Ο Γονεϊκός ρόλος στην Ανάπτυξη του Παιδιού - Τύποι γονέων

    Όπως είναι φυσικό,  όλοι οι γονείς δεν έχουν την ίδια στάση προς τα παιδιά τους ούτε έχουν την ίδια αντιμετώπιση στα προβλήματα της αγωγής τους. Αυτή η συμπεριφορά, εξαρτάται από τον τρόπο που έχουν μεγαλώσει οι ίδιοι, τι είδους αγωγή έχουν πάρει από τους δικούς τους γονείς, από το περιβάλλον που έχουν ζήσει και μεγαλώσει και από την προσωπικότητα και τον χαρακτήρα τους.

Όσοι κανόνες κι αν υπάρξουν ή γραφούν σε βιβλία για τον τρόπο που πρέπει να διαπαιδαγωγούν οι γονείς τα παιδιά τους, η κάθε μητέρα και ο κάθε πατέρας θα σταθεί με μοναδικό και ανεπανάληπτο τρόπο στις διάφορες στιγμές της ανάπτυξης του παιδιού.

Παρ' όλα αυτά, υπάρχουν κάποια εσωτερικά χαρακτηριστικά στην προσωπικότητα του κάθε ατόμου που καθορίζουν την συμπεριφορά των γονιών και διαμορφώνουν τον τύπο τους. Παρακάτω θα εξετάσουμε κάποιους συγκεκριμένους τύπους γονιών, οι οποίοι διαπαιδαγωγούν τα παιδιά τους ανάλογα με τον χαρακτήρα τους.

1. Αυστηροί γονείς

Αυστηροί είναι οι γονείς οι οποίοι δεν είναι ήπιοι στις κρίσεις τους για την συμπεριφορά των άλλων και ιδιαίτερα των παιδιών τους. Χαρακτηρίζονται από υπερβολικό συναίσθημα αγάπης και φροντίδας για τα παιδιά, αλλά και από άγχος για την εικόνα που θέλουν να δείχνει η οικογένειά τους στην κοινωνία. 

Όλα αυτά τα αισθήματα προσπαθούν να τα κρύψουν επιμελώς πίσω από την αυστηρότητά τους.

Αναμένουν πάντα την τέλεια συμπεριφορά και την πρωτιά σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής στους οποίους επιδίδονται τα παιδιά.

Για να πετύχουν τους παραπάνω στόχους, είναι πολλές φορές αμείλικτοι στις τιμωρίες, περιορίζοντας τις ελευθερίες των παιδιών, θέλουν να χαράζουν και να διαμορφώνουν την πορεία στις οποιεσδήποτε επιλογές των παιδιών και γενικά, γίνονται απαιτητικοί, υπερβολικοί και ανυποχώρητοι.
Παλιότερα, η αυστηρότητα των γονιών, ήταν συνυφασμένη κυρίως με τη σωματική βία. Τα τελευταία χρόνια, στη νεότερη δηλαδή γενιά, έχει περιοριστεί η σωματική βία αλλά ασκείται κυρίως η ψυχολογική πίεση. 

2. Επιεικείς γονείς
Είναι οι γονείς που είναι ήπιοι και συγκαταβατικοί στις κρίσεις τους. Είναι αντίθετοι των αυστηρών γονιών. Συγχωρούν εύκολα τα παιδιά τους, όταν σφάλλουν και προσπαθούν να τα καταλαβαίνουν και να έχουν καλή επαφή μαζί τους.

Και αυτοί οι γονείς, όπως οι αυστηροί παρακινούνται από την υπερβολική τους αγάπη για τα παιδιά. 

Η διαφορά έγκειται στο ότι οι αυστηροί γονείς προσπαθούν να την κρύψουν όσο πιο καλά μπορούν, ενώ οι επιεικείς γονείς την διαλαλούν με τις πράξεις τους και την προσφέρουν απλόχερα στα παιδιά τους, χωρίς να τα τιμωρούν και να τα πικραίνουν καθόλου. Αυτού του είδους οι γονείς έχουν δώσει την εντύπωση στα παιδιά τους ότι ζουν σε ένα τέλειο και ονειρικό κόσμο, όπου όλα μπορούν να συγχωρεθούν. Γι' αυτό κι έχουν χαρακτηριστεί αρνητικά από τους ψυχολόγους, γιατί παραχαϊδεύοντας τα παιδιά, τα βλάπτουν αντί να τα ωφελούν.
Ένας λόγος που θα μπορούσαμε να σκεφτούμε για να δικαιολογήσουμε αυτούς τους γονείς, είναι ότι προσπαθούν να τηρήσουν μια διαφορετική στάση, από αυτή που τηρούσαν οι δικοί τους γονείς. Έτσι όμως δεν γίνονται παιδαγωγοί, γιατί καταλήγουν στο αντίθετο άκρο, κάτι που είναι υπερβολικό και ανώφελο.
 
