Φυτεύοντας τον σπόρο της γνώσης

Η μόρφωση, όπως ακριβώς μια εύφορη γη, φέρνει όλα τα καλά 

“Η παιδεία, καθάπερ ευδαίμων χώρα, πάντα τ’ αγαθά φέρει”, έλεγε ο Σωκράτης και πιθανών ο νέος να είχε περισσότερη “εξυπνάδα” αν έκανε τον κόπο να μελετήσει τον Αθηναίο φιλόσοφο, διότι  ήξερε ότι όσο δεν βασίζεται στην πνευματική και ψυχική καλλιέργεια του, τόσο περισσότερο θα οδηγείται στον ατομικισμό, ναρκισσισμό και την φαυλότητα.

Σε κάθε ανθρώπινη ενεργοποίηση, που αξιώνει ιδιαίτερη και συνεχή ετοιμότητα της συνείδησης, αλλά και σε κάθε αποδοτικότητα παρεμβάλλεται η παράμετρος “διαφέρον“, για να ξεδιπλώσει ένα καθοριστικό ρόλο στην πορεία του ανθρώπου.

Το διαφέρον είναι πολύ σπουδαία παρόρμηση της ψυχής η οποία λαμβάνει κάθε φορά εκδήλωση σύμφωνα με τις εξωτερικές επιδράσεις και τις εξωτερικές διεγέρσεις. Με διαφορετικές λέξεις το διαφέρον είναι εσωτερικό ελατήριο που ενεργοποιεί όλες τις ψυχικές δυνάμεις για να κατορθώσει ένα συγκεκριμένο σκοπό. Οτιδήποτε μας διαφέρει, αυτό προκαλεί την προσοχή μας και συντείνει στην υλική, ψυχική και πνευματική μας ευημερία.

Όπως και κάθε ανθρώπινη παρόρμηση, έτσι και το διαφέρον ακολουθεί τους κανόνες της μόρφωσης και της διαπαιδαγώγησης. 

Γι’ αυτό ο βασικότερος όρος της παιδείας είναι η αναζωπύρωση και η διατήρηση του διαφέροντος, ώστε να βρίσκεται συνεχώς σε καθεστώς ετοιμότητας ο παιδαγωγούμενος. Έτσι ο άνθρωπος που ζει με λιγοστά διαφέροντα, μειονεκτεί στο συναίσθημα της ζωής και εξαφανίζει την εξαιρετική αντίληψη αυτής.

Ένα από τα σοβαρότερα ατοπήματα των ανθρώπων είναι και αυτό της αχαριστίας. 

Της αγνωμοσύνης προς όλους εκείνους που με τις ενέργειες τους έχουν συμπαρασταθεί στο να υπερνικηθούν αρκετές δυσκολίες και σοβαροί κίνδυνοι. Είναι αχαριστία όταν την ευπραγία μας την αποδίδουμε μόνο στα προσόντα μας, στην αξιοσύνη μας, και όχι στα ταλέντα που μας παραχώρησε ο θεός, στους γονείς που επιδίωξαν να μας μορφώσουν, στους φίλους που μας συμπαραστάθηκαν ποικιλοτρόπως και στην κοινωνία που μας προσέφερε υλικά αγαθά για την κάλυψη αναγκών.

Η αχαριστία είναι μεγάλη ασθένεια, γιατί είναι μια ψυχική νόσος που εξουσιάζει τον άνθρωπο και που αχρηστεύει την υπόσταση του. Τα εφήμερα φθαρτά αγαθά δεν μπορούν να εξισορροπήσουν την αιώνιο πνευματική σπουδαιότητα της ψυχής, γι’ αυτό δεν πρέπει να την ρυπαίνουμε με το πρωτόζωο της αχαριστίας.

Κανείς θα μπορούσε να ελεεινολογεί ώρες ατελείωτες την ηθική (κατά)πτώση που χαρακτηρίζει τόσο την εποχή μας όσο και την Ελληνική κοινωνία, ειδικότερα. 

Η παιδεία της λεγόμενης «νέας γενιάς» ομοιάζει με αυτούς τους αλαλάζοντες νεαρούς, θιασώτες των «ακραίων σπορ», που πηδούν από κάποιο αεροπλάνο αναζητώντας την στιγμιαία αναζωογόνηση που προσφέρει η έξαρση της αδρεναλίνης στον ανθρώπινο οργανισμό.

