Το Μπλόκο της Κοκκινιάς

H αντιστασιακή δράση των κατοίκων της Κοκκινιάς (σημερινή Νίκαια Αττικής) μέσα από τις τάξεις του ΕΑΜ, προκάλεσε την οργή των γερμανών κατακτητών και των ντόπιων συνεργατών τους, που με επανειλημμένες επιθέσεις στην περιοχή προσπάθησαν να την εξουδετερώσουν. Η μεγαλύτερη επίθεση, γνωστή στην ιστορία της Αντίστασης ως «Μπλόκο της Κοκκινιάς», πραγματοποιήθηκε στις 17 Αυγούστου 1944 και κατέληξε σε λουτρό αίματος.

Η επιχείρηση είχε προπαρασκευαστεί με λεπτομέρειες και το μυστικό είχε διαφυλαχτεί καλά. Πήραν μέρος γύρω στους 2.500 άνδρες - Γερμανοί, μέλη των Ταγμάτων Ασφαλείας και το μηχανοκίνητο τμήμα της Αστυνομίας Πόλεων υπό τον περιβόητο αστυνομικό διευθυντή Νίκο Μπουραντά. Πρωταγωνιστικό ρόλο στην επιχείρηση είχε ο αρχηγός των Ταγμάτων Ασφαλείας, συνταγματάρχης Ιωάννης Πλυτζανόπουλος.

Η ισχυρή αυτή δύναμη, που ήταν οπλισμένη με βαριά πολυβόλα, όλμους και ελαφρά άρματα, έφθασε στην Κοκκινιά τα ξημερώματα της Παρασκευής 17 Αυγούστου. Αμέσως κύκλωσε την περιοχή και στη συνέχεια διέταξε να συγκεντρωθεί όλος ο ανδρικός πληθυσμός, ηλικίας από 14 ως 60 ετών, στην πλατεία της Οσίας Ξένης (σημερινή Πλατεία 17ης Αυγούστου 1944).

Γύρω στις 9 το πρωί, η πλατεία είναι γεμάτη από κόσμο. Οι Γερμανοί δίνουν εντολή στους συγκεντρωμένους να γονατίσουν. Αμέσως, αρχίζουν να κυκλοφορούν ανάμεσά τους, έλληνες προδότες, που φορούν κουκούλες για να μην αναγνωρίζονται και υποδεικνύουν στους Γερμανούς τους αγωνιστές και τα ηγετικά στελέχη του ΕΑΜ. Όσους συλλαμβάνουν, τους σέρνουν σ’ ένα γειτονικό οικόπεδο και στα υπόγεια διπλανών σπιτιών και τους βασανίζουν φριχτά.

Το απόγευμα της ίδιας ημέρας, 76 στελέχη του ΕΑΜ εκτελούνται, όπως και 46 πατριώτες στη συνοικία «Αρμένικα». 30 ακόμη Κοκκινιώτες σκοτώνονται σε μεμονωμένα επεισόδια, ενώ 4 άλλοι καίγονται από την πυρπόληση τουλάχιστον 100 σπιτιών από τους επιδρομείς. Συνολικά, τα θύματα του «Μπλόκου της Κοκκινιάς» ανέρχονται σε 315. Την ίδια ώρα, γύρω στους 6.000 άνδρες οδηγούνται με ισχυρή συνοδεία στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου. Ύστερα από λίγες μέρες θα μεταφερθούν σε γερμανικά στρατόπεδα περίπου 1.200, αρκετοί από τους οποίους θα εκτελεστούν ή θα πεθάνουν από τις κακουχίες.

Σχετικά

• Τα γεγονότα του «Μπλόκου της Κοκκινιάς» αναπαριστά η ταινία «Το Μπλόκο», που γύρισε το 1964 ο Άδωνις Κύρου (1923-1985), με πρωταγωνιστές τους Κώστα Καζάκο, Μάνο Κατράκη, Αλεξάνδρα Λαδικού, Γιάννη Φέρτη και Ξένια Καλογεροπούλου. Το σενάριο της ταινίας είναι του Γεράσιμου Σταύρου, η διεύθυνση φωτογραφίας του Γιώργου Πανουσόπουλου και του Γρηγόρη Δανάλη και η μουσική του Μίκη Θεοδωράκη. Η ταινία έκανε πρεμιέρα στους αθηναϊκούς κινηματογράφους στις 7 Δεκεμβρίου 1965 κι έκοψε 165.426 εισιτήρια.
• Το 1982, o σκηνοθέτης Διονύσης Γρηγοράτος γύρισε για λογαριασμό της ΕΡΤ το δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ «Το Μπλόκο της Κοκκινιάς».

1. Τα Τάγματα Ασφαλείας δημιουργήθηκαν από τον κατοχικό πρωθυπουργό Ιωάννη Ράλλη το καλοκαίρι του 1943 με τη σύμφωνη γνώμη σημαντικής μερίδας του αστικού πολιτικού κόσμου, προκειμένου να αναχαιτισθεί η διαρκώς αυξανόμενη δύναμη του ΕΑΜ, στο οποίο κυριαρχούσε το ΚΚΕ. Ο Ράλλης εκτιμούσε ότι η τελική έκβαση του Πολέμου θα έβρισκε νικητές του Συμμάχους, οπότε θα έπρεπε άμεσα να αντιμετωπισθεί ο κομουνιστικός κίνδυνος. Οι άνδρες των Ταγμάτων Ασφαλείας ήταν γνωστοί με τον απαξιωτικό χαρακτηρισμό «γερμανοτσολιάδες». Ο Ιωάννης Πλυτζανόπουλος μετά την απελευθέρωση προήχθη σε υποστράτηγο, ενώ o ανηψιός του Νικόλαος Πλυτζανόπουλος διετέλεσε δήμαρχος Νικαίας την περίοδο της χούντας.