3. Πατρικός Τύπος
Αναφέρεται αποκλειστικά στον πατέρα. Αγαπάει και σέβεται τα παιδιά, προσπαθεί να τα καταλάβει, τα βοηθά όποτε έχουν ανάγκη και τους δίνει τη ευκαιρία και την ελευθερία να εκφραστούν.

Έχει ιδιαίτερα ανεπτυγμένο το πατρικό αίσθημα, κρατώντας πάντα μια σχετική απόσταση, ώστε τα παιδιά να μην ξεχνούν ότι πάνω απ' όλα είναι ο πατέρας τους.

Είναι ο τύπος που τα παιδιά μπορούν να βασιστούν, να συζητούν τα προβλήματά τους, αλλά του είναι δύσκολο να παίξει μαζί τους, ή να διασκεδάσει γιατί το θεωρεί ως καθήκον της μητέρας.

4. Πατριαρχικός Τύπος
Κι αυτό το χαρακτηριστικό αναφέρεται κυρίως στον πατέρα. Θεωρεί τον εαυτό του ως αρχηγό και εξουσιαστή, έχει δύναμη και εξουσιάζει τα παιδιά να εφαρμόζουν ότι διατάζει αυτός. Πιέζει τα παιδιά, -ακόμα και με σωματική βία- να δεχθούν τις απόψεις του, χωρίς συζητήσεις αλλά γιατί έτσι θέλει και έτσι είναι το σωστό (για τον ίδιο).
Η στάση αυτή έχει ως αποτέλεσμα τα παιδιά να φοβούνται τον πατέρα, να μην υπάρχει ουσιαστική επαφή και διάλογος, να μην μπορούν να πάρουν πρωτοβουλίες, να γίνονται υποτελή, εξαρτημένα και να καταπιέζονται. Επίσης δεν μπορούν να αναπτύξουν συζήτηση με ολοκληρωμένα επιχειρήματα, μιας και δεν έχουν το σωστό πρότυπο. 

5. Δημοκρατικοί Γονείς
Είναι αντίθετοι των αυταρχικών γονιών. Προσπαθούν πάντα να αποδίδουν δικαιοσύνη και ισομερή αγάπη προς όλα τα παιδιά τους. 

Είναι δημοκρατικοί και στην μεταξύ τους σχέση ως ανδρόγυνο και έχουν μοιράσει ισότιμα τους ρόλους τους στην οικογένεια. Όταν βλέπουν κάποιο λάθος ή παράπτωμα των παιδιών το συζητάνε μαζί τους και τους δίνουν την ευκαιρία να το επανορθώσουν. 

Πιστεύουν στην θετική επίδραση του διαλόγου και της συζήτησης, γιατί βοηθάει στην διαμόρφωση ισορροπημένων και ολοκληρωμένων χαρακτήρων. Είναι φιλελεύθεροι στις απόψεις τους και με τον ίδιο τρόπο ανατρέφουν τα παιδιά τους.

6. Ιδανικοί Γονείς
Είναι αρκετά δύσκολο και σχετικό να χαρακτηρίσουμε έναν γονιό ως ιδανικό, μιας και οι γονείς είναι και αυτοί άνθρωποι και είναι φυσικό να κάνουν λάθη στην αγωγή των παιδιών. Εξ άλλου η έννοια του ιδανικού δεν είναι σταθερή και απόλυτη, αλλά είναι σχετική και διαφοροποιείται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Παρά ταύτα, υπάρχουν κάποια στοιχεία που ενδεχομένως κάνουν έναν γονιό, «ιδανικό».

Οι γονείς αυτοί πιστεύουν ότι η μητρότητα και η πατρότητα δεν είναι ένα απλό βιολογικό γεγονός αλλά είναι κυρίως κοινωνικό και ψυχολογικό. Δεν θεωρούν τα παιδιά ως κτήμα τους, αλλά σαν ξεχωριστές προσωπικότητες και πιστεύουν ότι μπορούν να διδαχθούν από αυτά.