Στην εποχή του ίντερνετ και της απεριόριστης και εύκολα προσβάσιμης πληροφορίας, η ουσιαστική γνώση πνίγεται μέσα σ’ έναν ωκεανό εφήμερων πληροφοριών και επιστημονικοφανών απόψεων που υπηρετούν συμφέροντα και λόμπι κάθε λογής. Σήμερα, με το μέσο επίπεδο μόρφωσης να είναι υψηλότερο απ’ ότι σε οποιαδήποτε άλλη εποχή και οι βιβλιοθήκες του κόσμου είναι ανοιχτές στους πάντες, δεν έπρεπε να βλέπουμε νέους Φειδίες, Νεύτωνες, Πύρρωνες και όλων των ειδών τα λαμπρά μυαλά να αναδύονται;

Αντ’ αυτού, ποιος μπορεί ν’ αρνηθεί ότι η σύγχρονη νεολαία, στη συντριπτική της πλειοψηφία, είναι διανοητικά οκνηρή και πνευματικά πλαδαρή; 

Κι αυτό γιατί έχει χαθεί ο ενθουσιασμός από τις μέρες μας: αυτή η έμφυτη πυξίδα μέσα στον άνθρωπο που τον οδηγεί στο να κυνηγά την πραγμάτωση του μεγαλειώδους, του ωραίου, του θεάρεστου και του θεϊκού. 

Ο ενθουσιασμός, στην πραγματική του διάσταση, είναι ένα είδος όρασης που επιτρέπει στον άνθρωπο να βλέπει τον κόσμο μέσα από μια πνευματική ματιά, να εστιάζει στην ουσία και τις ιδέες – να κοιτά τον έναστρο ουρανό και να βλέπει τα γρανάζια του σύμπαντος σε κίνηση αντί για έναν μαύρο μπερντέ με αδιάφορα λαμπιόνια. Δεν πρέπει όμως να γινόμαστε «οι τα φαιά φορούντες και περί ηθικής λαλούντες» δίχως να έχουμε να προτείνουμε κάτι χειροπιαστό ως αντίδοτο σ’ αυτή τη μάστιγα.
Ο ενθουσιασμός μπορεί να καλλιεργηθεί μέσα στη ψυχή του ανθρώπου, όπως άλλωστε όλες οι αρετές και όλα τα πάθη. 

Είναι, από τη φύση του, ένας σπόρος που πρέπει να πέσει στο γόνιμο έδαφος της παιδικής ψυχής όσο πιο νωρίς γίνεται. Δεν διδάσκεται με λόγια και σοφούς αφορισμούς αλλά με βιωματική εμπειρία και μια εσωτερική χαρά.

Αυτή η εμπειρία πολλές φορές μπορεί να είναι λυπητερή και σκληρή όσο ο νέος άνθρωπος συγκρούεται με την ασχήμια του κόσμου, μα η μύχια χαρά του είναι μια φλόγα που μπορεί να κατακαύσει τα συντρίμμια και τα χονδροειδή παραπήγματα που συσσωρεύονται μέσα του με τον ρούν του χρόνου. Στη φλόγα αυτής της φωτιάς όλα μετουσιώνονται: η αποτυχία γίνεται αφορμή για χάραξη νέας ρότας και όχι λόγος για θρήνο· η αχαριστία ξαφνικά φαντάζει παράλογη, παρακατιανή αντίδραση στον άνθρωπο που εμφορείται από όνειρα και ευγενείς φιλοδοξίες. Εκείνος, άλλωστε, δεν κοιτά πίσω του, αλλά μπροστά.

Μια ενθουσιώδης ψυχή δεν έχει χρόνο για μικρότητες και δεν θλίβεται υπέρμετρα. Παρατηρεί, ελπίζει, προσεύχεται και σιωπά. Μπορεί αυτή η σιωπή να φαντάζει αναποτελεσματική και παρακατιανή στον θορυβώδη και φανφαρόνο κόσμο του σήμερα όμως, για να πειστούμε ως προς την αποτελεσματικότητά της, δεν έχουμε παρά να σκεφτούμε ότι και η ίδια η Φύση έτσι ακριβώς μεγαλώνει το αιωνόβιο πλατάνι και χτίζει τα επιβλητικά της βουνά. Δεν έχουμε, λοιπόν, παρά να την μιμηθούμε.

