Μαμά, μπαμπά, φοβάμαι...

Όταν ο φόβος του παιδιού γίνεται τρόμος για τον γονιό

Ο φόβος και η φοβία
Αναρωτηθήκατε ποτέ για το συναίσθημα του φόβου; 

Γιατί υπάρχει; 

Σε τι εξυπηρετεί; 

Δεν θα είμασταν καλύτερα χωρίς αυτό; 

Κι όμως, ο φόβος είναι ένα συναίσθημα προστατευτικό, ένα συναίσθημα που δημιουργήθηκε εξελικτικά, για να μας προστατεύει από κινδύνους. 

Σκεφτείτε, αν δεν υπήρχε ο φόβος, τότε θα ήμασταν σαν ένα αυτοκίνητο χωρίς συναγερμό. Σκοπός λοιπόν δεν είναι να κάνουμε άφοβα παιδιά, αλλά να μάθουμε στα παιδιά μας τρόπους, για να διαχειρίζονται τους φόβους τους.

Η διαφορά μεταξύ ενός «φυσιολογικού» φόβου και μιας φοβίας είναι η ένταση της ανησυχίας που προκαλεί στο παιδί και ο χρόνος που επιμένει το άγχος. 

Ένα παιδί με φοβία έχει υψηλό επίπεδο ανησυχίας και φόβου, όταν έρχεται σε επαφή με το αντικείμενο της φοβίας του. Για να θεωρείται ότι ένα παιδί έχει φοβία, θα πρέπει να βιώνει αυτό το επίπεδο φόβου για περίοδο έξι μηνών ή περισσότερο και λόγω αυτού να διαταράσσεται η καθημερινότητα του και η ρουτίνα του, π.χ. να αποφεύγει να αφήσει μόνη της τη μαμά του από φόβο να μην πάθει κάτι κακό στην υγεία της και λόγω αυτού να αρνείται να πάει σχολείο.

Τι προκαλεί μια φοβία;
Η φοβία είναι ένα είδος αγχώδους διαταραχής, μια κατάσταση που ενεργοποιεί την αντίδρασή μας στον κίνδυνο, δηλαδή της «μάχης ή φυγής» και δημιουργεί συναισθήματα επικείμενου κινδύνου, τα οποία όμως είναι δυσανάλογα με την πραγματικότητα της κατάστασης. 

Τα παιδιά μπορούν να αναπτύξουν διαταραχές άγχους για πολλούς λόγους όπως είναι οι ακόλουθοι:

Βιολογικοί παράγοντες: 

Ο εγκέφαλος έχει ειδικά χημικά, που ονομάζονται νευροδιαβιβαστές, που στέλνουν μηνύματα, για να ελέγχουν τον τρόπο που αισθάνεται κάποιος. 

Η σεροτονίνη και η ντοπαμίνη είναι δύο σημαντικοί νευροδιαβιβαστές οι οποίοι, όταν «εξαντληθούν», μπορούν να προκαλέσουν συναισθήματα άγχους.

Οικογενειακοί παράγοντες: 

Έρευνες δείχνουν ότι παιδιά των οποίων οι γονείς έχουν άγχος είναι πιθανότερο να εκδηλώσουν και τα ίδια κάποια στιγμή στη ζωή τους, αφού υπάρχει ένας συνδυασμός γενετικών παραγόντων και μαθημένης συμπεριφοράς. Για παράδειγμα ένας γονέας που δείχνει έντονο φόβο για τις γάτες μαθαίνει στο παιδί του ότι οι γάτες είναι κάτι που πρέπει να φοβάται, με αποτέλεσμα να μεταφέρει έμμεσα τον ίδιο φόβο και στο παιδί του.

Περιβαλλοντικοί παράγοντες: 

Πολλές φορές μια τραυματική εμπειρία (όπως συγκρουσιακό διαζύγιο, ασθένεια ή θάνατος στην οικογένεια) ή ακόμα και ένα μεγάλο γεγονός της ζωής του παιδιού, όπως η έναρξη ενός νέου σχολικού έτους, μπορεί να πυροδοτήσουν μια διαταραχή άγχους.

Τυπικοί φόβοι και άγχη στα παιδιά
Βρέφη: Τα βρέφη αρχίζουν να διαχωρίζουν τα γνωστά πρόσωπα (γονείς, γιαγιά, παππού) από τα άγνωστα (κάποιος ξένος) γύρω στους 7-9 μήνες, όπου μπορεί να αναπτυχθεί ο φόβος για τους ξένους. Ο φόβος εκδηλώνεται συνήθως με κλάμα και με προσκόλληση του βρέφους στον γονέα. 

Η εκδήλωση αυτού του φόβου συνήθως επιλύεται μέσα στον πρώτο χρόνο ζωής του παιδιού.