Ο ιδανικός γονιός είναι ο φίλος για τα παιδιά, το πρότυπο, ο παιδαγωγός, ο προστάτης, ο τροφέας, αλλά κυρίως είναι αυτός που τα παιδιά μπορούν να στηριχτούν πάνω του και να υπολογίζουν στη βοήθειά του.
Αγαπά και καταλαβαίνει, γνωρίζει τις ικανότητες και τις ανάγκες των παιδιών, τα οποία δεν θέλει να τελειοποιήσει αλλά να τα βοηθήσει να μην επαναλάβουν τα ίδια λάθη.
Οι γονείς αυτοί, έχουν ως αρχή τους το εξής γνωμικό : 

«Τα παιδιά σας δεν είναι παιδιά σας. Έρχονται στη ζωή με τη βοήθειά σας, αλλά όχι από εσάς. Δεν ανήκουν σε σας. Μη γυρεύετε να σας μοιάσουν.»

Βιβλιογραφία Κεφαλαίου στην πηγή: paroutsas

Οι καλύτεροι γονείς είναι οι… ατελείς!

Οι σοβαρές ευθύνες αυτού του ρόλου κάνουν πολλούς γονείς να πιστέψουν ότι τα λάθη απαγορεύονται, ότι οφείλουν να γνωρίζουν και να πράττουν κάθε φορά το σωστό, διατηρώντας με αυτό τον τρόπο ακλόνητη την εικόνα του «σοφού» και «τέλειου» στα μάτια των παιδιών τους.

Κάθε γονέας σε σύγκριση με τα παιδιά του είναι πάντα πιο έμπειρος, πιο ικανός, πιο δυνατός λόγω της ηλικίας του. 
Στα πλαίσια μάλιστα του γονικού του ρόλου καλείται να καθοδηγήσει, να διδάξει και να προστατεύσει τα παιδιά του και να τους δώσει όλα εκείνα τα εφόδια που θα τα βοηθήσουν να απολαύσουν μια γεμάτη ζωή. 
Οι σοβαρές ευθύνες αυτού του ρόλου κάνουν πολλούς γονείς να πιστέψουν ότι τα λάθη απαγορεύονται, ότι οφείλουν να γνωρίζουν και να πράττουν κάθε φορά το σωστό, διατηρώντας με αυτό τον τρόπο ακλόνητη την εικόνα του «σοφού» και «τέλειου» στα μάτια των παιδιών τους. 
Μια τέτοια πεποίθηση όχι μόνο είναι ουτοπική αλλά μπορεί να αποδειχθεί και εξαιρετικά επιζήμια τόσο για τους ίδιους τους γονείς όσο και για τα παιδιά.
Κανένας γονιός δεν είχε εμπειρία αυτού του ρόλου πριν αποκτήσει παιδιά, συνεπώς για κάθε γονιό η ανατροφή των παιδιών του μοιάζει με ένα καθημερινό πρωτοποριακό πείραμα και μολονότι πολλά βιβλία έχουν γραφτεί για την «σωστή» ανατροφή των παιδιών σε κανένα από αυτά δεν μπορεί κάποιος αναγνώστης να βρει τις έτοιμες απαντήσεις για τις συγκεκριμένες προκλήσεις που του θέτει το δικό του μοναδικό και ανεπανάληπτο παιδί.
Αναγνωρίζοντας αυτές τις συνθήκες θα μπορούσαμε να πούμε πως κάθε γονιός όχι απλά επιτρέπεται αλλά επιβάλλεται να τολμάει να κάνει και λάθη σε σχέση με τα παιδιά του και εις γνώσιν των παιδιών του. 
Φυσικά λέγοντας αυτό δεν θέλουμε να ενθαρρύνουμε μια αδικαιολόγητα χαλαρή αίσθηση της ευθύνης που ενέχει ο ρόλος του γονιού, ούτε ισχυριζόμαστε ότι οι σοβαρές παραλήψεις εκ μέρους ενός γονιού δεν έχουν εξίσου σοβαρές επιπτώσεις στην εξέλιξη των παιδιών του. 
Ωστόσο πιστεύουμε ότι μικρές καθημερινές αστοχίες όπως η αθέτηση μιας υπόσχεσης ή η προς στιγμήν ανεπαρκής ανταπόκριση σε κάποια ανάγκη του παιδιού είναι αναμενόμενες και αν αντιμετωπιστούν σωστά μπορεί όχι μόνο να μην βλάψουν άλλα αντίθετα να ωφελήσουν την υγιή εξέλιξη του παιδιού. Για να συμβεί αυτό όμως χρειάζεται:

