Ο μύθος της Πτερόεσσας ψυχής - The myth of the winged chariot in Plato´s PHAEDRUS

Πλάτωνα, «Φαίδρος ή Περί έρωτος».

Chariot Allegory (Jowett, 1892)

Ο «Φαίδρος» είναι διάλογος του Πλάτωνα που διαδραματίζεται σε ένα σημείο της όχθης του Ιλισσού, κάτω από ένα πανύψηλο πλατάνι, όπου φέρεται ο Σωκράτης να συζητεί με τον νεαρό μαθητή του Φαίδρο, σχετικά με τον έρωτα και τη ρητορική, παίρνοντας αφορμή από ένα λόγο που είχε απαγγείλει λίγο προηγουμένως ο ρήτορας Λυσίας στον Φαίδρο.

Γράφτηκε κατά την περίοδο της ωριμότητας (μέση χρονική περίοδος 386 – 367 π.Χ.

Το πρώτο μέρος του διαλόγου είναι αφιερωμένο στον έρωτα και το δεύτερο στη ρητορική.

Ο Σωκράτης περιγράφει την ψυχή ως μια αθάνατη ουσία η οποία κινείται στον υπερουράνιο χώρο διαιρεμένη σε τρία μέρη, τα δύο από τα οποία έχουν μορφή αλόγου και το τρίτο μορφή ηνιόχου.

Το ένα άλογο κακότροπο, που συμβολίζει το αισθησιακό στοιχείο του ανθρώπου και την ευτέλεια της σάρκας, και το άλλο πνευματικό, που συγγενεύει με τους θεούς και μπορεί να ατενίζει το υπερουράνιο κάλλος.

Το ένα, λοιπόν, από τα δύο άλογα, αυτό που είναι στην καλύτερη θέση, έχει σώμα στητό και καλοδεμένο, τον αυχένα του ψηλό, τη μύτη του γαμψή, είναι άσπρο, με μαύρα μάτια, είναι φιλότιμο, συνετό και σεμνό, αγαπάει την αληθινή δόξα, δεν έχει ανάγκη από χτυπήματα, αλλά καθοδηγείται μόνο με λόγο και το παράγγελμα.

Το άλλο, πάλι, έχει στραβό σώμα, είναι παχύ, κακοσχηματισμένο, με χοντρό αυχένα και κοντό λαιμό, πλατυπρόσωπο, μαύρο με μάτια γκριζογάλαζα και αιματώδη, ρέπει στην ύβρη και τη αλαζονεία, είναι κουφό και έχει τριχωτά αυτιά, και πολύ δύσκολα υπακούει στα χτυπήματα με το μαστίγιο και στα κεντρίσματα.

Όταν λοιπόν ο ηνίοχος δει το ερωτικό όραμα, και με τι αισθήσεις θερμάνει ολόκληρη τη ψυχή του από αυτή τη θέα και βαθμιαία ο ίδιος γεμίσει από τα προκλητικά κεντρίσματα του πόθου, το άλογο που είναι υπάκουο στον ηνίοχο, επειδή και τότε -όπως και πάντα- συγκρατιέται από τη σεμνότητα, ελέγχει τον εαυτό του και δεν πηδά πάνω στον αγαπημένο· όμως το άλλο άλογο δεν δίνει σημασία ούτε στο μαστίγιο, ούτε στα κεντρίσματα του ηνιόχου, πετάγεται απότομα και με βία προς τα μπρος και ταλαιπωρώντας με κάθε τρόπο το σύντροφό του και τον ηνίοχο, τους αναγκάζει να ορμήσουν επάνω στον αγαπημένο και να θυμηθούν την ομορφιά των ηδονών.

Και βέβαια αυτοί στην αρχή αγανακτούν και αντιστέκονται καθώς νιώθουν να αναγκάζονται να κάνουν φοβερά πράγματα· όμως στο τέλος, όταν δε βρίσκει τέρμα το κακό άλογο, αφήνονται να συρθούν από το κακό άλογο, υποχωρώντας και συμφωνώντας να κάνουν ό,τι εκείνο τους διατάζει.

Όταν αντικρίζει την όψη αυτή ο ηνίοχος, με τη μνήμη του του γυρίζει πίσω, στην πρωταρχκή φύση της ομορφιάς, και τη βλέπει πάλι να δεσπόζει, συνοδευόμενη από τη σωφροσύνη, επάνω σ΄ ένα βάθρο αγνότητας. [253c-254b].

hellas-spot

Μαθηματικά και Φιλοσοφία: Μια "ερωτική" σχέση αιώνων

Η έννοια της λογικής ενώνει τις δύο επιστήμες

Έχοντας αμέτρητα πράγματα να «χωρίσουν», οι θεωρητικές και οι θετικές επιστήμες αποτελούν ξεχωριστή επιλογή κάθε μαθητή του λυκείου που έρχεται στην δύσκολη θέση να διαλέξει μεταξύ… δύο βασικών κλάδων της επιστήμης. 

Το ταλέντο στα μαθηματικά, ή η έφεση στα αρχαία είναι τα κύρια χαρακτηριστικά που θα οδηγήσουν τους μαθητές στην επιλογή της κατεύθυνσης τους. Μια επιλογή που έρχεται να αποκλείσει σε τεράστιο βαθμό κάθε επαφή με την… θεωρητικά αντίθετη επιστήμη.

Γιατί όμως στηρίζουμε αυτό το ξεκάθαρο διαχωρισμό μεταξύ θετικών και θεωρητικών επιστημών;
     Αδιαμφισβήτητα, μαθηματικά και φιλοσοφία είναι δυο διαφορετικές επιστήμες. Ειδικότερα στην εποχή μας, όπου κάθε επιστήμη εμβαθύνει όσο το δυνατόν παραπάνω στην εξειδίκευση, όπου κάθε σχολή έχει τη τάση να διαφοροποιείται από τις διπλανές της, η βαθιά και σημαντική σχέση που διατηρούσαν οι θεωρητικές και οι θετικές επιστήμες έχει αποδυναμωθεί εμφανώς.
     Προφανώς και οι ανάγκες που έχουν δημιουργηθεί στη σημερινή εποχή, ως ένα σημείο «εμποδίζουν» τη συστηματική ενασχόληση με θεματικούς κύκλους που ξεφεύγουν από το καθαρό γνωστικό αντικείμενο κάθε επιστήμονα. Η τεχνολογική ανάπτυξη σίγουρα έχει «βοηθήσει» στο διαχωρισμό κάθε επιστήμης. Η πλήρης αφοσίωση κάθε επιστήμονα στα… γνωστά μονοπάτια του αντικειμένου του όμως ήδη εμφανίσει αρνητικά στοιχεία.
     Όταν ο Πλάτωνας δημιουργούσε τη φημισμένη σχολή του το 387 π.Χ, φρόντισε με μια επιγραφή σε κεντρικό κτίριο να περάσει ένα σημαντικότατο μήνυμα. Το ρητό «Μηδείς ἀγεωμέτρητος εἰσίτω μοι τῇ θύρᾳ» εξηγούσε ακριβώς τη στάση που κρατούσε ο αρχαίος φιλόσοφος απέναντι στα μαθηματικά, την επιστήμη που πλέον κανένας θεωρητικός επιστήμονας δεν… παίρνει στα σοβαρά.

Σε όλες τις εποχές της κουλτούρας και της μάθησης υπήρξαν φιλόσοφοι-μαθηματικοί και μαθηματικοί – φιλόσοφοι. Ο γνωστός μαθηματικος Μπερνάντ Μπολζάνο, το 19ο αιώνα είχε δηλώσει πως: «Ένας αδύνατος μαθηματικός δεν θα γίνει ποτέ δυνατός φιλόσοφος.» 

Η σχέση που συνδέει μαθηματικά και φιλοσοφία, αλλά και γενικότερα θεωρητικές και θετικές επιστήμες, είναι τόσο δυνατή που δεν μπορεί να περνά ανυπολόγιστη από όσους επιστήμονες θέλουν να διακριθούν.

Ο βασικός συνδετικός κρίκος μεταξύ των δυο επιστήμων είναι η έννοια της λογικής. Όποιος έχει εμβαθύνει έστω και λίγο σε κάποια θεωρητική ή θετική επιστήμη, γνωρίζει τη βασική τους λογική. Είτε μαθηματικά είτε φιλοσοφία όμως, ο τρόπος σκέψης είναι κατά βάση ίδιος. 

Η λογική της απόδειξης, της πλήρους τεκμηρίωσης κάθε δεδομένου που προκύπτει, είναι κοινή και για τις δύο επιστήμες. Τα λογικά βήματα που ακολουθούνται, είναι σε μεγάλο βαθμό κοινά.

Φιλοσοφία και μαθηματικά είναι δυο επιστήμες που αναπτύσσονται ταυτόχρονα. 

Το εντυπωσιακό χαρακτηριστικό τους όμως είναι πως και όσο διαφορετικά και να δείχνουν, αλληλοστηρίζονται ώστε να αναπτυχθούν. Το πρακτικό στοιχείο των μαθηματικών βοηθά την εξέλιξη της φιλοσοφίας και αντίστοιχα το θεωρητικό κομμάτι της φιλοσοφίας αποτελεί πηγή έμπνευσης νεοφώτιστων μαθηματικών. Έχοντας κοινή λογική, εφαρμόζοντας τους ίδιους νοηματικούς κανόνες, οι δύο επιστήμες συμπλέουν αρμονικά.