2. Το Μηχανοκίνητο Τμήμα της Αστυνομίας Πόλεων, με επικεφαλής τον αστυνομικό διευθυντή Νίκο Μπουραντά (1900-1981), συνεργάστηκε με τους κατακτητές και πολύ σύντομα εξελίχθηκε σε φόβητρο των πολιτών. Η Αριστερά αποκαλούσε του άνδρες του «μπουραντάδες». Ήταν γνωστοί για τα αντικομουνιστικά τους φρονήματα, όπως και ο επικεφαλής τους. Ο Νίκος Μπουραντάς δικάσθηκε ως δοσίλογος, αλλά απηλλάγη στις 26 Νοεμβρίου 1945.

sansimera.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Ο μαύρος χειμώνας 1941-1942

ΧΙΛΙΑΔΕΣ ΧΗΡΕΣ ΚΑΙ ΟΡΦΑΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ Η ΠΕΙΝΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΗ ΕΛΛΑΔΑ. ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ, ΠΟΥ ΔΟΚΙΜΑΣΤΗΚΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΑΛΛΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ, ΣΤΑ ΣΥΣΣΙΤΙΑ ΑΠΟΡΩΝ ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟ ΕΝΑ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ, ΠΟΥ ΕΙΧΕ ΑΝΑΓΚΗ ΑΠΟ ΤΕΤΟΙΑ ΑΡΩΓΗ, ΕΒΡΙΣΚΕ ΤΡΟΦΗ. ΟΙ ΜΕΡΙΔΕΣ ΤΟΥΣ ΕΙΧΑΝ ΕΛΑΧΙΣΤΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗ ΑΞΙΑ Η ΛΙΠΗ.

«Προσοχή, προσοχή! Η πρωτεύουσα περιέρχεται εις χείρας των κατακτητών. Επάνω εις τον ιερόν βράχον της Ακροπόλεως δεν κυματίζει πλέον υπερήφανος και μόνη η Γαλανόλευκος. Παραπλεύρως της εστήθη το λάβαρον της βίας...». Η δραματική αυτή ανακοίνωση του Ραδιοφωνικού Σταθμού Αθηνών, ήταν η τελευταία ελεύθερη φωνή που ακούστηκε, καθώς οι σιδηρόφραχτες στρατιές του Χίτλερ έμπαιναν μέσα στην έρημη πρωτεύουσα. Σε λίγες μέρες ορκίζεται η πρώτη κατοχική κυβέρνηση του Γ. Τσολάκογλου. Η ζωή στην Αθήνα άλλαξε. Τα δεινά του πολέμου θα έχουν τραγικές επιπτώσεις στον λαό, και το μεγαλύτερο βέβαια ήταν η πείνα. Η εξαθλίωση απλώνεται παντού.

ΣΚΕΛΕΤΩΜΕΝΟ ΠΑΙΔΙ ΣΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ. ΙΣΩΣ ΚΑΙ ΝΑ ΜΗΝ ΕΠΕΖΗΣΕ, ΟΠΩΣ ΠΟΛΛΑ ΑΠΟ ΤΑ 340.000 ΟΡΦΑΝΑ, ΠΟΥ ΧΩΡΙΣ ΚΑΜΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΑΛΕΨΑΝ ΝΑ ΤΑ ΒΓΑΛΟΥΝ ΠΕΡΑ ΜΟΝΑ ΤΟΥΣ, ΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ 1940 - 1944.

Στην Αθήνα, οι ελλείψεις και οι στερήσεις άρχισαν πριν από την εχθρική εισβολή. Για μερικές εβδομάδες, αν είχε κανείς πόρους χαρτονομίσματος, κάτι έβρισκε στην λευκή αγορά. Στα εστιατόρια, το προϊόν της εποχής ήταν αγγινάρες με ίχνη λαδιού στο ζουμί τους. Στα ζαχαροπλαστεία εμφανίστηκαν ειδικής συνθέσεως κατασκευάσματα, και οι τιμές ανέβαιναν. Στην αγορά βρισκόταν ακόμα κανένα φυτικό προϊόν. Γρήγορα όμως τα καταστήματα άδειασαν και άρχισε το κλείσιμο με τη σειρά. Μόνο τα καφενεία λειτούργησαν ως το τέλος της Κατοχής, με το ρεβιθοκαφέ τους. Με λουκέτο τα περισσότερα εργοστάσια. Λειτούργησαν μόνο όσα μπορούσαν να παράγουν πρώτες ύλες για τους κατακτητές. Τραγικό ήταν και το θέαμα με τις συγκοινωνίες. Ατελείωτες οι ουρές των εξαθλιωμένων ανθρώπων σε στάσεις και αφετηρίες. Γρήγορα οι λεωφορειακές γραμμές νέκρωσαν. Μόνο τα τραμ δούλεψαν αρκετό διάστημα. Έτσι άρχισαν και οι ποδαρόδρομοι.

Χειμώνας 1941-1942

Η μαύρη αγορά συνυπήρχε με τη φανερή, για μερικούς μήνες. Ύστερα η δεύτερη νεκρώθηκε. Μόνο η μερίδα με τα 50 δράμια ψωμί διατηρήθηκε για 3 μήνες και το αλάτι με τα σπίρτα του δελτίου, μέχρι το τέλος. Η επισιτιστική κατάσταση όλο και χειροτέρευε. Κανένας όμως δεν μπορούσε να διανοηθεί, εκείνο το πρώτο καλοκαίρι της κατοχής, το κακό που θ' ακολουθούσε το χειμώνα. «Παγώνεις... Φέρνεις μια βόλτα στην Αθήνα, βλέπεις τους γυμνούς σκελετούς να μελανιάζουν, κι' ακούς θρήνους που βγαίνουν απ' τους δρόμους, αλήτες, ανθρωπάκους, γυναικούλες, πιτσιρίκια: Πεινάω! Πεινάω», θα γράψει ο Δημήτρης Ψαθάς για την πεινασμένη και παγωμένη Αθήνα, στο βιβλίο του ΧΕΙΜΩΝΑΣ 41.