1. Να αναγνωρίζονται τα λάθη

Την επόμενη φορά λοιπόν που θα νιώσετε ότι κάνετε κάποιο λάθος μην διστάσετε να αναγνωρίσετε μπροστά στον εαυτό σας και στο παιδί σας ότι πράγματι σφάλατε. 
Αυτή η γενναία παραδοχή όχι απλώς δεν πρόκειται να βλάψει το κύρος σας στα μάτια του παιδιού ή να αλλοιώσει τη μεταξύ σας σχέση αλλά αντίθετα θα ενισχύσει την σχέση σας. 
Θα δώσει στο παιδί την άνεση που χρειάζεται για να πειραματιστεί και να κάνει τα δικά του αναγκαία λάθη, χωρίς να διαλύεται ψυχικά, αφού θα ξέρει ότι οι αποτυχίες συμβαίνουν ακόμα και σε σοφότερους και ισχυρότερους. 
Επίσης θα του δώσει την ελευθερία να απευθύνεται σε εσάς όταν αστοχεί ή δυσκολεύεται και χρειάζεται την βοήθεια σας, χωρίς να νιώθει φόβο ή ενοχή όταν χρειάζεται να αναγνωρίσει μπροστά σας τα λάθη του γιατί θα έχει βιώσει αυτή τη διαδικασία ως αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης ζωής.

2. Να αντιμετωπίζονται τα λάθη με ευθύνη αλλά χωρίς ενοχή

Αφού κανείς αναγνωρίσει ότι υπέπεσε σε κάποιο λάθος έχει μεγάλη σημασία η στάση που θα αποφασίσει να κρατήσει απέναντι στο γεγονός. Αν κυριαρχήσουν οι ενοχές τότε πιθανότατα θα ακολουθήσουν καινούρια λάθη στην προσπάθεια συγκάλυψης του προηγούμενου ή σπασμωδικής και απερίσκεπτης απαλοιφής των συνεπειών του. Πιο συγκεκριμένα το συναίσθημα της ενοχής εδράζεται στην κρυφή προσδοκία μας να είμαστε τέλειοι και αλάνθαστοι. 
Όσο προσδοκούμε κάτι τέτοιο από τον εαυτό μας αντιδρούμε με ενοχές και σκληρή αυτοτιμωρία σε κάθε αστοχία μας, επειδή ακριβώς διαψεύδει αυτή την προσδοκία. Αντίθετα , όταν έχουμε αποδεχτεί τις ατέλειές μας, μπορούμε να αντικρίσουμε με ψυχραιμία τα λάθη μας, να αποδεχτούμε την ευθύνη μας για αυτά, χωρίς να γινόμαστε υπερβολικά σκληροί με τον εαυτό μας και να προσπαθήσουμε να επανορθώσουμε τις συνέπειες τους. Αν για παράδειγμα ο θυμός μας οδήγησε να φερθούμε σκληρά σε ένα παιδί, δεν βοηθάει σε τίποτα να γίνουμε σκληροί και με τον εαυτό μας. Αντίθετα είναι πολύ χρήσιμο να αναγνωρίσουμε ότι η σχέση μας με το παιδί μας έχει τραυματιστεί και να δουλέψουμε για την επανόρθωση της. 
 Για να το πετύχουμε αυτό θα χρειαστεί να έρθουμε σε επαφή με το τρυφερό κομμάτι του εαυτού μας ώστε να στραφούμε προς το παιδί με γνήσια αγάπη και τρυφερότητα. Ας ξεκινήσουμε λοιπόν με μια γνήσια αγαπητική στάση προς τον εαυτό μας γιατί μόνο επουλώνοντας το δικό μας τραύμα θα βρούμε την ενέργεια να αποκαταστήσουμε και την σχέση με το παιδί μας.