Άλλωστε, κάθε μαθηματική ανακάλυψη αποτελεί αντικείμενο φιλοσοφικών αναζητήσεων. Κάθε μαθηματικό μοντέλο χρειάζεται τη συμβολή της φιλοσοφίας ώστε να αναδειχθεί και να μετατραπεί σε πρακτική εφαρμογή μέσα στη κοινωνία. Με την ίδια λογική, κάθε φιλοσοφική ρήση αποτελεί πηγή ιδεών για τους θετικούς επιστήμονες, δίνοντας τους την ευκαιρία να ανακαλύψουν νέες πτυχές του αντικειμένου τους,
Λαμβάνοντας υπόψιν τα σημαντικά κοινά χαρακτηριστικά δύο τόσο… διαφορετικών επιστημών, είναι απορίας άξιο πως μαθηματικά και φιλοσοφία έχουν καταλήξει να είναι δυο εκ διαμέτρου αντίθετα γνωστικά αντικείμενα. 

Με βάση την… ερωτική σχέση που διατηρούν εδώ και τόσους αιώνες, θα έπρεπε κάθε φιλόσοφος και κάθε μαθηματικός να «αγαπούν» εξίσου και τις δύο επιστήμες. Ίσως αυτό αποτελέσει μια λύση στη μονοδιάστατη λογική που τείνει να αφομοιώσει η σημερινή κοινωνία.
_______________________
Πηγή: iefimerida.gr
antikleidi.com
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Ο Αριστοτέλης (Aristotle) από τα Στάγειρα (video και για παιδιά)

    Ο Αριστοτέλης ( 384 - 322 π.Χ. ) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος και πολυεπιστήμονας, μαθητής του Πλάτωνα και διδάσκαλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου. 

    Μαζί με το δάσκαλό του Πλάτωνα αποτελεί σημαντική μορφή της φιλοσοφικής σκέψης του αρχαίου κόσμου, και η διδασκαλία του διαπερνούσε βαθύτατα τη δυτική φιλοσοφική και επιστημονική σκέψη μέχρι και την Επιστημονική Επανάσταση του 17ου αιώνα.

Υπήρξε φυσιοδίφης, φιλόσοφος, δημιουργός της λογικής 

και ο σημαντικότερος από τους διαλεκτικούς της αρχαιότητας.

animated φιλόσοφοι

 Aristotle

Μαθήματα για τη ζωή από τον Αριστοτέλη

Ο Αριστοτέλης είναι ένας από τους πιο σπουδαίους Αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, που μας δίδαξε πολλά σημαντικά μαθήματα σε θέματα όπως η επιστήμη, η λογική, η ηθική, η ποίηση, το θέατρο, η μεταφυσική, και η ζωή γενικότερα. Έζησε με σκοπό να μοιράζεται τις γνώσεις του και είχε πολλούς μαθητές κατά τη διάρκεια της ζωής του.

Έχουμε συγκεντρώσει μερικά αποσπάσματα της διδασκαλίας του από αυτό τα πιο διάσημα μέχρι αυτά με τη βαθύτερη σημασία και τα μοιραζόμαστε μαζί σας, ώστε να εμπνεύσουν τη ζωή σας.

Τα 11 μαθήματα που παίρνουμε για τη ζωή από τον Αριστοτέλη:

1. Ανακαλύψτε τους Φίλους Σας και Κρατήστε τους Κοντά Σας.
«κανένας δεν θα ήθελε να ζει χωρίς φίλους, ακόμη κι αν είχε στη διάθεσή του όλα τ’ άλλα.»
«Η επιθυμία για την φιλία είναι γρήγορη, αλλά η φιλία είναι ένα φρούτο που ωριμάζει αργά.»
«Καλύτερός μου φίλος είναι ο άνθρωπος που, όταν εύχεται να είμαι καλά, το κάνει για χάρη μου»
«ένας στενός φίλος είναι «ένας δεύτερος εαυτός», κάποιος με τον οποίο συνδέεται ουσιαστικά η δική σου αίσθηση του εαυτού.»
«Η φιλία είναι μια ψυχή που κατοικεί σε δυο σώματα «
«Η δυστυχία αποκαλύπτει εκείνους που δεν είναι πραγματικά φίλοι.»
«Το αντίδοτο για πενήντα εχθρούς είναι ένας φίλος.»

2. Η Τιμιότητα είναι η Καλύτερη Διπλωματία, να Την έχετε σε Μεγάλη Εκτίμηση.
«Η ελάχιστη αρχική απόκλιση από την αλήθεια πολλαπλασιάζεται στην συνέχεια χιλιάδες φορές»
«Ο καθένας θα πρέπει να πράττει το σωστό και όχι ό,τι βλέπει από τους άλλους.»
«Η εκτίμηση που έχεις για τους φίλους σου να είναι τίμια και ειλικρινής.»
«Κανείς δεν πιστεύει έναν ψεύτη όταν λέει μια αλήθεια»

3. Ποτέ μη σταματάς να Μαθαίνεις Καινούργια Πράγματα σε όποια Φάση και αν είναι η Ζωής Σου.
«Πολύ σημαντικό εφόδιο για τα γηρατειά είναι η εκπαίδευση»
«Οι μορφωμένοι διαφέρουν από τους αμόρφωτους όπως οι ζωντανοί από τους νεκρούς»
«Όλοι οι άνθρωποι από τη φύση τους επιθυμούν τη γνώση»
«Εκπαιδεύοντας το μυαλό, χωρίς να εκπαιδεύσουμε την καρδιά, αποτυγχάνουμε σε όλα»
«Αυτοί που δίνουν καλή εκπαίδευση στα παιδιά, πρέπει να τιμώνται περισσότερο από εκείνους που τα γέννησαν, γιατί οι γονείς τους έδωσαν μόνο τη ζωή, οι παιδαγωγοί όμως τους έμαθαν την τέχνη του ευ ζην»
«Είναι στη φύση των ανθρώπων να μαθαίνουν»

4. Η Τέχνη της Γραφής είναι Όμορφη.
«Η ποίηση είναι πιο εκλεκτή και πιο φιλοσοφική από την ιστορία γιατί η ποίηση εκφράζει το καθολικό, ενώ η ιστορία μόνο κάτι συγκεκριμένο»
«Ποίηση απαιτεί έναν άνθρωπο με ένα ιδιαίτερο ταλέντο για να την υπηρετήσει, ή αλλιώς κάποιον αρκετά τρελό γι’ αυτήν»
«Ο καλός συγγραφέας εκφράζεται σαν κοινός άνθρωπος, αλλά σκέφτεται σαν τους σοφούς»
«Ο σκοπός της τέχνης δεν είναι να περιγράψει την εξωτερική εμφάνιση των πραγμάτων, αλλά την εσωτερική σημασία τους»

5. Ένα από τα Μεγαλύτερα Επιτεύγματα της Ζωής είναι η Κατανόηση του Εαυτού.
«Γνωρίζοντας τον εαυτό σας είσαι στην αρχή όλης της σοφίας»
«Αυτός που έχει ξεπερνά τους φόβους του είναι πραγματικά ελεύθερος»
«Θεωρώ περισσότερο ανδρείο εκείνον που νικά τις επιθυμίες του παρά εκείνον που νικά τους εχθρούς του, γιατί η πιο δύσκολη νίκη είναι εναντίον του κακού εαυτού.»
«ο αναπόφευκτος πόλεμος πρέπει να καταλήγει στην εδραίωση της ειρήνης»

6. Για την Επίτευξη Οποιουδήποτε Πράγματος στη Ζωή, θα πρέπει να Υπάρχει η Δύναμη της θέλησης.
«Μέσα από την πειθαρχία έρχεται η ελευθερία.»
«η φύση της επιθυμίας δε γνωρίζει όρια, και η ικανοποίηση αυτής της απεριόριστης επιθυμίας είναι για τους πολλούς σκοπός ζωής»
«Είμαστε αυτό που κάνουμε επανειλημμένα. Ως εκ τούτου, η Αριστεία, δεν είναι πράξη αλλά συνήθεια»
«Το άριστο δεν συμβαίνει ποτέ τυχαία. Έρχεται μετά από δική μας επιδίωξη, ειλικρινή προσπάθεια και έξυπνες δράσεις. Αντιπροσωπεύει τη σοφή επιλογή μεταξύ πολλών εναλλακτικών. Οι επιλογές μας και όχι η τύχη καθορίζουν το πεπρωμένο «
«Η καλύτερη επιλογή είναι αυτή που μας βοηθά να πετύχουμε πιο γρήγορα τους στόχους μας»
«Προτιμώ αυτό που είναι απίθανο αλλά δυνατόν να συμβεί παρά το πιθανό που όμως είναι αδύνατον να συμβεί.»
«όσα πρέπει να κάνουμε αφού τα μάθουμε, τα μαθαίνουμε κάνοντάς τα»

7. Η Χαρά και η Διασκέδαση Πρέπει να Υπάρχει στη Ζωή, για να Μας Κρατάει Υγιείς.
«Το μυστικό για της χαράς είναι η έκπληξη.»
«Τα αστεία είναι αρεστά και στους θεούς»
«Η ζωή είναι κωμωδία γι’ αυτούς που σκέφτονται και τραγωδία γι’ αυτούς που αισθάνονται»

8. Πολλές Φορές, οι Πιο Παράλογοι Άνθρωποι έχουν τις Καλύτερες Ιδέες.
«η ιδιοφυΐα είναι ανάμικτη με την παραφροσύνη»
«Δεν υπάρχει μεγαλοφυΐα χωρίς το άγγιγμα της τρέλας»