ΒΡΕΦΟΔΟΧΟΣ. ΑΘΗΝΑ 1941 - 1944. ΤΟ ΑΛΛΟ ΒΟΥΒΟ ΚΑΙ ΣΠΑΡΑΧΤΙΚΟ ΔΡΑΜΑ ΜΙΑΣ ΧΩΡΑΣ ΠΟΥ ΨΥΧΟΡΡΑΓΕΙ ΚΑΤΑΚΤΗΜΕΝΗ: ΤΟ ΔΡΑΜΑ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΠΟΥ ΑΠΟΧΩΡΙΖΟΝΤΑΙ ΤΑ ΣΠΛΑΧΝΑ ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΝΑ ΤΑ ΣΩΣΟΥΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΙΝΑ ΠΟΥ ΚΑΤΑΤΡΩΕΙ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΥΣ. ΧΑΡΗ ΣΕ ΨΥΧΕΣ ΣΑΝ ΤΗ Β. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ, Η ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΧΕΙ ΣΗΜΕΡΑ ΠΟΥ ΝΑ ΣΤΗΡΙΧΘΕΙ ΓΙΑ ΝΑ ΠΟΛΕΜΗΣΕΙ ΤΗ ΛΗΘΗ.

Ο χιτλερικός στρατός ήρθε εδώ, χωρίς τη στοιχειώδη επιμελητεία. όλες οι αποθήκες τροφίμων κατασχέθηκαν και επιτάχθηκαν ενώ εργοστάσια κονσερβοποιίας μετέτρεπαν σε διατηρημένες τροφές ό,τι δεν μπορούσαν να καταναλώσουν επί τόπου οι Γερμανοί. Ο άλλοτε υπουργός και Πρόεδρος του Ερυθρού Σταυρού κατά την Κατοχή, ο Αλέξανδρος Ζάνας έγραφε στις αναμνήσεις του: «Από την πρώτη στιγμή που οι στρατιώται του Χίτλερ κατέλαβαν τας Αθήνας, φάνηκε η βαρβαρότης των... Δεν εσεβάσθησαν την Διεθνή Σύμβαση του 1926, ούτε την Σύμβαση του 1929 και έφθασαν στην Ελλάδα χωρίς να έχουν επιμελητεία. Δηλαδή ολόκληρη η στρατιά των έπρεπε να ζήσει εκ των πόρων της καϋμένης της Ελλάδος. Άρπαζε όσα τρόφιμα ήθελε χωρίς να λαμβάνει υπ' όψιν πως υπήρχε και ο ελληνικός λαός που έπρεπε να ζήσει. Οι Ιταλοί ενώ είχαν επιμελητεία στην αρχή, ακολούθησαν έπειτα το παράδειγμα των Γερμανών... Η κατάστασις χειροτέρευε μέρα με τη μέρα, γιατί η Ελλάς είχε το ατύχημα να έχει τρεις διαφόρους κατακτητάς: τον Γερμανό, τον Ιταλό και τον Βούλγαρο...».

Ενδεικτική αριθμοί

Οι αριθμοί των στατιστικών - όσο κι' αν είναι ελλιπείς - είναι ενδεικτικοί. Από 1228, κατά τον Απρίλιο του 1941, οι θάνατοι στην περιοχή της Διοικήσεως της πρωτευούσης έγιναν 6615 τον Δεκέμβριο.

ΑΘΗΝΑ 1941 - 1942. ΥΠΟΣΙΤΙΣΜΕΝΗ ΟΠΩΣ ΟΛΕΣ ΟΙ ΜΑΝΑΔΕΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ, ΠΟΥ ΠΡΟΤΙΜΟΥΣΑΝ ΟΣΗ ΤΡΟΦΗ ΕΒΡΙΣΚΑΝ ΝΑ ΤΗ ΔΙΝΟΥΝ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥΣ, Η ΜΗΤΕΡΑ ΤΗΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΘΗΛΑΖΕΙ ΤΟ ΕΞΑΝΤΛΗΜΕΝΟ ΠΑΙΔΙ ΤΗΣ, ΜΕ ΤΟ ΓΑΛΑ ΤΗΣ ΣΤΕΡΗΣΗΣ.

Αργότερα, ο Ερυθρός Σταυρός κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια για να βοηθήσει να μετριασθεί η τραγωδία του πληθυσμού. Ένα ειδικό νοσοκομείο εγκαταστάθηκε στην Ριζαρειό Εκκλησιαστική Σχολή, ιδρύθηκαν σταθμοί Α' βοηθειών και ειδικά αυτοκίνητα περιμάζευαν τα θύματα της πείνας για να τους προσφέρουν στοιχειώδη βοήθεια. Χωρίς την κρατική συνδρομή, γρήγορα η βοήθεια αυτή απεδείχθη ανεπαρκής. Το νοσοκομείο της Ριζαρείου, όπως και όλα σχεδόν τα νοσοκομεία της πρωτεύουσας, γέμισε σε βαθμό αφάνταστο. Το θέαμα μέσα στη Ριζάρειο, όπου σε κάθε κρεβάτι έπρεπε να νοσηλεύονται τρία και τέσσερα παιδάκια, ήταν τρομερό. Κάθε πρωί έβλεπε κανείς στις γωνιές του δρόμου, εγκαταλελειμμένα πτώματα, και περνούσαν ώρες ολόκληρες μέχρι να περισυλλέγουν.

Τα αυτοκίνητα των σκουπιδιών του Δήμου, γέμιζαν από πτώματα που τα μετέφεραν στα νεκροταφεία.