Θα κλείσω με μια αναφορά στον σπουδαίο φιλόσοφο Αριστοτέλη:
Σε όλα υπάρχει εκ φύσεως κάτι το θείο 

“Πάντα γαρ φύσει έχει τι θείον”.
********************
Θεόδωρος Σταυρόπουλος
Διδάσκει Μαθηματική Ανάλυση στο Φυσικό τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Αντικλείδι

Οι «Δεκαέξι Συνήθειες του Μυαλού»

Διττῆς δὴ τῆς ἀρετῆς οὔσης, τῆς μὲν διανοητικῆς τῆς δὲ ἠθικῆς, ἡ μὲν διανοητικὴ τὸ πλεῖον ἐκ διδασκαλίας ἔχει καὶ τὴν γένεσιν καὶ τὴν αὔξησιν, διόπερ ἐμπειρίας δεῖται καὶ χρόνου, ἡ δ' ἠθικὴ ἐξ ἔθους περιγίνεται, ὅθεν καὶ τοὔνομα ἔσχηκε μικρὸν παρεκκλῖνον ἀπὸ τοῦ ἔθους. Ἐξ οὗ καὶ δῆλον ὅτι οὐδεμία τῶν ἠθικῶν ἀρετῶν φύσει ἡμῖν ἐγγίνεται· οὐθὲν γὰρ τῶν φύσει ὄντων ἄλλως ἐθίζεται, οἷον ὁ λίθος φύσει κάτω φερόμενος οὐκ ἂν ἐθισθείη ἄνω φέρεσθαι, οὐδ' ἂν μυριάκις αὐτὸν ἐθίζῃ τις ἄνω ῥιπτῶν, οὐδὲ τὸ πῦρ κάτω, οὐδ' ἄλλο οὐδὲν τῶν ἄλλως πεφυκότων ἄλλως ἂν ἐθισθείη. Οὔτ' ἄρα φύσει οὔτε παρὰ φύσιν ἐγγίνονται αἱ ἀρεταί, ἀλλὰ πεφυκόσι μὲν ἡμῖν δέξασθαι αὐτάς, τελειουμένοις δὲ διὰ τοῦ ἔθους.

μετάφραση

Αριστοτέλης 

Η συνήθεια είναι ένα καλώδιο, υφαίνουμε ένα κομμάτι της κλωστής της κάθε μέρα και στο τέλος δεν μπορούμε να την κόψουμε. 

Σοφία Αντερά, Ουρανία Μπούγα. 

Horace Mann American Educator 1796-1859

Οι «Συνήθειες του Μυαλού» είναι 16 συμπεριφορές, που χαρακτηρίζουν έξυπνους και διακεκριμένους ανθρώπους. Εκπαιδευτικοί ερευνητές, υπό την καθοδήγηση του Arthur L. Costa, όρισαν τις «Συνήθειες του Μυαλού» ως δεξιότητες που σχετίζονται άμεσα με τη ζωή και είναι απαραίτητες για την επίλυση προβλημάτων και την αποτελεσματική συμμετοχή στην κοινωνία.

Προάγουν το στρατηγικό συλλογισμό, την οξυδέρκεια και διορατικότητα, την επιμονή και αποφασιστικότητα, τη δημιουργικότητα και την ανάπτυξη ποικίλων δεξιοτήτων. 

Η κατανόηση και η εφαρμογή των 16 «Συνηθειών του Μυαλού» παρέχουν στα άτομα ικανότητες για να αντιμετωπίσουν καθημερινές καταστάσεις της ζωής, να ανταποκριθούν σε κοινωνικές περιστάσεις και να κινηθούν με τρόπο που θα φέρει θετικά αποτελέσματα σε κάθε προσπάθεια τους (Arthur L. Costa and Bena Kallick, 2000).

Στο σχολείο της Gottsunda (στη Σουηδία) οι Συνήθειες του Μυαλού είναι μια προσφιλής μέθοδος στους μαθητές/τριες. Τα παιδιά, όπως και κάθε άνθρωπος, δοκιμάζοντας τις διάφορες συνήθειες, εντοπίζουν εκείνη που είτε υποσυνείδητα εφάρμοζαν ως τώρα, είτε ταιριάζει στον τρόπο σκέψης και λήψης αποφάσεών τους.

Επιπροσθέτως, γνωρίζοντας 16 συνήθειες αναπτύσσουν εφεδρικές στρατηγικές επίλυσης προβλημάτων, για να αντιμετωπίζουν προβλήματα, διλήμματα και καταστάσεις που απαιτούν αποφάσεις.

Μέσα από τις 16 «Συνήθειες του Μυαλού» και τη διδασκαλία τους στο σχολείο της Gottsunda οι εκπαιδευτικοί προσδοκούν να εφοδιάσουν τους μαθητές/τριες με στρατηγικές που έχουν αποδειχθεί βοηθητικές και να ενισχύσουν την ανάπτυξη ικανοτήτων που θα τους θα επιφέρουν θετικά αποτελέσματα στην προσαρμογή τους στο κοινωνικό σύνολο.
Συνοπτικά οι 16 «Συνήθειες του Μυαλού» είναι οι εξής:

1. Επιμονή: 

Η έννοια της επιμονής προσεγγίζεται ως την ικανότητα παραμονής σε μια προβληματική κατάσταση και την εφαρμογή διαφόρων στρατηγικών μέχρι την επίτευξη της επίλυσης της. Συχνά οι μαθητές/τριες σταματούν την προσπάθεια καθώς θεωρούν ότι «δεν μπορούν να το κάνουν». Η επιμονή επιφέρει την δοκιμαστική εφαρμογή και άλλων στρατηγικών μέχρι την επίλυση. Επίσης, ενισχύει την ικανότητα ανάλυσης μια κατάστασης και την ανάπτυξη μιας δομής για την αντιμετώπιση της.