3. Να γίνονται τα λάθη αφορμές για αναστοχασμό και αυτοβελτίωση

Κάθε φορά που σφάλετε να θυμάστε ότι τα λάθη είναι πηγές γνώσης που δεν θα ξεχάσετε ποτέ. Πάρτε λοιπόν όσο χρόνο χρειάζεστε για να σκεφτείτε πώς οδηγηθήκατε στο λάθος, τι θα μπορούσε να είχε γίνει διαφορετικά, τι θα μπορούσε να σας είχε προϊδεάσει ότι είναι πιθανόν να κάνετε λάθος πριν να το πράξετε. 
Μέσα από τέτοιες σκέψεις το όποιο λάθος σας θα σας διδάξει πολλά για τον εαυτό σας και θα μετατραπεί σε μια σπουδαία αφορμή για αυτοβελτίωση. 
Ίσως για παράδειγμα σας βοηθήσει να καταλάβετε ότι είναι προτιμότερο να μην διαπραγματεύεστε σοβαρά θέματα όταν είστε πολύ κουρασμένοι ή θυμωμένοι αλλά να μεταθέτετε τη συζήτηση για μια πιο ήσυχη στιγμή. 
Τέτοιου είδους συνειδητοποιήσεις είναι πολύτιμες ακόμα κι αν δεν οδηγήσουν άμεσα σε έμπρακτες αλλαγές, γιατί αλλάζουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε αυτό που συμβαίνει γύρω μας και μέσα μας και δουλεύουν με τρόπο μυστικό για την βελτίωση μας.

4. Να δείχνετε συμπόνια στον εαυτό σας

Όταν έχετε υποπέσει σε κάποιο σφάλμα ο εαυτό σας είναι τόσο πληγωμένος και ευάλωτος όσο και το παιδί σας. Χρειάζεται λοιπόν να του φερθείτε με τρυφερότητα για να μπορέσει να συνεχίσει. Σε αυτό βοηθάει να σκεφτείτε πως θα φερόσασταν αν στη θέση σας βρισκόταν ένας φίλος ή μια φίλη σας. Θα διαπιστώσετε αμέσως πως θα ήσασταν πολύ πιο επιεικείς και θα βρίσκατε πολλά ελαφρυντικά για ότι συνέβη. Τα ίδια ακριβώς ελαφρυντικά χρειάζεται να αναγνωρίσετε και στον εαυτό σας, ώστε να βρείτε ξανά την ενέργεια σας και να δουλέψετε για την επανόρθωση αυτού που έχει συμβεί.

5. Να σκέφτεστε τις επιτυχίες σας

Όταν τα πράγματα γίνονται δύσκολα το μυαλό μας συνήθως κολλάει στην αρνητική πλευρά και έχει την τάση να υποτιμάει το γεγονός ότι τα πράγματα δεν ήταν πάντα έτσι. Σε αυτές τις στιγμές χρειάζεται να καταβάλουμε συνειδητή προσπάθεια να θυμηθούμε ότι τα πράγματα δεν ήταν πάντα έτσι αλλά υπήρχαν και στιγμές που τα καταφέραμε πολύ καλά. Αναπολώντας αυτές τις στιγμές, μπορούμε να έρθουμε σε επαφή με τα χαρίσματα μας και να ανακαλύψουμε τρόπους να χειριστούμε αποτελεσματικά την περίσταση.

6. Να θυμάστε πάντα ότι μετά από κάθε λάθος η ζωή συνεχίζεται

Την ώρα που συνειδητοποιείτε ότι κάνατε λάθος, το λάθος ας ανήκει ήδη στο παρελθόν. Η ζωή όμως δεν έμεινε εκεί. Προχώρησε μαζί σας φέρνοντας καινούριες προκλήσεις στις οποίες χρειάζεται να απαντήσετε. Χρειάζεται λοιπόν να σας βρει παρόντες. Φροντίστε να είστε παρόντες στο τώρα με τις αισθήσεις, το μυαλό και την καρδιά σας, ότι συνέβη εκεί και τότε δεν θα αλλάξει, είναι ήδη παρελθόν, όμως το παρόν ,αυτή εδώ η μικρή στιγμή είναι στο χέρι σας! 
Μην την αφήνετε να περάσει χωρίς εσάς, γιατί δεν πρόκειται να επιστρέψει ποτέ. 
Πού είναι τώρα το παιδί σας; 
Τι λένε τα μάτια του; 
Τι είναι το καλύτερο που μπορείτε να κάνετε για αυτή τη σχέση αυτήν εδώ την ανεπανάληπτη στιγμή;

Μαρία Ιωαννίδου Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια
psychologynow.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