Χαρακτηριστικές σκηνές για το δράμα του αθηναϊκού λαού εκείνο τον τραγικό χειμώνα, δίνει η Ρίτα Μπούμη-Παπά στο διήγημα της ΣΤΙΣ ΣΚΑΡΕΣ ΤΗΣ ΟΜΟΝΟΙΑΣ: «Ένα καρότσι φτιαγμένο από κάσες, που το σπρώχναν κάτι ξυπόλητοι, μισόγδυτοι και πεινασμένοι άγγελοι. Τα παιδιά. Μ' ένα τέτοιο καρότσι πολέμαγαν το θάνατο, τα πιτσιρίκια. Και καμιά φορά, μάλιστα, τον νικούσαν! Με το καρότσι κουβαλούσαν πεθαμένους, σκέλεθρα και ό,τι άλλο λάχαινε...

ΜΕ ΚΟΥΡΕΛΙΑΣΜΕΝΟ ΠΑΛΤΟΥΔΑΚΙ, ΚΟΝΤΟ ΠΑΝΤΕΛΟΝΙ ΚΑΙ ΧΩΡΙΣ ΚΑΛΤΣΕΣ, ΤΟ ΑΓΟΡΙ ΤΗΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΦΕΡΕΙ ΕΝΤΟΝΑ ΤΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΤΟΥ ΛΙΜΟΥ ΠΟΥ ΕΠΛΗΞΕ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΟΝ ΧΕΙΜΩΝΑ 1941 - 42. ΚΑΙ ΗΤΑΝ ΑΣΥΝΗΘΙΣΤΑ ΣΚΛΗΡΟΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΤΕΤΑΜΕΝΟΣ ΕΚΕΙΝΟΣ Ο ΧΕΙΜΩΝΑΣ.

Ήταν αληθινή η κουβέντα του, πως στις σκάρες της Ομόνοιας πεθάνανε τουλάχιστο ζεστά. Γι' αυτό πολλοί σαν φτάνανε στο νυν και αεί, τρέχαν να πάρουν θέση. Να ξαπλώσουν. Μα δεν χωρούσαν κι όλοι. Και κράταγαν σειρά. Σαν πέθαινε κανένας, έτρεχε ευθύς ο αστυφύλακας και φρόντιζε για τη μεταφορά του. Ερχόταν το καρότσι και τον έπαιρνε. Τότε η θέση άδειαζε. Την έπιανε εκείνος που είχε σειρά. Εκτός, αν ήτανε νέος πολύ και ο κατοπινός γέροντας. Τότε υποχωρούσε ο μπροστινός...»

ΠΑΙΔΙ ΑΠΟΚΑΜΩΜΕΝΟ ΣΕ ΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ 1941-1944

Μαύρα χρόνια... Μια εποχή που ο θάνατος καραδοκούσε σε κάθε σου βήμα. Συγχρόνως μια εποχή που μέσα από τη δυστυχία ξεπήδησε η μεγάλη ανάταση, η ανάσταση ονείρων με την Εθνική Αντίσταση... Πιο εύστοχα την χαρακτήρισε ο Τάσος Λειβαδίτης με τον στίχο του: «Ω, μεγάλη ακατανόητη εποχή, που άξαφνα ο ένας καταλαβαίνει τον άλλο...».

Η ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ 1940-1960 ΜΕ ΤΟ ΦΑΚΟ ΤΗΣ ΒΟΥΛΑΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ

7 ΗΜΕΡΕΣ

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

ΑΘΗΝΑ 1995

του Γ. Α. Λεονταρίτη

anemourion
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Ηρώ Κωνσταντοπούλου: «17 σφαίρες για έναν άγγελο»

Το σώμα της ηρωικής Ελληνίδας, Ηρώς Κωνσταντοπούλου, έγινε λευτεριάς λίπασμα

    Η 17χρονη ηρωίδα που «γάζωσαν» οι Γερμανοί με 17 σφαίρες για παραδειγματισμό. Η Ηρώ Κωνσταντοπούλου έκρυβε όπλα και προκηρύξεις κάτω από τη σχολική ποδιά. Εκτελέστηκε φωνάζοντας: «Χτυπάτε! Κτήνη»... Γεννήθηκε στις 16 Ιουλίου 1927 και εκτελέστηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 1944 σε ηλικία 17 χρονών, ήταν αγωνίστρια της εθνικής αντίστασης.

    Στα δεκάξι της, μιλούσε γαλλικά, αγγλικά, ιταλικά και γερμανικά: Ήταν πρώτη στον αγώνα, πρώτη στα μαθήματα… Πρώτη σ’ όλες τις εκδηλώσεις, ενάντια στους κατακτητές – βρισκόταν – πάντα στις πρώτες γραμμές της σκληρής πάλης. Αψηφούσε τους κινδύνους.

    Δύο φορές συνελήφθη – ξυλοκοπήθηκε – βασανίστηκε, την τρίτη φορά, στις 2 μετά τα μεσάνυχτα, οι χιτλερικοί, με τα ελληνόφωνα όργανά τους, σπάνε την πόρτα της, στην οδό Βεΐκου 57. Την οδηγούν στο άντρο των βασανιστηρίων της οδού Μέρλιν. Εκτελέστηκε με 17 σφαίρες, όσα ήταν και τα χρόνια της, ανάμεσα σε 50 Έλληνες δίνοντας τη ζωή της για τη πατρίδα. Μέχρι την τελευταία στιγμή η δεκαεφτάχρονη ηρωίδα της κατοχής αντιμετώπισε με περιφρόνηση τις κάννες του αποσπάσματος. Η Ηρώ Κωνσταντοπούλου γεννήθηκε στην Αθήνα στις 16 Ιουλίου του 1927, από ευκατάστατους γονείς καταγόμενους από τη Σπάρτη.

