Ένας Πίνακας και η Ιστορία του - Η έξοδος του «Άρη»

Η ηρωική έξοδος του «Άρη» από το Ναβαρίνο μετά την επίθεση του Ιμπραήμ. Πώς διέσπασε τον ασφυκτικό κλοιό στη Σφακτηρία και με κουρελιασμένα πανιά έθεσε εκτός μάχης επτά εχθρικά πλοία...

Η έξοδος του πλοίου «Άρης» από το Ναβαρίνο αποτελεί ένα από τα ηρωικότερα και πιο συγκινητικά περιστατικά του ναυτικού αγώνα κατά την ελληνική επανάσταση του 1821. 

Ο Ιμπραήμ μετά την κατάληψη της Μεθώνης δεν εννοούσε να προχωρήσει στο εσωτερικό της Πελοποννήσου αν δεν ξεκαθάριζε τις εχθρικές εστίες του Παλαιοκάστρου, του Νεοκάστρου και της Σφακτηρίας. 

Η κατάληψη του νησιού και η πτώση των δύο κάστρων θα του εξασφάλιζε την αδιαφιλονίκητη κατοχή της Μεσσηνίας που θα γινόταν η βάση του για την εξόρμησή του προς το κέντρο της Πελοποννήσου. 

Έτσι, στις 26 Απριλίου, ημέρα Κυριακή, του 1825, τουρκοαιγυπτιακή αρμάδα, εισέπλευσε στο Ναβαρίνο για να ενισχύσει την πολιορκία της Σφακτηρίας και του Νεοκάστρου, τα οποία υπεράσπιζαν μικρές δυνάμεις επαναστατημένων Ελλήνων. 

Οι ώρες που ακολούθησαν ήταν δύσκολες για τους αγωνιστές του νησιού, αλλά και για τα 8 ελληνικά καράβια που βρίσκονταν στο λιμάνι, καθώς διέτρεχαν τον κίνδυνο του αποκλεισμού. 

Τo τελευταίo καράβι που διέσπασε τον εχθρικό κλοιό ήταν ο «Άρης» που περίμενε μάταια τον κυβερνήτη του, Αναστάσιο Τσαμαδό, ο οποίος είχε πέσει μαχόμενος κατά την πολιορκία της νήσου Σφακτηρίας. 

Με τον «Άρη» κατάφεραν να διαφύγουν με πολύ κόπο και ο Α. Μαυροκορδάτος και μερικοί άλλοι υπερασπιστές του νησιού. Τη διοίκηση του πλοίου ανέλαβε ο Ν. Βότσης και μαζί με τον Δ. Σαχτούρη ξεκίνησαν για τον δύσκολο απόπλου, καθώς την έξοδο για την ανοιχτή θάλασσα από την κεντρική είσοδο του κόλπου είχαν κλείσει τρεις φρεγάτες. 

Οι ναύτες του ελληνικού πλοίου έφεραν την εικόνα της Παναγίας στο κατάστρωμα και μία άγρια μάχη ξέσπασε. 

Ο «Άρης» έβαλε πλώρη για τη μοναδική ανοιχτή δίοδο, το στενό άνοιγμα ανάμεσα στη Σφακτηρία και τον βράχο Tsichli-Baba. Επρόκειτο να επιτελέσει έναν ελιγμό που απαιτούσε εξαιρετική ναυτική δεινότητα. 

Ο «Άρης», ωστόσο, κατάφερε να βγει στην ανοιχτή θάλασσα και με τα 16 μικρά κανόνια του, που δεν σταμάτησαν να βάλλουν, προκάλεσε σοβαρές ζημιές στον εχθρό. Κατά την έξοδό του βύθισε ένα μπρίκι, έκαψε μία γολέττα και έθεσε εκτός μάχης πέντε μπρίκια. Ύστερα από τη σκληρή μάχη, που διήρκεσε πέντε ώρες, τα πανιά του μικρού πλοίου κουρελιάστηκαν. 

