Πέμπτη, 16 Νοεμβρίου 2017

Πώς κατέστρεψαν και μπάζωσαν τον Ιλισσό ποταμό

Οι καταρράκτες του Ιλισού, Αθήνα 1801-1806.
Έργο του βρετανού ζωγράφου Edward Dodwell
Τυπώθηκε στο Λονδίνο το 1821
Τα ποτάμια της Αθήνας όπως ήταν

«Πώς τον λέν’, πώς τον λέν’ τον ποταμό» έγραφε ο στιχουργός Γ. Εμιρζάς και μελοποιούσε ο Μάνος Χατζιδάκις, ο οποίος σίγουρα γνώριζε πως ο πάλαι ποτέ «αργυροδίνης» Ιλισσός μετατράπηκε σε «βορβοροδίνη»
Την απαρχή της καταστροφής πρέπει να την αναζητήσουμε στα χρόνια του Όθωνα, αφού γνωρίζουμε πως η διαχείριση των υδάτων των ποταμών – περιλαμβανομένου και του Ιλισσού – τελούσε στα χρόνια της τουρκοκρατίας αλλά και τουλάχιστον την πρώτη εκατονταετία του ελεύθερου ελληνικού κράτους υπό καθεστώς ειδικών ρυθμίσεων.

Κυρίαρχη της διαχείρισης των υδάτων ήταν η δημογεροντία, η οποία όταν συγκροτήθηκε το ελεύθερο κράτος παρέδωσε τις εξουσίες της στον νεοσύστατο και πάμφτωχο Δήμο Αθηναίων. 
Ο τελευταίος υπήρξε ο αποκλειστικός και μόνος διαχειριστής του αμμοχάλικου της κοίτης του Ιλισσού, το οποίο πωλούσε στους εργολάβους για να στρώνουν τους δρόμους της πόλης! Πληροφορούμαστε έτσι και το υλικό με το οποίο στρώνονταν οι δρόμοι των Αθηνών, τουλάχιστον όλα τα χρόνια της βασιλείας του Όθωνα.
Οι προδιαγραφές μάλιστα που έβαζε ο Δήμος Αθηναίων παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον. 
Τα χαλίκια από την κοίτη του Ιλισσού έπρεπε να είναι καθαρά από κάθε ξένη ύλη και να «διέρχονται υπό πάσαν έποψιν διά κροίκου (sic) 0,96 διαμέτρου»!
Επίσης, η δημοτική αρχή αναλάμβανε να υποδεικνύει το σημείο του Ιλισσού απ’ όπου θα λαμβανόταν η άμμος, ώστε να είναι χονδρή, αμιγής και χωρίς ξένες ύλες (χώμα ή άργιλο) αλλά και περασμένη από κόσκινο, ώστε να είναι ίδια με αυτήν που μεταχειρίζονταν για τις οικοδομές.
Η πηγή Καλλιρρόη, του Ιλισού, Αθήνα, 7 Μαρτίου 1891
Υπάλληλοι του δήμου αναλάμβαναν να ειδοποιούν τον εργολάβο για την εποχή που θα γινόταν η λήψη της άμμου ή του χαλικιού, έχοντας την υποχρέωση να του αφήνουν περιθώριο τουλάχιστον 48 ωρών για να προετοιμαστεί. Σε περίπτωση που ο εργολάβος δεν συμμορφωνόταν με αυτές τις προδιαγραφές, τότε ο δήμος διατηρούσε για τον εαυτό του το δικαίωμα να αντλήσει τις ποσότητες και να του καταλογιστεί το κόστος των ημερομισθίων.

Στα τέλη της βασιλείας του Όθωνα, για διάστημα περίπου 3,5 μηνών, υπολογιζόταν ότι οι ανάγκες σε άμμο έφθαναν από 400-600 κυβικά μέτρα και κάθε φορά ο εργολάβος ήταν υποχρεωμένος να αντλεί τουλάχιστον 50 κυβικά. Η τιμή για κάθε κυβικό άμμου ανερχόταν σε 2,80 δραχμές και χαλικιού 3,10 δραχμές.