    Μαθήτρια ακόμη του Αρσακείου, οργανώθηκε στην ΕΠΟΝ και ανέπτυξε αντιστασιακή δράση. Ήταν άριστη μαθήτρια και μιλούσε τέσσερις γλώσσες. Πολύ γρήγορα αναδείχθηκε σε ένα από τα πιο αγωνιστικά στελέχη τη ΕΠΟΝ. Έκρυβε όπλα και προκηρύξεις κάτω από την σχολική της ποδιά, έγραφε συνθήματα στους τοίχους και κολλούσε αφίσες, προκαλώντας τους Γερμανούς.

Στις 16 Ιουλίου του 1944, την ημέρα των γενεθλίων της, μία ομάδα των Ταγμάτων Ασφαλείας εισέβαλε στο σπίτι της οικογένειάς της στην οδό Βεΐκου 57 στο Κουκάκι και τη συνέλαβε. Τη μετέφεραν στο αρχηγείο όπου βασανίστηκε αλύπητα από τον «Αγήνορα», διαβόητο συνεργάτη των Γερμανών.

Η Ηρώ φτύνει κατάμουτρα και μπατσίζει τον «Έλληνα» μεταφραστή.

Μετά από λίγες μέρες οι βασανιστές της δεν κατάφεραν να της αποσπάσουν καμιά πληροφορία. Οι γονείς της χρησιμοποίησαν τις γνωριμίες τους και κατόρθωσαν να την απελευθερώσουν. Η Ηρώ συνέχισε τη δράση της, ως τις 31 Ιουλίου, οπότε συνελήφθη και πάλι από άνδρες των Ες- Ες, ύστερα από ένα σαμποτάζ σε τρένο που μετέφερε πυρομαχικά.

Την μετέφεραν στα κρατητήρια της «Κομαντατούρ» στην οδό Μέρλιν, όπου με κτηνώδη βασανιστήρια προσπαθούσαν ματαίως επί τρεις εβδομάδες να της αποσπάσουν πληροφορίες για τις δραστηριότητες των αντιστασιακών οργανώσεων. Ωστόσο εκείνη δεν λύγισε και οι Γερμανοί δεν κατάφεραν να της αποσπάσουν κουβέντα. Οι προσπάθειες των δικών της να τη σώσουν, αυτή τη φορά απέτυχαν.

Οι Γερμανοί τη μετέφεραν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Χαϊδαρίου, στο θάλαμο των μελλοθανάτων. Ακόμα κι εκεί στην απομόνωση του στρατοπέδου, στο περιβόητο Μπλοκ 15 συνέχιζε τον αγώνα της. Κάποιες γυναίκες θα επιλέγονταν για τα στρατόπεδα της Γερμανίας και μερικές το είδαν ως λυτρωμό στο μαρτύριο τους.

Η Ηρώ τότε φώναξε: «Ντροπή σας. Δεν είστε Ελληνίδες!… Μα δεν ντρέπεστε; Καμιά δεν πρέπει να πάει στη Γερμανία!… Μα τι φοβάστε… Μη σας τουφεκίσουνε; Καλύτερα να μας τουφεκίσουν παρά να υποστούμε εξευτελισμούς»! 

Εκεί η Ηρώ γνώρισε τη Λέλα Καραγιάννη (βλ. παρακάτω), που έγινε δεύτερη μάνα της. Κοιμόταν κάθε βράδυ στην αγκαλιά της. Βλέποντας κάποιες περίεργες κινήσεις μέσα στο στρατόπεδο, η Λέλα Καραγιάννη κατάλαβε τι θα επακολουθούσε. Ρώτησε ένα Ουγγρογερμανό φύλακα, τον Βαλεντίνο και εκείνος με σπασμένα ελληνικά της είπε: «Ηρώ αύριο πρωί πρωί…» και με το χέρι του έκανε την κίνηση του δείκτη που τραβάει τη σκανδάλη. 

 

Στις 5 Σεπτεμβρίου 1944, η Ηρώ οδηγήθηκε μαζί με άλλους 49 κρατουμένους στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Εκεί οι χιτλερικοί έστησαν στον τοίχο την έφηβη που δεν είχε καν δικαστεί και τη «γάζωσαν» με 17 σφαίρες- όσα ήταν και τα χρόνια της -για «παραδειγματισμό», όπως είπαν.

Η ίδια λίγο πριν οι εκτελεστές της ανοίξουν πυρ έσκισε το φόρεμά της και φώναξε: «Χτυπάτε! Κτήνη».

Όταν ρώτησαν έναν Γερμανό στρατηγό «γιατί τη σκοτώσατε; Ήταν μόλις 17 χρονών…», εκείνος απάντησε: «Γιατί τέτοιοι άνθρωποι είναι επικίνδυνοι για εμάς».

Η Ηρώ έπεσε για τη λευτεριά τής πατρίδας, 37 μέρες προτού απελευθερωθεί η Ελλάδα.

Η Ηρώ Κωνσταντοπούλου βασανίστηκε απάνθρωπα στα μπουντρούμια της οδού Μέρλιν, χωρίς να προδώσει τις ιδέες και τους συντρόφους της. Άντεξε ακόμα κι όταν τα ανθρωπόμορφα κτήνη που την βασάνιζαν είχαν την διεστραμμένη ιδέα να της κάψουν τις μασχάλες με αναπτήρα.

Στη συνέχεια βρέθηκε στο Χαϊδάρι, στην απομόνωση του φοβερού «μπλοκ 15» και μετά στο θάλαμο των μελλοθανάτων.

Δυο μέρες πριν την πάρουν οι δήμιοι για εκτέλεση έγραψε σ’ ένα κομμάτι χαρτί τους παρακάτω στίχους. Το ποίημα διασώθηκε από τις συγκρατούμενές της:

Υπομονή κι υπομονή

Καρτέρει και καρτέρει

Και τούτος ο Σεπτέμβριος

Τη Λευτεριά θα φέρει.

