio-book από μαθητές

Τίτλος: «Ένας τρελός… τρελός Τρωικός Πόλεμος» Συγγραφείς: Μαθητές του τμήματος…
ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
«Το παράξενο ταξίδι του Μεσιέ Βερν» – Παραμύθι της Cristina Chiappinelli


Τίτλος: «Το παράξενο ταξίδι του Μεσιέ Βερν» Συγγραφή – Εικονογράφηση:…
«Η φάρμα είναι χάρμα»

Τίτλος: «Η φάρμα είναι χάρμα» Σύνταξη: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση…
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ
«All u need is space»

Τίτλος: «All u need is space» Σύνταξη: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική…
ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΕΡΓΟ
«Η κοπάνα του Σκανδαλούλη» – Παιδικό θεατρικό έργο της Δήμητρας Μυλωνάκη
Τίτλος: «Η κοπάνα του Σκανδαλούλη» Συγγραφέας: Δήμητρα Μυλωνάκη Εικονογράφηση: Διονυσία…

και άλλα πολλά - πολλά εδώ