9. Ο Φόβος Δεν Μας Προσφέρει Τίποτα Άλλο από το να Μας Κρατά Πίσω.
«Οι αδύναμοι υπακούν από φόβο, ενώ οι δυνατοί από αγάπη»
«Ο φόβος είναι πόνος που προκύπτει από την αναμονή του κακού»
«Αυτό που πέτυχα με τη φιλοσοφία, ήταν να κάνω με τη θέλησή μου αυτά που οι άλλοι τα κάνουν επειδή φοβούνται τον νόμο»
«Η ελπίδα είναι το όνειρο ενός ξύπνιου»

10. Πάρτε τον Έλεγχο της Ζωής στα Χέρια Σας και Επιλέξτε τις Αρετές που Θέλετε να Διαθέτει.
«Οι άνθρωποι δημιουργούν τους θεούς κατ’ εικόνα τους, όχι μόνο όσον αφορά τη μορφή τους αλλά και όσον αφορά τον τρόπο ζωής τους»
«Η ευτυχία ανήκει στους αυτάρκεις»
«Η ευτυχία είναι το ίζημα που κάθετε στο πιο κατάλληλο σημείο της ψυχής»
«Μια συγκεκριμένη αρετή απαιτεί συγκεκριμένο τρόπο για να αποκτηθεί.»
«Η ενέργεια του μυαλού είναι η ουσία της ζωής»
«Δεν πρέπει να είμαστε ούτε δειλοί ούτε απερίσκεπτοι, αλλά θαρραλέοι»
«Υπάρχει μόνο ένας τρόπος για να αποφύγεις την κριτική…. Να μην κάνεις τίποτα, να μη λες τίποτα, να είσαι τίποτα..»
«Η υπομονή είναι πικρή όμως ο καρπός της είναι γλυκός»
«Η αξιοπρέπεια δεν συνίσταται στην κατοχή των τιμών, αλλά στο να τις αξίζεις»

11. Μην Υποτιμάτε τη Δύναμη του Σκότους.
«Είναι οι πιο σκοτεινές στιγμές μας, που πρέπει να εστιάσουμε, για να δούμε το φως»
«Δεν μπορούμε να μάθουμε χωρίς πόνο».

_______________________
Πηγή: pronews.gr
by Αντικλείδι
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Μικρέ μου φιλόσοφε!

Όταν τα παιδιά θέτουν ένα ερώτημα, μη φοβάστε να απαντήσετε, επειδή δεν γνωρίζετε την απάντηση. Δεν χρειάζονται πάντα κυριολεκτικές απαντήσεις.

.

Από: Ελένη Χαδιαράκου

.
Οι απορίες τους είναι ανεξάντλητες. Ρωτούν για το σύμπαν, το διάστημα, για οτιδήποτε. Οι μικροί μας φιλόσοφοι μας βομβαρδίζουν με τις παράδοξες απορίες τους και μας προσκαλούν στο μαγικό κόσμο τους.

«Πονάνε τα λουλούδια, όταν τα κόβουμε;»

Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη η φιλοσοφία ξεκινά όταν αρχίζεις να αναρωτιέσαι. Και τα παιδιά αναρωτιούνται για τα πάντα. Για τον ουρανό, το φεγγάρι, τη θάλασσα, τα λουλούδια… για τους ανθρώπους που τα περιβάλλουν. «Μερικές φορές, ο κόσμος γύρω μας μοιάζει παλιός και κουρασμένος, για τα παιδιά, όμως, όλα είναι καινούργια και υπέροχα», λέει ο Γκάρεθ Μάθιους, καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης και συγγραφέας του βιβλίου «The Philosophy Of Childhood» ( Η Φιλοσοφία της Παιδικής Ηλικίας). 
«Τα παιδιά είναι τόσο αθώα, που μπορεί να σου θέσουν τα πιο απρόβλεπτα ερωτήματα και να δώσουν τις πιο λογικές απαντήσεις. Το να τα ακούς προσεκτικά σου δίνει την ευκαιρία να δεις τον κόσμο αλλιώς…», επισημαίνει ο καθηγητής. «Κάποιες από τις απορίες τους είναι πραγματικά εύστοχες. «Πονάνε τα λουλούδια, όταν τα κόβουμε;», «Πού πηγαίνει ο πόνος, όταν φεύγει;», «Πού βρίσκεται το τέλος του κόσμου;». Όλα τα παιδιά θέτουν τέτοια ερωτήματα. Το θέμα είναι να τα ακούσουμε αληθινά και να συμμετέχουμε κι εμείς στο υπέροχο αυτό ταξίδι τους. Από αυτό το κοινό φιλοσοφικό ταξίδι, εμείς οι ενήλικοι μπορούμε να αντλήσουμε μοναδικές εμπειρίες. Αρκεί να ξέρουμε να σταθούμε στις σωστές στάσεις του ταξιδιού».
Μη φοβάστε τις απαντήσεις
Όταν τα παιδιά θέτουν ένα ερώτημα, μη φοβάστε να απαντήσετε επειδή δεν γνωρίζετε την απάντηση. Δεν χρειάζονται πάντα κυριολεκτικές απαντήσεις. Συχνά, οι γονείς πιστεύουν πως, αν δεν απαντήσουν σωστά, κινδυνεύουν να χάσουν το κύρος τους και το σεβασμό του παιδιού τους, ωστόσο τα παιδιά δεν έχουν τέτοιο θέμα. Το σημαντικό είναι να τα ενθαρρύνουμε να συζητήσουν και να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της σκέψης τους. Τις περισσότερες φορές, άλλωστε, απαντούν από μόνα τους. Κι είναι επίσης σημαντικό για την εκπαίδευσή τους, για να... 

Ας διδάξουμε στα παιδιά να σκέφτονται - Η κριτική σκέψη δεν είναι προαιρετική.

Το μόνο μάθημα που δεν διδάσκεται στα σχολεία είναι αυτό της κριτικής σκέψης, της ενσυναίσθησης και της συνειδητότητας, της ανοχής και του σεβασμού, της ελευθερίας και ευτυχίας. 

Και όμως, αυτά μπορούν να διδαχτούν από μικρή ηλικία, διότι τα παιδιά, οι ευτυχισμένοι μικροί άνθρωποι που μεγαλώνοντας παραδίνονται στη δίνη της ζωής, μαθαίνουν εύκολα, όχι μόνο αντιγράφοντας συμπεριφορές, αλλά και συζητώντας.

Η Φιλοσοφία παραδοσιακά δεν διδασκόταν σε μικρές ηλικίες.

Θα πρέπει να περιμένουμε χιλιάδες χρόνια έως ότου, τη δεκαετία του 1970, ο Matthew Lipman δημιουργήσει τη Φιλοσοφία για Παιδιά, ένα πρόγραμμα που δεν εστίαζε στην Ιστορία της Φιλοσοφίας, στις Σχολές και τους Φιλοσόφους αλλά στη φιλοσοφική σκέψη. 

Ο Lipman έκανε έναν απλό και συνάμα ρηξικέλευθο συλλογισμό. Πώς δίδασκε ο Σωκράτης Φιλοσοφία; 

Δεν είχε κάποια σχολή, δεν παρέδιδε μαθήματα. Ωστόσο, ο Αθηναίος φιλόσοφος αποτέλεσε τομή στη Φιλοσοφίας, με αποτέλεσμα όλοι οι φιλόσοφοι πριν από αυτόν να ονομαστούν Προσωκρατικοί, λόγω της επανάστασης που επέφερε. 

Τι έκανε ο Σωκράτης; Συζητούσε. 

Αφορμή μπορεί να ήταν οτιδήποτε. Άλλωστε είναι γνωστοί οι μύθοι (του Σπηλαίου, του δαχτυλιδιού του Γύγη, του Ηρός κ.ά.) που αποτελούσαν την αφετηρία του διαλόγου με τους συνομιλητές του, οι οποίοι έως σήμερα μελετώνται, ερμηνεύονται και διδάσκονται στα καλύτερα Πανεπιστήμια του κόσμου. 

Τα ερωτήματα που προκύπτουν αβίαστα από την αφήγηση των μύθων δεν επιδέχονται μία απάντηση. 

Εξάλλου, ο ίδιος ο Σωκράτης δεν έδινε τις λύσεις. Ο καθένας τις ανακαλύπτει και τις εφευρίσκει μόνος του. 

Η «αλογόμυγα» των Αθηναίων έδινε το έναυσμα για στοχασμό και ταυτόχρονα οδηγούσε την πορεία της συζήτησης στον ορθό προβληματισμό με κέντρο την ηθική του ανθρώπου. 

Ο Lipman έφερε τη διαλεκτική/ μαιευτική μέθοδο στα μέτρα των παιδιών, τα οποία καθοδηγούνται από τον ειδικευμένο φιλόσοφο. 

Οι μύθοι γίνονται παραμύθια. 

Τα σωκρατικά ερωτήματα απλοποιούνται για χάρη των παιδιών. 

Ο προβληματισμός όμως παραμένει στο στόχαστρο του παιδιού. Του παιδιού που έχει ερωτήματα για τα πάντα. 

Δεν βρίσκει όμως το θάρρος, την προσοχή και την υπομονή του περίγυρού του, για να τα συζητήσει, με αποτέλεσμα να τα παρατήσει και να πάψει να σκέφτεται. Η γνώση είναι επίπονη, διδάσκει ο μύθος του Σπηλαίου. Όχι όμως όταν ξεκινάει από μικρή ηλικία. Τότε γίνεται γλυκιά σαν μέλι και οδηγεί στην ευτυχία. 