 

Ως την Τετάρτη βρε παιδιά

Θ’ ανάψουνε τα φώτα

Θάχουμε λεύτερο ψωμί

Και μπόλικο σαν πρώτα.

 

Ως την Τετάρτη βρε παιδιά

Θάχουμε γεγονότα

Και στην ωραία Αθήνα μας

Θα λάμψουνε τα φώτα.

 

Με σεβασμό στον Άγνωστο

Θα πάνε οι Χαϊδαριώτες

Θα καταθέσουν στέφανο

Σα γνήσιοι πατριώτες.

Στις 29 Δεκεμβρίου του 1977 η Ακαδημία Αθηνών, με εισήγηση του καθηγητή της Φιλοσοφίας, Ιωάννη Θεοδωρακόπουλου, τίμησε την ηρωίδα με μεταθανάτιο βραβείο για την υπέρτατη θυσία της, αναγνωρίζοντας έτσι και τη συμβολή της ΕΠΟΝ στον απελευθερωτικό αγώνα.

Το αρχοντικό της στην οδό Βεΐκου στο Κουκάκι έχει μείνει ερειπωμένο. Δεν θυμήθηκε ποτέ κανείς μια επιγραφή να βάλει να θυμίσει με δυο κουβέντες ποια γεννήθηκε εκεί και πως το θάρρος της δεν το είχαν δει ούτε στον ύπνο τους οι άνδρες σύγχρονοί της, πόσο μάλλον ο νεοέλληνας.

ΜΝΗΜΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΡΩ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ

Βρίσκεται στη πλατεία Παλαιών Πατρών Γερμανού στην Ηλιούπολη, τιμώντας την δεκαεπτάχρονη Ηρώ, που εκτελέστηκε για την αντιστασιακή της δράση, στις 5 Σεπτεμβρίου του 1944, στο σκοπευτήριο της Καισαριανής.

Στο βάθρο του γλυπτού αναγράφεται:

πεθαίνω τώρα που χαράζει

στη λευτεριά όμως κάνω χαλάλι

τα νιάτα μου για την Ελλάδα.

 

ΗΡΩ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ

ΕΤΩΝ 17

ΕΠΟΝΙΤΙΣΑ

ΕΚΤΕΛΕΣΤΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ

ΓΕΡΜΑΝΟΥΣ ΚΑΤΑΚΤΗΤΕΣ

ΣΤΙΣ 5 – 9 – 1944

ΣΤΗΝ ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗ

Το τι ταίριαζε σε ένα κορίτσι 17 ετών μας το δείχνει ο γλύπτης Νικόλας (1909-1990): ένα αρκουδάκι δίπλα στα πόδια της.

Έγινε θρύλος, ακολουθώντας τον ηρωικό δρόμο των παιδιών της ΕΠΟΝ, που έπεφταν στο «σπίτι – κάστρο» της οδού Μπιζανίου, στην Καλλιθέα.

Αλλά, ήταν κοπέλα πολλαπλών ταχυτήτων. Έζησε με τους ήχους των λόγων του Ρήγα Φεραίου, «τα δίκαια του Ανθρώπου» και το «όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά». Έδωσε μαθήματα ελευθερίας στους διώκτες της, στον περιβόητο συνεργάτη των χιτλερικών Αγήνορα. Σ’ αυτούς που φορούσαν τις γερμανικές στολές – «Έλληνες» – με επικεφαλής τον ταγματασφαλίτη Βάρβαλη – θύμιζε τα λόγια του Ρήγα Φερραίου, λίγο πριν την παραδώσουν στα γερμανικά SS:

«Χάνει τα δίκαια του πολίτου, εκείνος οπού έγινεν εντόπιος εις ξένον βασίλειον και δε βοηθεί την πατρίδα του κι απ’ εκεί, με όποιον τρόπον ημπορεί, αλλ’ αδιαφορεί εις τας προσταγάς της. Ομοίως κι εκείνος όπου δέχεται οφίκιον ή δούλευσιν ή χαρίσματα από χέρι τυράννου. Ο τοιούτος δε λέγεται πλέον πολίτης, αλλά προδότης…».

Η ζωή της έγινε ταινία:

 

iellada.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Εικαστικές Μαρτυρίες της Κατοχής

Στο σημείο αυτό θα παραθέσουμε ένα αφιέρωμα στους εικαστικούς καλλιτέχνες που δημιούργησαν κατά την περίοδο της τριπλής κατοχής για την τριπλή κατοχή. Τα ερεθίσματα που συγκίνησαν περισσότερο τους καλλιτέχνες της εποχής ήταν η ανθρώπινη τραγικότητα και αυτοθυσία του ελληνικού λαού σε αντίθεση με την ωμή θηριωδία του γερμανικού και ιταλικού. Τα έργα των εικαστικών της κατοχής μπορούν να τοποθετηθούν αδρά σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: Έργα που αφορούν στην πείνα, έργα που αφορούν στην βία και έργα, λιγότερα αυτά, της καθημερινής ζωής.

Κάθε καλλιτέχνης αγγίζει το θέμα του με διαφορετική οπτική και μανιερισμό αλλά το θέμα που συγκινεί είναι το ίδιο. Η κατοχή ενός λαού ...

Καθημερινή ζωή

Αντώνης Κανάς: Αυτοί που γύρισαν, κάρβουνο

Η Αθήνα της κατοχής φέρει σαν ανοιχτή πληγή στις πλατείες και τα πάρκα της αυτούς τους ανθρώπους. Με κουρελιασμένες χλαίνες και τρύπια άρβυλα, οι στρατιώτες του αλβανικού ζητιανεύουν. Ο νικηφόρος στρατός του 40 πεθαίνει από την πείνα στα πεζοδρόμια. Τόσο τον νοιάστηκαν οι πραίτορες κι οι βασιλείς...