Η αρχή του τέλους
Αυτή ήταν λοιπόν η αρχή του τέλους. 
Κανείς βεβαίως δεν μπορούσε να φανταστεί εκείνα τα χρόνια τι θα ακολουθούσε. 
Έχουν γραφτεί ατέλειωτες σελίδες για την ιστορία του, αλλά ελάχιστες για τη συνήθεια να του αφαιρούν την πολύτιμη για την ύπαρξή του άμμο. 
Συνήθεια που συνεχίστηκε μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του 1920, όταν το Δημόσιο συνέχιζε να αποκομίζει οφέλη – περίπου 400.000 δραχμές ετησίως – από την εκμετάλλευσή του, θανατώνοντας τον Ιλισσό. 
Τι κι αν ο Κωνσταντίνος Δοξιάδης, πριν ακόμη αναλάβει μηχανικός της Πολεοδομικής Υπηρεσίας της Διοικήσεως Πρωτευούσης, και ο δήμαρχος Αθηναίων Σπύρος Πάτσης συνέχιζαν να υμνούν τις αρετές του πανάρχαιου ποταμού και να επιμένουν πως μπορούσε να διασωθεί.

Τι κι αν αποδείκνυαν πως οι ακαθαρσίες και η αφαίρεση της άμμου ευθύνονταν για τον σχηματισμό των νοσογόνων εστιών που φιλοδωρούσαν την πόλη με αρρώστιες, μαρασμό, σωματική και ψυχική σαπίλα. Τι κι αν σχηματίστηκε επιτροπή εξωραϊσμού των «παρά των Ιλισσόν χώρων», προτείνοντας τη μεταφορά θαλασσίου ύδατος και της αναβίωσης του ποταμού.

Οι «νεωτερισμοί» της δεκαετίας του 1930 και η ανάγκη για… μεγάλα έργα οδήγησαν στον αφανισμό του από τα τέλη εκείνης της δεκαετίας. 
Τότε ο Δημήτριος Γρ. Καμπούρογλου παρενέβη για να επισημάνει πως αν έκαναν το ατόπημα να καλύψουν τον Ιλισσό, «ο πολιτισμός θα μας διαγράψη από τας δέλτους του»! 
«Πρόκειται περί καταστροφής δευτέρας μετά την του Παρθενώνος, με την διαφοράν ότι εκείνον μεν τον κατέστρεψαν ξένοι, αυτόν δε (σ.σ.: τον Ιλισσό) πρόκειται να τον καταστρέψουν Έλληνες, ως τοιούτοι τουλάχιστον φέρονται εις τα Μητρώα των αρρένων»! 
Αλλά ποιος άκουγε τον καμπουριασμένο από τα χρόνια γέροντα ακαδημαϊκό; 
Και την άμμο συνέχισαν να παίρνουν από τα σπλάχνα του και την κακοποίησή του συνέχισαν ανενόχλητοι και το σύνολο των ακαθάρτων υδάτων συνδεόταν στην κοίτη του, σε ειδικό μάλιστα χάνδακα που είχε σχηματιστεί κατάβαθα στην ψυχή του.

Το σχέδιο Μάρσαλ
Τι κι αν ο πόλεμος ανέκοψε πρόσκαιρα όσους επιβουλεύονταν την αρχαία θεότητα. Επανέκαμψαν στις αρχές της δεκαετίας του ’50, και μάλιστα πανίσχυροι.
Ήταν πολλά τα χρήματα του σχεδίου Μάρσαλ για την εκτέλεση «αντιπλημμυρικών και αποχετευτικών έργων εις την περιοχήν Αθηνών». 
Περισσότερα από 6,5 δισεκατομμύρια διατέθηκαν. Δηλαδή πολύ περισσότερα από τα τριάντα αργύρια του Ιούδα. 
Άλλωστε στο πολιτικό επίπεδο είχε επικρατήσει η ρεαλιστική αντίληψη να γίνουν όλα, και το λόμπι του αυτοκινήτου φρόντιζε να δημιουργήσει τις συνθήκες για να γεμίσουν οι δρόμοι της Αθήνας αυτοκίνητα, παράλληλα με την πολιτική της αντιπαροχής και των πολυκατοικιών…