Η κριτική σκέψη δεν είναι προαιρετική. 

Ειδικά στην εποχή μας είναι προαπαιτούμενο του ανθρώπου που έχει να αντιμετωπίσει καθημερινές προκλήσεις και διλήμματα. 

Η Φιλοσοφία για Παιδιά δεν διδάσκει απλώς. 

Προκαλεί το παιδί να μάθει να σκέφτεται. 

Να καταλαβαίνει ότι η ζωή δεν είναι μόνο τα ηλεκτρονικά παιχνίδια. Ότι μια είδηση μπορεί να είναι παραπλανητική. 

Ότι η ευτυχία βρίσκεται στις ανθρώπινες σχέσεις και όχι στα υλικά αγαθά. 

Ότι το διαφορετικό (χρώμα, θρησκεία, εθνότητα) δεν προκαλεί φόβο. 

Ότι τα ζώα και τα φυτά δεν είναι κτήμα του ανθρώπου αλλά συγκάτοικοι στον πλανήτη. 

Ότι ο χρόνος κινείται σαν βέλος και δεν γυρίζει πίσω. Πρέπει να τον ζούμε και να μην τον χάνουμε.

Δυστυχώς, μάθημα που να εκθέτει τα παγκόσμια ερωτήματα της ανθρώπινης σκέψης δεν υπάρχει. 

Και όμως. Τα παιδιά αναρωτιούνται: 

Γιατί πρέπει να λέω την αλήθεια; 

Είναι εντάξει να φοβάμαι; 

Γιατί πεθαίνουν οι άνθρωποι; 

Πώς θα γίνω ευτυχισμένος;

Η Φιλοσοφία για Παιδιά ακονίζει τη σκέψη εξ απαλών ονύχων. Αφαιρεί τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα βοηθώντας το παιδί να εισέλθει ισότιμα στον κόσμο της εφηβείας και της ενηλικίωσης στη σύγχρονη εποχή. Δωρίζει την ανεξαρτησία και την ελευθερία.

Υπάρχει σημαντικότερο μάθημα;

*Η Δρ Έλσα Νικολαΐδου σε συνεργασία με το Ίδρυμα Πολιτιστικής Δημιουργίας για Παιδιά και Νέους και το Μουσείο Πιερίδη-Πολιτιστικό Ίδρυμα Τράπεζας Κύπρου διοργανώνουν εργαστήριο Φιλοσοφίας για Παιδιά, Οι Μικροί Στωικοί (κάθε Σάββατο του Νοεμβρίου, ώρα 10:00-11:15) Πληροφορίες- Κρατήσεις: τηλ. 24 001502

Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

philenews.com

Ο Άνθρωπος, το Λιοντάρι και το Τέρας / Μαθήματα ζωής για μας και τα παιδιά μας

Επιθυμίες και ηδονές στην ΠΟΛΙΤΕΙΑ του Πλάτωνα

The Republic, by Plato - Book IX

Στο κορυφαίο έργο της παγκόσμιας φιλοσοφίας «Πολιτεία», ο Πλάτωνας δεν περιγράφει τόσο τη σωστή οργάνωση ενός κρατικού σχηματισμού, όσο τη μάχη που διεξάγεται στην ψυχή του ανθρώπου ανάμεσα στη λογική και στις επιθυμίες, μία μάχη από την οποία θα κριθεί εάν τελικά κατορθώσει να γευτεί τη μοναδική γνήσια ηδονή, αυτή του ιδανικού βίου.

Τα τρία μέρη που αποτελούν την ψυχή, κατά τον Πλάτωνα, είναι: το επιθυμητικό, το θυμοειδές και το διανοητικό.

Το επιθυμητικό μέρος της ψυχής εκφράζει τις σωματικές ή «άλογες επιθυμίες» του ανθρώπου, όπως τις ανάγκες του σώματος (πείνα, δίψα, ερωτική διάθεση κ.α.). Είναι η έδρα επιθυμιών, πολύτροπων και πολυώνυμων. Η πραγματοποίηση αυτών των επιθυμιών συνιστά ηδονή, η οποία όμως, σύμφωνα με τον φιλόσοφο, είναι φαινομενική και επιφανειακή. 

Αν, για παράδειγμα, πεινάς και φας, έχεις απλά ικανοποιήσει την επιθυμία σου να σταματήσεις να πεινάς και τίποτα περισσότερο. 

Δεν μπορεί από το επιθυμητικό μέρος της ψυχής να προκύψει ουσιαστική ηδονή παρά απλή ικανοποίηση μίας σωματικής, άλογης ανάγκης.

Ψηλότερα αξιολογικά από το επιθυμητικό, βρίσκεται το θυμοειδές μέρος της ψυχής. 

Είναι το αγωνιστικό στοιχείο ή αλλιώς, το ριζικά βουλητικό στοιχείο. Πρόκειται για την ικανοποίηση της ανάγκης σου να αναγνωρίζεσαι από τους άλλους ανθρώπους ως αξιοπρεπής και έντιμος. Το θυμοειδές μέρος της ψυχής, μπορεί να οδηγήσει σε ρήξεις και μάχες για την υπεράσπιση της τιμής σου. Μπορεί να σε κάνει να επιζητάς αξιώματα και μεγαλύτερη αναγνώριση. Δεν σχετίζεται με υλικά αγαθά αλλά με την προστασία του «είναι» σου.

Το τρίτο μέρος της ψυχής είναι το λογιστικό ή διανοητικό. 

Αυτό, σύμφωνα με τον Πλάτωνα, θα πρέπει να «κυβερνά» την ψυχή με την συναίνεση του θυμοειδούς και την εκούσια υποταγή του επιθυμητικού. Το διανοητικό μέρος «στεγάζει» την ορθή κρίση και έλκεται από τις ευχαριστήσεις που παρέχει η διανοητική απασχόληση και η γνώση.

Οι ηδονές από την ικανοποίηση του διανοητικού είναι οι μόνες αληθινές και πραγματικές, κατά τον φιλόσοφο. Η επιδίωξη τους προσφέρει μόνιμη ανακούφιση από τον φαύλο κύκλο της επιθυμίας και την εκπλήρωσή της, αφού τα αντικείμενα της φιλοσοφικής γνώσης δεν θα εξαφανιστούν, όπως εξαφανίζονται, για παράδειγμα, οι τροφές που τρώμε, αλλά, ως αμετάβλητα και αθάνατα στοιχεία, θα προσφέρουν μία σταθερή κατάσταση πλήρωσης.

Ο Πλάτωνας χρησιμοποιεί μία εικόνα για να δείξει την εσωτερική μάχη που διεξάγεται στον άνθρωπο μεταξύ των τριών μερών της ψυχής του. 

Σε αυτήν την μάχη, το λογιστικό μέρος εκπροσωπείται από τον άνθρωπο, το θυμοειδές από ένα λιοντάρι και το επιθυμητικό από ένα πολυκέφαλο θηρίο. 

Εάν ο άνθρωπος αφήσει το λιοντάρι και το θηρίο να ισχυροποιηθούν εις βάρος του λογιστικού, τότε εκείνα θα αντιμάχονται με σφοδρότητα, οδηγώντας τον σε μία ακόλαστη ζωή, έρμαιο των αντίρροπων επιθυμιών και παθών του, όπως και των ξεσπασμάτων της οργής του. Εάν όμως ο άνθρωπος (το λογιστικό) καταφέρει να δαμάσει το θηρίο (βουλητικό) με τη βοήθεια του λιονταριού (θυμοειδούς), τότε θα μπορέσει να πειθαρχήσει τις επιθυμίες του και να εκριζώσει τα πάθη του, ώστε να απολαύσει την ηδονή της αρμονίας στην ψυχή του.

Θα ήταν λάθος όμως εάν αυτή η θεώρηση οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι ο άνθρωπος μπορεί, ή οφείλει να προσπαθεί, να εκμηδενίσει το θηρίο ή το λιοντάρι μέσα του. 

Αντίθετα, ο Πλάτωνας προτείνει στον άνθρωπο να ικανοποιεί έμμετρα το επιθυμητικό του, ώστε αυτό να μην παθιάζεται ούτε από τη στέρηση, ούτε από την υπερπλήρωσή του, και έτσι, στην κατάσταση ηρεμίας, να αφήνει απερίσπαστο το λογιστικό κομμάτι της ψυχής να αφοσιώνεται στην αναζήτηση της γνώσης, που είναι η υπέρτατη ηδονή.

Όταν το λογιστικό μέρος καρπώνεται τις ηδονές που αναζητεί, τότε όλα τα μέρη της ψυχής θα είναι ικανοποιημένα, ενώ εάν επικρατήσουν οι ηδονές κάποιου άλλου μέρους, τότε θα αναστατωθεί όλη η τάξη της ζωής του ανθρώπου, οπότε κανένα μέρος δεν θα ικανοποιείται όπως του αρμόζει.

Ο Πλάτωνας (Αλληγορία της Φιλοσοφίας)  
Paolo Veronese – 1560

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΒΙΟΣ: Ο ιδανικός βίος, σύμφωνα με τον Πλάτωνα και πως μπορεί να επιτευχθεί

Τα τρία μέρη της ψυχής και η επικράτηση τους σε κάθε άνθρωπο καθορίζουν και τα τρία είδη βίου που δύναται να έχει: φιλοσοφικός βίος για τον άνθρωπο που κυριαρχείται από το λογιστικό, φιλότιμος βίος για εκείνον που κυριαρχείται από το θυμοειδές και φιλοκερδής βίος για εκείνον που κυριαρχείται από το επιθυμητικό.