2. Διαχείριση παρορμητικότητας: 

Είναι με άλλα λόγια η σκέψη πριν τη δράση, η κατανόηση του προβλήματος, των δεδομένων και των κατευθύνσεων που αυτό μπορεί να πάρει. Η συλλογή πληροφοριών και η δημιουργία πλάνου δράσης είναι τα πλεονεκτήματα που προσφέρει αυτή η συνήθεια. Όσο αφορά τους μαθητές/τριες τους δίνει το χρόνο να προσεγγίσουν τις εναλλακτικές επιλογές, να κρίνουν και να οργανωθούν. Προάγει την κατανόηση της κατάστασης πριν την αναζήτηση της λύσης της.

3. Ακρόαση με κατανόηση και ενσυναίσθηση: 

Πολλοί ψυχολόγοι υποστηρίζουν ότι η ακρόαση με κατανόηση και ενσυναίσθηση αποτελεί χαρακτηριστικό των πολύ έξυπνων ανθρώπων. Η συγκεκριμένη συνήθεια συνδυάζει την ακρόαση των όσων ο ομιλητής λέει και την κατανόηση των αιτίων, για τα οποία αυτά ειπώθηκαν, καθώς και των ιδεών που συνειδητά ή υποσυνείδητα ο ομιλητής προσπαθεί να μεταδώσει.

Είναι αυτό που ο Piaget ονομάζει «ξεπέρασμα του εγωκεντρισμού» (overcoming ego-centrism) και αναπτύσσει στα παιδιά την κριτική σκέψη, μειώνει την επίδραση των προκαταλήψεων και στερεοτύπων, ενισχύει την βαθύτερη και πληρέστερη γνώση του υπό συζήτηση θέματος και δίνει σαφή εικόνα των απόψεων και του τρόπου σκέψης του ομιλητή. 
Η συνήθεια αυτή μπορεί να καταστήσει οποιαδήποτε συζήτηση εκπαιδευτική διαδικασία και την εκπαιδευτική διαδικασία πολύ πιο αποτελεσματική.

4. Ευέλικτη σκέψη: 

Η προσαρμοστικότητα της σκέψης και η πλαστικότητα του ανθρώπινου μυαλού είναι ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα του είδους μας. Στη συνήθεια αυτή ανήκει και η ταυτόχρονη επεξεργασία πληροφοριών αλλά και η αλλαγή της πορείας της σκέψης, όταν προκύπτουν νέα δεδομένα. 
Δυστυχώς, πολλοί μαθητές/τριες δυσκολεύονται να προσεγγίσουν ένα θέμα από διαφορετική προοπτική ή να κατανοήσουν και να δεχτούν την ύπαρξη και χρησιμότητα μιας εναλλακτικής.
Παρόλα αυτά η ικανότητα να αφήνουμε την υποκειμενικότητα μας και να βλέπουμε τα πράγματα από διαφορετική οπτική, αυτό που ο Piaget ονομάζει allocentrism, είναι απαραίτητη για την καθημερινή μας ζωή και αυξάνει τις πιθανότητες κατάληξης σε θετικό αποτέλεσμα

5. Σκέψη για τη σκέψη (μεταγνώση): 

Πρόκειται για μια εσωτερική συζήτηση, μια ανασκόπηση της πορείας μέσω της οποίας έφτασε κάποιος σε κάποιο συμπέρασμα, έλυσε ένα πρόβλημα ή πήρε μια απόφαση. 
Η ανασκόπηση αυτή συνήθως συνοδεύεται από κριτική αξιολόγηση και επαναπροσδιορισμό της διαδικασίας που ακολουθήθηκε ώστε να χρησιμοποιηθεί ανανεωμένη και πιο αποτελεσματική την επόμενη φορά. 
Η συνήθεια αυτή συμπεριλαμβάνει την γνώση των συναισθημάτων και των ιδεών αλλά και την πρόβλεψη των επιπτώσεων αυτών σε μια κατάσταση ή απόφαση.
Ο σχεδιασμός και η αξιολόγηση μια στρατηγικής, ο καθορισμός των βημάτων και των στοιχείων που αυτός χρειάζεται για αν είναι αποτελεσματικός φαίνεται πως είναι μια διαδικασία που ακόμα και ενήλικες δεν έχουν πετύχει (Whimbey, A. and Whimbey L. S. (1975). New York: Lawrence Erlbaum, Associates). Για τους μαθητές/τριες όμως οι μεταγνωστική σκέψη είναι απαραίτητη καθώς ενισχύουν την ανάπτυξη της αυτογνωσίας και εφαρμογής της κατάλληλης στρατηγικής και αντιστρόφως.