Κάπως έτσι μπαζώθηκε το ιστορικό ποτάμι, ένα από τα έργα του… εθνάρχη Κωνσταντίνου Καραμανλή, και αποκτήσαμε λεωφόρο που φέρει το επώνυμο του Μιχαλακόπουλου, την ανισόπεδη λεωφόρο Βασ. Κωνσταντίνου και την ευρύτατη Καλλιρρόης, που έμεινε να θυμίζει την πηγή. 
Από κάτω βρίσκεται η κοίτη του γέροντα Ιλισσού, ο οποίος κοιμάται για να αφυπνισθεί σε καλύτερους χρόνους, όταν θα υπάρχουν πιο τολμηροί πολιτικοί… με όραμα για την πρωτεύουσα και την ιστορική της φυσιογνωμία.

Ὁ Ἅγιος Ματθαῖος ὁ Ἀπόστολος καὶ Εὐαγγελιστής
Ο Προστάτης της Οικονομίας

St. Matthew the Apostle and Evangelist 
The Protector of Economy 
Apostle Matthew. Manuscript from Sinai, 12th Century
Κάθε συντεχνία, κάθε τόπος κάθε δραστηριότητα έχουν τον προστάτη τους Άγιο, εκτός από την Οικονομία, την Οικονομία της Χώρας, την Οικονομία της Οικογένειας.
Στην εποχή μας, οι Τράπεζες, τα Πιστωτικά Ιδρύματα, κατάντησαν ναοί του χρήματος, πραγματικοί ναοί του Μαμωνά. 

Οι Παγκόσμιοι Οργανισμοί, που βαθμολογούν την οικονομική δυνατότητα μιας χώρας και ελέγχουν την πολιτική ζωή της, είναι «κράτος εν κράτει» και απομυζούν και τον τελευταίο οικονομικό πόρο κάθε καταθέτη και όχι μόνο.

Η αναλγησία αυτών των ιδρυμάτων, σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας, ήταν και είναι τόσο μεγάλη που καταστρέφουν οικονομίες, με την υπερχρέωση των λαών.
Τράπεζες και Ανθρωπιά κατάντησαν όροι ασυμβίβαστοι, και αυτός, προφανώς, είναι ο λόγος για τον οποίο μέσα σε όλες τις τεράστιες περιούσιες αυτών των οργανισμών, δεν θα βρεις πουθενά ένα εκκλησάκι, ένα εικονοστάσι-αντίβαρο στην πώρωση των κεφαλαιοκρατών.
Καταλληλότερος, ως προστάτης της Οικονομίας, αναδεικνύεται ο Άγιος Απόστολος Ματθαίος, ο τελώνης, ο φοροεισπράκτορας, ο συλλέκτης χρήματος, που άκουσε το κάλεσμα του Χριστού και έσπευσε να γίνει ακόλουθος και μαθητής Του.
Ο Άγιος Ματθαίος, είναι αυτός που κατείχε πλήρως τη δύναμη του χρήματος και την απαρνήθηκε, «τοῦ τελωνείου τόν ζυγόν ἀπέρριψε, δικαιοσύνης τῷ ζυγῷ προσηρμόσθη… »
Ο Άγιος Ματθαίος είναι το αντίβαρο της απληστίας των τραπεζών. Είναι ο Άγιος-Καθοδηγητής, του οποίου το παράδειγμα ακολουθώντας, θα μπορέσουν, τα στελέχη και όλοι οι ιθύνοντες–διαχειριστές του πλούτου, να δώσουν στα πάσης φύσεως οικονομικά ιδρύματα χαρακτήρα φιλάνθρωπο, να αντικαταστήσουν την απληστία του Μαμωνά με τη δικαιοσύνη.


Ο Άγιος Ματθαίος είναι ο προστάτης της Οικονομίας.
Η μνήμη του τιμάται στις 16 Νοεμβρίου.
Βίος του Αγίου.
Ο Ἀπόστολος καί Εὐαγγελιστής Ματθαῖος καταγόταν ἀπό τήν Γαλιλαία. Προτοῦ γίνει μαθητής τοῦ Κυρίου ἀσκοῦσε τό ἐπάγγελμα τοῦ τελώνη.
Μία μέρα καί ἐνῶ καθόταν στό τελωνεῖο του, ἔξω ἀπό τήν Καπερναοῦμ, τόν πλησίασε ὁ Ἰησοῦς καί τοῦ ζήτησε νά τόν ἀκολουθήσει. Ὁ Ματθαῖος ὑπάκουσε καί δέχθηκε τόν Κύριο στήν οἰκία του, ὅπου παρέθεσε γεῦμα σέ Αὐτόν καθώς καί σέ πολλούς τελῶνες, μέ τούς ὁποίους ὁ Ἰησοῦς συζήτησε καί συνέφαγε, ἐνέργεια γιά τήν ὁποία κατηγορήθηκε ἀπό κάποιους Φαρισαίους. Ὅταν ὁ Κύριος πληροφορήθηκε τίς κατηγορίες ἀπάντησε ὡς ἑξῆς: «Δέν ἦρθα γιά νά καλέσω τούς δικαίους, ἀλλά τούς ἁμαρτωλούς σέ μετάνοια».
Ἔκτοτε ὁ Ματθαῖος ὑπῆρξε μαθητής καί Ἀπόστολος τοῦ Κυρίου. Ἔπειτα ἀπό τήν ἀνάσταση τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ ὁ Ματθαῖος ἀνέλαβε νά κηρύξει τόν λόγο τοῦ Κυρίου στούς Πάρθους καί στούς Μήδους. Κατά τήν ἐκτέλεση τοῦ ἱεραποστολικοῦ ἔργου, ὁ Ματθαῖος, ἐπιτέλεσε πλῆθος θαυμάτων.
Ὡς εὐαγγελιστής ἔχει σύμβολο ἕναν φτερωτό ἄνθρωπο. Στό ἀνεκτίμητης ἀξίας ἔργο του περιλαμβάνεται καί ἡ συγγραφή τοῦ πρώτου Εὐαγγελίου τῆς Καινῆς Διαθήκης.
Πηγή: synaxarion.gr
Ἀπολυτίκιον. Ἦχος γ’. Θείας πίστεως.
Θείας ἤκουσας, φωνῆς τοῦ Λόγου, καί τῆς πίστεως, τό φῶς ἐδέξω, καταλείψας τελωνείου τόν σύνδεσμον· ὅθεν Χριστοῦ τήν ἀπόρρητον κένωσιν, εὐηγγελίσω Ματθαῖε Ἀπόστολε. Καί νῦν πρέσβευε, δοθῆναι τοῖς σέ γεραίρουσι, πταισμάτων ἱλασμόν καί μέγα ἔλεος.

Κοντάκιον. Ἦχος δ’. Ὁ ὑψωθείς ἐν τῷ Σταυρῷ.

Τοῦ τελωνείου τόν ζυγόν ἀπορρίψας, δικαιοσύνης τῷ ζυγῷ προσηρμόσθης, καί ἀνεδείχθης ἔμπορος πανάριστος, πλοῦτον κομισάμενος, τήν ἐξ ὕψους σοφίαν· ὅθεν ἀνεκήρυξας, ἀληθείας τόν λόγον, καί τῶν ῥαθύμων ἤγειρας ψυχάς, καθυπογράψας, τήν ὥραν τῆς κρίσεως.

Μεγαλυνάριον.

Σύσκηνος τῷ Λόγῳ διατελῶν, θείων μυστηρίων, ἐμυήθης τάς ἀστραπάς· ἔνθεν θεογράφως, Ἀπόστολε Ματθαῖε, ζωῆς διατυπώσω τό Εὐαγγέλιον.