Το παιδί μου υπνοβατεί. Τι πρέπει να κάνω;

Aρκετοί γονείς έχουν δει το παιδί τους να υπνοβατεί ή έχουν ακούσει περιστατικά για τα παιδιά φίλων τους, που υπνοβατούσαν συστηματικά. Τέτοια περιστατικά δεν είναι πολύ σπάνια στην παιδική ηλικία και σίγουρα είναι αθώα. Δεν πρόκειται για κάποιο ψυχολογικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει το παιδί και το εκδηλώνει με την υπνοβασία και δεν πρέπει να ανησυχούν τους γονείς. 

How can I stop my son's sleepwalking?

Tο παιδί που υπνοβατεί, το πιθανότερο είναι
ότι μεγαλώνοντας θα σταματήσει να παρουσιάζει
τη διαταραχή αυτή.

Mιλώντας με τον παιδίατρο, θα μάθουν πώς να αντιμετωπίζουν το παιδί τους σε μια τέτοια περίπτωση. Tο παιδί που υπνοβατεί, το πιθανότερο είναι ότι μεγαλώνοντας θα σταματήσει να παρουσιάζει τη διαταραχή αυτή. 
Tι ακριβώς είναι η υπνοβασία;
H υπνοβασία είναι μια διαταραχή του ύπνου. Aνήκει στην κατηγορία των παραϋπνιών, φαινομένων που εκδηλώνονται κατά τη διάρκεια του ύπνου, σε αντίθεση με τις δυσυπνίες, οι οποίες αφορούν προβλήματα που σχετίζονται με την έναρξη και τη διατήρηση του ύπνου. Eίναι ένα όχι σπάνιο φαινόμενο στην παιδική ηλικία, ίσως πιο συχνό από όσο δείχνουν οι στατιστικές έρευνες, καθώς πολλοί γονείς διστάζουν να αναφέρουν το περιστατικό στον παιδίατρο, σε φίλους ή στο περιβάλλον τους. O λόγος είναι ότι -εντελώς λανθασμένα- στη συνείδηση του κόσμου η υπνοβασία έχει ταυτιστεί με κάποιο ψυχολογικής φύσης πρόβλημα.
Tι λένε οι αριθμοί
Yπολογίζεται ότι ένα ποσοστό της τάξης του 10% των παιδιών παρουσιάζουν περιστατικά υπνοβασίας, δεδομένου ότι οι γονείς διστάζουν να ενημερώσουν τον παιδίατρο.
Πότε τα παιδιά γίνονται υπνοβάτες;
H παιδική υπνοβασία εκδηλώνεται πιο συχνά όταν υπάρχει θετικό οικογενειακό ιστορικό, δηλαδή όταν κάποιος από τους γονείς ή άλλο μέλος της οικογένειας υπνοβατούσε. Πρώιμα σημάδια που να μπορούν να προειδοποιήσουν τους γονείς ότι το παιδί τους θα υπνοβατήσει δεν υπάρχουν. 
Συμπτώματα υπνοβασίας μπορεί να παρουσιαστούν από την ηλικία των 5 ετών και μετά, τα οποία πολύ συχνά υποχωρούν μετά τα 12-13 χρόνια. Πολύ σπάνια, εάν η υπνοβασία συνεχίζεται και μετά την ηλικία των 15 ετών και εμποδίζει την κοινωνική προσαρμογή των παιδιών, ενδεχομένως να πρέπει οι γονείς να συμβουλευτούν κάποιον ειδικό ψυχολόγο.
Πώς εκδηλώνεται η διαταραχή;
Όταν το παιδί υπνοβατεί, κατεβαίνει από το κρεβάτι και αρχίζει να περιπλανάται με ανοιχτά τα μάτια και με ανέκφραστο πρόσωπο. Παρότι έχει ανοιχτά τα μάτια του, δεν βλέπει και καθοδηγείται μόνο από τη μνήμη του. Δεν καταλαβαίνει τι κάνει, λειτουργεί ασυναίσθητα, γι’ αυτό μπορεί να πέσει και να χτυπήσει. Δεν μπορεί να ξυπνήσει, γιατί βρίσκεται σε φάση πολύ βαθέος ύπνου. Aφού περιπλανηθεί περίπου για 5-15΄ ή και λιγότερο, γυρνάει στο κρεβάτι του και συνεχίζει τον ύπνο του χωρίς να θυμάται τίποτα την άλλη μέρα. Kατά τη διάρκεια της υπνοβασίας, συνήθως επαναλαμβάνει κάτι που... 

Γιατί το παιδί μου βλέπει εφιάλτες;

Μακάρι οι εφιάλτες του παιδιού σας να είχαν την απλοϊκή εξήγηση του «Μπαμπούλας ΑΕ». Μακάρι τα «τέρατα» που το ξυπνούν τα βράδια να ήταν τα συμπαθή χνουδωτά πλάσματα της Pixar. Δυστυχώς, όμως, πολλοί γονείς έρχονται αντιμέτωποι με πολύ πιο «ζωντανούς» και λιγότερο αστείους φόβους των παιδιών τους, έστω κι αν αυτοί δεν κατοικούν παρά στα όνειρά τους.

Nightmares: Why they happen and what to do about them

Αν κι εσείς έχετε ξυπνήσει αρκετές νύχτες από τις φωνές του παιδιού σας, που ιδρώνει τρομαγμένο στο κρεβάτι του, χάρη σε έναν –επαναλαμβανόμενο ή μη- εφιάλτη, ξέρετε πολύ καλά πως όσο κι αν πρόκειται για «λάθος συναγερμό», οι εικόνες ενός εφιάλτη φαντάζουν πολύ αληθινές και καθόλου χαριτωμένες στο παιδικό του μυαλό.

Γι’ αυτό, αναζητάμε τις γνώμες των ειδικών παιδοψυχολόγων και της επιστημονικής έρευνας, και συγκεντρώνουμε συμβουλές και αλήθειες που εντοπίζουν τις πιθανές αιτίες αλλά και τους τρόπους αντιμετώπισης των άσχημων ονείρων που έχουν εγκατασταθεί… στο παιδικό δωμάτιο του σπιτιού.