Σπύρος Βασιλείου: Ο ανάπηρος του αλβανικού, ξυλογραφία

Αντώνης Κανάς: Νυχτερινές Ειδήσεις, μελάνι

Αντώνης Κανάς: Η μάνα, κάρβουνο

Πείνα 

Περικλής Βυζάντιος: Πείνα, λάδι σε μουσαμά

«Ήρθανε πολλές φορές οι εχθροί μου,
ντυμένοι φίλοι
το παμπάλαιο χώμα πατώντας
 και το χώμα πότε δεν έδεσε κάτω απ' την φτέρνα τους»
Οδυσσέας Ελύτης

Ορέστης Κανέλλης: Σπουδή, κάρβουνο

Ορέστης Κανέλλης: Σπουδή, κάρβουνο

Ορέστης Κανέλλης: Σπουδή, κάρβουνο

«Kαι τις έβλεπε ο κόσμος να τρέχουνε τα τρίστρατα, τα σταυροδρόμια, τα σπίτια, τα ανώγεια και τα χαμώγια ζητώντας ...»
Διονύσιος Σολωμός

Θεοδόσης Παπαχαραλάμπους, Πείνα, λάδι σε μουσαμά

Αντώνης Κανάς, Νεκροί της πείνας, κάρβουνο
Επί τας στοιχειώδους ανάγκας ενός οργανισμού καλύπτονται
Το 4,2% από διανομάς του κράτους
Το 3,6% εκ του Ερυθρού Σταυρού
Το 60% και πλέον εκ της ελευθέρου αγοράς
Μόνο που αυτή ήταν η μαύρη αγορά...

Θεόδωρος Δρόσος: Πείνα, λάδι σε μουσαμά

Ηλίας Φέρτης, Οι νεκροί της πείνας, λάδι σε μουσαμά
«Και βλέπω πέρα τα παιδιά και τις αντρογυναίκες
γ'υρω από φλόγα π' άναψαν και θλιβερά την θρέψαν
μ'αγαπημένα πράγματα και με σεμνά κρεβάτια,
ακίνητες αστέναχτες δίχως να ρίξουν δάκρυα
κι άγγιζ' η σπίθα τα μαλλιά και τα λειωμένα ρούχα
γρήγορα στάχτη να φανείς, οι φούχτες να γιομίσουν»
Διονύσιος Σολωμός
Βία

Ανδρέας Γεωργιάδης, Σφαγή, λάδι σε μουσαμά

Κώστας Μαλάμος: Φευγιό από το Κομμένο της Άρτας, λάδι σε μουσαμά
«Όταν κάψανε το χωριό μας το 43 ήμουν 12 χρονών. Κρύφτηκα με την αδερφή μου σε ένα χαντάκι. Αργότερα βρήκα τον πατέρα μου νεκρό με τον μικρό αδερφό μου. Από μια οικογένεια 15 ατόμων μονάχα εμείς οι δυο μείναμε. Οι Γερμανοί εκείνη την μέρα φορούσαν λευκές ποδιές σαν χασάπηδες...»

Κώστας Μαλάμος: Φευγιό από το Κομμένο της Άρτας, λάδι σε μουσαμά



Αντώνης Πολυκανδριώτης: Ο προδότης, τέμπερα

«Άφησέ με, μην ρωτάς, περίμενε. Το αίμα, το αίμα
Ένα πρωί θα σηκωθεί σαν τον Αη-Γιώργη τον καβαλάρη
για καρφώσει με το κοντάρι πάνω στο χώμα τον δράκοντα»
Γιώργος Σεφέρης

Ηλίας Φέρτης: Βασανιστήρια, τέμπερα

Ηλίας Φέρτης: Κρεμασμένοι τέμπερα



Αντώνης Πολυκανδριώτης: Εκτελέσεις, μελάνι



«Σε κάθε τόπο θα βρεθούν και κάμποσα φιλόδοξα ιδιοτελή καθάρματα για να εξυπηρετήσουν τους σκοπούς μου»
Αδόλφος Χίτλερ

Αντώνης Πολυκανδριώτης:
Η επίθεση στο σπίτι της οδού Μπιζανίου στην Καλλιθέα, μελάνι

Αντώνης Πολυκανδριώτης: Κρεμάλες, μελάνι


«Να και οι προδότες. Έχουν σκάψει, μα ο δρόμος δεν θα τους ξεχάσει, τον λάκκο του αδελφού και του γειτόνου
Ξέρουν πως οι άλλοι τους γνωρίζουν.
Τον ύπνο τους δεν τον ορίζουν.
Δεν ήρθε ακόμα το πλήρωμα του χρόνου»
Brecht

 

 

 

Ηλίας Φέρτης: Γυναίκες στο απόσπασμα, τέμπερα

 

«Έρχονται οι άλλοι με τα τσίγκινα φέρετρα
που μέσα τους βάζουν ανθρώπινα σκέλεθρα
που φέραν αυτοί σε τέτοιο χάλι.
Ήταν αυτοί που δεν υποταχτήκανε,
που στην πάλη απάνω σκοτωθήκανε
στην μεγάλη των τάξεων πάλη»
Brecht 

 

KOKKINOΣ ΦΑΚΕΛΟΣ
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Η σφαγή των Αναπήρων πολέμου του Αλβανικού μετώπου τον Νοέμβρη του 1943

«Έγινε μπλόκο στα νοσοκομεία που μένουν οι ανάπηροι πολέμου της Αλβανίας 1940 – 41», «οι ταγματασφαλίτες άρπαξαν τους ανάπηρους»

Τη νύχτα της 30ής Νοέμβρη του 1943, τα τάγματα ασφαλείας, με τις πλάτες των γερμανοφασιστών κατακτητών, ξεχύθηκαν στα νοσοκομεία της Αθήνας, με ένα άγνωστο μέχρι τότε πογκρόμ ενάντια στους 15.000 ανάπηρους του ελληνοϊταλικού πολέμου. 

