Όταν οι εκπαιδευτικοί υποβαθμίζουμε το ρόλο μας

Πολλοί από εμάς τους εκπαιδευτικούς επιμένουμε να κάνουμε το ίδιο μάθημα, αυτό που κάνουμε τόσα χρόνια. Αυτό το: «εξετάζω τους μαθητές, παραδίδω το παρακάτω, βάζω δουλειά για το σπίτι και πάλι από την αρχή». Καμία έκπληξη, καμία ανατροπή, διδασκαλία «στον αυτόματο». Η ίδια ρουτίνα δηλαδή. Ναι, όμως η ρουτίνα μας προκαλεί ανία και η ανία μας κάνει ανιαρούς. Και μετά παραπονιόμαστε που οι μαθητές μας δεν δείχνουν ενδιαφέρον για το μάθημα. Λάθος! Δεν δείχνουν ενδιαφέρον για εμάς τους ίδιους. 

«Ο ρόλος των εκπαιδευτικών είναι πολλά περισσότερα πράγματα από το να προετοιμάζουμε τους μαθητές μας για εξετάσεις και αξιολογήσεις κάθε τύπου»
Το πρώτο πράγμα που πρέπει να πούμε είναι ότι ο ρόλος των εκπαιδευτικών δεν μπορεί παρά να ταυτίζεται με το ρόλο ολόκληρου του εκπαιδευτικού μας συστήματος ο οποίος κατά την γνώμη μου θα όφειλε να είναι ένας και μοναδικός: η δημιουργία κριτικά σκεπτόμενων πολιτών. Τι γίνεται όμως στην περίπτωση όπου οι εκπαιδευτικές πολιτικές, στην μεγάλη τους πλειοψηφία, θέτουν ως βασικό στόχο τους το ακριβώς αντίθετο, την δημιουργία μη σκεπτόμενων και παθητικών πολιτών; Τότε τι πρέπει να κάνουν οι εκπαιδευτικοί; Να γίνουν τα γρανάζια και οι εφαρμοστές τέτοιων πολιτικών; Να θεωρήσουν ότι δεν είναι δική τους δουλειά αλλά εκείνων που παίρνουν τις αποφάσεις κρατώντας για τον εαυτό τους τον άχαρο ρόλο της διεκπεραίωσης; Παρακάτω αναφέρονται οι, κατά τη γνώμη μου, στάσεις και πρακτικές των εκπαιδευτικών με τις οποίες οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί υποβαθμίζουμε το ρόλο μας:

Το ίδιο μάθημα εδώ και χρόνια
Πολλοί από εμάς τους εκπαιδευτικούς επιμένουμε να κάνουμε το ίδιο μάθημα, αυτό που κάνουμε τόσα χρόνια. Αυτό το: «εξετάζω τους μαθητές, παραδίδω το παρακάτω, βάζω δουλειά για το σπίτι και πάλι από την αρχή». Καμία έκπληξη, καμία ανατροπή, διδασκαλία «στον αυτόματο». Η ίδια ρουτίνα δηλαδή. Ναι, όμως η ρουτίνα μας προκαλεί ανία και η ανία μας κάνει ανιαρούς. Και μετά παραπονιόμαστε που οι μαθητές μας δεν δείχνουν ενδιαφέρον για το μάθημα. Λάθος! Δεν δείχνουν ενδιαφέρον για εμάς τους ίδιους.

«Το σύνδρομο του καλού παιδιού»
Μεγάλο μέρος των εκπαιδευτικών πάσχουμε από το «σύνδρομο του καλού παιδιού». Δεν λέμε την γνώμη μας στους συλλόγους διδασκόντων, δεν εκφράζουμε την διαφωνία μας, εφαρμόζουμε χωρίς αντίσταση και χωρίς καν κριτική διάθεση όσες κατευθύνσεις μας έρχονται από υψηλά ιστάμενους και η μόνη μας αντίδραση συνήθως είναι η μουρμούρα στα μεταξύ μας πηγαδάκια. Όμως δεν υπάρχουμε στα σχολεία για να μας αγαπάνε οι προϊστάμενοί μας. Οφείλουμε να είμαστε θαρραλέοι, να μην σκύβουμε το κεφάλι και όταν χρειάζεται να δίνουμε τις μάχες μας. Για χάρη της παιδείας και των παιδιών. Αλλιώς είναι σαν να μας ενδιαφέρει μόνο η ησυχία μας και η έξωθεν καλή μαρτυρία.