Γιατί βλέπει εφιάλτες; Για τα μικρά παιδιά, οι εφιάλτες αποτελούν συχνό φαινόμενο και συχνά οφείλονται στην δυσκολία να αντιμετωπίσουν τα πρώτα πραγματικά άγχη της παιδικής ηλικίας. «Περίπου το 30-50% των παιδιών έχουν βιώσει ένα επεισόδιο εφιάλτη, ενώ ένα ποσοστό παιδιών από 7 ως 15% αντιμετωπίζουν εφιάλτες που επανέρχονται συχνά», μας λέει η κ. Αλεξάνδρα Καππάτου, ψυχολόγος-παιδοψυχολόγος και συγγραφέας. «Συνήθως οι εφιάλτες εμφανίζονται μετά την ηλικία των 2 ετών, και μάλιστα στο δεύτερο μισό του ύπνου, συνοδεύονται με φωνές και κλάμα, ενώ την επόμενη ημέρα το παιδί είναι σε θέση να θυμηθεί και να διηγηθεί το όνειρό του», μας εξηγεί.

Μια συνήθης αιτία εφιάλτη είναι η ακρόαση ή η θέαση κάτι τρομακτικού κατά την διάρκεια της ημέρας, ιδιαίτερα αν αυτό συνέβη λίγο πριν την ώρα του ύπνου. Μάλιστα, σε επιστημονική έρευνα του Ινστιτούτου Παιδικών Ερευνών του Seattle, κατά την οποία καταγράφηκαν οι επιδράσεις των καρτούν σε παιδιά νηπιακής ηλικίας, παρατηρήθηκε ότι τα παιδικά προγράμματα που εμπεριέχουν έστω και ελάχιστο ποσοστό βίας (από τον Spiderman και τον Batman, μέχρι τις επιθέσεις των καρτούν τύπου Bugs Bunny), αυξάνουν τις πιθανότητες ύπαρξης εφιαλτών.

Το στρες είναι επίσης ένας πιθανός ένοχος για τις εφιαλτικές νύχτες. Αιτίες άγχους μπορεί να είναι για παράδειγμα ο αποχωρισμός από τους γονείς για μεγάλο διάστημα, μια ασθένεια, ή ακόμη και ο ίδιος… ο ύπνος, αν έχει μόλις προηγηθεί η μεταφορά του παιδιού σε δικό του δωμάτιο. «Το στρες, η κούραση, η αλλαγή περιβάλλοντος είναι οι συχνότερες αιτίες εφιαλτών», αναφέρει η κ. Καππάτου και συμπληρώνει: «Με την σειρά τους, πηγές άγχους μπορεί να αποτελούν για το παιδί οι συνθήκες πίεσης στο περιβάλλον του, ο ερχομός ενός νέου μωρού, η έκθεση σε καβγάδες και δυσάρεστες καταστάσεις, η πρώτη περίοδος στον παιδικό σταθμό και άλλες καταστάσεις στις οποίες διαταράσσεται η οικογενειακή ζωή ή η δική του καθημερινότητα». Σε πιο ειδικές περιπτώσεις, πηγή εφιαλτών μπορεί να αποτελεί το μετατραυματικό στρες που παρουσιάζεται, σύμφωνα με μελέτες σε παιδιά με γονείς που πάσχουν από καρκίνο.

Πώς να αντιμετωπίσετε τους εφιάλτες Αυτό που πρέπει να κάνουν οι γονείς είναι να καθησυχάσουν το παιδί τους και να είναι όσο πιο ψύχραιμοι μπορούν για να του μεταφέρουν την ηρεμία και το αίσθημα ασφάλειας κάθε φορά που ξυπνά τρομαγμένο, μας εξηγεί η κ. Καππάτου. «Χωρίς να δείξουν οι ίδιοι αναστατωμένοι, θα πρέπει να πάνε στο δωμάτιό του, να το καθησυχάσουν με μια αγκαλιά, αλλά μόνο αν την δεχτεί το παιδί. Πολλές φορές, δεν είναι τόσο εύκολο για τα παιδιά που βιώνουν ένα επεισόδιο τρόμου μετά από εφιάλτη», λέει η ειδικός. Αξίζει να σημειωθεί ότι, ενώ οι γονείς δεν μπορούν να εμποδίσουν τους εφιάλτες των παιδιών τελείως, μπορούν να λάβουν μέτρα για να βοηθήσουν την εμφάνιση γλυκών ονείρων. Όπως μας εξηγεί, άλλωστε, η ειδικός, η καλύτερη αντιμετώπιση είναι η πρόληψη.

Από τις πρώτες φορές που θα διαπιστώσουν ότι το παιδί τους είδε εφιάλτες, μας λέει η παιδοψυχολόγος, οι γονείς θα πρέπει να αναρωτηθούν αν υπάρχει πίεση στο περιβάλλον του ή κάποιοι από τους παράγοντες που προαναφέραμε πιο πάνω. «Αν είναι δυνατόν, αυτή η αιτία άγχους θα πρέπει να εξαλειφθεί, ενώ σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να φροντίζουν για την ύπαρξη των απαραίτητων συνθηκών για έναν καλό ύπνο. Το ήρεμο κλίμα, η τήρηση συγκεκριμένου ωραρίου ύπνου, η αποφυγή εντάσεων, καβγάδων και παρατηρήσεων πριν τον ύπνο είναι σωστά βήματα για να προληφθεί ένα δυσάρεστο κλίμα που μπορεί να οδηγήσει σε εφιάλτες», επισημαίνει η κ. Καππάτου.

«Την επόμενη ημέρα», μας λέει, «μπορεί να γίνει μια συζήτηση με το παιδί, ώστε να τους διηγηθεί τι ονειρεύτηκε, να του εξηγήσουν ότι αυτό ήταν απλώς ένα όνειρο και πως δεν πρόκειται να τους συμβεί στην πραγματικότητα και να ακολουθήσουν μια πρακτική μέθοδο: Να ζητήσουν από το παιδί να τους ζωγραφίσει αυτό που τους φόβισε, είτε ήταν ένας σκύλος, είτε ένας κλέφτης, ο αποχωρισμός του από τους γονείς κ.ο.κ. Στην συνέχεια, μπορούν να το ρωτήσουν τι είναι αυτό που πιστεύει πως θα μπορούσε να διώξει τον φόβο. Μπορεί να είναι η γάτα του, ο μπαμπάς, η κάτι άλλο, το οποίο και πάλι μπορεί να ζωγραφίσει. Έτσι, μέσω της αναπαράστασης, το παιδί μπορεί τελικά να νικήσει την κακή ανάμνηση». Επιπλέον, η ειδικός μας εξηγεί γιατί δεν πρέπει οι γονείς να επιτρέπουν στο παιδί να επιστρέφει στο δικό τους κρεβάτι για να κοιμηθεί, με την πρόφαση του φόβου. «Είναι λάθος η κίνηση αυτή των γονιών, καθώς δημιουργεί μια μορφή εξάρτησης. Συχνά τα παιδιά επιθυμούν μια συγκεκριμένη τελετουργία για να κοιμηθούν, που περιλαμβάνει την παρουσία του γονέα. Το να ξαπλώσει ο γονιός μέχρι να κοιμηθεί το παιδί είναι παγίδα, καθώς μπορούν τα παιδιά να αρχίσουν μια χειριστική συμπεριφορά που δύσκολα θα αποτραπεί στην συνέχεια», μας λέει. Αν οι εφιάλτες επιμένουν για αρκετό καιρό, και τα μέτρα που παίρνετε δεν έχουν αποτέλεσμα, καλό θα ήταν να απευθυνθείτε σε έναν παιδοψυχολόγο.

Tο Ίδρυμα Nemours για την Παιδική Υγεία και οι ειδικοί του νοσοκομείου Παίδων Lucile Packard των ΗΠΑ προσφέρουν τις εξής συμβουλές προς αυτή την κατεύθυνση:
* Να έχετε σταθερό πρόγραμμα στην ώρα του ύπνου και της έγερσης.
* Να διατηρείτε ήρεμη, ήσυχη, χαλαρή και σταθερή ρουτίνα για την ώρα του ύπνου-που θα περιλαμβάνει ίσως ένα μπάνιο, την ανάγνωση ενός ευχάριστου βιβλίου και αγκαλιές.
* Σιγουρευτείτε ότι το κρεβάτι του παιδιού είναι άνετο. Επιτρέψτε να υπάρχει η αγαπημένη του κουβέρτα ή το αγαπημένο του κουκλάκι. Αφήστε επίσης ανοιχτή την πόρτα του δωματίου του.
* Μην του επιτρέπετε να παρακολουθεί τρομακτικές εκπομπές πριν τον ύπνο.
* Να εξηγήσετε στο παιδί σας ότι οι εφιάλτες είναι μόνο όνειρα και ότι δεν μπορεί να του προκαλέσουν βλάβη.  

Δείτε σχετικό θέμα για τους παιδικούς εφιάλτες και την αντιμετώπισή τους, στο σχετικό δημοσίευμα του Mama365.gr.

του Γιώργου Κόκουβα  in2life.gr

Πώς να μάθετε το παιδί σας να κοιμάται μόνο του

Μικρές, απλές συμβουλές για πιο χαρούμενα και ήρεμα βράδια
Πόσες φορές έχει τύχει το παιδί σας να σας παρακαλάει να κοιμηθείτε αγκαλιά και εσείς το έχετε δεχτεί; Πόσες φορές τα κλάματά του, σας έχουν τελικά πείσει;

Mήπως ήρθε η ώρα να καταλάβετε πρώτα εσείς και μετά το παιδί σας, το πόσο σημαντικό είναι να κοιμάστε σε ξεχωριστά κρεβάτια και ότι θα πρέπει να το βοηθήσετε στο δρόμο της... ανεξαρτητοποίησης;
Τα οφέλη του ξεχωριστού ύπνου είναι πολλά. Τα παιδιά μαθαίνουν να δέχονται αυτό που εσείς τους προτείνετε να κάνουν και συνειδητοποιούν ότι η μουρμούρα και το κλάμα τους δεν μπορούν πάντα να κερδίζουν. Επιπλέον, θα νιώσουν πιο ανεξάρτητα και εσείς θα μπορείτε να απολαμβάνετε τις προσωπικές στιγμές με τον άντρα σας. Καλό δεν ακούγεται;

Πώς όμως θα τα καταφέρετε ; Πώς από εκεί που το παιδί σας έχει συνηθίσει να κοιμάται... ανάμεσά σας, θα το πείσετε ότι θα πρέπει πια να κοιμάται μόνο του, στο δικό του δωμάτιο;
Οι κινήσεις είναι απλές. Οπλιστείτε με υπομονή και λάβετε θέσεις.

1. Συζήτηση, η μαγική λύση! Πάρτε το παιδί σας μια αγκαλιά, χουχουλιάστε παρέα, φάτε το αγαπημένο σας γλυκάκι και αρχίστε τη συζήτηση μαζί του. Εξηγήστε του ότι πια έχει μεγαλώσει και καλό θα ήταν να αρχίσει να ανεξαρτητοποιείται και να κοιμάται μόνο του με την ησυχία του, στο δικό του χώρο. Μην είστε απόλυτες, ούτε βιαστικές. Κάντε το παιδί σας να νιώσει σιγουριά, ότι εσείς θα είστε πάντοτε παρούσα, όποτε εκείνο το ζητήσει.

2. Ένας απλός τρόπος να το βοηθήσετε να κοιμηθεί μόνο του, είναι να πηγαίνετε μαζί του για ύπνο και να του διαβάζετε ένα παραμυθάκι ή και να του αφηγείστε μια όμορφη ιστορία. Με τον τρόπο αυτό θα σας νιώθει δίπλα του τη στιγμή που ξαπλώνει, θα ηρεμεί με τις ιστοριούλες και θα μπορεί να το παίρνει ο ύπνος ευκολότερα. Όταν αποκοιμηθεί, εσείς πια μπορείτε να γυρίσετε στις ασχολίες σας.

3. Τέλος, μερικά tips για να κάνετε τα παιδιά σας να θέλουν να κοιμούνται στο προσωπικό τους δωμάτιο, είναι τα ακόλουθα:
- Πηγαίνετε μαζί να διακοσμήσετε το δωμάτιό του. Ρωτήστε το τι είναι αυτό που του αρέσει. Μετατρέψτε το παιδικό του δωμάτιο και κάντε το να μοιάζει με παιχνιδούπολη. Αγοράστε παιχνιδάκια και βάψτε το δωμάτιό του σε φωτεινά χρώματα.
- Αν το παιδάκι σας είναι αρκετά μικρό και εκ των πραγμάτων δεν μπορείτε να ψωνίσετε μαζί, επιλέξτε μόνες σας παιχνίδια και λούτρινα που μπορούν να του τραβούν την προσοχή και να του κρατάνε καλή συντροφιά.

Σε κάθε περίπτωση, δώστε χρόνο στα παιδιά σας να συνειδητοποιήσουν την αλλαγή αυτή. Αν σας ζητάνε να κοιμηθείτε μαζί, είναι προτιμότερο να πηγαίνετε εσείς για λίγες μέρες μαζί του, στο δικό του δωμάτιο, παρά να του κάνετε το χατίρι και να το παίρνετε στο δικό σας κρεβάτι. Μην επηρεάζεστε από κλάματα και γκρίνια, κρατήστε χαρακτήρα! Είναι για το καλό του!

Δήμητρα Τσιγγενέ

Προβλήματα ύπνου του παιδιού

7 προβλήματα ύπνου ζητούν άμεση λύση

Έχουν περάσει ήδη δύο χρόνια από τότε που γεννήθηκε, και ακριβώς τόσο έχετε να κοιμηθείτε! Λύστε επιτέλους το πρόβλημα της αϋπνίας του μικρού σας υπνοβάτη.

7 προβλήματα ύπνου ζητούν άμεση λύση

Στην αρχή, νομίζετε ότι είναι οι κολικοί που δεν αφήνουν το μωρό να κοιμηθεί. Μετά, ότι βγάζει δόντια. Κάποιοι θα σας πουν: «Κάνε υπομονή μέχρι να περπατήσει, και τότε από την κούραση θα πέφτει ξερό!» Για πολλούς από εμάς, όμως, τα βράδια περνούν μόνο για να ανακαλύψουμε ότι η επιχείρηση «παιδί και ύπνος» δεν είναι εύκολη υπόθεση. Κάποια στιγμή, συνήθως όταν τα συμπτώματα έλλειψης ξεκούρασης γίνονται ανησυχητικά (βάζετε τη ζάχαρη στο ψυγείο ή χρησιμοποιείτε τον αφρό ξυρίσματος αντί για οδοντόκρεμα), θα αναρωτηθείτε μήπως κάνετε κάτι λάθος. Στην πραγματικότητα, τα προβλήματα ύπνου της παιδικής ηλικίας απαιτούν οργανωμένο πλάνο αντιμετώπισης. Ποια είναι όμως τα πιο συνηθισμένα και πώς θα τα λύσετε; 

1. Ξυπνάει συχνά το βράδυ

Το πρόβλημα: Το παιδί ξυπνάει τρεις έως δέκα φορές κάθε βράδυ, είναι αδύνατο να ξανακοιμηθεί μόνο του χωρίς βοήθεια, πετάγεται με τον παραμικρό θόρυβο και κοιμάται λιγότερες ώρες από το φυσιολογικό. Έρευνες έχουν δείξει ότι ένα παιδί που ως τα πέντε δεν έχει ξεπεράσει το πρόβλημα αϋπνίας έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να πάσχει από διαταραχές του ύπνου στην υπόλοιπη ζωή του.

Η λύση: Για να μάθει από μωρό να κοιμάται όλη τη νύχτα, είναι σημαντικό να ρυθμιστεί το βιολογικό του ρολόι από νωρίς. Το πρώτο πράγμα που πρέπει να μάθει είναι η διαφορά ανάμεσα στη μέρα και τη νύχτα και, πιο συγκεκριμένα, ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι. Αυτή η διάκριση είναι θεμελιώδης για να ρυθμιστεί το βιολογικό του ρολόι.

• Φροντίστε το βράδυ το δωμάτιο να είναι σκοτεινό και ήσυχο. Αντίθετα, την ημέρα μη δημιουργείτε τεχνητό σκοτάδι στο δωμάτιο όταν το μωρό κοιμάται και μην αποφεύγετε τους θορύβους.
• Στα ημερήσια γεύματα θα πρέπει να του μιλάτε. Τα νυχτερινά όμως πρέπει να είναι πιο ήσυχα κι όσο γίνεται πιο αθόρυβα.
• Ανταποκριθείτε όσο το δυνατόν πιο γρήγορα όταν το μωρό κλάψει τη νύχτα. Αν φτάσετε όσο ακόμα είνα μισοκοιμισμένο, είναι πιο πιθανό να το βοηθήσετε να ξανακοιμηθεί αμέσως.
• Διευκολύνετέ το να συνδέσει τον ύπνο με κάποια αντικείμενα που μπορούν να παραμένουν μαζί του όλη τη νύχτα, π.χ. πιπίλα ή αρκουδάκι.
• Αν το παιδί είναι μεγαλύτερο και όταν ξυπνάει έρχεται στο κρεβάτι σας, αγκαλιάστε το και επιστρέψτε μαζί χωρίς λόγια στο δωμάτιό του. Ποτέ μην αποκοιμίζετε το παιδί στο κρεβάτι σας με σκοπό να το μεταφέρετε μετά από λίγο στο δικό του.

2. Βρέχει το κρεβάτι του

Το πρόβλημα: Αν και από καιρό έχει βγάλει την πάνα, δεν καταφέρνει πάντα να κρατηθεί όταν κοιμάται. Πολλά παιδιά δεν μπορούν να μείνουν στεγνά όλη νύχτα πριν από την ηλικία των τεσσάρων ετών, ενώ περιστασιακή νυχτερινή ενούρηση παρατηρείται σε ποσοστό 4% των παιδιών μέχρι τα επτά. Συχνά παίζει ρόλο και το πόσο βαριά κοιμάται το παιδί, ενώ το πρόβλημα μπορεί να επιδεινωθεί σε περιόδους στρες.

Η λύση: Αν έχει μόλις μάθει να χρησιμοποιεί το γιογιό, καλό είναι να του φοράτε πάνα τη νύχτα μέχρι να βεβαιωθείτε ότι αυτή παραμένει στεγνή μέχρι το πρωί. Για την περίπτωση ατυχήματος, καλό είναι να στρώσετε ένα απορροφητικό κάλυμμα πάνω στο στρώμα του. Ακόμη:

• Αποφεύγετε να δίνετε πολλά υγρά στο παιδί κοντά στην ώρα ύπνου.
• Καθιερώστε τη συνήθεια να χρησιμοποιεί την τουαλέτα πριν κοιμηθεί και αμέσως μόλις ξυπνήσει το πρωί.
• Ελέγξτε μέχρι ποια ώρα μπορεί να κρατηθεί το βράδυ και βάλτε το ξυπνητήρι ώστε να το σηκώσετε λίγο πριν, για να χρησιμοποιήσει την τουαλέτα και μετά να συνεχίσει τον ύπνο του.
• Μην το μαλώνετε ποτέ σε περίπτωση «ατυχήματος», γιατί έτσι το αγχώνετε περισσότερο.

3. Δεν κοιμάται εύκολα

Το πρόβλημα: Το 35% των παιδιών δυσκολεύεται να αποκοιμηθεί. Πολλά μάλιστα από αυτά συνεχίζουν να μην πηγαίνουν εύκολα για ύπνο και καθώς μεγαλώνουν.

Η λύση: Βάλτε μια τάξη στο πρόγραμμά του, ώστε κάθε πράγμα να γίνεται στην ώρα του και με τις ίδιες συνθήκες. Δημιουργήστε μια μικρή ιεροτελεστία πριν από τον ύπνο –ένα τραγούδι, ένα παραμύθι, ένα φιλάκι. Αυτό θα βοηθήσει το παιδί όχι να κοιμηθεί πιο γρήγορα, αλλά να συνδέσει

Πώς να κοιμάται το μωρό και το βρέφος

Κάντε στο μωρό μαθήματα... ύπνου

Ένα από τα μεγάλα προβλήματα των πρώτων μηνών στη ζωή του βρέφους είναι ο ύπνος. Οχι μόνο γιατί επηρεάζει το ίδιο αλλά και γιατί σηκώνει στο πόδι όλη την οικογένεια και δεν την αφήνει να κλείσει μάτι

Μερικά μωρά είναι κουκουβάγιες!

Ξαγρυπνούν τη νύκτα, ενώ κοιμούνται την ημέρα.
Οι γονείς θα πρέπει να αρχίσουν να ελέγχουν
και να «διδάσκουν» στο παιδί καλές συνήθειες στον ύπνο 

Πώς μπορώ να βοηθήσω το παιδί μου να κοιμάται το βράδυ;
Κατ' αρχάς, οι γονείς θα πρέπει να αρχίσουν να ελέγχουν και να «διδάσκουν» στο παιδί καλές συνήθειες στον ύπνο. Δυστυχώς τις πρώτες ημέρες μετά τη γέννηση του μωρού δεν υπάρχουν πολλά πράγματα που μπορεί να κάνει κανείς, εκτός από το να οπλιστεί με υπομονή και γνώσεις για το τι πρόκειται να συμβεί στο άμεσο μέλλον (μια που τα προβλήματα του ύπνου λύνονται τελικά). Αν και το νεογέννητο κοιμάται όταν θέλει και όπου θέλει και αυτό δεν μπορούν να το ελέγξουν οι γονείς, ωστόσο μπορούν να θέσουν σε εφαρμογή τα παρακάτω ήδη από την πρώτη ημέρα:
* Δώστε στο παιδί ένα «μεταβατικό» αντικείμενο. Αυτό το αντικείμενο, αρκουδάκι, χνουδωτό ζωάκι, μια κουβερτούλα κτλ., λειτουργεί ως δικλίδα ασφαλείας και αποκτά κατευναστικές ιδιότητες. Σημαντικό είναι να κρατήσει η μητέρα το συγκεκριμένο αντικείμενο κοντά της, ώστε να αποκτήσει την ιδιαίτερη μυρωδιά της και έτσι να συνδεθεί στην οσφρητική μνήμη του μωρού με την παρουσία της. Τα μωρά έχουν ιδιαίτερα ανεπτυγμένη την αίσθηση της όσφρησης και όταν ξυπνούν τρομαγμένα, ιδίως μέσα στη νύχτα, η μυρωδιά της μητέρας δίπλα τους μπορεί να είναι ιδιαίτερα καθησυχαστική και να τα βοηθήσει να ξανακοιμηθούν.
* Κάντε σαφή διαχωρισμό ανάμεσα στον ύπνο και στην κατάσταση του μισοκοιμισμένου. Στη βρεφική ηλικία τα μωρά μεταβαίνουν εύκολα από το ένα στάδιο στο άλλο. Οι γονείς θα πρέπει να αξιοποιούν τις ενδείξεις που τους δίνει το μωρό και όταν αυτό αρχίζει να μισοκοιμάται οι γονείς θα πρέπει να το μεταφέρουν σε συγκεκριμένο σημείο (στο κρεβάτι του, στην κούνια κτλ.) για να κοιμηθεί. Οταν το μωρό είναι ξύπνιο, οι γονείς θα πρέπει να το απασχολούν και να εντείνουν την κοινωνικοποίησή του. Με αυτόν τον τρόπο οι γονείς θα βοηθήσουν το μωρό να συνδέσει τον ύπνο με ένα συγκεκριμένο δωμάτιο και θέση ύπνου.
* Διαχωρισμός ημέρας και νύχτας. Αν και τα μωρά τελικά θα μάθουν να κοιμούνται πιο πολλές ώρες τη νύχτα, τα περισσότερα νεογέννητα μπερδεύουν τη νύχτα με την ημέρα. Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν το βρέφος να διαχωρίσει τον μεσημεριανό από τον βραδινό ύπνο με τη χρήση διαφόρων τελετουργικών. Το βράδυ μπορεί να συνδεθεί με το μπάνιο, το τραγούδισμα νανουρισμάτων ή το άκουσμα απαλής μουσικής (π.χ., ήχοι τροπικού δάσους, ήχοι μήτρας ή άλλοι ηρεμιστικοί ήχοι) και με τη συσκότιση του δωματίου.
* Ο μεσημεριανός ύπνος χρειάζεται διαφορετική ρουτίνα. Και βέβαια θα πρέπει να έχει μικρότερη διάρκεια.
* Τα νυχτερινά γεύματα θα πρέπει να διαφέρουν από αυτά στη διάρκεια της ημέρας. Οι γονείς θα πρέπει να κάνουν πιο κοινωνικά τα γεύματα του μωρού στη διάρκεια της ημέρας, με παιχνίδια, γέλια και αλληλεπίδραση των δύο. Αντιθέτως, τα νυχτερινά γεύματα θα πρέπει να είναι ήρεμα και να γίνονται όταν το μωρό αρχίζει να διαμαρτύρεται μισοκοιμισμένο, προτού ξυπνήσει εντελώς. Το βράδυ το φως θα πρέπει να μένει σβηστό ή χαμηλωμένο και να μη μιλάει ο γονιός στο παιδί, ενώ στα γεύματα της ημέρας θα πρέπει να κάνει ακριβώς το αντίθετο.
* Ενθάρρυνση προς το μεγαλύτερο βρέφος να κοιμηθεί μόνο του. Αρχικά τα βρέφη κοιμούνται στην αγκαλιά της μητέρας τους την ώρα του ταΐσματος ή του νανουρίσματος. Σταδιακά όμως το βρέφος θα πρέπει να μάθει να κοιμάται μόνο του. Οταν το βρέφος είναι μισοκοιμισμένο, ο γονιός θα πρέπει να το βάλει στο κρεβάτι. Με αυτή την κίνηση και καθώς το βρέφος αισθάνεται όμορφα, με αγάπη και ζεστασιά, συνδέει τον ύπνο με αυτά τα συναισθήματα.

 
Να αφήσουμε το βρέφος να κλαίει ή να μην το αφήσουμε; Ιδού η απορία!

* Ο δρ Richard Ferber προτείνει:
Στρατηγική: Οι γονείς θα πρέπει να αντιδρούν στο νυχτερινό κλάμα του μωρού τους σε χρονικά καθορισμένα διαστήματα (5, 10, 15 λεπτά) και να μειώνουν όσο γίνεται περισσότερο τη νυχτερινή αλληλεπίδρασή τους με το βρέφος.
Πότε: Μετά τους έξι μήνες.
Τι πρέπει να γίνει: Στόχος είναι να μάθει το μωρό να κοιμάται μόνο του. Ο δρ Ferber συμβουλεύει τους γονείς να μην αφήνουν το μωρό τους εντελώς μόνο του αλλά να το καθησυχάζουν κατά διαστήματα δίνοντάς του το μεταβατικό του αντικείμενο, χαϊδεύοντάς το στην πλάτη και λέγοντάς του γλυκά λόγια προτού βγουν από το δωμάτιο. Το πρώτο βράδυ που θα κλάψει το μωρό ο γονιός θα πρέπει να περιμένει πέντε λεπτά προτού εμφανιστεί δίπλα στην κούνια του μωρού, το δεύτερο βράδυ θα πρέπει να περιμένει δέκα λεπτά κ.ο.κ. αυξάνοντας τον χρόνο αναμονής του μωρού για την εμφάνισή του, ώσπου στο τέλος το μωρό θα μάθει να κοιμάται μόνο του. Ωστόσο ο δρ Ferber επισημαίνει ότι η μέθοδος μπορεί να μην ισχύει για όλα τα βρέφη.

* Η δρ Penelope Leach συμβουλεύει τους γονείς:
Στρατηγική: Συμπονετική τακτική σχετικά με το κλάμα του ύπνου, μια που πρεσβεύει ότι, αν οι γονείς αφήσουν το μωρό να κλαίει, αυτό θα αισθανθεί μόνο του νομίζοντας πως το εγκαταλείπουν για πάντα και δεν θα νιώθει ασφάλεια, αίσθημα που ίσως αναβιώσει αργότερα στη ζωή του.
Πότε: Γύρω στους εννέα μήνες τα βρέφη θα πρέπει να αποκτήσουν καλές συνήθειες ύπνου, μια που ως τότε δεν είναι δυνατή η εκμάθησή τους.
Τι πρέπει να γίνει: Στόχος είναι να βοηθήσουν οι γονείς το βρέφος να νιώσει ότι η ώρα του ύπνου είναι όμορφη και ασφαλής και ότι μπορεί να πάει για ύπνο μόνο του. Ετσι οι γονείς δεν θα πρέπει να το εγκαταλείψουν αμέσως αλλά θα πρέπει να τηρήσουν τα τελετουργικά του βραδινού ύπνου και αν το μωρό κλαίει να μπουν στο δωμάτιό του, να το καθησυχάσουν και μετά να ξαναφύγουν.

* Ο δρ Τ. Berry Brazelton πρεσβεύει τα ακόλουθα:
Στρατηγική: «Με υποστηρικτικό τρόπο αφήστε το βρέφος να κλαίει». Για να τεθεί σε ισχύ αυτό το πρόγραμμα και οι δύο γονείς ή άλλα άτομα που εμπλέκονται στη φροντίδα του βρέφους θα πρέπει να το ενστερνιστούν.
Πότε: Εξαρτάται από το μωρό - είτε στους έξι μήνες είτε στα δύο χρόνια. Ο δρ Brazelton προτείνει στους γονείς να εξετάσουν τόσο τα δικά τους όσο και τα κίνητρα του παιδιού τους προτού το ξεκινήσουν.
Τι πρέπει να γίνει: Το μωρό δεν θα πρέπει να κοιμάται μετά τις τρεις το μεσημέρι και θα πρέπει να έχει μια θερμή, γεμάτη αγάπη ρουτίνα βραδινού ύπνου, χωρίς όμως ο γονιός να το ταΐζει ή να το κουνάει για να κοιμηθεί. Ο γονιός θα πρέπει να βάλει το βρέφος στο κρεβάτι και να παραμείνει μαζί του παρηγορώντας το και καθησυχάζοντάς το ότι είναι εκεί αλλά ότι θα πρέπει να το πάρει ο ύπνος από μόνο του. Η μητέρα μπορεί να ξυπνήσει το βρέφος προτού κοιμηθεί η ίδια και να το ταΐσει, ώστε να μην την ξυπνήσει αργότερα, αλλά θα πρέπει να είναι προετοιμασμένη ότι θα ξυπνάει περίπου κάθε τέσσερις ώρες στην καλύτερη περίπτωση. Οταν το μωρό αρχίσει να κλαίει, ο γονιός θα πρέπει να το καθησυχάσει γλυκά, χωρίς να του δίνει πολλά ερεθίσματα και το ξυπνήσει πλήρως. Δεν θα πρέπει να σηκώσει το βρέφος από το κρεβάτι ή να αρχίσει να το κουνάει πέρα-δώθε αλλά θα πρέπει να του μιλάει και να το καθησυχάζει. Οταν ο γονιός νιώσει ότι αυτό πάει καλά, δεν θα πρέπει να πλησιάσει το μωρό (σχετικά μεγαλύτερης ηλικίας) αλλά να του δώσει το αρκουδάκι του ή κάτι ανάλογο. Αν συνεχίζεται το κλάμα, ο γονιός θα πρέπει να περιμένει 10-15 λεπτά και να επαναλάβει την ίδια διαδικασία.
* Ο δρ William Sears προτείνει:
Στρατηγική: Οι γονείς θα πρέπει να κοιμούνται με το μωρό ή να υιοθετήσουν άλλες ευαίσθητες τακτικές, γιατί πρεσβεύει ότι το αποτέλεσμα του να αφήνουν οι γονείς το μωρό να κλαίει είναι μια κουρασμένη μητέρα και ένα θυμωμένο βρέφος που τελικά θα εξαντληθεί και θα το πάρει ο ύπνος, αλλά με μεγάλο ψυχικό κόστος για μητέρα και παιδί.
Πότε: Από τη βρεφική ηλικία, ώσπου το παιδί να είναι έτοιμο για το δικό του κρεβάτι.
Τι πρέπει να γίνει: Μια ιδέα είναι να μοιραστούν οι γονείς το κρεβάτι τους με το μωρό τους, τουλάχιστον τους πρώτους μήνες μετά τη γέννηση. Αν οι γονείς δεν επιθυμούν κάτι τέτοιο, μπορούν να ακολουθήσουν τις άλλες συμβουλές του, όπως: να επισημάνουν τον λόγο για τον οποίο κλαίει το μωρό και να το παρηγορήσουν και να μοιραστούν η μαμά και ο μπαμπάς τις ευθύνες της παρηγοριάς του μωρού.

Παρ' όλα αυτά, προτού κανείς υιοθετήσει την οποιαδήποτε τακτική θα πρέπει να σκεφθεί τι του ταιριάζει καλύτερα σαν γονεϊκό στυλ και τι ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις και ανάγκες της οικογένειάς του, αφού καμία στρατηγική από μόνη της δεν είναι η καλύτερη.
Διαφορές στον ύπνο των βρεφών και των ενηλίκων
* Ο ύπνος των βρεφών τους πρώτους μήνες της ζωής τους είναι διακεκομμένος, γιατί ο κύκλος του ύπνου τους είναι σύντομος.
* Ο εγκέφαλος και το νευρικό σύστημα του βρέφους δεν είναι αρκετά ανεπτυγμένα ώστε να μπορεί να κοιμηθεί καθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας.
* Οι ενήλικοι περνούν περίπου έξι ώρες σε βαθύ ύπνο και δύο ώρες σε ελαφρύ (REM) ύπνο το βράδυ, συνήθως χωρίς διακοπές. Οταν βρισκόμαστε σε ελαφρύ ύπνο, μπορεί να ξυπνήσουμε στιγμιαία αλλά, αντίθετα από τα βρέφη, ξέρουμε πώς να μας ξαναπάρει ο ύπνος. Τα βρέφη έχουν διπλάσιο αριθμό κύκλων ελαφρού ύπνου από ό,τι οι ενήλικοι, περισσότερο ελαφρύ από ό,τι βαρύ ύπνο, και γενικά οι κύκλοι του ύπνου τους έχουν μικρότερη διάρκεια.

Γιατί τα βρέφη ξυπνούν τη νύχτα
* Δυσφορία ή πόνος: βγάζει δόντια, πεινάει, λερώθηκε, έχει βουλωμένη μύτη, κρυώνει ή ζεσταίνεται κτλ.
* Ιατρικοί λόγοι: κολικοί, πυρετός, αλλεργία, κρυολόγημα.
* Εξελικτικά ζητήματα: «εξάσκηση» μιας συγκεκριμένης αναπτυξιακής ικανότητας κατά τη διάρκεια του ελαφρού ύπνου, όπως μπουσούλισμα ή περπάτημα, άγχος του αποχωρισμού (8-12 μηνών) και περίοδοι έντονης εγκεφαλικής ανάπτυξης.
* Συναισθηματικοί λόγοι: όταν η οικογένεια περνάει κρίση, υπάρχουν λόγοι στρες ή όταν η ρουτίνα του βρέφους διακόπτεται.

Πέντε λόγοι που τα μωρά έχουν διαφορετικό στυλ ύπνου
1. Διαφορετικό ταμπεραμέντο.
2. Διαφορετική αντοχή στα προσλαμβανόμενα ερεθίσματα.
3. Διαφορετικές μεταβατικές περίοδοι.
4. Διαφορετικές νυχτερινές ανάγκες.
5. Διαφορετικές νυχτερινές απαιτήσεις.
 
Η κυρία Λίζα Βάρβογλη είναι ψυχολόγος - ψυχοθεραπεύτρια. varvogli@otenet.gr

Το Βήμα

Όλα τα μωρά στην... κούνια

Να μοιράζεται ο γονιός το κρεβάτι του με το μωρό του; Ή να μην το μοιράζεται; Αυτό είναι το ερώτημα έπειτα από τη δημοσιοποίηση νέας βρετανικής έρευνας, που δείχνει πως το να κοιμάται ένα βρέφος στη γονική κλίνη αυξάνει τον κίνδυνο του συνδρόμου αιφνίδιου θανάτου.

Η έρευνα, όπου διαπιστώθηκε πως ποσοστό 54% των αιφνίδιων θανάτων βρεφών επέρχεται όταν το μωρό κοιμάται με τους γονείς του, κάνει πολλούς να διαμαρτύρονται πως με τον τρόπο αυτό δαιμονοποιείται το γονικό κρεβάτι. Δεν ήταν όμως αυτή η πρόθεση των επιστημόνων.
Σύμφωνα με τους «Τάιμς» επικεφαλής της έρευνας ήταν η μεγαλύτερη αυθεντία του κόσμου όσον αφορά το σύνδρομο αιφνίδιου θανάτου, ο καθηγητής Πίτερ Φλέμινγκ από το Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ που λάνσαρε το 1991 την εκστρατεία «Βack to Sleep», καλώντας τους γονείς να βάζουν το μωρό τους να κοιμάται ανάσκελα: εκτιμάται πως χάρη στην εκστρατεία αυτή, σώθηκαν έως και μισό εκατ. βρέφη σε ολόκληρο τον κόσμο. 

 

Δύο πράγματα γίνονται αμέσως σαφή με βάση την τελευταία του έρευνα.  

1. Το να κοιμάται ο γονιός μαζί με το μωρό του όταν βρίσκεται υπό την επήρεια φαρμάκων ή αλκοόλ είναι συνταγή καταστροφής.
2. Το να παίρνει έναν υπνάκο ο γονιός μαζί με το μωρό του στην πολυθρόνα ή τον καναπέ είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο και πρέπει να αποφεύγεται. Το κρεβάτι των γονιών μπορεί να είναι πιο ασφαλές από τον καναπέ, παραμένει όμως πιο επικίνδυνο από το να κοιμάται το μωρό στο δικό του κρεβατάκι, που είναι και ειδικά σχεδιασμένο γι΄ αυτό.