Τους άρπαξαν, τους φόρτωσαν άρον άρον σε αυτοκίνητα και τους παρέδωσαν στους Γερμανούς, στις φυλακές Χαϊδαρίου και Χατζηκώστα. 

Με την κατάρρευση του Μετώπου και τη συνθηκολόγηση του Ελληνικού Στρατού, οι ανάπηροι των μετώπων στο μεγαλύτερο ποσοστό τους μαζεύτηκαν στα νοσοκομεία της Αθήνας. 

Περίπου 15.000 ανάπηροι βρήκαν το πρώτο καταφύγιό τους, σε άθλιες συνθήκες, σε δεκάδες νοσοκομεία της Αθήνας. Από την πρώτη στιγμή, οι ανάπηροι άρχισαν τους αγώνες για την επιβίωσή τους και την υγειονομική περίθαλψή τους. 

Ιδιαίτερο μέτωπο άνοιξαν ενάντια στους αξιωματικούς – εγκάθετους της δωσίλογης κυβέρνησης που λυμαίνονταν τα νοσοκομεία.

.............
Διαβάστε περισσότερα: εδώ
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Η Ματίνα και οι φακές της Κατοχής

Η εισβολή των Γερμανών στην Αθήνα, τον Απρίλη του ’41, βρήκε την οικογένεια της Ματίνας να μένει σε ένα μικρό, πολύ φτωχικό δωμάτιο μέσα σε μιαν αυλή, όπου ζούσαν 15 οικογένειες, όλες σε δωμάτια σαν το δικό τους, στο κέντρο της Αθήνας. 

Στη μέση της πλατιάς αυλής ήταν το πηγάδι, και γύρω του, κυκλικά η φτωχολογιά, που κλείστηκε παγωμένη και σιωπηλή στα υγρά και άβολα καταφύγιά της.

Παιδιά κατά τη διάρκεια της Κατοχής.

Η κυρά-Βασιλική, η πολύπαθη μάνα της, γνώριζε από πείνα και φτώχεια. Είχε ζήσει συφορές, είχε χάσει άντρα και παιδιά, είχε παλέψει για να αναστήσει τον γιο και τα κορίτσια, που της άφησε ο Θεός, και τα είχε, με τη βοήθειά Του, καλά καταφέρει. Στο άκουσμα της εισβολής των πάνοπλων Γερμαναράδων, άναψε το καντηλάκι της, είπε την Παράκληση και απόθεσε το μέλλον της οικογένειάς της στην Παναγιά.

Οι φήμες ότι οι κατακτητές μάζευαν όλα τα τρόφιμα και ότι μεγάλη πείνα και δυστυχία θα πέσει, έκανε όλους τους Αθηναίους να τρέξουν σε μαγαζιά, σε αποθήκες και όπου ο καθένας ήξερε ότι θα μπορούσε να βρει μερικές προμήθειες για να ‘χει κάτι να βάζει στη φωτιά, κάτι να τρώει μέχρι να τελειώσει το κακό. Τα αποθέματα του κάθε νοικοκυριού, όμως, γρήγορα εξαντλήθηκαν και ο χειμώνας έπεσε βαρύς, άγριος και σκληρός.

Οι κλειστοί οι φούρνοι και τα σφαλισμένα μαγαζιά έφεραν σε απελπισία όλους τους ανθρώπους. Λίγοι, που είχαν κρατήσει ποσότητες μεγάλες, πουλούσαν στη μαύρη αγορά λίγα φασόλια, χαρουπάλευρο, μισή οκά φακές ή 100 δράμια λάδι. Και έδιναν οι φτωχοί ό,τι είχαν και δεν είχαν για να ταΐσουν τα μωρά τους. Ξεπούλαγαν τα πάντα για ένα κομματάκι κρέας, για ένα αυγουλάκι, για λίγο μέλι… . Πλούτιζαν οι μαυραγορίτες, πέθαιναν από την πείνα τη φοβερή οι Αθηναίοι. 

Μέσα στο αγιάζι, ένα πρωί, έψαχνε η Ματίνα με τη Σοφία, τη μικρή της αδερφή, έψαχναν μήπως βρουν κάτι φαγώσιμο να βάλουν στο τσουκάλι. Σε μια γωνία, Πιπίνου και Γ’ Σεπτεμβρίου, πάνω σ’ έναν ξύλινο πάγκο, πούλαγε κάποιος από τα Μέγαρα φακές. Κεντημένες μαξιλαροθήκες και λινά σεντόνια, της προίκας της τα καλύτερα, του έδωσε η Ματίνα και έτσι έφεραν τα κορίτσια το πολύτιμο φαγητό της ημέρας στο φτωχικό τους.

Το μαγείρεψε η μάνα…, χωρίς λάδι, χωρίς ψωμί κάθισαν να φάνε. Ένα μαυροζούμι οι φακές· το κουτάλι στην όψη του και αυτό αηδίασε. Το ανακάτευε η Ματίνα, που ήταν 18 χρονών και ζύγιζε 36 κιλά όλα κι όλα… . Το ανακάτευε και πάνω πάνω έβλεπε τα σκουλήκια να επιπλέουν. «Φάε, Ματίνα» σκεφτόταν, «φάε τις σκουληκιασμένες φακές…. Δεν σου άρεσε το αρνάκι με τις πατάτες στο φούρνο… το γυρόφερνες και το μέριαζες, γιατί σου μύριζε…. Φάε τώρα τις φακές και τα σκουλήκια  και πες και ευχαριστώ….»   

Από τις αναμνήσεις της προ-γιαγιάς μου

Φωτογραφίες από το:  mikros-romios.gr 

Το Χαμομηλάκι