Ανεχόμαστε την οικονομική μας εξαθλίωση
Ως πότε θα ανεχόμαστε όλοι να μιλάνε για την ευθύνη και το σημαντικό ρόλο των εκπαιδευτικών και ταυτόχρονα να θεωρούν ότι αυτά μπορούν να διασφαλίζονται με μισθούς πείνας και εκπαιδευτικούς που δεν πρέπει να τους απασχολούν τα εγκόσμια; Κάποια στιγμή οφείλουμε να διεκδικήσουμε την οικονομική μας αξιοπρέπεια. Κάποιοι μας την πήρανε και κάποιοι άλλοι μας την τάξανε αλλά δεν μας την έδωσαν πίσω. Όχι με γκρίνια και παράπονα αλλά με δράση και απαίτηση. Υποβαθμίζουμε το ρόλο μας όταν αρκούμαστε στα ψίχουλα που μας δίνουν και όταν αισθανόμαστε ενοχικά συμπλέγματα του τύπου «κάνουμε λειτούργημα». Όχι, είμαστε άνθρωποι με ανάγκες, είμαστε εργαζόμενοι και θέλουμε να μπορούμε να ζούμε αξιοπρεπώς από την εργασία μας. Και αυτό δεν γίνεται να θεωρείται πλεονεξία αφού στην πραγματικότητα είναι το ελάχιστο.

Να φωνάξουμε το αυτονόητο: «δεν υπάρχει καλή Εκπαίδευση με εξαθλιωμένους Εκπαιδευτικούς». Πουθενά στον κόσμο δεν συμβαίνει αυτό. Ως εκ τούτου οι εκπαιδευτικοί οφείλουν μέσω των συνδικάτων τους να οργανώσουν ένα ευρύτερο κοινωνικό κίνημα που θα συμπεριλαμβάνει γονείς και μαθητές και που θα αγωνίζεται για την διεκδίκηση περισσότερης χρηματοδότησης για την εκπαίδευση, βασικό δομικό μέρος της οποίας είναι και οι αμοιβές των εκπαιδευτικών. Και το λέω αυτό γιατί όλοι σχεδόν οι φορείς ναι μεν ζητούν περισσότερα χρήματα για την εκπαίδευση αλλά εννοούν μόνο για τα άψυχα μέρη της( κτιριακές εγκαταστάσεις, εποπτικά μέσα κ.λ.π) χωρίς να συμπεριλαμβάνουν και τα έμψυχα μέρη της, και ως εκ τούτου τα πιο σημαντικά, τους εκπαιδευτικούς. Είναι εξωφρενική στρέβλωση αυτή η θεώρηση και είναι σε πλήρη αντίθεση με τις άλλες, πιο προηγμένες εκπαιδευτικά, χώρες που διακηρύττουμε ότι θέλουμε να τους μοιάσουμε και από πάνω. Εκείνες που ο εκπαιδευτικός είναι ο οδηγός της αμάξης και όχι ο τελευταίος τροχός της.

Κατάχρηση εξουσίας
Δεν χωράει καμία αμφισβήτηση ότι ο ρόλος του εκπαιδευτικού κατά ένα μέρος του αντιπροσωπεύει για τους μαθητές την ίδια την εξουσία. Ας δεχτούμε ότι αυτό είναι ένα αναγκαίο κακό. Το πως όμως εμείς οι εκπαιδευτικοί διαχειριζόμαστε το εξουσιαστικό τμήμα του ρόλου μας είναι κάτι το οποίο εξαρτάται αποκλειστικά από εμάς. Πολλές φορές δεν συνειδητοποιούμε ότι πιθανόν να κάνουμε κατάχρηση αυτής της εξουσίας και με αυτόν τον τρόπο να προκαλούμε ανεπανόρθωτο κακό στους μαθητές μας. Οι επικρίσεις, οι κατηχήσεις, οι απειλές, οι δωροδοκίες, οι νουθεσίες, οι ηθικολογίες, οι γελιοποιήσεις, οι διακρίσεις, το κήρυγμα, οι εκφοβισμοί και οι χαρακτηρισμοί μπορεί να είναι αποτελεσματικά όπλα για την πειθάρχηση των μαθητών αλλά τραυματίζουν τους μαθητές και πρέπει να αποφεύγονται. Δεν πρέπει ποτέ να φεύγει από το μυαλό μας ότι οι μαθητές καθρεπτίζονται στα μάτια μας και γίνονται αυτό που βλέπουν.

Αγκίστρωση στο αντικείμενο και απεμπόληση του ρόλου
Μια αρκετά μεγάλη μερίδα των εκπαιδευτικών σήμερα πιθανόν να είμαστε πιο καταρτισμένοι όσον αφορά το αντικείμενό μας, πιθανόν να προετοιμάζουμε πιο πολύ το μάθημά μας, να έχουμε και περισσότερα πιστοποιημένα προσόντα, να εφαρμόζουμε πιο πιστά τα αναλυτικά προγράμματα από ότι παλιότερα αλλά παρόλα αυτά ο ρόλος μας μοιάζει να έχει χάσει την ουσία του. Είναι σαν να έχουμε ψαλιδίσει τα φτερά μας και στη θέση τους να έχουμε κολλήσει πολύχρωμα χαρτιά από πτυχία, μεταπτυχιακά, σενάρια μαθημάτων, οδηγίες διδασκαλίας μαθημάτων, μεθοδολογίες. Έτσι φαινόμαστε σίγουρα πιο εντυπωσιακοί αλλά έχουμε χάσει την ικανότητα να πετάμε. Και από αετοί πλέον μοιάζουμε με παγώνια.

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών είναι πολλά περισσότερα πράγματα από το να προετοιμάζουμε τους μαθητές μας για εξετάσεις και αξιολογήσεις κάθε τύπου. Αντί να βάζουμε τη γνώση σε κουτάκια και να ναρκώνουμε την φαντασία των μαθητών οφείλουμε να τους καλλιεργήσουμε την κριτική τους ικανότητα, να τους μάθουμε να αμφισβητούν, να επιχειρηματολογούν σωστά, να εκμεταλλεύονται το θησαυρό της φαντασία τους, να συνεργάζονται, να δοκιμάζουν, να ρισκάρουν, να κάνουν λάθη και να ευαισθητοποιούνται σε θέματα με ανθρωπιστική αξία. Δεν είμαστε εκεί για να παρέχουμε μόνο γνώσεις στους μαθητές μας αλλά και αγωγή. Υποβαθμίζουμε το ρόλο μας όταν παρέχουμε στους μαθητές μας αυτά που μπορεί να τους παρέχει και ένα άψυχο βιβλίο-βοήθημα του μαθήματος. Το μυαλό τους να ξυπνάμε πρέπει αλλά για να συμβαίνει αυτό πρέπει πρώτα να κρατάμε ξύπνιο το δικό μας.

Συλλογικότητα, τέλος
Πολλοί από εμάς κατηγορούμε τους συνδικαλιστές ότι αυτοί φταίνε που έχουμε χάσει κάθε αίσθηση συλλογικότητας, την οποία παρεμπιπτόντως θυμούμαστε μόνο όταν ο εχθρός είναι προ των πυλών. Αλλά ακόμα και τότε η συλλογικότητα αυτή στην πραγματικότητα είναι ένα άθροισμα ατομικοτήτων. Άλλο πράγμα είναι να είμαστε συλλογικοί και άλλο πράγμα να είμαστε απλά πολλοί με τα ίδια ατομικά συμφέροντα. Συλλογικότητα είναι η συμμετοχή μας σε σταθερή βάση στα κοινά του κλάδου μας και όχι μόνο όταν εμφανίζονται στο προσκήνιο οι τρείς μπαμπούλες: οι απολύσεις, η αύξηση ωραρίου και η μείωση αποδοχών. Αναρωτιέμαι ως πότε θα τρέχουμε πίσω από τις εξελίξεις αντί να είμαστε εμείς αυτοί που τις καθορίζουν, σε ότι τουλάχιστον αφορά τα εκπαιδευτικά θέματα;

Διαλέγουμε μαθητές
Αρκετοί εκπαιδευτικοί κάνουμε μάθημα με λίγους και εκλεχτούς μέσα στην τάξη με την δικαιολογία ότι δεν γίνεται αλλιώς αφού υπάρχει η ύλη που πρέπει να βγει και οι μαθητές που αξίζουν δεν πρέπει να μείνουν πίσω. Να σκεφτούμε όμως ότι μας βλέπουν παιδιά που απορροφούν στάσεις και συνήθειες δικές μας. Από την μία είναι η εγκατάλειψη που νιώθουν οι αδύναμοι μαθητές. Όταν αγνοούμε τα παιδιά είναι σαν να τα καταδικάζουμε να βιώνουν ένα είδος ζωντανού θανάτου του τύπου «δεν υπάρχω». Από την άλλη πρέπει να σκεφτούμε και το κακό που κάνουμε στους δυνατούς μαθητές, όταν τρέφουμε το εγώ τους. Ξέρετε τι σημαίνει από μικρό παιδί να νιώθεις ότι αξίζεις πολύ περισσότερο από τα άλλα παιδιά; Ότι από την πίτα σου ανήκει το μεγαλύτερο κομμάτι; Τους οδηγούμε να γίνουν μικροί παντοκράτορες με αδυναμία μοιράσματος. Από την αντίπερα όχθη οι μαθητές που αγνοούμε είναι οι πληβείοι που παίρνουν ότι περισσέψει φορτωμένοι μάλιστα με ανοχές ότι δήθεν φταίνε οι ίδιοι αφού δεν θέλουν ή δεν μπορούν.

Λειτουργώντας ως πρότυπο αναπαράγουμε το σύστημα
Στο σύνολό μας οι εκπαιδευτικοί έχουμε αποδεχτεί το ρόλο ενός μέσου με το οποίο αναπαράγεται το κοινωνικό μας σύστημα. Μας προορίζουν για όργανα επιβολής της πολιτικής του συστήματος. Το σύστημα έχει σκοπό να ελέγξει το κοινωνικό σύνολο μέσω της εκπαίδευσης. Με ποιόν τρόπο όμως επιτυγχάνεται αυτός ο έλεγχος; Μα φυσικά με την εξομοίωση και τον αφανισμό των διαφορετικοτήτων μεταξύ των μαθητών. Θέλει να κάνει όλους τους ανθρώπους ίδιους. Και εδώ είναι που οι εκπαιδευτικοί, χωρίς ίσως να το συνειδητοποιούν, αναλαμβάνουν δράση ως εξομοιωτές. Αλήθεια, εξομοίωση με ποιο πρότυπο; Πιθανόν να φαίνεται υπερβολικό αυτό που λέω αλλά ας σκεφτούμε λίγο τι πραγματικά ζητάει ένας εκπαιδευτικός από τους μαθητές του: «αν με παπαγαλίσετε, αν γίνεται σαν εμένα, αν με μιμηθείτε κάνοντας ότι κάνω και εγώ τότε θα σας ανταμείψω με καλό βαθμό». Άρα το πρότυπο είναι ο εαυτός του. Αν τώρα σκεφτούμε ότι και ο εκπαιδευτικός έχει περάσει ως μαθητής από μια τέτοια διαδικασία εξομοίωσης, τότε θα συνειδητοποιήσουμε ότι τελικά το σύστημα αναπαράγεται με ακρίβεια μέσω της εκπαίδευσης. Επιπλέον ας σκεφτούμε μόνο πόσες φορές έχουμε υποπέσει στο ολίσθημα να σκεφτόμαστε σαν πρότυπο και να νιώθουμε υπεροψία απέναντι στους μαθητές μας, ότι είμαστε πολύ καλύτεροι από αυτούς. Το να λειτουργούμε ως πρότυπο για τους μαθητές μας, μπορεί να ακούγεται ιδιαίτερα κολακευτικό για εμάς, αλλά μάλλον πρόκειται για παγίδα ώστε να αναπαραχθεί το κοινωνικό σύστημα με αυτόν τον τρόπο.

Προσωπικά θεωρώ ότι εμείς οι εκπαιδευτικοί πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι ο ρόλος μας είναι ο ακριβώς αντίθετος από ότι μας προορίζουν. Είναι η ανάδειξη της μοναδικότητας του κάθε μαθητή, η ποικιλομορφία, είναι ο κήπος με όλων των λογιών τα λουλούδια και χρώματα και όχι το καλοκουρεμένο γκαζόν. Οφείλουμε να βοηθήσουμε τους μαθητές μας να γίνουν η καλύτερη εκδοχή του δικού τους εαυτού και όχι πιστά αντίγραφα του προτύπου που έχει σχεδιαστεί για αυτούς. Όχι να γίνουν σαν και εμάς αλλά καλύτεροι και διαφορετικότεροι από εμάς. Να τους βοηθήσουμε να γίνουν όλα όσα είναι, τα οποία είναι πολύ περισσότερα από όσα το σύστημα θέλει να είναι.
 
Δημήτρης Τσιριγώτης. Φυσικός
alfavita.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Τα μη «λαμπερά» παιδιά και τα παιδιά «των πίσω θρανίων»

Δεν είναι όλα τα παιδιά «λαμπερά», όλα όμως χρειάζονται την αγάπη και την υποστήριξη.

Ας μην το ξεχνάμε αυτό, εμείς οι εκπαιδευτικοί, λοιπόν, όταν κάποια παιδιά μας σπάνε τα νεύρα, όταν κάνουν φασαρία, όταν δεν μας προσέχουν, όταν δεν έχουν πρόοδο, όταν γενικά μας κάνουν τη ζωή δύσκολη. 

Λίγη προσοχή ζητάνε και συνήθως, αντί να τους την δώσουμε, τους την στερούμε ως τιμωρία. Τουλάχιστον, ας τους μάθουμε να ζητάνε την προσοχή με πιο όμορφο τρόπο. Αυτό που έχει μεγαλύτερη αξία δεν είναι να αγαπάμε κάποια παιδιά που είναι έτσι και αλλιώς αξιαγάπητα αλλά εκείνα που δεν έχουν αυτή την λάμψη. 

Τότε, είναι πολύ πιθανό, αυτά τα παιδιά να μας εκπλήξουν με την μεταμόρφωσή τους και με την ανταπόδοση της αγάπης που τους δείξαμε.

Τα αόρατα παιδιά
Είναι αυτά τα παιδιά που οι δάσκαλοι και καθηγητές μαθαίνουν τελευταίο το όνομά τους. Και όταν περάσει ο καιρός πρώτο το ξεχνάνε.

Αυτά που νιώθουν αγωνία κάθε φορά που για να παιχτεί ένας αγώνας χωρίζονται ομάδες. Μην τυχόν και περισσέψουν. Λαχταρούν, έστω και προτελευταία οι αρχηγοί να τα διαλέξουν.Στις εκδρομές, όταν όλοι κανονίζουν με ποιον θα καθίσουν στο λεωφορείο ή με ποιους θα μοιραστούν το δωμάτιο, αυτά περιμένουν να δούνε που περισσεύουν θέσεις. Στις φωτογραφίες του τμήματος θα τα βρείτε στις άκρες να ακουμπάνε την κορνίζα.

Τα πιο τυχερά από αυτά έχουν ένα φίλο αλλά και αυτός είναι τόσο ίδιος που τους θυμίζει τη διαφορά τους από όλους τους άλλους.

Δεν σηκώνουν ποτέ το χέρι στο μάθημα και άμα τους ρωτήσει ο δάσκαλος μπλοκάρουν και περιμένουν με αγωνία πότε θα φύγουν από το προσκήνιο, πότε ο προβολέας του δασκάλου θα πέσει αλλού. Τα βλέμματα είναι χαμηλωμένα, τα χαμόγελα τρεμουλιαστά και οι κινήσεις αργές, λίγες. Λαχταρούν για λίγο θάρρος, για λίγη αποδοχή από την ομάδα. Η μισή καλή κουβέντα είναι για εκείνα εκτυφλωτικός ήλιος που τα ζεσταίνει για ώρες.

Νιώθουν ότι όλοι τα βλέπουν, ότι βλέπουν την μοναξιά τους. Ότι κανείς δεν τα θέλει. Και ότι δεν αξίζουν για να τα θέλει κανείς.

Για τους δάσκαλους συνήθως είναι σαν εκείνες τις λευκές σελίδες, που κατά λάθος δεν έχουν εκτυπωθεί σε ένα βιβλίο, που τις περνάμε γρήγορα γρήγορα, για να πάμε στις επόμενες. Και όμως πάνω σε αυτές τις λευκές σελίδες θα μπορούσαμε να ζωγραφίσουμε και έτσι να ομορφύνουμε όλο το βιβλίο. 

Αυτά τα παιδιά, να μην το ξεχνάμε, διψάνε για προσοχή και αγάπη και είναι έτοιμα να την ρουφήξουν με ορμή άμα τους τη δώσουμε. Εκτιμάνε πιο πολύ την αποδοχή μας, την καλή μας κουβέντα, τη φροντίδα μας και ανταποδίδουν στο πολλαπλάσιο ότι τους προσφέρουμε. Ας εκμεταλλευτούμε αυτή τους την δίψα. Όποιοι από εμάς θέλουμε να δούμε ένα θαύμα δεν έχουμε παρά να ασχοληθούμε με την καρδιά μας με αυτά τα παιδιά. 

Δεν θα πιστεύουμε στα μάτια μας με την μεταμόρφωσή τους. Και αν στην αρχή τα παιδιά αυτά αντιστέκονται ας τα τραβήξουμε προς το μέρος μας με τρόπο, ας τα ταράξουμε στα καλά λόγια, στα μπράβο. Στο αμυντικά τους «όχι» εμείς να ακούμε το «τραβάτε με και ας κλαίω».

Αυτά τα παιδιά που φαίνεται ότι απεχθάνονται να βρίσκονται στο επίκεντρο αλλά που κατά βάθος αυτό είναι που θέλουν. Που αυτή η επίμονη σιωπή τους βγάζει εκκωφαντική κραυγή : «Είμαι και εγώ εδώ. Μη με ξεχνάτε!!!».

Τα παιδιά των πίσω θρανίων

Είναι κάποια άλλα παιδιά που κάθονται στα πίσω τα θρανία. Όσο πιο μακριά από τον πίνακα γίνεται. Και που προτιμούν να μην έχουν κανέναν πίσω από την πλάτη τους. Και κανέναν πάνω από το κεφάλι τους.
Άλλοι τους λένε φασαριόζους, άλλοι τους λένε ταραξίες και άλλοι πάλι απλά ζωηρούς. Η βολική λύση για τους διδάσκοντες είναι η διάγνωση και η ταμπέλα: υπερκινητικά, με διάσπαση προσοχής, παρορμητικά. Τότε η ευθύνη παύει να βαραίνει αφού είναι θέμα ειδικού. Και όμως.

Η προσοχή στο μάθημα είναι βάσανο για αυτά, τιμωρία. Μιλάνε μεταξύ τους, δεν έχουν ησυχία και προσπαθούν να τραβήξουν την προσοχή με έντονο τρόπο. Είναι πειραχτήρια, είναι ζιζάνια, είναι αεικίνητα. Και δεν τους αρέσει η ησυχία. Σαν να τα φοβίζει η σιωπή.

Η αλλαγή θέσης, οι ωριαίες αποβολές, οι συνεχείς παρατηρήσεις των δασκάλων, οι κλήσεις των γονέων τους και οι τιμωρίες δεν τα τρομάζουν. Ήταν πάντα στην ημερήσια διάταξη άλλωστε. Είναι ο πονοκέφαλος των μεγάλων, ένας γρίφος χωρίς λύση. Είναι όμως παιδιά.

Όχι, αυτά εδώ «αόρατα» δεν τα λες. Τουναντίον, ετούτα εδώ «βγάζουν μάτι». Και αν τα αόρατα βγαίνουν μόνα τους από τον κύκλο της τάξης, αυτά εδώ συνήθως τα πετάει έξω το ίδιο το σχολείο. Γιατί αυτά εδώ καθώς φαίνεται δεν χωράνε στον κύκλο. Η κανονικότητα, η νόρμα κόβει ότι διαφέρει και προεξέχει. Το σχολείο που από τη μια αποθεώνει την διαφορετικότητα και από την άλλη θέλει όλα να τα κάνει ίδια.

Μήπως αυτό που μας τρομάζει είναι η αδιαφορία που εκφράζουν αυτά τα παιδιά απέναντι στο πρότυπο, στην τάξη και τελικά στην ίδια μας την εξουσία; 

Μήπως μας τρομάζει αυτή η περίεργη δύναμη, αυτή η αφοβία; Μήπως εμείς χρησιμοποιώντας τον φόβο ως όπλο για να επιβάλλουμε την τάξη, απέναντι σε αυτά παιδιά νιώθουμε παντελώς άοπλοι; Τελικά, μήπως αυτούς που πιθανόν αύριο θα θελήσουν να αλλάξουν έναν κόσμο που δεν τους αρέσει,το σχολείο βιάζεται να τους κολλήσει την ταμπέλα των προβληματικών; Και αλήθεια, ποιος ευθύνεται για την μη ομαλή ένταξη αυτών των παιδιών, τα ίδια τα παιδιά ή το σύστημα του σχολείου; 

Η μισή αλήθεια είναι ότι τα παιδιά αυτά απορρίπτουν αυτό το σχολείο. Η άλλη μισή είναι ότι και το σχολείο αυτό απορρίπτει αυτά τα παιδιά.

Όταν οι συμπεριφορές λοιπόν, πρέπει να αλλάξουν ας μην χρησιμοποιήσουμε το μαχαίρι αλλά το χέρι, απαλά. Να μην πατήσουμε απότομα το φρένο, αλλά να στρέψουμε γλυκά το τιμόνι. Να μην κόψουμε την φόρα και την δύναμη αλλά να τη προσκαλέσουμε να πάει εκεί που πρέπει. 
Για το καλό όλων μας !!

Δημήτρης Τσιριγώτης - Φυσικός – alfavita

O ρόλος του δασκάλου, ως ρυθμιστή της ισορροπίας στην τάξη

Το εκπαιδευτικό σύστημα προσδίδει στο δάσκαλο ένα ρόλο πολυσύνθετο και απαιτητικό καθώς καλείται να λειτουργήσει όχι απλώς ως φορέας γνώσης, αλλά και ως ο ρυθμιστής της ισορροπίας στην τάξη. 

Το δεύτερο αυτό ζήτημα αναδεικνύεται ως ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς διαπιστώνεται, ότι με την έναρξη της σχολικής ζωής ο δάσκαλος γίνεται ένα σημαντικό μέρος του κόσμου του παιδιού αφού επηρεάζει το ψυχολογικό κλίμα της τάξης και τη θέση που κάθε μεμονωμένο παιδί κατέχει στην ομάδα των συμμαθητών του.

Από τα πρώτα χρόνια της σχολικής ζωής, οι γονείς παύουν να είναι οι μοναδικοί σημαντικοί για το παιδί ενήλικες, καθώς εμφανίζεται ο δάσκαλος, σε ρόλο, από τη φύση του, ενισχυμένο απέναντι στο παιδί που μόλις διέρρηξε το στενό οικογενειακό του κύκλο και κάνει το πρώτο του επίσημο άνοιγμα στην κοινωνική ζωή. Πολύ συχνά, οι γονείς διαπιστώνουν πως χάνουν ένα μεγάλο μέρος της επιρροής τους πάνω στα παιδιά, όταν αυτά ξεκινούν το σχολείο. Δεν είναι λίγες οι φορές που ο γονέας αμφισβητείται πλέον, ενώ η άποψη και γνώμη του δασκάλου αναδεικνύεται σε μόνη αλήθεια («το είπε ο κύριος»… «έτσι μας είπε η κυρία»…). Η θέση αυτή δίνει στο δάσκαλο τεράστια δύναμη και εξουσία να παρέμβει, επηρεάζοντας όχι μόνο την αποδοτικότητα των παιδιών στα μαθήματα, αλλά και τη συμπεριφορά, τις στάσεις και τις αξίες που οι μαθητές του θα διαμορφώσουν.

Στο σημείο αυτό τίθεται, βέβαια, ένα σημαντικό ζήτημα, που αφορά τον τρόπο με τον οποίο ο δάσκαλος θα αξιοποιήσει τη δύναμη αυτή: Θα διατηρήσει ο ίδιος όλη τη δύναμή του, την οποία θα χρησιμοποιεί σύμφωνα με τη δική του βούληση απέναντι στην ομάδα, ή θα μεταβιβάσει ένα μέρος της εξουσίας στα παιδιά, ορίζοντας δικαιώματα και υποχρεώσεις τους, έτσι ώστε η επικοινωνία και η αλληλεπίδραση μέσα στην τάξη να οργανωθεί σε ένα πλαίσιο δημοκρατικό; Θα καταφέρει να μεταδώσει σε όλα τα παιδιά το αίσθημα ότι είναι αποδεκτά ή θα επικεντρώσει το ενδιαφέρον του σε συγκεκριμένους, συμπαθείς προς αυτόν μαθητές, υποβιβάζοντας τους υπόλοιπους σε απλούς θεατές των όσων συμβαίνουν στην τάξη; Θα καλλιεργήσει στα παιδιά το αίσθημα της ατομικής ευθύνης, την κριτική σκέψη και την πρωτοτυπία ή θα διατηρήσει μια στάση που ενισχύει τη στείρα απομνημόνευση πακέτων πληροφοριών;

Όπως καταδεικνύουν σχετικές έρευνες, από τις πρώτες βαθμίδες της σχολικής εκπαίδευσης, τα παιδιά θέτουν σε παρατήρηση τη στάση του δασκάλου τους στην τάξη και διακρίνουν συμπεριφορές που εκτιμούν ή αποδοκιμάζουν: η αντικειμενική διάθεση προς τους μαθητές, η συνέπεια λόγων και πράξεων, η σαφήνεια στον τρόπο διδασκαλίας, το χιούμορ και η ευγένεια είναι χαρακτηριστικά που οι μαθητές επιθυμούν να διαθέτει ο δάσκαλός τους, ενώ αντίθετα η ειρωνεία και οι προσβολές, η άδικη μεταχείριση και η μονότονη διδασκαλία προκαλούν  τα αρνητικά σχόλιά τους.

Δεν είναι ωστόσο πάντα εύκολο να βρεθούν και να τηρηθούν οι ισορροπίες σε μια ομάδα, πόσο μάλλον σε μια ομάδα με παιδιά, όπως είναι η σχολική τάξη. Παιδιά με διαφορετικές προσωπικότητες, που έρχονται από διαφορετικά οικογενειακά περιβάλλοντα συνυπάρχουν και συσχετίζονται στον ίδιο χώρο για 5 περίπου ώρες καθημερινά, αναπτύσσοντας έτσι διάφορα δυναμικά που ο δάσκαλος, ως βασικός συντονιστής, καλείται να διαχειριστεί. Παρά τη δυσκολία που εμπεριέχει ο ρόλος αυτός, φαίνεται ότι πολλοί δάσκαλοι, με πολύ προσεκτικούς χειρισμούς, καταφέρνουν συνήθως να μειώσουν τόσο τις εσωτερικές συγκρούσεις μεταξύ των παιδιών όσο και το άγχος που, ενδεχομένως, τα διακατέχει. Πολλές φορές μάλιστα, σε συνεργασία με γονείς και -όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο- με ειδικούς, βοηθούν αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση παιδιών με προβληματικές συμπεριφορές, εφαρμόζοντας συχνά τις αρχές ενός ψυχοθεραπευτικού προγράμματος στην τάξη, στο οποίο εμπλέκουν εκτός από το παιδί με δυσκολίες και τους υπόλοιπους μαθητές.

Ιδιαίτερα σημαντικός είναι βέβαια ο ρόλος του δασκάλου και στον εντοπισμό παιδιών με διαταραχές στη συμπεριφορά και τη μάθηση. Μέσα από την εμπειρία του, τη θεωρητική κατάρτιση και τη συναναστροφή του με πολλά παιδιά, ο δάσκαλος είναι σε θέση να εντοπίσει τις ιδιαίτερες δυσκολίες ορισμένων μαθητών, οι οποίες μπορεί να αφορούν είτε την επίδοσή τους στο σχολείο, είτε την ψυχολογική τους διάθεση και τη συμπεριφορά τους στην ομάδα. Σε μια τέτοια περίπτωση, και εφόσον ο δάσκαλος παρατηρήσει τη συστηματικότητα με την οποία εμφανίζονται τα «ανησυχητικά συμπτώματα», οφείλει αρχικά να ευαισθητοποιήσει τους γονείς. Το έργο του μπορεί να γίνει τότε ιδιαίτερα δύσκολο, εάν οι γονείς δεν έχουν αντιληφθεί το πρόβλημα ή εάν δεν είναι ακόμη ψυχολογικά έτοιμοι να το δεχτούν. Ωστόσο, παραμένει καθήκον του δασκάλου η ενημέρωση του γονέα τόσο σχετικά με το εύρος των δυσκολιών του παιδιού, όσο και με τους φορείς οι οποίοι θα μπορούσαν να παράσχουν βοήθεια στο παιδί που την έχει ανάγκη. Η έγκαιρη παρέμβαση στις δυσκολίες των παιδιών είναι παρέμβαση αποτελεσματική, στις περιπτώσεις που παιδί, γονείς, δάσκαλος και ειδικός επιτύχουν την αρμονική συνεργασία. 

Πηγή: Κέντρο Λόγου ΕΥ ΛΕΓΕΙΝ