6. Προσπάθεια για ακρίβεια: 
Η προσπάθεια για ακρίβεια και τελειότητα συχνά ωθεί τους ανθρώπους σε έλεγχο, αξιολόγηση και αλλαγή προς το καλύτερο. 
Για αυτό το λόγο και είναι σημαντική ικανότητα για τους μαθητές/τριες. 
Μεταφέρει το ενδιαφέρον από την εκτέλεση μιας εργασίας στην δημιουργία κάτι ολοκληρωμένου και συντελεί σε καλύτερα αποτελέσματα και πιο επίμονους ανθρώπους, με υψηλότερους στόχους.

7. Διερώτηση: 
Η επιλογή του κατάλληλου ερωτήματος αποτελεί συνήθη δυσκολία τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά. Ο διαχωρισμός των δεδομένων και των στοιχείων που λείπουν και η διατύπωση του σωστού ερωτήματος που θα οδηγήσει στα στοιχεία αυτά είναι ο ορισμός της συνήθειας της διερώτησης. 
Τα παιδιά σπανίως μπαίνουν στη διαδικασία αυτή και για αυτό καταλήγουν να αναζητούν στοιχεία που δεν χρειάζονται. 
Η κατάκτηση της συνήθειας αυτής είναι η αρχή για το σχεδιασμό πορείας προς την επίλυση ενός προβλήματος.

8. Εφαρμογή προϋπάρχουσας γνώση σε νέες καταστάσεις: 
Η συνήθεια αυτή περιλαμβάνει την αναζήτηση προηγούμενης γνώσης, την αξιολόγηση της ως χρήσιμη ή μη στη συγκεκριμένη περίσταση και έπειτα την εφαρμογή της. 
Δυστυχώς πολλοί μαθητές/τριες συχνά αντιμετωπίζουν προβλήματα και καταστάσεις σαν να είναι η πρώτη φορά αν και προσφάτους έχουν ασχοληθεί με σχεδόν ίδια. 
Η ικανότητα να μάθουν από προηγούμενες εμπειρίες και να ξαναχρησιμοποιήσουν τη γνώση αυτή είναι βασική μέθοδος ανάπτυξης τόσο στη σχολείο όσο και στην καθημερινότητα.

9. Σκέψη και επικοινωνία με σαφήνεια και ακρίβεια: 
Πρόκειται για την ικανότητα να εκφράζεται κάποιος με σαφήνεια, χρησιμοποιώντας δόκιμους όρους, παραδείγματα και δίνοντας εξηγήσεις όπου αυτό χρειάζεται. 
Τόσο στο γραπτό όσο και στον προφορικό λόγο η αποφυγή γενικεύσεων, διαστρεβλώσεων και παραλείψεων χαρακτηρίζει μια καθαρή σκέψη η οποία είναι αποτέλεσμα ολοκληρωμένης άποψης, που έχει υποστεί κριτική επεξεργασία. 
Η απουσία ακρίβειας στο λόγο των μαθητών/τριών είναι ένδειξη επιφανειακής κατανόησης και απόψεων χωρίς βάσεις.

10. Συλλογή δεδομένων με όλες τις αισθήσεις: 
Οι περισσότερες πληροφορίες που συλλέγουμε προέρχονται από τις αισθήσεις και είναι αυτές που κινητοποιούν τη λειτουργία του εγκεφάλου. 
Δυστυχώς πολλοί μαθητές/τριες αρκούνται σε περιγραφές και δεν τολμούν να «δοκιμάσουν με τις αισθήσεις», να συμμετάσχουν σε καταστάσεις, γεγονός που περιορίζει κατά πολύ τα ερεθίσματα τους.

11. Δημιουργία, φαντασία, καινοτομία: 
Η δημιουργικότητα δεν βρίσκεται στα γονίδια. Είναι μια διαρκής προσπάθεια για βελτίωση, εύρεση εναλλακτικής και μια άρνηση συμβιβασμού με την αποτυχία. 
Οι δημιουργικοί άνθρωποι συνήθως έχουν εσωτερικά κίνητρα και ανοιχτούς ορίζοντες, καθώς αφήνουν τα έργα τους ανοιχτά σε κριτικές των άλλων.