Μπορεί και στις τρεις κατηγορίες ανθρώπων να φαντάζει ότι ηδονικότερος βίος είναι ο δικός τους, στην πραγματικότητα όμως, μόνο ο φιλόσοφος έχει τη γνώση ότι ο δικός του βίος είναι ο ηδονικότερος κι αυτό γιατί ο ίδιος έχει γνωρίσει τις ηδονές των άλλων δύο, ενώ οι άλλοι δεν έχουν καταφέρει να γνωρίσουν τις δικές του. Ο φιλόσοφος επίσης, έχει τη δυνατότητα να αποτιμήσει τον βίο του ως «όλον» και να καταλήξει στην υπεροχή του από τους βίους των άλλων, χρησιμοποιώντας την εμπειρία και τη λογική του, κάτι που οι άλλοι δεν είναι σε θέση να κάνουν.

Τρεις βασικές αρετές χαρακτηρίζουν τον ενάρετο βίο, σύμφωνα με τον Πλάτωνα: η σωφροσύνη, η ανδρεία και η σοφία. Αν σε αυτές προστεθεί και μία τέταρτη, η δικαιοσύνη, η οποία αντιστοιχεί στην ισορροπία του συνόλου, τότε έχουμε έναν δίκαιο άνθρωπο, έναν άνθρωπο που έχει καταφέρει να εναρμονίσει τα τρία μέρη της ψυχής του κάτω από την ηγεμονία του διανοητικού.

Με την υπεροχή του διανοητικού, ο άνθρωπος είναι σε θέση να ελέγχει τις επιθυμίες του και, με εγκράτεια και σωφροσύνη, να μετασχηματίζει το πάθος του σε ανδρεία. Με άλλα λόγια, κυβερνώντας τα άλλα μέρη, ο λογισμός προσφέρει στον άνθρωπο την ευτυχία, καθώς επιτυγχάνει την αποσόβηση των εσωτερικών συγκρούσεων και την αρμονική σχέση ανάμεσα στα μέρη της ψυχής.

«Φιλία» αποκαλεί ο Πλάτωνας την ιδανική σχέση ανάμεσα στα μέρη της ψυχής, καθώς δεν περιγράφει μία κατάσταση αδιάλειπτης καταστολής, αλλά μία πειθαρχία, στην οποία ο δίκαιος άνθρωπος βρίσκει ευχαρίστηση. Το ευγενικό μέρος της ψυχής, έχοντας επιτύχει αυτή τη «φιλία» με τα άλλα δύο μέρη, έρχεται σε επικοινωνία με την γνώση, το «όντως όν», και τότε γεννάται το σύζευγμα «νους και αλήθεια», όπου «νους» είναι το λογιστικό κομμάτι της ψυχής και «αλήθεια» το «όντως όν». Ούτε η «αλήθεια» υπάρχει πριν τη σύζευξή της με την ψυχή, ούτε ο «νους» πριν τη σύζευξη του με την αλήθεια. Μόνο η ένωση δίνει υπόσταση στα δύο μέρη της συζυγίας και μόνο με τη συζυγία ο άνθρωπος αποκτά την πραγματική γνώση.

Η ευδαιμονία δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ενός ορισμένου ευνοϊκού περιβάλλοντος (από τους άλλους ή από τις περιστάσεις) αλλά από τον ίδιο μας τον εαυτό. Μπορούμε να την δημιουργήσουμε, αναπτύσσοντας εντός μας τη «λογική», η οποία μας κάνει δίκαιους.

Η επιδίωξη πνευματικών ηδονών, κατά τον Πλάτωνα, προσφέρει μόνιμη ανακούφιση από τον φαύλο κύκλο της ικανοποίησης των σωματικών αναγκών, αφού χάρη στον μεγαλύτερο βαθμό πραγματικότητας, τα αντικείμενα της φιλοσοφικής γνώσης δεν θα εξαφανιστούν, όπως τα φαγητά που καταναλώνουμε, αλλά θα διατηρήσουν τον φιλόσοφο σε μία σταθερή κατάσταση πλήρωσης.

Ο άνθρωπος, απελεύθερος από εσωτερικούς καταναγκασμούς και παρορμήσεις, απολαμβάνει λοιπόν το αίσθημα της μόνιμης πλήρωσης και, απερίσπαστος, αφοσιώνεται στην περαιτέρω αναζήτηση της σοφίας που προσφέρει την απόλυτη ηδύτητα και αγαθότητα σε μία ζωή.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

............

η συνέχεια εδώ

Φυτεύοντας τον σπόρο της γνώσης

Η μόρφωση, όπως ακριβώς μια εύφορη γη, φέρνει όλα τα καλά 

“Η παιδεία, καθάπερ ευδαίμων χώρα, πάντα τ’ αγαθά φέρει”, έλεγε ο Σωκράτης και πιθανών ο νέος να είχε περισσότερη “εξυπνάδα” αν έκανε τον κόπο να μελετήσει τον Αθηναίο φιλόσοφο, διότι  ήξερε ότι όσο δεν βασίζεται στην πνευματική και ψυχική καλλιέργεια του, τόσο περισσότερο θα οδηγείται στον ατομικισμό, ναρκισσισμό και την φαυλότητα.

Σε κάθε ανθρώπινη ενεργοποίηση, που αξιώνει ιδιαίτερη και συνεχή ετοιμότητα της συνείδησης, αλλά και σε κάθε αποδοτικότητα παρεμβάλλεται η παράμετρος “διαφέρον“, για να ξεδιπλώσει ένα καθοριστικό ρόλο στην πορεία του ανθρώπου.

Το διαφέρον είναι πολύ σπουδαία παρόρμηση της ψυχής η οποία λαμβάνει κάθε φορά εκδήλωση σύμφωνα με τις εξωτερικές επιδράσεις και τις εξωτερικές διεγέρσεις. Με διαφορετικές λέξεις το διαφέρον είναι εσωτερικό ελατήριο που ενεργοποιεί όλες τις ψυχικές δυνάμεις για να κατορθώσει ένα συγκεκριμένο σκοπό. Οτιδήποτε μας διαφέρει, αυτό προκαλεί την προσοχή μας και συντείνει στην υλική, ψυχική και πνευματική μας ευημερία.

Όπως και κάθε ανθρώπινη παρόρμηση, έτσι και το διαφέρον ακολουθεί τους κανόνες της μόρφωσης και της διαπαιδαγώγησης. 

Γι’ αυτό ο βασικότερος όρος της παιδείας είναι η αναζωπύρωση και η διατήρηση του διαφέροντος, ώστε να βρίσκεται συνεχώς σε καθεστώς ετοιμότητας ο παιδαγωγούμενος. Έτσι ο άνθρωπος που ζει με λιγοστά διαφέροντα, μειονεκτεί στο συναίσθημα της ζωής και εξαφανίζει την εξαιρετική αντίληψη αυτής.

Ένα από τα σοβαρότερα ατοπήματα των ανθρώπων είναι και αυτό της αχαριστίας. 

Της αγνωμοσύνης προς όλους εκείνους που με τις ενέργειες τους έχουν συμπαρασταθεί στο να υπερνικηθούν αρκετές δυσκολίες και σοβαροί κίνδυνοι. Είναι αχαριστία όταν την ευπραγία μας την αποδίδουμε μόνο στα προσόντα μας, στην αξιοσύνη μας, και όχι στα ταλέντα που μας παραχώρησε ο θεός, στους γονείς που επιδίωξαν να μας μορφώσουν, στους φίλους που μας συμπαραστάθηκαν ποικιλοτρόπως και στην κοινωνία που μας προσέφερε υλικά αγαθά για την κάλυψη αναγκών.

Η αχαριστία είναι μεγάλη ασθένεια, γιατί είναι μια ψυχική νόσος που εξουσιάζει τον άνθρωπο και που αχρηστεύει την υπόσταση του. Τα εφήμερα φθαρτά αγαθά δεν μπορούν να εξισορροπήσουν την αιώνιο πνευματική σπουδαιότητα της ψυχής, γι’ αυτό δεν πρέπει να την ρυπαίνουμε με το πρωτόζωο της αχαριστίας.

Κανείς θα μπορούσε να ελεεινολογεί ώρες ατελείωτες την ηθική (κατά)πτώση που χαρακτηρίζει τόσο την εποχή μας όσο και την Ελληνική κοινωνία, ειδικότερα. 

Η παιδεία της λεγόμενης «νέας γενιάς» ομοιάζει με αυτούς τους αλαλάζοντες νεαρούς, θιασώτες των «ακραίων σπορ», που πηδούν από κάποιο αεροπλάνο αναζητώντας την στιγμιαία αναζωογόνηση που προσφέρει η έξαρση της αδρεναλίνης στον ανθρώπινο οργανισμό.

Στην εποχή του ίντερνετ και της απεριόριστης και εύκολα προσβάσιμης πληροφορίας, η ουσιαστική γνώση πνίγεται μέσα σ’ έναν ωκεανό εφήμερων πληροφοριών και επιστημονικοφανών απόψεων που υπηρετούν συμφέροντα και λόμπι κάθε λογής. Σήμερα, με το μέσο επίπεδο μόρφωσης να είναι υψηλότερο απ’ ότι σε οποιαδήποτε άλλη εποχή και οι βιβλιοθήκες του κόσμου είναι ανοιχτές στους πάντες, δεν έπρεπε να βλέπουμε νέους Φειδίες, Νεύτωνες, Πύρρωνες και όλων των ειδών τα λαμπρά μυαλά να αναδύονται;

Αντ’ αυτού, ποιος μπορεί ν’ αρνηθεί ότι η σύγχρονη νεολαία, στη συντριπτική της πλειοψηφία, είναι διανοητικά οκνηρή και πνευματικά πλαδαρή; 

Κι αυτό γιατί έχει χαθεί ο ενθουσιασμός από τις μέρες μας: αυτή η έμφυτη πυξίδα μέσα στον άνθρωπο που τον οδηγεί στο να κυνηγά την πραγμάτωση του μεγαλειώδους, του ωραίου, του θεάρεστου και του θεϊκού. 