Με 2 νεκρούς και 7 τραυματίες κατέπλευσε στην Καλαμάτα. Ο «Άρης» χάρη στην ηρωική τόλμη του κυβερνήτη και του πληρώματος που αψήφισαν τον κίνδυνο, έγραψε μια ακόμα λαμπρή σελίδα στην ιστορία της δράσης του ελληνικού ναυτικού. 

Ο στρατηγός Ιωάννης Μακρυγιάννης, που παρακολουθούσε τη ναυμαχία από το φρούριο του Νεοκάστρου, έγραψε στα απομνημονεύματά του: 

«Σώθηκαν με μεγάλο κίνδυνο κι απερίγραπτη γενναιότητα αυτείνοι οι άνθρωποι του καραβιού. Άλλο είναι να το [β]λέπει άνθρωπος και άλλο να το λέγει. Σώθηκαν με την βοήθεια του Θεού, δίνοντάς τους ανδρεία πολλή». 

Μετά την απελευθέρωση το πλοίο αγοράσθηκε από την ελληνική κυβέρνηση, εντάχθηκε στον πολεμικό στόλο και μετονομάσθηκε σε «Αθηνά». Το 1879 μετονομάσθηκε πάλι σε «Άρης». 

Χρησιμοποιήθηκε ως Σχολή Δοκίμων. Διατηρήθηκε μέχρι το 1921, οπότε λόγω οικονομικής αδυναμίας συντηρήσεώς του, αποφασίσθηκε η «τιμητική» βύθισή του....

Διαβάστε όλο το άρθρο: mixanitouxronou
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

«Το ωόν του Πάσχα»: Ένας άγνωστος πίνακας του Νικηφόρου Λύτρα

Της Δήμητρας Ποντοπόρου.

Στις 12 Μαΐου του 2005 ο οίκος Σόθμπις στο Λονδίνο έβγαλε σε δημοπρασία έναν πρωτότυπο πίνακα του Νικηφόρου Λύτρα, ελάχιστα γνωστό στους ειδικούς και άγνωστο στο κοινό. 

Ο πίνακας είχε φιλοτεχνηθεί το 1874-75 στο Μόναχο, όταν ο Λύτρας έκανε ένα ταξίδι στην πόλη, όπου είχε αποκτήσει την εικαστική παιδεία του. Παρέδωσε το έργο στο στενό του φίλο και συντοπίτη Νικόλαο Γύζη, πιθανότατα μαζί με άλλα με σκοπό να πωληθούν ή να εκτεθούν.
Το έργο παρέμεινε αδιάθετο στο εργαστήριο του Γύζη μέχρι το 1887. Εκείνη τη χρονιά ο Γύζης το έστειλε στην Ελλάδα, επειδή δε διέθετε πλέον χώρο στο εργαστήριό του. Πρωτοπαρουσιάστηκε στο κοινό το επόμενο έτος, στην Πανελλήνια Εκθεση του 1888.

Ο τότε Γάλλος πρεσβευτής της Γαλλίας στην Ελλάδα υπήρξε ο πρώτος αγοραστής του έργου κατευθείαν από τον Νικηφόρο Λύτρα, που το κληροδότησε στους απογόνους του. Αυτοί το 2005 το κατέθεσαν προς δημοπράτηση στον οίκο Σόθμπις στο Λονδίνο. 

Το Πανελλήνιο Ιερό Ιδρυμα Ευαγγελιστρίας Τήνου έσπευσε να το αποκτήσει έναντι του ποσού των 404.932 ευρώ. 

Ο πίνακας εκτίθεται σήμερα στο Ιδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού στη Χώρα της Τήνου, που ιδρύθηκε το 2002 από το Πανελλήνιο Ιερό Ιδρυμα Ευαγγελιστρίας Τήνου και αποτελεί κέντρο αναφοράς της πολιτιστικής δραστηριότητας του νησιού.