«Πως θα ήθελε το παιδί να του φέρονται οι γονείς του»

Περίληψη της ομιλίας της Α. Καππάτου στην εκδήλωση από το Πάντειον Πανεπιστήμιο Κέντρο του Ανθρωπισμού με θέμα «Τα δικαιώματα των παιδιών στην Ελλάδα, σήμερα»

 

Η σύμβαση για τα δικαιώματα του παιδιού έχει υπογραφεί από πολλές χώρες, μεταξύ αυτών και από τη δική μας. Ωστόσο τραγικά γεγονότα, που έρχονται συχνά πυκνά στη δημοσιότητα και αφορούν στα παιδιά, μας θέτουν το αδυσώπητο ερώτημα αν τελικά γίνονται σεβαστά.

Ο σεβασμός των δικαιωμάτων του παιδιού ξεκινά από την οικογένεια. Ο γονεϊκός ρόλος, είναι πολυδιάστατος και μοναδικός.... Αποστολή των γονέων είναι να παρέχουν στα παιδιά τους το στενό και ασφαλές πλαίσιο στην ανατροφή και την προστασία τους από τη στιγμή της γέννησης μέχρι την ενηλικίωση καθώς θα αναπτύσσουν την προσωπικότητά τους, αλλά και θα ωριμάζουν σωματικά, νοητικά, συναισθηματικά και κοινωνικά. Μια υψηλής ποιότητας σχέση γονιού - παιδιού είναι ζωτικής σημασίας για την υγιή του ανάπτυξη.

Τα τελευταία χρόνια οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες στη χώρα μας έχουν αλλάξει συμπαρασύροντας δραματικά το βιοτικό επίπεδο των οικογενειών, γκρεμίζοντας πολλές σταθερές που οι γονείς με κόπο είχαν δημιουργήσει.

Μέσα σε αυτές τις ασταθείς συνθήκες οι γονείς αισθάνονται αβέβαιοι στην εξάσκηση του ρόλου τους με συνέπεια να φαίνονται συχνά συναισθηματικά μη διαθέσιμοι προς τα παιδιά τους και να εμποδίζεται η σταθερή σύνδεση μαζί τους. Αυτή η κατάσταση δεν περνά απαρατήρητη από τα παιδιά που το ενδιαφέρον τους είναι στραμμένο στους γονείς, προκαλώντας τους πιθανά αντιδράσεις όπως άγχος, κατάθλιψη, φοβίες, διαταραχή διαγωγής, δυσκολίες στον ύπνο, πτώση στη σχολική επίδοση κλπ.

Να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (2005), 9,5-22% των παιδιών και των εφήβων παρουσιάζουν προβλήματα ψυχικής υγείας. Ένα μεγάλο ποσοστό των ψυχικών διαταραχών εμφανίζονται πριν από τα 14 χρόνια.

Η διασφάλιση της σταθερής και ζεστής επικοινωνίας με το παιδί, η ενασχόληση μαζί του, ο σεβασμός στη προσωπικότητα του, η σαφής οριοθέτηση, η παροχή ερεθισμάτων , η ενίσχυση της αυτενέργειας και η χωρίς προυποθέσεις αποδοχή του αποτελούν βασική αποστολή του γονεϊκού ρόλου και ασπίδα για την ψυχική του υγεία και ισορροπία.

Η σύμβαση για τα δικαιώματα του παιδιού βάζει το περίγραμμα, χαρτογραφεί το πλαίσιο, ωστόσο δεν επιβάλλει τον τρόπο διαπαιδαγώγησης των παιδιών. Αυτό αποτελεί αποκλειστικά γονεϊκή ευθύνη και υποχρέωση.
Λάθη όλοι κάνουμε. Είναι ωστόσο σημαντικό να έχουμε το θάρρος να τα αναγνωρίζουμε. Ένας Tσέχος συγγραφέας ανέφερε χαρακτηριστικά: 

«Tο ανώτερο ξεπηδάει πάντα από το κατώτερο, η αδυναμία από τη δύναμη, η ασχήμια από την ομορφιά, η ευτυχία από τη δυστυχία. Έτσι και η νίκη ξεπηδάει μονάχα από τη μάχη» και ο σπουδαίος παιδαγωγός Ντράικορς έλεγε: «Πρέπει να έχεις το κουράγιο να μην είσαι τέλειος».

akappatou.gr