Ο ενθουσιασμός, στην πραγματική του διάσταση, είναι ένα είδος όρασης που επιτρέπει στον άνθρωπο να βλέπει τον κόσμο μέσα από μια πνευματική ματιά, να εστιάζει στην ουσία και τις ιδέες – να κοιτά τον έναστρο ουρανό και να βλέπει τα γρανάζια του σύμπαντος σε κίνηση αντί για έναν μαύρο μπερντέ με αδιάφορα λαμπιόνια. Δεν πρέπει όμως να γινόμαστε «οι τα φαιά φορούντες και περί ηθικής λαλούντες» δίχως να έχουμε να προτείνουμε κάτι χειροπιαστό ως αντίδοτο σ’ αυτή τη μάστιγα.
Ο ενθουσιασμός μπορεί να καλλιεργηθεί μέσα στη ψυχή του ανθρώπου, όπως άλλωστε όλες οι αρετές και όλα τα πάθη. 

Είναι, από τη φύση του, ένας σπόρος που πρέπει να πέσει στο γόνιμο έδαφος της παιδικής ψυχής όσο πιο νωρίς γίνεται. Δεν διδάσκεται με λόγια και σοφούς αφορισμούς αλλά με βιωματική εμπειρία και μια εσωτερική χαρά.

Αυτή η εμπειρία πολλές φορές μπορεί να είναι λυπητερή και σκληρή όσο ο νέος άνθρωπος συγκρούεται με την ασχήμια του κόσμου, μα η μύχια χαρά του είναι μια φλόγα που μπορεί να κατακαύσει τα συντρίμμια και τα χονδροειδή παραπήγματα που συσσωρεύονται μέσα του με τον ρούν του χρόνου. Στη φλόγα αυτής της φωτιάς όλα μετουσιώνονται: η αποτυχία γίνεται αφορμή για χάραξη νέας ρότας και όχι λόγος για θρήνο· η αχαριστία ξαφνικά φαντάζει παράλογη, παρακατιανή αντίδραση στον άνθρωπο που εμφορείται από όνειρα και ευγενείς φιλοδοξίες. Εκείνος, άλλωστε, δεν κοιτά πίσω του, αλλά μπροστά.

Μια ενθουσιώδης ψυχή δεν έχει χρόνο για μικρότητες και δεν θλίβεται υπέρμετρα. Παρατηρεί, ελπίζει, προσεύχεται και σιωπά. Μπορεί αυτή η σιωπή να φαντάζει αναποτελεσματική και παρακατιανή στον θορυβώδη και φανφαρόνο κόσμο του σήμερα όμως, για να πειστούμε ως προς την αποτελεσματικότητά της, δεν έχουμε παρά να σκεφτούμε ότι και η ίδια η Φύση έτσι ακριβώς μεγαλώνει το αιωνόβιο πλατάνι και χτίζει τα επιβλητικά της βουνά. Δεν έχουμε, λοιπόν, παρά να την μιμηθούμε.

Θα κλείσω με μια αναφορά στον σπουδαίο φιλόσοφο Αριστοτέλη:
Σε όλα υπάρχει εκ φύσεως κάτι το θείο 

“Πάντα γαρ φύσει έχει τι θείον”.
********************
Θεόδωρος Σταυρόπουλος
Διδάσκει Μαθηματική Ανάλυση στο Φυσικό τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Αντικλείδι

Τι χρειαζόμαστε για να είμαστε ευτυχισμένοι;

Ιδού το ερώτημα που θέτει ο Αριστοτέλης:
Ποιο είναι το πλήρες σύνολο των αγαθών που όλοι οι άνθρωποι έχουν ανάγκη;

Απαντώντας, ο Αριστοτέλης ξεκινά από τα βασικά. 

Διατυπώνει μια αυτονόητη θέση: Αν και οι ανθρώπινες επιθυμίες διαφέρουν, όλοι έχουμε τις ίδιες ανάγκες σε φαγητό, νερό, ρουχισμό, στέγη και καλή υγεία. Αυτό μας βοηθά να κατανοήσουμε και τη φράση του Τζέφερσον «όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι».

Επειδή όλοι οι άνθρωποι εξ ίσου ανήκουν στο ίδιο είδος, όλοι έχουν τις ίδιες βασικές ανάγκες.
Για παράδειγμα, τόσο ο Αριστοτέλης όσο και ο Τζέφερσον πιστεύουν πως όλοι έχουμε ανάγκη τους άλλους ανθρώπους· τους έχουμε ανάγκη για αγάπη, για οικογένεια, για φιλία και για μια αίσθηση κοινότητας.
Ο Αριστοτέλης λέει πως δεν είναι μόνο το ότι οι φυσιολογικοί άνθρωποι έχουν ανάγκη τη συντροφιά άλλων ανθρώπων, αλλά και το ότι τη χρειάζονται τακτικά, όχι περιστασιακά, όπως το να έχεις φαγητό για μία ημέρα δεν αρκεί. 

Στο πασίγνωστο απόσπασμά του από τα Ηθικά, γράφει ο Αριστοτέλης: 

«Μία γάρ χελιδών ἔαρ οὐ ποιεῖ, οὐδέ μία ἡμέρα: οὔτω δέ οὐδέ μακάριον καί εὐδαίμονα μία ἡμέρα οὐδ’ ὀλίγος χρόνος».

Συνεπώς, για να λέμε ότι ορισμένοι άνθρωποι είναι ευτυχισμένοι, πρέπει να είμαστε βέβαιοι ότι έχουν αρκετή τροφή, ρουχισμό και στέγη σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους, όπως και συντρόφους ήδη από τη νεανική τους ηλικία ως το τέλος των ημερών τους. Μπορούμε να αποκαλέσουμε ευτυχισμένους τους ανθρώπους που δεν διαθέτουν τουλάχιστον αυτές τις λίγες ανάγκες για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους;

Ο Αριστοτέλης γνωρίζει άτομα που είναι «αυτάρκη», μοναχικούς λύκους που δεν φαίνεται να θέλουν ή να χρειάζονται άλλους ανθρώπους. Μας λέει πάντως ότι τέτοια άτομα πρέπει να είναι «ή θηρία ή θεοί», επειδή η συμπεριφορά τους αντιτίθεται στη φυσική τάση του είδους μας. Γι’ αυτόν, οι ανάγκες των κοινωνικά απροσάρμοστων που συμπεριφέρονται με μη ανθρώπινους τρόπους δεν συνιστούν έγκυρους δείκτες του τι χρειάζονται οι άνθρωποι για να ευτυχήσουν. Οι εξαιρέσεις δεν ακυρώνουν τον αυταπόδεικτο κανόνα πως η πλειοψηφία των μελών του ανθρώπινου είδους μοιράζεται μια κοινή ομάδα αναγκών.

Γενικά, όσα υποστηρίζει ο Αριστοτέλης αποτελούν κοινή λογική, αλλά, ταυτοχρόνως, μπορεί να είναι και παράλογα. Μας παρακινεί να διαφωνήσουμε μαζί του: για μια στιγμή, Αριστοτέλη. 

Αν το μέτρο της ευτυχίας είναι ο τέλειος βίος, πώς γίνεται και αμέσως αποδίδουμε την ευτυχία στα παιδιά;

Λέμε πως τα παιδιά είναι ευτυχισμένα, εξηγεί ο Αριστοτέλης, «διά την ελπίδα μακαρίζονται» και όχι εξ αιτίας των επιτευγμάτων τους, διότι «ἐνδέχεται τόν μάλιστ’ εὐθυνοῦντα μεγάλαις συμφοραῖς περιπεσεῖν ἐπί γήρως». 

Προβλέπει τις περισσότερες αντιρρήσεις μας.

Πρώτον, παραδέχεται το προφανές: Ένας τέλειος βίος απαιτεί και ένα στοιχείο καλοτυχίας· οι ευτυχέστεροι νέοι έχουν άφθονο χρόνο μπροστά τους για να συναντήσουν πηγές δυστυχίας και πόνου. 

Ούτε όσοι είναι ευτυχισμένοι στα πενήντα τους είναι ασφαλείς: 

ο Αριστοτέλης περιγράφει αρχαίους Έλληνες που έμοιαζαν ευτυχισμένοι, αλλά, καθώς μεγάλωναν, δέχτηκαν απανωτά χτυπήματα της μοίρας. Έχασαν τα χρήματά τους, πέθαναν οι φίλοι τους, και όταν αρρώστησαν ή έγιναν ανήμποροι τα παιδιά τους τους εγκατέλειψαν.

Ο Αριστοτέλης ρωτά: Θα μπορούσε να πει κανείς ότι πρώην τυχεροί άνθρωποι διήγαγαν ευτυχισμένο βίο; 

Όχι. 