Όταν ο κ. Μάρκος Βιδάλης, ο διευθυντής του Ιδρύματος Τηνιακού Πολιτισμού, μου έδειξε το έργο, ένιωσα να με καθηλώνει η χρωματική ένταση και η αμεσότητα της σύνθεσης, παρότι πρόκειται για την απλή σκηνή ενός νεαρού κοριτσιού που ξεφλουδίζει το πασχαλινό αυγό.
Μία ιδιοφυής σύνθεση
Η εικαστική ανάλυση του πίνακα αποκαλύπτει την καλλιτεχνική ιδιοφυΐα του ζωγράφου που, αν και το θέμα του, το κόκκινο αυγό, είναι τόσο μικρό σε μέγεθος σε σχέση με την ανθρώπινη μορφή, κατάφερε να μαγνητίζει το μάτι του θεατή.
Αυτό το επιτυγχάνει καταρχήν με την επανάληψη των κυρίαρχων χρωμάτων του πασχαλινού αυγού, του κόκκινου και του λευκού σε μεγάλες επιφάνειες του πίνακα, οι οποίες μάλιστα είναι έτσι διανεμημένες, ώστε δημιουργούν άξονες που επικεντρώνονται στο αυγό.

Συγκεκριμένα μια μεγάλη επιφάνεια σκούρου κόκκινου χρώματος που αποτελεί η φούστα του κοριτσιού ενισχύει τη χρωματική εντύπωση του κόκκινου του αυγού και εντείνει το λαμπερότερο χρώμα του.

Στην προέκταση της φούστας τα πεσμένα κόκκινα τσόφλια και στον ίδιο κατακόρυφο άξονα το κόκκινο λουλούδι μέσα στη μπρούτζινη κανάτα, που ταυτόχρονα βρίσκεται στην προέκταση του χεριού που κρατάει το αυγό, δημιουργούν ένα ισοσκελές τρίγωνο που δείχνει το αυγό στην κορυφή του. Αντίστοιχα συνενώνονται και οι λευκές επιφάνειες.

Λίγο λευκό από τα αναποδογυρισμένα τσόφλια στο πάτωμα, ο ποδόγυρος από το λευκό μισοφόρι του κοριτσιού, το λευκό πουκάμισο στο λαιμό της, το λευκό μαντήλι σφιχτοδεμένο στο κεφάλι της και το λευκό λουλούδι στην κανάτα και τέλος το λευκό ασπράδι του αυγού.

Προσθέτοντας χρόνο και κίνηση
Με αριστουργηματικό τρόπο ο καλλιτέχνης έχει καταφέρει να προσθέσει στον πίνακα χρόνο και κίνηση. Δεν είναι τυχαίο ότι, για να αποδώσει ο Λύτρας την εξέλιξη της κίνησης, η φούστα είναι περισσότερο αδρά αποδοσμένη ως ενιαία χρωματική επιφάνεια, ενώ το γιλέκο είναι αποδοσμένο στις λεπτομέρειες του περίτεχνου σχεδίου του και των ελαφρών πτυχώσεών του από την κίνηση του μπράτσου.

Το γεγονός ότι οι παλάμες αναδύονται μέσα στο μπλε σκούρο των γυρισμένων μανικιών μαγνητίζει ακόμα περισσότερο το μάτι του θεατή στην κίνηση των δαχτύλων. 

Πόσο απαλά και σταθερά συνάμα κρατούν τα δάχτυλα του αριστερού χεριού το αυγό! Με πόση λεπτότητα και προσοχή προσπαθούν τα δάχτυλα του δεξιού χεριού να το ξεφλουδίσουν χωρίς να χαθεί ούτε ένα κομματάκι από το ασπράδι του πολύτιμου αποκτήματος!

Ο ζωγράφος επέλεξε χρωματικά μια μεγάλη επιφάνεια λαμπρού λευκού χωρίς φωτοσκιάσεις για το κεφαλομάντηλο, ώστε το μάτι του θεατή να κινείται από το ασπράδι προς το πρόσωπο του κοριτσιού. 

Πίσω από το λευκό μαντήλι επέλεξε να τοποθετήσει ένα οριζόντιο ξύλινο ράφι, επιτυγχάνοντας ταυτόχρονα και άλλους στόχους. Το σκούρο χρώμα του ραφιού ως φόντο του μαντηλιού τονίζει ακόμα περισσότερο τη λευκότητά του.