Ατυχήματα μπορεί να συμβούν ακόμα και στους πιο προσεκτικούς γονείς και το βρέφος μπορεί να υπερθερμανθεί ή να πάθει ασφυξία.

Επιπλέον, αν συνηθίσει ο γονιός να παίρνει το μωρό στο κρεβάτι του, άραγε θα θυμηθεί να το βάλει στην κούνια όταν έχει πιει μερικά ποτηράκια;

Μάλλον όχι, και αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο το Ίδρυμα για τη Μελέτη Βρεφικών Θανάτων (FSΙD) επιμένει πως η ασφαλέστερη λύση είναι να έχουν οι γονείς το μωρό στην κούνια του, πλάι στο δικό τους κρεβάτι.  

Ουδείς προσπαθεί να δαιμονοποιήσει το κρεβάτι των γονιών, τα στοιχεία όμως δείχνουν πως το βρέφος είναι πιο ασφαλές στην κούνια του. Σε κάθε περίπτωση, η τελική απόφαση ανήκει στους γονείς. Μόνο μέλημα των ειδικών, να είναι η απόφαση αυτή συνειδητή κατόπιν ενημέρωσης. 

ygeia tanea

Ο ύπνος τρέφει τα παιδιά...

Όσο κι αν φαίνεται παράξενο, για τα παιδιά, ένας καλός ύπνος είναι πολύ πιο σημαντικός ακόμη και από ένα πλήρες πρωινό- και δεν σας στοιχίζει και τίποτα...

Τα παιδιά ψηλώνουν και μαθαίνουν στον ύπνο. Οι σημαντικότερες λειτουργίες ανάπτυξης του σώματος, π.χ. έκκριση αυξητικής ορμόνης, επιτελούνται ενώ το παιδί κοιμάται. Στις ίδιες ώρες, ο εγκέφαλος γράφει στον «σκληρό δίσκο» εκείνες τις γνώσεις της ημέρας που επέλεξε ως σημαντικές. Υπάρχουν δύο είδη μνήμης: Αφενός η «ενεργητική» ή βραχυπρόθεσμη, που διαρκεί λίγα λεπτά. Και αφετέρου η «παγιωμένη» ή μακροπρόθεσμη, που πιστεύεται ότι επιτυγχάνεται με μόνιμες αλλαγές των συνδέσεων (συνάψεις) των εγκεφαλικών κυττάρων και πιθανόν με τη σύνθεση νέων πρωτεϊνικών μορίων, που εγκαθιστούν τη μόνιμη μνήμη. Αυτή η πολυπλοκότατη διεργασία συμβαίνει κατά τη διάρκεια του βαθέως ύπνου.

Σε έρευνα, επιμελείς μαθητές διδάσκονταν κάποια μαθήματα για 3-4 ώρες και εξετάζονταν σε αυτά το επόμενο πρωινό. Οι επιδόσεις τους βαθμολογούνταν. Υστερα από παρέλευση ημερών υφίσταντο ισοδύναμη δοκιμασία, αλλά εξαναγκάζονταν σε ολονύκτια αϋπνία. Οι επιδόσεις τους το επόμενο πρωινό βρέθηκαν 50% μειωμένες. Τα αποτελέσματα της έρευνας ισχυροποίησαν την ιδέα ότι ο καλός ύπνος είναι ο καλύτερος δάσκαλος.

Το πρωινό ξύπνημα αποτελεί οξύ πρόβλημα. Δεν εξυπηρετεί το παιδί να σηκώνεται από το κρεβάτι τελευταία στιγμή. Η επιτακτική και αιφνίδια έγερση αποδιοργανώνει τον κιρκαδικό κύκλο του μικρού και δημιουργεί άγχος αναχώρησης σε όλους μέσα στην οικογένεια. Το πρωί πρέπει να ξεκινά με ηρεμία και άνεση χρόνου για όλους. Το κυνήγι της ώρας είναι χαμένη μάχη. Ο χρόνος είναι ανελαστικός και αμείλικτος.

Η λύση για το παιδί είναι να του εξασφαλίζετε 10-12 ώρες καλού ύπνου κάθε βράδυ. Στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού, οι ώρες που απαιτούνται είναι πάνω από 13. Στις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου είναι 8-9. Ποτέ λιγότερες. Διαφορετικά, του κλέβετε την εγκεφαλική του ικανότητα να μαθαίνει.

Η σημασία του πρωινού γεύματος είναι μεγάλη, αλλά πολύ μικρότερη του ύπνου. Ο υπερκινητικός μαθητής δεν παθαίνει υπογλυκαιμία, που επιπόλαια διαγιγνώσκουμε. Είναι υπερκινητικός και αγχώδης για κάτι που δεν μπορεί να συνειδητοποιήσει εύκολα. Ούτε έχει την πνευματική δύναμη και το θάρρος να εκφράσει τα συναισθήματά του. Αδυνατεί να συγκεντρωθεί στο μάθημα και εκνευρίζεται. Ομως, αυτό δεν οφείλεται σε υπογλυκαιμία.

Το πρωινό είναι πολύ τονωτικό όταν συνοδεύεται από ατμόσφαιρα οικογενειακής αγάπης. Η παρουσία των γονέων «εν αρμονία» αποτελεί θεμέλιο λίθο της διαμορφούμενης προσωπικότητας του νεοσύλλεκτου στρατεύσιμου στη μάχη της επιβίωσης. Το σχολικό άγχος αντικατοπτρίζει δυσκολία προσαρμογής στη νέα ζωή.

Στη μάχη, το φρόνημα είναι το απόλυτο όπλο. Ενισχύστε την αυτοπεποίθησή του και την ανάγκη αναγνώρισης. Με τα λόγια και τη συμπεριφορά σας, κάντε το να νιώσει ότι είστε υπερήφανοι για αυτό. Μη φιλονικείτε ποτέ μαζί του το πρωί. Δώστε του το πρωινό (τυρί και φρούτο) για το διάλειμμα. Η μάχη θα χαθεί για πάντα όταν τα μαθήματα και το σχολείο συνδεθούν με δυσάρεστα συναισθήματα. Το «ψυχικό διαζύγιο» με τη μάθηση είναι η απόλυτη καταστροφή.

Dr Στέφανος Kαραγιαννόπουλος,
Kαθηγητής Παθολογίας, Διευθυντής Τμήματος Προληπτικής Iατρικής στην Kλινική Kυανούς Σταυρός
drtruth@pegasus.gr

έθνος