12. Αντιμετωπίζοντας καταστάσεις με δέος και ενδιαφέρον: 
Το ενδιαφέρον για τον κόσμο γύρω μας αποτελεί το αρχικό κίνητρο για την γνώση και το «κυνήγι» της. Δυστυχώς πολλοί άνθρωποι στις μέρες μας είναι «κλειστοί» στο ζήτημα της περαιτέρω μάθησης και θεωρούν συχνά τη γνώση άχρηστη. 
Η πιο χρήσιμη όμως γνώση προέρχεται με προσωπική αναζήτηση σε θέματα που προκαλούν δέος και ενδιαφέρον και η αναζήτηση αυτή συνοδεύεται από ευχαρίστηση. Το δέος αυτό μπορεί να αποτελέσει βασικό κίνητρο στην εκπαιδευτική διαδικασία.

13. Αναλαμβάνοντας ρίσκα με υπευθυνότητα: 
Πρόκειται για εκείνη την πλευρά του ανθρώπινου χαρακτήρα που δύσκολα συμβιβάζεται και επιθυμεί να αλλάξει τις καταστάσεις χωρίς να φοβάται την αποτυχία ενός τέτοιου εγχειρήματος. 
Σαφώς τα ρίσκα αυτά πρέπει να αξίζουν και να μην γίνονται χωρίς προηγούμενη σκέψη, ενώ και η εκτίμηση των εμποδίων είναι απαραίτητη. 
Η ανάπτυξη μιας τέτοιας συνήθειας από πλευράς των μαθητών/τριών είναι ευεργετικής σημασίας τόσο για την κριτική τους σκέψης όσο και για τη δημιουργικότητα και τη γενικότερη επιτυχία τους.

14. Αίσθηση χιούμορ: 
Η αίσθηση του χιούμορ είναι γνωστή ένδειξη εξυπνάδας. Δείχνει ανθρώπους που έχουν δυνατότητα να κάνουν συσχετίσεις, προβλέψεις και να αλλάζουν τις αναλογίες για αν προκαλέσουν γέλιο. 
Το χιούμορ έχει θετικές επιδράσεις στην ψυχολογία των ανθρώπων, απελευθερώνει τη δημιουργικότητα και αποτελεί μέσο κοινωνικοποίησης αλλά και επικοινωνίας. 
Η δυνατότητα να κατανοούμε ποτέ μια κατάσταση είναι πραγματικά αστεία είναι σημαντική, ειδικά για τα παιδιά που συχνά κάνουν χιούμορ με στοιχεία όπως η διαφορετικότητα και οι δυσκολίες των άλλων. Το δημιουργικό χιούμορ αντιθέτως βοηθά να αναγνωρίζουμε τις εναλλακτικές.

15. Αμοιβαία σκέψη: 
Πρόκειται για την εργασία σε ομάδες, την ανάπτυξη της συνεργατικότητας και του αισθήματος της αμοιβαιότητας. Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό και λειτουργεί καλύτερα και αποτελεσματικότερα, όταν συνεργάζεται με τους υπολοίπους, καθώς κανείς δεν έχει πάντα όλες εκείνες τις πληροφορίες για να κρίνει μια κατάσταση. 
Η συνεργασία απαιτεί δικαιολόγηση των απόψεων, εναλλαγή των οπτικών γωνιών, κατανόηση και ενσυναίσθηση, ενώ και η αποδοχή μιας απόφασης με την οποία κάποιο μέλος δεν είναι σύμφωνο αποτελεί ένα δύσκολο στοιχείο της διαδικασίας αυτής.
Παρόλα αυτά, οι μαθητές/τριες σε καταστάσεις ομαδικής εργασίας αναπτύσσουν την κοινωνικότητα τους και τον αλτρουισμό, ανταλλάσουν απόψεις, μαθαίνουν να ακούν τους άλλους και να υποχωρούν για το καλό του συνόλου, συμμορφώνονται με κανόνες και τέλος ενισχύουν τις διοικητικές τους ικανότητες. 
Τα παιδιά πρέπει να μυούνται στην ομαδική εργασία, διότι μια τέτοια κατάσταση έχει ποικίλα οφέλη για αυτά και είναι πολύ κοντά σε αρκετά ρεαλιστικά περιβάλλοντα εργασίας.

16. Με ανοιχτούς ορίζοντες προς τη συνεχιζόμενη μάθηση: 
Η συνήθεια αυτή αναδεικνύει την αξία της συνεχιζόμενης δια βίου μάθησης. Οι άνθρωποι, που την κατέχουν, είναι ανοικτοί σε νέα γνώση, περήφανοι και ταπεινοί ταυτόχρονα να παραδεχθούν ότι δεν ξέρουν κάτι. 
Η επιλογή νέων στόχων και η επεξεργασία ποικίλων πληροφοριών ή η εφαρμογή διαφόρων στρατηγικών χαρακτηρίζουν τους ανθρώπους αυτούς. 
Οι μαθητές/τριες μας πρέπει να αναγνωρίζουν την αξία της συνεχιζόμενης μάθησης, η οποία θα τους καθιστά ικανούς να παραμένουν ενεργά και παραγωγικά μέλη της κοινωνίας, ειδικά στις συνεχώς αναπτυσσόμενες κοινωνίες, που ζούμε σήμερα.

(απόσπασμα από τη μελέτη περίπτωσης δύο δημοτικών σχολείων στην Σουηδία, Πτυχιακή Εργασία για το ΑΠΘ/ΠΤΔΕ)
Ο σύνδεσμος του σχολείου είναι εδώ

Πηγή: tvxs.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Η Παιδεία είναι θέμα Aνατροφής. Δεν έχει καμία σχέση με την εκπαίδευση...

... και υπάρχει λόγος για αυτό

Οι άνθρωποι τείνουν να μπερδεύουν την εκπαίδευση με την παιδεία. Αν και τα δυο προέρχονται απ᾽ το ρήμα «παιδεύω», στην ουσία πρόκειται για δύο διαφορετικές έννοιες.

Η εκπαίδευση παρέχεται από τα σχολεία και πιστοποιείται με πτυχία, ενώ η παιδεία είναι αποτέλεσμα τόσο του περιβάλλοντος στο οποίο γαλουχήθηκες, όσο και προϊόν εσωτερικών ζυμώσεων του εκάστοτε ατόμου. 

Η παιδεία είναι αυτή που σου μαθαίνει να ξεχωρίζεις το καλό απ᾽ το κακό. 

Σε διδάσκει τι είναι δικαιοσύνη και τι σεβασμός.

Απ᾽ την άλλη, η εκπαίδευση επιτελεί το ρόλο του μορφωτικού αγαθού μέσω του οποίου αποκτάς γνώσεις, που με τη σειρά τους θ᾽ αποτελέσουν εφόδιο για ένα καλό βιοτικό επίπεδο.

Στις μέρες μας, εν αντιθέσει με τα παλαιότερα χρόνια, υπάρχει τέτοια πληθώρα εκπαιδευτικών μέσων και πτυχίων που φτάνουν να γεμίσεις έναν τοίχο. Στην ουσία, όμως, οι άνθρωποι είναι απαίδευτοι. Οι παλιότεροι μπορεί να μην είχαν τη δυνατότητα να μορφωθούν, όμως, είχαν ιδιαίτερα αυξημένη την αίσθηση δικαίου.

Τώρα γιατί εμείς χάσαμε την ουσία, είναι απορίας άξιο. Προσποιούμαστε πώς γνωρίζουμε τα πάντα κι εκφράζουμε τη γνώμη μας επί παντός επιστητού. 

Μπορεί να μάθαμε να μιλάμε πολλές και διαφορετικές γλώσσες αλλά δε μιλάμε την κυριότερη: αυτή της πεπαιδευμένης αντίληψης.

Παιδεία: ένας τόσο ηχητικά εύκολος, μα τόσο δυσπρόσιτος στην πράξη όρος. Κανένας απ’ τους φιλοσόφους δεν όρισε τον όρο «εκπαίδευση» παρά μόνο τον όρο της παιδείας και ποτέ δεν έκανε το λάθος να τους ταυτίσει. Ίσως γιατί ήξεραν ποιο απ᾽ τα δυο είναι ο θεμέλιος λίθος μιας υγιούς προσωπικότητας και κοινωνίας. Εκπαίδευση χωρίς παιδεία μοιάζει με δέντρο χωρίς κορμό. Θα συναντήσεις πολλούς ανθρώπους με πτυχία, μα με παιδεία λίγους. Κι ας πιστεύουν λανθασμένα πως το ένα επιφέρει το άλλο.

Αν υπήρχε ουσιαστική παιδεία θα υπήρχε σεβασμός στην ανθρώπινη ζωή. Θα υπήρχε δικαιοσύνη. Ο κόσμος θα έβλεπε όμορφες και άσπρες μέρες. Οι μαύρες και κόκκινες μέρες που ζούμε είναι προϊόν της εκπαίδευσης που χρησιμοποιείται απ᾽ τους μεγάλους για να χειραγωγήσουν τους λαούς. Το χέρι του ανθρώπου που έχει γαλουχηθεί με τα ιδανικά της παιδείας δεν οπλίζεται ποτέ για να επιτεθεί. 