Μόνο αν τα άτομα αυτά είχαν 

(α) βασικά υλικά αγαθά, 

(β) καλούς φίλους, και

 (γ) καλή τύχη κατά το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους μπορούμε να αρχίσουμε να λέμε ότι είναι ευτυχισμένα.

Παρά ταύτα, ο Αριστοτέλης ισχυρίζεται ότι τέτοιου είδους τυχεροί άνθρωποι είναι ευδαίμονες μόνο κατά τον τρόπο βάσει του οποίου θα μπορούσε να ειπωθεί πως ένα ελάφι διάγει ευτυχή βίο αν έζησε μέχρι τα βαθιά του γεράματα, είχε καλή υγεία, ήταν μέλος ενός ειρηνικού κοπαδιού, ζούσε σε δάσος κατάφυτο και απαλλαγμένο από άγρια θηρία, είχε ζευγαρώσει πολλές φορές και ποτέ δεν του έλειψαν η τροφή και το νερό. Ομολογεί πως αυτού του είδους η βασική ευχαρίστηση είναι κοινή σε ανθρώπους και στα υπόλοιπα ζώα.

Η μακραίωνη πορεία του ανθρώπινου πολιτισμού σχετίζεται με τη συλλογική επιθυμία του είδους μας να μην έχει μόνο ψωμί στο τραπέζι, δορές στις πλάτες, καταφύγιο τον χειμώνα και σεξ. 

Οι άνθρωποι σίγουρα δεν θα είναι ευχαριστημένοι με μια ζωή στην οποία θα ικανοποιούνται μόνο οι ζωώδεις ανάγκες τους. Θέλουν και κάτι ακόμη. Ο Πλάτων λέει ότι θέλουν πιο πολλά αγαθά. Είναι, όμως, η επιθυμία μας για υλικά αγαθά αυτό που μας κάνει να ξεχωρίζουμε από τα ζώα, και αν όχι, γιατί παλεύουν οι άνθρωποι σε τούτη τη ζωή;

Ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι κάθε πράγμα είναι φτιαγμένο για έναν μόνο σκοπό, και όπως έχουμε δει, αυτός ο σκοπός για τους ανθρώπους είναι η άσκηση της ικανότητάς μας για υψηλή λογική. Λέει πως αυτό για το οποίο πασχίζουμε είναι η καλλιέργεια της ικανότητας αυτής. Η ευδαιμονία, λοιπόν, κατά τον Αριστοτέλη, πηγάζει από την προσπάθειά μας να γίνουμε όσο το δυνατόν καλύτεροι άνθρωποι.
James O’ Toole – Η μέθοδος του Αριστοτέλη. Μετάφραση: Θεοδώρα Δαρβίρη. Εκδόσεις: Ενάλιος

Πηγή: antikleidi.com

Daniel Goleman – Πόση σημασία μπορεί να έχει η συναισθηματική παιδεία;

Είναι ο εφιάλτης κάθε δασκάλου: μια μέρα, ο Τομ Σράιβερ άνοιξε την τοπική εφημερίδα και διάβασε ότι ο Λαμόντ, ένας παλιός και αγαπημένος του μαθητής, πυροβολήθηκε εννιά φορές σ’ ένα δρόμο του Νιου Χέιβεν, και βρισκόταν σε κρίσιμη κατάσταση.

«Ο Λαμόντ υπήρξε μία από τις ηγετικές φυσιογνωμίες του σχολείου, ένας θεόρατος, δύο μέτρα ψηλός και εκπληκτικά δημοφιλής αμυντικός παίκτης του ράγκμπι, πάντα χαμογελαστός», θυμάται ο Σράιβερ. «Την εποχή που φοιτούσε εδώ, ο Λαμόντ είχε βρει γοητευτική την ιδέα να συμμετάσχει σε μια λέσχη ηγετών, της οποίας ήμουν υπεύθυνος, όπου μπορούσαμε να κουβεντιάζουμε ιδέες μέσα σε ένα πρότυπο εργαστήρι λύσης προβλημάτων, γνωστό ως SOCS».

Η λέξη SOCS προέρχεται από τα αρχικά των αγγλικών λέξεων Situations, Options, Consequence, Solutions (Καταστάσεις, Επιλογές, Συνέπειες, Λύσεις).

Πρόκειται για μια μέθοδο χωρισμένη σε τέσσερα στάδια: Πες ποια είναι η κατάσταση και πώς νιώθεις γι’ αυτήν. Σκέψου τις επιλογές που έχεις για να λύσεις το πρόβλημα και ποιες θα μπορούσαν να είναι οι συνέπειές τους. Διάλεξε μια λύση και εκτέλεσέ την —η μέθοδος του σηματοδότη της τροχαίας προσαρμοσμένη για ενήλικες.

Ο Λαμόντ, πρόσθεσε ο Σράιβερ, λάτρευε να σκαρφίζεται ευφάνταστους αλλά εν δυνάμει αποτελεσματικούς τρόπους για να αντιμετωπίζει τα πιεστικά διλήμματα της ζωής στο γυμνάσιο, όπως το πρόβλημα με τα κορίτσια ή η αποφυγή των συγκρούσεων.

Φαίνεται όμως ότι ξέχασε αυτά τα μαθήματα μετά το γυμνάσιο. Τριγυρίζοντας στους δρόμους, βουτηγμένος στη φτώχεια, χρήστης ναρκωτικών, ο Λαμόντ στα είκοσι έξι του χρόνια κειτόταν σ’ ένα κρεβάτι νοσοκομείου, τυλιγμένος με επιδέσμους, με το κορμί κατατρυπημένο από σφαίρες. Τρέχοντας στο νοσοκομείο, ο Σράιβερ βρήκε τον Λαμόντ σε κατάσταση που μόλις μπορούσε να μιλήσει, ενώ η μητέρα του και η φίλη του έσκυβαν με αγωνία πάνω του. Βλέποντας τον πρώην δάσκαλό του, ο Λαμόντ τού έκανε νόημα να καθίσει στα πόδια του κρεβατιού και καθώς ο Σράιβερ έγερνε πάνω του για να ακούσει, του ψιθύρισε:

«Σράιβ, όταν βγω από δω μέσα, θα ξαναδοκιμάσω τη μέθοδο SOCS».

Ο Λαμόντ είχε φοιτήσει στο γυμνάσιο του Χιλχάουζ προτού αρχίσει να διδάσκεται εκεί το μάθημα της Κοινωνικής Επάρκειας. Άραγε η ζωή του θα εξελισσόταν διαφορετικά αν είχε εκμεταλλευθεί μια τέτοια εκπαίδευση κατά τη διάρκεια των σχολικών του χρόνων, όπως κάνουν τώρα τα παιδιά στα δημόσια σχολεία του Νιου Χέιβεν; Τα σημάδια οδηγούν σε μια πολύ πιθανή καταφατική απάντηση, παρόλο που κανείς δεν μπορεί να πει κάτι τέτοιο με βεβαιότητα.

Όπως είπε ο Τιμ Σράιβερ: 

«Ένα είναι ξεκάθαρο: το πεδίο εφαρμογής της μεθόδου επίλυσης κοινωνικών προβλημάτων δεν είναι μονάχα η τάξη του σχολείου. Είναι και η καφετέρια, οι δρόμοι, το σπίτι». Λάβετε υπόψη σας τις μαρτυρίες των δασκάλων από το πρόγραμμα του Νιου Χέιβεν. Μια δασκάλα θυμάται πώς μια πρώην μαθήτριά της θα ήταν τώρα μια ανύπαντρη μητέρα «αν δεν είχε μάθει να υπερασπίζεται τα δικαιώματά της στη διάρκεια των μαθημάτων Κοινωνικής Επάρκειας στο σχολείο μας».

Μια άλλη θυμάται ότι η σχέση μιας μαθήτριας με τη μητέρα της ήταν τόσο κακή, που και η παραμικρή συζήτησή τους κατέληγε σε καβγάδες και στριγκλιές. Αφού το κορίτσι έμαθε να ηρεμεί και να σκέφτεται πριν ενεργήσει, η μητέρα ανέφερε στη δασκάλα της ότι τώρα μπορούσαν να κουβεντιάσουν χωρίς «να φθάνουν στα άκρα».

Στο σχολείο Τρουπ, μια μαθήτρια της έκτης τάξης έδωσε ένα σημείωμα στη δασκάλα κατά τη διάρκεια του μαθήματος Κοινωνικής Επάρκειας. Η καλύτερή της φίλη, έλεγε το σημείωμα, ήταν έγκυος και δεν είχε κανέναν να κουβεντιάσει το θέμα και να της πει τι να κάνει, και σκεφτόταν την αυτοκτονία —ήξερε όμως πως η δασκάλα θα ενδιαφερόταν.

Μια αποκαλυπτική στιγμή μού παρουσιάστηκε καθώς παρακολουθούσα ένα τμήμα στο οποίο διδασκόταν το μάθημα της Κοινωνικής Ανάπτυξης στα σχολεία του Νιου Χέιβεν (της έβδομης, δηλαδή της πρώτης γυμνασίου) και ο δάσκαλος ζήτησε «από κάποιον να μιλήσει για μια διαφωνία που είχε τελευταία και που τέλειωσε με ειρηνικό τρόπο».

Ένα παχουλό δωδεκάχρονο κοριτσάκι σήκωσε ζωηρά το χέρι: «Ένα κορίτσι, που υποτίθεται πως ήταν φίλη μου, μου είπαν πως ήθελε να με δείρει. Μου είπαν πως μου την είχε στημένη στη γωνιά μετά το σχολείο».

Αντί όμως να τα βάλει θυμωμένη με το άλλο κορίτσι, εφάρμοσε μια προσέγγιση που είχε μάθει στην τάξη —να μάθει δηλαδή την αλήθεια για το τι συνέβαινε πριν βγάλει συμπεράσματα: «Έτσι πήγα στο κορίτσι και το ρώτησα γιατί είπε όλα εκείνα τα πράγματα. Κι εκείνη μου απάντησε ότι ποτέ δεν τα είπε. Κι έτσι δεν τσακωθήκαμε ποτέ».

Η ιστορία μοιάζει μάλλον ασήμαντη. Με τη διαφορά ότι το κορίτσι που την αφηγείται είχε αποβληθεί από ένα άλλο σχολείο επειδή τσακωνόταν. Στο παρελθόν έκανε πρώτα την επίθεσή της και μετά τις ερωτήσεις της -ή δεν τις έκανε καν. Για εκείνο το κορίτσι, το να αντιμετωπίσει έναν πιθανό αντίπαλο με τρόπο εποικοδομητικό, αντί να καταφύγει αμέσως σε μια οργισμένη αντιπαράθεση, ήταν μια μικρή αλλά πραγματική νίκη.

Ίσως η πιο χαρακτηριστική απόδειξη της επίδρασης αυτού του μαθήματος πάνω στη συναισθηματική παιδεία είναι τα στοιχεία που πήρα από το διευθυντή του σχολείου εκείνης της μικρής δωδεκάχρονης. Εκεί ισχύει ένας κανόνας απαράβατος: τα παιδιά που συλλαμβάνονται να τσακώνονται αποβάλλονται. Καθώς όμως συνεχιζόταν η διδασκαλία των μαθημάτων συναισθηματικής παιδείας, παρατηρήθηκε μια σταθερή μείωση των αποβολών. «Πέρσι», λέει ο διευθυντής, «είχαμε 106 αποβολές. Μέχρι τώρα — φθάσαμε ήδη στο Μάρτιο— είχαμε μόλις 26».

Αυτά είναι συγκεκριμένα οφέλη. 

Αλλά πέρα από αυτά τα παραλειπόμενα ζωών που βελτιώθηκαν ή που σώθηκαν, αναδύεται ένα εμπειρικό ερώτημα: πόση σημασία έχουν πραγματικά αυτά τα μαθήματα συναισθηματικής παιδείας για όσους τα έχουν παρακολουθήσει; Τα στοιχεία δηλώνουν ότι, παρόλο που αυτά τα μαθήματα δε μεταμορφώνουν κανέναν μέσα σε μια νύχτα, καθώς εξακολουθούν να διδάσκονται στα παιδιά από τάξη σε τάξη, αρχίζουν να διαπιστώνονται εμφανείς βελτιώσεις στην ατμόσφαιρα του σχολείου και στη συμπεριφορά — όπως και στο επίπεδο της συναισθηματικής επάρκειας— των κοριτσιών και των αγοριών που το παρακολουθούν.

Υπήρξαν λιγοστές αντικειμενικές αξιολογήσεις: οι καλύτερες από αυτές προχώρησαν σε συγκρίσεις μαθητών που παρακολουθούσαν τα μαθήματα αυτά με μαθητές που δεν τα παρακολουθούσαν οι συγκρίσεις έγιναν από ανεξάρτητους παρατηρητές οι οποίοι βαθμολογούσαν τη συμπεριφορά των παιδιών.

Μια άλλη μέθοδος αξιολόγησης ήταν ο εντοπισμός αλλαγών στα ίδια παιδιά πριν και μετά τα μαθήματα, σύμφωνα με αντικειμενικές μετρήσεις της συμπεριφοράς τους· τέτοιες ήταν ο αριθμός των καβγάδων στους οποίους τα παιδιά έμπλεξαν ή των αποβολών που πήραν. Αυτές οι αξιολογήσεις αποκάλυψαν τα ευρύτατα οφέλη που είχαν από αυτά τα προγράμματα τα παιδιά, σε τομείς που αφορούσαν τη συναισθηματική και κοινωνική τους επάρκεια, τη συμπεριφορά τους εντός και εκτός σχολείου και τη μαθησιακή τους ικανότητα :

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΥΤΟΕΠΙΓΝΩΣΗ

• Βελτίωση στην αναγνώριση και κατονομασία των συναισθημάτων
• Μεγαλύτερη ικανότητα κατανόησης των αιτίων των συναισθημάτων
• Αναγνώριση της διαφοράς μεταξύ συναισθημάτων και πράξεων

ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ

• Μεγαλύτερη ανοχή στην απογοήτευση και αποτελεσματικότερος έλεγχος του θυμού
• Λιγότερες φραστικές προσβολές, καβγάδες και διασπαστικές ενέργειες στην τάξη
• Μεγαλύτερη ικανότητα εκδήλωσης του θυμού με σωστό τρόπο, χωρίς καβγάδες
• Λιγότερες αποβολές και τιμωρίες
• Λιγότερο επιθετική ή αυτοκαταστροφική συμπεριφορά
• Πιο θετικά συναισθήματα για τον εαυτό, το σχολείο, την οικογένεια Καλύτερος χειρισμός του άγχους
• Λιγότερη μοναξιά και κοινωνικό άγχος

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΧΑΛΙΝΑΓΩΓΗΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ

• Περισσότερη υπευθυνότητα
• Μεγαλύτερη εστίαση στο καθήκον και προσοχή σ’ αυτό
• Λιγότερες παρορμήσεις, περισσότερος αυτοέλεγχος
• Καλύτερα αποτελέσματα σε τεστ επιδόσεων

ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ: ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ

• Μεγαλύτερη ικανότητα κατανόησης των απόψεων του άλλου
• Βελτιωμένη ενσυναίσθηση και ευαισθησία στα συναισθήματα των άλλων
• Πιο προσεκτική ακρόαση των άλλων

ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΜΑΣ

• Πιο ικανοί στο να αναλύουμε και να κατανοούμε τις σχέσεις μας
• Καλύτεροι στο να λύνουμε τις διαφορές και ρυθμίζουμε τις διαφωνίες
• Καλύτεροι στο να λύνουμε τα προβλήματα στις σχέσεις μας
• Πιο θετικοί και πιο επιδέξιοι στην επικοινωνία
• Πιο δημοφιλείς και εξωστρεφείς, φιλικοί και κοινωνικοί με τους συνομηλίκους
• Πιο περιζήτητοι ανάμεσα στους συνομηλίκους Πιο συμπονετικοί και πιο ευαίσθητοι
• Πιο «κοινωνικοί» και εναρμονισμένοι μέσα σε ομάδες Ικανότεροι στο να συνεργαζόμαστε, να βοηθάμε και να μοιραζόμαστε
• Πιο δημοκρατικοί στη συναναστροφή μας με τους άλλους

Υπάρχει ένα στοιχείο στον προηγούμενο κατάλογο το οποίο απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή: τα προγράμματα συναισθηματικής παιδείας βελτιώνουν τη βαθμολογία και τις σχολικές επιδόσεις των παιδιών γενικότερα. Δεν πρόκειται για μεμονωμένο εύρημα. Εμφανίζεται και επανεμφανίζεται σε τέτοιες μελέτες. Σε μια εποχή όπου πάρα πολλά παιδιά δεν έχουν την ικανότητα να αντιμετωπίζουν τη στενοχώρια τους, να εστιάζουν την προσοχή τους, να χαλιναγωγούν τις παρορμήσεις τους, να νιώθουν υπεύθυνα για τη δουλειά τους ή να νοιάζονται για τη μάθηση, οτιδήποτε βελτιώνει αυτές τις ικανότητες θα συμβάλει και στη μόρφωσή τους.

Με την έννοια αυτή, η συναισθηματική παιδεία ενδυναμώνει τη διδακτική ικανότητα του σχολείου. Ακόμα και σε μια εποχή επιστροφής στα πολύ στοιχειώδη και περιορισμού των δαπανών για την παιδεία από τον προϋπολογισμό, πρέπει να υποστηρίξουμε αυτά τα προγράμματα, γιατί βοηθούν να αναστραφεί αυτή η εκπαιδευτική παρακμή, και επειδή ισχυροποιούν τα σχολεία (ώστε να επιτύχουν στην κύρια αποστολή τους· επομένως, κάθε επένδυση σ’ αυτά θα πιάσει πραγματικά τόπο.

Πέρα από αυτά τα εκπαιδευτικά οφέλη, τα μαθήματα μοιάζουν να βοηθούν τα παιδιά να εκπληρώσουν καλύτερα το ρόλο τους στη ζωή, να γίνουν καλύτεροι φίλοι, μαθητές, γιοι και κόρες —και στο μέλλον είναι πιο πιθανό να γίνουν καλύτεροι σύζυγοι, καλύτεροι υπάλληλοι και καλύτεροι προϊστάμενοι, γονείς και πολίτες. Παρόλο που δεν είναι δυνατό κάθε αγόρι και κάθε κορίτσι να κατακτήσει τις ικανότητες αυτές με την ίδια σταθερότητα, στο βαθμό που θα το πετύχουν θα είναι το καλύτερο για όλους μας. «Η παλίρροια μετακινεί όλα τα καράβια», λέει οΤιμ Σράιβερ.

«Δεν είναι μόνο τα προβληματικά παιδιά που θα (ωφεληθούν από αυτά τα μαθήματα. Όλα τα παιδιά θα ωφεληθούν. Πρόκειται για ένα εμβόλιο για τη ζωή τους».

***

Αντικλείδι, antikleidi.com
Το Χαμομηλάκι