Προσχολική ηλικία: 

Κατά τα τρία πρώτα χρόνια του παιδιού, καθώς διευρύνονται οι εμπειρίες του και μπορεί να απαιτείται από το παιδί να αποχωριστεί τους γονείς του, τα παιδιά εκδηλώνουν το φόβο τους με κλάμα κατά τον αποχωρισμό από τους γονείς. Συνήθως, ο φόβος αυτός βελτιώνεται με την έλευση του παιδιού στο νηπιαγωγείο. Επίσης, λόγω του ότι σε αυτή την ηλικία αρχίζει να αναπτύσσεται η φαντασία, τα παιδιά μπορεί να φοβούνται φανταστικά πράγματα, όπως τέρατα, φαντάσματα, το σκοτάδι, αλλά και πραγματικά, όπως τα σκυλιά.
Κατά τη διάρκεια της σχολικής ηλικίας: 

Τα παιδιά έρχονται σε επαφή με τον πραγματικό κόσμο όλο και περισσότερο, οπότε μαθαίνουν ότι υπάρχουν και άλλου είδους κίνδυνοι, όπως κλέφτες, φυσικές καταστροφές, φωτιές, αρρώστιες, θάνατος.

Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά να αντιμετωπίσουν τους φόβους τους;
Προσεγγίστε τους φόβους του παιδιού σας σταδιακά, δημιουργώντας μικρά βήματα προς την αντιμετώπισή τους. 

Για παράδειγμα, αν φοβάται τους σκύλους δημιουργήστε μια λίστα με διαχειρίσιμες προκλήσεις, όπως να πλησιάσει ένα σκύλο ο οποίος κοιμάται, να είναι μαζί σας, ενώ χαϊδεύετε ένα σκύλο και προοδευτικά να το κάνει και μόνος/η του/της. 

Προσπαθήστε να επιβραβεύετε την κάθε επιτυχία και να συζητάτε μαζί με το παιδί πώς το κατάφερε, πώς ένιωθε, τι σκέφτηκε κατά τη διάρκεια.
Φροντίστε να παρέχετε καινούριες και ευχάριστες εμπειρίες για τα αντικείμενα του φόβου. Για παράδειγμα, αν το παιδί σας φοβάται τη σκοτεινή ντουλάπα, διαβάστε ένα βιβλίο μέσα στη ντουλάπα με φακό ή αν φοβάται μια φιγούρα από κάποια ταινία προσπαθήστε να την γελοιοποιήσετε ζωγραφίζοντας μια καρικατούρα. Σκοπός είναι να δημιουργήσετε ένα διαφορετικό πλαίσιο σκέψης για το αντικείμενο του φόβου.

Σε μικρές ηλικίες οι φανταστικοί φόβοι, όπως π.χ. τα κακά όνειρα αντιμετωπίζονται με δημιουργικές λύσεις, όπως ένα σπρέι που κρατάει τα κακά όνειρα μακριά ή μια ονειροπαγίδα.
Τα παιδιά ξέρουμε ότι κατανοούν πολύ νωρίτερα ότι οι αρνητικές σκέψεις μπορεί να μας κάνουν να αισθανόμαστε δυσάρεστα από ότι οι θετικές σκέψεις μας βοηθούν στο να αισθανθούμε καλύτερα. Συνεπώς, είναι σημαντικό να διερευνούμε ποιες σκέψεις κάνουν το παιδί μας να αισθάνεται άγχος ή φόβο και να προσπαθούμε να το βοηθήσουμε να τις τροποποιήσει σε θετικότερες και βοηθητικότερες.

Για παιδιά τα οποία έχουν έντονα σωματικά συμπτώματα τα οποία συνοδεύουν τους φόβους τους είναι αποτελεσματικότερο να τους διδάσκουμε πώς να ηρεμούν και το σώμα τους εκτός από το γνωστικό κομμάτι. Διδάσκοντας ασκήσεις διαφραγματικής αναπνοής μαθαίνουν να κατευνάζουν τα σωματικά συμπτώματα του άγχους το οποίο δρα ενισχυτικά στην αντιμετώπισή του.

Γενικές εισηγήσεις
Σκοπός δεν είναι να πείσετε το παιδί σας ότι ο φόβος του είναι παράλογος. Πώς άλλωστε θα πείσεις το παιδί σου ότι ο φόβος δεν είναι πραγματικός, ενώ τα συμπτώματα του φόβου είναι 100% αληθινά; Σκοπός είναι να διδάξετε στο παιδί πώς να μιλήσει μέσα από τους φόβους του και να μάθει να τους διαχειρίζεται χωρίς να το «παραλύουν».
Είναι σημαντικό για το παιδί να μη μειώσετε ή να περιγελάσετε τα συναισθήματά του.... 