Το ράφι του έδωσε τη δυνατότητα να τοποθετήσει τη μπρούτζινη κανάτα, με τέτοιο τρόπο, ώστε αυτή και το ψηλό καλάθι κάτω δεξιά στον πίνακα δημιουργούν μία διαγώνιο στο κέντρο της οποίας ο Λύτρας έχει τοποθετήσει το αυγό. 

Και τα ψηλά αντικείμενα δημιουργούν την εντύπωση της κίνησης προς τα πάνω. Προσεκτική παρατήρηση δείχνει πως το στόμα και το αυγό τείνουν να συναντηθούν ευρισκόμενα στην άλλη διαγώνιο του πίνακα.

Πράγματι, αν κλείσει κανείς τα μάτια του και ξανακοιτάξει τον πίνακα έχει την εντύπωση πως κάθε φορά βλέπει άλλο στιγμιότυπο της κίνησης, στην προσήλωση του κοριτσιού στο ξεφλούδισμα και στην αδημονία να φέρει το αυγό στο στόμα του.

Με την οριζόντια ζώνη του ραφιού και το δάπεδο σε όμοιο χρώμα ισορροπεί η σύνθεση και επιτυγχάνεται τριμερής διαίρεση του πίνακα. 

Δημιουργείται εντός του πίνακα ένα δεύτερο πλαίσιο που, παράλληλα με τον εστιασμένο φωτισμό σαν από προβολέα, επικεντρώνει το μάτι στο τμήμα έμφασης, όπου η κίνηση βρίσκεται σε εξέλιξη.

Ο πίνακας είναι έργο της ωριμότητας του Λύτρα και χαρακτηριστικός της περιόδου, όπου αναδεικνύει σκηνές ηθογραφικές, από την καθημερινή ζωή των απλών ανθρώπων. Παρότι δεν εμπνέεται πλέον από αρχαιοελληνικά θέματα, όπως στην αρχή της εκπαίδευσής του στη «Σχολή του Μονάχου», συχνά στους πίνακές του τοποθετεί ένθετες αναφορές στην αρχαία Ελλάδα. 

Εδώ το ριγμένο ύφασμα πάνω στο σκαμνί παραπέμπει σε πτυχώσεις αρχαίων ανάγλυφων και παράλληλα προσθέτει ένα ανάλαφρο θέμα στο έδαφος της σύνθεσης.
Το κόκκινο αυγό σύμβολο της Ανάστασης
Το κόκκινο αυγό στη θρησκεία μας συμβολίζει ως κόκκινο χρώμα το αίμα από τα Πάθη του Χριστού. Το αυγό καθαυτό και το λευκό ασπράδι συμβολίζουν τη νέα ζωή, την Ανάσταση. 

Σε όλον τον πίνακα κυριαρχεί η ανοδική κίνηση, από την κόκκινη φούστα προς τη λευκότητα του μαντηλιού του κοριτσιού, ώστε η σύνθεση στο σύνολό της υπερβαίνει την απλή περιγραφή και υποβάλλει την αίσθηση της ανάτασης από το κόκκινο του Πάθους στο λευκό της Ανάστασης.

Το νεαρό αυτό κορίτσι, που πόζαρε ως μοντέλο του ζωγράφου, στη διάρκεια της ζωής του θα πρέπει να έζησε πολέμους που είχαν ως στόχο την ποθητή Ανάσταση του γένους, μιας και την εποχή που φιλοτεχνήθηκε ο πίνακας η Ελλάδα είχε ελευθερωθεί μόνο μέχρι τη Θεσσαλία και την Ηπειρο. 

Στο πρόσωπό του διακρίνεται περισσότερο σοβαρότητα παρά παιδική ανεμελιά.
Δεν μπορώ να αποφύγω να φέρω στο μυαλό μου τα νέα παιδιά της Ελλάδας και το μέλλον τους. Με την ευχή της Ανάστασης αφιερώνεται το έργο στους 500.000 νέους που έχουν αναγκαστεί τελευταία να φύγουν από την πατρίδα.

ekirikas
tinosvoice
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι