Εικαστικές Μαρτυρίες της Κατοχής

Στο σημείο αυτό θα παραθέσουμε ένα αφιέρωμα στους εικαστικούς καλλιτέχνες που δημιούργησαν κατά την περίοδο της τριπλής κατοχής για την τριπλή κατοχή. Τα ερεθίσματα που συγκίνησαν περισσότερο τους καλλιτέχνες της εποχής ήταν η ανθρώπινη τραγικότητα και αυτοθυσία του ελληνικού λαού σε αντίθεση με την ωμή θηριωδία του γερμανικού και ιταλικού. Τα έργα των εικαστικών της κατοχής μπορούν να τοποθετηθούν αδρά σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: Έργα που αφορούν στην πείνα, έργα που αφορούν στην βία και έργα, λιγότερα αυτά, της καθημερινής ζωής.

Κάθε καλλιτέχνης αγγίζει το θέμα του με διαφορετική οπτική και μανιερισμό αλλά το θέμα που συγκινεί είναι το ίδιο. Η κατοχή ενός λαού ...

Καθημερινή ζωή

Αντώνης Κανάς: Αυτοί που γύρισαν, κάρβουνο

Η Αθήνα της κατοχής φέρει σαν ανοιχτή πληγή στις πλατείες και τα πάρκα της αυτούς τους ανθρώπους. Με κουρελιασμένες χλαίνες και τρύπια άρβυλα, οι στρατιώτες του αλβανικού ζητιανεύουν. Ο νικηφόρος στρατός του 40 πεθαίνει από την πείνα στα πεζοδρόμια. Τόσο τον νοιάστηκαν οι πραίτορες κι οι βασιλείς...

Σπύρος Βασιλείου: Ο ανάπηρος του αλβανικού, ξυλογραφία

Αντώνης Κανάς: Νυχτερινές Ειδήσεις, μελάνι

Αντώνης Κανάς: Η μάνα, κάρβουνο

Πείνα 

Περικλής Βυζάντιος: Πείνα, λάδι σε μουσαμά

«Ήρθανε πολλές φορές οι εχθροί μου,
ντυμένοι φίλοι
το παμπάλαιο χώμα πατώντας
 και το χώμα πότε δεν έδεσε κάτω απ' την φτέρνα τους»
Οδυσσέας Ελύτης

Ορέστης Κανέλλης: Σπουδή, κάρβουνο

Ορέστης Κανέλλης: Σπουδή, κάρβουνο

Ορέστης Κανέλλης: Σπουδή, κάρβουνο

«Kαι τις έβλεπε ο κόσμος να τρέχουνε τα τρίστρατα, τα σταυροδρόμια, τα σπίτια, τα ανώγεια και τα χαμώγια ζητώντας ...»
Διονύσιος Σολωμός

Θεοδόσης Παπαχαραλάμπους, Πείνα, λάδι σε μουσαμά

Αντώνης Κανάς, Νεκροί της πείνας, κάρβουνο
Επί τας στοιχειώδους ανάγκας ενός οργανισμού καλύπτονται
Το 4,2% από διανομάς του κράτους
Το 3,6% εκ του Ερυθρού Σταυρού
Το 60% και πλέον εκ της ελευθέρου αγοράς
Μόνο που αυτή ήταν η μαύρη αγορά...

Θεόδωρος Δρόσος: Πείνα, λάδι σε μουσαμά

Ηλίας Φέρτης, Οι νεκροί της πείνας, λάδι σε μουσαμά
«Και βλέπω πέρα τα παιδιά και τις αντρογυναίκες
γ'υρω από φλόγα π' άναψαν και θλιβερά την θρέψαν
μ'αγαπημένα πράγματα και με σεμνά κρεβάτια,
ακίνητες αστέναχτες δίχως να ρίξουν δάκρυα
κι άγγιζ' η σπίθα τα μαλλιά και τα λειωμένα ρούχα
γρήγορα στάχτη να φανείς, οι φούχτες να γιομίσουν»
Διονύσιος Σολωμός
Βία

Ανδρέας Γεωργιάδης, Σφαγή, λάδι σε μουσαμά

Κώστας Μαλάμος: Φευγιό από το Κομμένο της Άρτας, λάδι σε μουσαμά
«Όταν κάψανε το χωριό μας το 43 ήμουν 12 χρονών. Κρύφτηκα με την αδερφή μου σε ένα χαντάκι. Αργότερα βρήκα τον πατέρα μου νεκρό με τον μικρό αδερφό μου. Από μια οικογένεια 15 ατόμων μονάχα εμείς οι δυο μείναμε. Οι Γερμανοί εκείνη την μέρα φορούσαν λευκές ποδιές σαν χασάπηδες...»

Κώστας Μαλάμος: Φευγιό από το Κομμένο της Άρτας, λάδι σε μουσαμά



Αντώνης Πολυκανδριώτης: Ο προδότης, τέμπερα

«Άφησέ με, μην ρωτάς, περίμενε. Το αίμα, το αίμα
Ένα πρωί θα σηκωθεί σαν τον Αη-Γιώργη τον καβαλάρη
για καρφώσει με το κοντάρι πάνω στο χώμα τον δράκοντα»
Γιώργος Σεφέρης

Ηλίας Φέρτης: Βασανιστήρια, τέμπερα

Ηλίας Φέρτης: Κρεμασμένοι τέμπερα



Αντώνης Πολυκανδριώτης: Εκτελέσεις, μελάνι



«Σε κάθε τόπο θα βρεθούν και κάμποσα φιλόδοξα ιδιοτελή καθάρματα για να εξυπηρετήσουν τους σκοπούς μου»
Αδόλφος Χίτλερ

Αντώνης Πολυκανδριώτης:
Η επίθεση στο σπίτι της οδού Μπιζανίου στην Καλλιθέα, μελάνι

Αντώνης Πολυκανδριώτης: Κρεμάλες, μελάνι


«Να και οι προδότες. Έχουν σκάψει, μα ο δρόμος δεν θα τους ξεχάσει, τον λάκκο του αδελφού και του γειτόνου
Ξέρουν πως οι άλλοι τους γνωρίζουν.
Τον ύπνο τους δεν τον ορίζουν.
Δεν ήρθε ακόμα το πλήρωμα του χρόνου»
Brecht

 

 

 

Ηλίας Φέρτης: Γυναίκες στο απόσπασμα, τέμπερα

 

«Έρχονται οι άλλοι με τα τσίγκινα φέρετρα
που μέσα τους βάζουν ανθρώπινα σκέλεθρα
που φέραν αυτοί σε τέτοιο χάλι.
Ήταν αυτοί που δεν υποταχτήκανε,
που στην πάλη απάνω σκοτωθήκανε
στην μεγάλη των τάξεων πάλη»
Brecht 

 

KOKKINOΣ ΦΑΚΕΛΟΣ
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Λίβανος: «Μαμά, δεν θέλω να πεθάνω» - Πώς έζησαν τα παιδιά τον τρόμο της έκρηξης στη Βηρυτό

 Το σοκ και τα τραύματα παιδιών που έζησαν την φονική έκρηξη στην Βηρυτό περιγράφουν μαρτυρίες σε έκθεση της UNICEF.

Ο Οργανισμός περιγράφει το σοκ που υπέστησαν τα πιο μικρά παιδιά, μετά την τραγωδία της 4ης Αυγούστου που προκάλεσε τον θάνατο τουλάχιστον 171 ανθρώπων και τον τραυματισμό άλλων 6.000 και πλέον, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έμειναν άστεγοι, εκ των οποίων 100.000 παιδιά, σύμφωνα με την υπηρεσία.

«Μαμά, δεν θέλω να πεθάνω», φώναξε ο εξάχρονος γιος της Χίμπα, βλέποντας αίμα να κυλάει πάνω στα πόδια του. Για το αγόρι, όπως και για τη μεγάλη πλειονότητα των παιδιών της Βηρυτού, η φονική και καταστροφική έκρηξη στο λιμάνι είχε σημαντικές ψυχολογικές συνέπειες. Η Χίμπα βρισκόταν μαζί με τον γιο και την κόρη της, ένα βρέφος δεκαέξι ημερών, στο σαλόνι του διαμερίσματός τους σε μια κεντρική συνοικία της Βηρυτού όταν σημειώθηκε η έκρηξη στην πρωτεύουσα.

«Είχα την εντύπωση ότι όλα τα γυαλικά του σπιτιού χόρευαν γύρω μας», θυμάται η 35χρονη μητέρα. Ο γιος της πέτρωσε. «Όταν είδε το αίμα να κυλάει πάνω στα πόδια του ήταν υπό το κράτος του σοκ. Άρχισε να ουρλιάζει 'Μαμά, δεν θέλω να πεθάνω'», προτού πέσει στην αγκαλιά της. Συνερχόμενη και η ίδια με δυσκολία από το σοκ, η Χίμπα προσπάθησε να τον ηρεμήσει.

«Μου απάντησε: τι ζωή είναι αυτή; Κορωνοϊος και έκρηξη;» συνεχίζει. «Φανταστείτε, αυτή την ερώτηση την κάνει ένα παιδί έξι ετών».

Το μωρό της έχασε τις αισθήσεις του. Χρειάστηκαν είκοσι λεπτά «προτού αρχίσει να κινείται ή να κλαίει», διηγείται η μητέρα, που υπό το κράτος του σοκ, για λίγη ώρα δεν μπορούσε να κατεβάσει γάλα. Ξανάρχισε να θηλάζει αλλά η ποσότητα δεν ήταν αρκετή και ως εκ τούτου έπρεπε να χρησιμοποιήσει γάλα σε σκόνη. Η Χίμπα δεν αφήνει τον γιο της να παρακολουθεί ειδήσεις και προσπαθεί να τον απασχολεί μόνιμα με τα παιχνίδια του στο δωμάτιό του. Αναζήτησε επίσης συμβουλές στο διαδίκτυο για να ξέρει πώς να του μιλάει, όσο πιο απλά γίνεται και χωρίς να τον τραυματίζει.

«Πετάγεται όταν ακούει θόρυβο», διευκρινίζει. «Περνάω πολύ χρόνο μαζί του, για την περίπτωση που θα αισθανθεί την ανάγκη να μιλήσει».
Τα τραύματα παιδιών από την έκρηξη στη Βηρυτό

Η 34χρονη Νούρα στράφηκε κι αυτή στο διαδίκτυο για να μάθει πώς να συμπεριφέρεται στους γιους της ηλικίας τριών και τεσσάρων ετών. Τους εξήγησε σε ποιο σημείο φοβήθηκε, περιγράφοντας λεπτομερώς ακριβώς τι αισθάνθηκε. «Ήταν ένα μεγάλο μπουμ», της απάντησε ο μεγαλύτερος. Ο μικρότερος έμεινε σιωπηλός, όμως την επομένη, μόλις ξύπνησε, της ψιθύρισε στο αυτί: «Φοβήθηκα πολύ».

Ακόμη και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το τραύμα είναι χειροπιαστό. Ένα βίντεο που έγινε viral και γυρίστηκε από το γυάλινο άνοιγμα ενός κτιρίου, δείχνει τον καπνό να υψώνεται έπειτα από μια πρώτη έκρηξη στο λιμάνι με ηχητική «υπόκρουση» τις φωνές μιας οικογένειας. «Έκρηξη, έκρηξη», φωνάζει ένα παιδί.

Όμως όλα ανατρέπονται μετά τη δεύτερη, πιο ισχυρή, έκρηξη, που φαίνεται να τινάζει στον αέρα τα τζάμια του αστικού διαμερίσματος.

«Μαμά, δεν θέλω να πεθάνω», επαναλαμβάνει, τρομοκρατημένη, η ίδια φωνούλα ανάμεσα σε λυγμούς. Η μητέρα ενός τρίχρονου κοριτσιού, που υπέκυψε στα τραύματά του, προκάλεσε συγκίνηση λέγοντας από τις οθόνες της λιβανικής τηλεόρασης: «Θέλω να ζητήσω συγγνώμη από την Αλεξάνδρα, που δεν την πήρα να φύγαμε από τον Λίβανο».
Δεκάδες τραυματισμένα παιδιά, τρία σκοτώθηκαν

Στα νοσοκομεία της πρωτεύουσας, οι ανταποκριτές του Γαλλικού Πρακτορείου είδαν δεκάδες τραυματισμένα παιδιά, με το πρόσωπο και τα ρούχα μέσα στο αίμα, συχνά βουβά, καθώς βρίσκονταν σε κατάσταση σοκ. Σύμφωνα με τη UNICEF, τουλάχιστον τρία παιδιά σκοτώθηκαν και 31 διακομίστηκαν στο νοσοκομείο. Όμως περίπου χίλια τραυματίστηκαν, προσθέτει η υπηρεσία του ΟΗΕ, επικαλούμενη συνεργαζόμενες οργανώσεις.

«Τα παιδιά θα υποφέρουν από ανησυχία. Ο κάθε θόρυβος θα τα κάνει να φοβούνται μια επανάληψη της τραγωδίας. Θα φοβούνται να φύγουν από τους γονείς τους, μέχρι του σημείου να μην θέλουν να πάνε μόνα τους στην τουαλέτα», λέει η ψυχολόγος Σοφία Μιμάρι.

Θα υπάρχουν επίσης εφιάλτες, σιωπή, απομόνωση «επειδή πολλές ερωτήσεις θα βασανίζουν το μυαλό τους», εξηγεί. «Δεν πρέπει να τα υποχρεώνουμε να μιλάνε, μπορούμε να μιλάμε για ένα θέμα γύρω από αυτά, να τους δώσουμε την ευκαιρία να θέσουν την ερώτηση όταν θα το θέλουν», συνεχίζει, υπογραμμίζοντας πως αν η κατάστασή τους επιμείνει, θα πρέπει να αναζητηθεί η συμβουλή ενός ειδικού.

«Η ψυχική υγεία των παιδιών που έζησαν την έκρηξη της Βηρυτού μπορεί να απειληθεί σοβαρά», είχε πει αμέσως η βρετανική ΜΚΟ Save the Children, που φοβάται προβλήματα ύπνου, νυχτερινούς τρόμους και «μακροπρόθεσμες συνέπειες» χωρίς την κατάλληλη υποστήριξη.

Όπως ανέφερε, «κάποια παιδιά μπορεί ακόμη να αναπτύξουν ένα αίσθημα ενοχής με τη σκέψη ότι αυτό που έκαναν την ώρα της έκρηξης ήταν αυτό που την πυροδότησε».
 
iefimerida.gr