.................

η συνέχεια στην πηγή

Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Βοηθήστε το παιδί σας να διαχειριστεί τους φόβους της παιδικής ηλικίας

Παιδικοί Φόβοι

Οι φόβοι των παιδιών προσχολικής ηλικίας εντείνονται εξαιτίας τριών πρωτογενών πηγών: από άμεση εμπειρία, από εμπειρίες άλλων και από το άγνωστο.

Με ευαισθησία, υπομονή και δημιουργικότητα μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί σας να διαχειριστεί τους φυσιολογικούς φόβους της παιδικής ηλικίας :

Αποδεχτείτε τον φόβο
Προσπαθήστε να αποδεχτείτε τους φόβους του παιδιού και να καταλάβετε την έντασή τους. 

Δεν θα τους ξεφορτωθείτε αν επιμένετε να λέτε: 

«Μην είσαι χαζό, δεν υπάρχει κανένας λόγος να φοβάσαι!» ή 

«Σαν μωρό κάνεις, είσαι μωρό; Σταμάτα να φοβάσαι!». 

Αντιθέτως, αναγνωρίστε ότι το συναίσθημα του φόβου είναι πραγματικό. 

Μπορείτε να πείτε: 

«Νομίζω ότι αυτός ο κλόουν σε φοβίζει, ε;»

Μιλήστε για το συναίσθημα του φόβου
Πείτε στο παιδί σας πως όλοι φοβόμαστε μερικές φορές – ακόμη κι εσείς. Κι είναι λογικό. Μοιραστείτε τους φόβους σας. 

Μπορείτε ακόμα να πείτε: 

«Καταλαβαίνω πώς νιώθεις. Κι εγώ φοβάμαι λίγο τους κεραυνούς»

Μοιραστείτε το συναίσθημα
Ένα παιδί που φοβάται, σχεδόν πάντα αισθάνεται μόνο. Διαβάστε στο παιδί σας βιβλία σχετικά με χαρακτήρες που φοβούνται παρόμοια πράγματα, όπως τη μετακόμιση σε ένα νέο σπίτι ή την πρώτη μέρα στον παιδικό σταθμό. 

Το να ακούει πράγματα σχετικά με αυτόν τον φόβο και την ικανότητα του χαρακτήρα του βιβλίου να τον νικήσει, θα βοηθήσει το παιδί σας να αναπτύξει τρόπους να αντιμετωπίσει κι αυτό τους δικούς του φόβους.

Περιορίστε την έκθεση του παιδιού σας σε τρομακτικά πράγματα
Εφόσον γνωρίζετε ότι η φαντασία του παιδιού σας είναι πιο δυνατή από την αίσθηση του για την πραγματικότητα, περιορίστε την έκθεσή του σε τρομακτικές ταινίες και τηλεοπτικές σειρές. 

Βεβαιωθείτε ότι αυτά που βλέπει στην τηλεόραση ή στο τάμπλετ, είναι κατάλληλα για την ηλικία του.

Προετοιμαστείτε
Μπορείτε να μειώσετε τις τρομακτικές εμπειρίες προετοιμάζοντας το παιδί για νέες καταστάσεις. 

Πριν πάτε στον οδοντίατρο, μιλήστε στο παιδί σας για το τί πρέπει να περιμένει, βρείτε κάποιο σχετικό βιβλίο με εικόνες και συζητήστε. Μιλήστε σχετικά με αυτό που πρόκειται να συμβεί όταν φτάσετε εκεί.

Μην ξεχνάτε:
Καθώς οι ικανότητες φαντασίας αναπτύσσονται στα παιδιά προσχολικής ηλικίας, οι φόβοι τους γίνονται και αυτοί πιο φανταστικοί. 

Τώρα το παιδί σας είναι πιθανόν να φοβάται όχι μόνο τον σκύλο που γαβγίζει αλλά και ένα τέρας που είναι κάτω από το κρεβάτι του και διάφορα πράγματα που δεν μπορεί να δει, ωστόσο μπορεί να τα φανταστεί.

Αποφύγετε:
Να ανησυχείτε υπερβολικά για τους φόβους της παιδικής ηλικίας. Τα πιο πολλά παιδιά ξεπερνούν σχετικά εύκολα τους προ-σχολικούς φόβους με την πάροδο του χρόνου.
Να μεταδίδετε τους δικούς σας φόβους στο παιδί σας.
Να υποτιμάτε, να γελοιοποιείτε ή να κριτικάρετε τους φόβους του παιδιού σας.
Να εκθέτετε τα παιδιά σας σε βίαιες τηλεοπτικές σκηνές ή παιχνίδια.

Επιμέλεια, Λίνα Παπαδοπούλου

themamagers