Ο άνθρωπος ο πεπαιδευμένος δίνει αξία στην ανθρώπινη ζωή, την τιμά, τη σέβεται και την υπερασπίζεται.

Σίγουρα η εκπαίδευση είναι ζωτικής σημασίας. Χωρίς αυτήν ο πολιτισμός μας δε θα είχε κάνει άλματα. Το πρόβλημα δεν είναι η εκπαίδευση ως μορφωτικό αγαθό, αλλά η έλλειψη της ουσιαστικής παιδείας ως βάση για να στηριχθεί και να ευοδώσει. Κανένα βιβλίο και δε θα στη διδάξει. Η οικογένεια σου κι η ίδια η ζωή θα στη μάθουν, αρκεί να έχεις τα μάτια και τα αυτιά ανοιχτά να αφουγκραστείς τα γεγονότα γύρω σου.

Δυστυχώς στους τέσσερις μουντούς τοίχους του σχολείου η κριτική σκέψη αντικαθίσταται απ᾽ την παπαγαλία. Τα παιδιά μαθαίνουν για τις ιδέες της παιδείας χωρίς να μπορούν να τις αντιληφθούν πρακτικά.

Μα πώς θα μάθουμε να φερόμαστε σαν κοινωνικά όντα όταν μεγαλώνουμε σ᾽ ένα εκπαιδευτικό σύστημα που δε σέβεται τη διαφορετικότητα και προάγει ως την παπαγαλία αντί της κριτικής σκέψης; Δεν ξέρω για εσάς, πάντως οραματίζομαι μια κοινωνία ανθρώπων για ανθρώπους. Μια κοινωνία που χαμογελά συχνότερα, που είναι αισιόδοξη και που δε λειτουργεί τυχοδιωκτικά για άτυπα χαρτιά πιστοποίησης ικανοτήτων.

Οφείλουμε να πλάσουμε έναν κόσμο ανθρωποκεντρικής συνείδησης κι όχι τεχνογνωσίας. Μια πραγματικότητα που δε θα φοβίζει τις νέες γενιές που θα ακολουθήσουν. Που θα τους μάθει να συνυπάρχουν αρμονικά και με σεβασμό προς τον συνάνθρωπο.

Η Παιδεία είναι σαν τον αέρα: Μόλις βρει μια μικρή χαραματιά στην ψυχή μας, ορμάει μέσα γυρεύοντας να γεμίσει το κενό που συνάντησε. Αρκεί να το πιστέψουμε!

olympia.gr

Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

«Σελιδοδείκτης» για την Εκπαίδευση και την Κοινωνία

Το εκπαιδευτικό περιοδικό «Σελιδοδείκτης» και ο ομώνυμος ιστότοπος selidodeiktis.edu.gr προέκυψαν από την ανάγκη να ενισχυθεί και να αναπτυχθεί ο αντιηγεμονικός, κριτικός λόγος για το σχολείο και τη μόρφωση μέσα στη δίνη της καπιταλιστικής κρίσης.

...
Στόχος του «Σελιδοδείκτη» είναι η αξιοποίηση της ριζοσπαστικής κριτικής για το αστικό σχολείο στην κατεύθυνση του θεωρητικού και πολιτικού εξοπλισμού του εκπαιδευτικού κινήματος, αποφεύγοντας τόσο τον ακαδημαϊσμό και το ριζικό διαχωρισμό θεωρητικής κριτικής και μάχιμης πολιτικής παρέμβασης, όσο και τον περιορισμό του εκπαιδευτικού κινήματος στον αμυντισμό και την πάλη για άμεσους βραχυπρόθεσμους συνδικαλιστικούς στόχους.
...
Ο «Σελιδοδείκτης» – περιοδικό και ιστότοπος – φιλοδοξεί να συνδυάσει την κριτική του σημερινού αστικού σχολείου με έναν ευρύτερο προγραμματικό λόγο για την εκπαίδευση και την κοινωνία στην κατεύθυνση της συνολικής κοινωνικής και μορφωτικής χειραφέτησης.
...
Ο «Σελιδοδείκτης» θέλει να έχει ως σημαία και πυξίδα του το μέλλον. Με την προσδοκία να εκφράσει το αύριο στο σήμερα, χωρίς την αυταπάτη ότι έχει απαλλαχθεί πλήρως από το χθες. Σε μια εποχή με θύελλες, η μικρή σχεδία του «Σελιδοδείκτη» τολμά να ανοιχτεί σε αχαρτογράφητα νερά.

Καλό Δρόμο στην προσπάθεια.

selidodeiktis

ευχαριστούμε τον Πάνο μας, που μας το έστειλε 😃