«Βοήθεια! Το παιδί μου έβγαλε τα πρώτα του σπυράκια!»

Η παιδίατρος, κ. Μαρία Δακουτρού, απαντά

Τα περσινά του ρούχα το στενεύουν, το νούμερο του παπουτσιού του είναι πλέον μεγαλύτερο από το δικό σου, η τριχοφυΐα έχει αυξηθεί, κι όμως τίποτα από όλα αυτά δεν σε κάνουν να συνειδητοποιήσεις, ότι το παιδί σου έχει μπει για τα καλά στην εφηβεία, όσο η ακμή στην επιδερμίδα του.

Τα πρώτα σπυράκια στο πρόσωπο του παιδιού, αποτελούν ένα μικρό σοκ για όλους -τόσο για το ίδιο όσο και για τους γύρω του, και αυτό αναπόφευκτα έχει και ψυχολογικές επιπτώσεις. 

Σίγουρα δεν θέλουμε το πρόσωπο του παιδιού μας να παραμορφωθεί εξαιτίας της ακμής, αλλά ακόμα περισσότερο δεν θέλουμε η νέα αυτή συνθήκη να το στρεσάρει και να του αλλάξει τη ζωή.

Τι κάνουμε, λοιπόν, όταν διακρίνουμε τα πρώτα σπυράκια στο πρόσωπο του παιδιού μας; 

Απευθυνθήκαμε στην κ. Μαρία Δακουτρού, Παιδίατρο μετεκπαιδευόμενη στην Δερματολογία Παίδων (*), η οποία μας εξήγησε όσα κάθε γονιός με παιδί στην εφηβεία πρέπει να γνωρίζει:

• Τι είναι η ακμή, πότε και πώς εμφανίζεται;

Η κοινή ακμή είναι η πιο συχνή πάθηση του δέρματος, προσβάλλοντας περίπου το 80% των εφήβων, ενώ, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να επιμείνει ή να πρωτοεμφανιστεί στην ενήλικο ζωή. Εκτός από την εφηβική ακμή, άλλες μορφές ακμής είναι η νεογνική (αρκετά συχνή), η βρεφική, η ακμή μέσης παιδικής ηλικίας και η προεφηβική.

Οι δερματικές βλάβες περιλαμβάνουν τους φαγέσωρες («ανοιχτούς ή κλειστούς», δηλαδή μαύρα ή στο χρώμα του δέρματος «στίγματα») ή/και τις φλεγμονώδεις βλάβες (κόκκινα, πολλές φορές με πύον «σπυράκια»), ενώ σε πιο σοβαρές μορφές μπορεί να εμφανιστούν πιο βαθιές βλάβες (κύστεις, οζιδια, ουλές). Εντοπίζονται συνήθως στο πρόσωπο και την πλάτη, επειδή υπάρχουν αυξημένοι σμηγματογόνοι αδένες στις περιοχές αυτές.

Η ακμή διαχωρίζεται σε τρεις μορφές: την ήπια, που χαρακτηρίζεται κυρίως από λίγους φαγέσωρες (μέτωπο ή/και πηγούνι) ή/και λίγες επιφανειακές φλεγμονώδεις βλάβες, τη μέτρια, που χαρακτηρίζεται από πιο πολλές βλάβες, περισσότερες φλεγμονώδεις και πιο βαθιές και τη σοβαρή ακμή, με πολλαπλές εκτεταμένες βλάβες (ιδίως οζίδια και σταδιακή εμφάνιση ουλών).

• Πόσο σοβαρή είναι και πού οφείλεται;

Παρόλο που δεν είναι σοβαρό νόσημα, πολλές φορές προκαλεί ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις στους εφήβους, όπως χαμηλή αυτοεκτίμηση, κατάθλιψη, κοινωνική απόσυρση και επιπλέον, ενέχει τον κίνδυνο εμφάνισης μόνιμων ουλών.

Ο μηχανισμός της ακμής είναι πολυπαραγοντικός, οφείλεται κατά κύριο λόγο στην επίδραση των ορμονών της εφηβείας (ανδρογόνα), όμως συμμετέχουν και άλλοι παράγοντες (ανοσολογικοί, φλεγμονώδεις). 

Το αυξημένο σμήγμα που παράγεται από τον τριχοσμηγματογόνο αδένα λόγω των ορμονών (η λιπαρή ουσία που κάνει το δέρμα να «γυαλίζει»), σε συνδυασμό με τα «νεκρά» επιθηλιακά κύτταρα οδηγούν σε τοπική απόφραξη, με αποτέλεσμα την εμφάνιση των φαγέσωρων. 

Η απόφραξη αυτή ευνοεί τον πολλαπλασιασμό βακτηρίων, όπως το βακτηρίδιο της ακμής και η φλεγμονή θεωρείται ότι παίζει επιπλέον ρόλο στην εμφάνιση των φλεγμονωδών βλαβών. 

Επίσης, φαίνεται ότι υπάρχει και γενετική προδιάθεση, δηλαδή ένα άτομο με μέτρια/σοβαρή ακμή πιθανόν να έχει συγγενή α’ βαθμού με σοβαρή ακμή στο παρελθόν.

Παράγοντες που επιβαρύνουν την ακμή

• Τραυματισμοί: Οι τραυματισμοί του δέρματος και η χρήση καθαριστικών μη ειδικών για την ακμή (ιδίως scrubs) μπορεί να επιδεινώσουν τις βλάβες και να οδηγήσουν σε φλεγμονή. Επίσης, το μακιγιάζ καλό είναι να περιορίζεται και εφόσον γίνεται, να επιλέγονται καλλυντικά μη φαγεσωρωγόνα (ειδικά για την ακμή).

• Διατροφή: Ο ρόλος της διατροφής στη ακμή είναι αμφιλεγόμενος. Αρκετές μελέτες έχουν αναδείξει την αρνητική επίδραση της διατροφής με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη (δηλαδή κατανάλωση ζάχαρης, επεξεργασμένων σιτηρών, όπως λευκό ρύζι και μακαρόνια, πατάτες) και την κατανάλωση γαλακτοκομικών (ιδιαιτέρως του γάλακτος), ενώ κάποιες άλλες μελέτες έχουν συσχετίσει την κατανάλωση γαλακτοκομικών χαμηλών σε λιπαρά με πιο σοβαρή ακμή.

 Όμως, τα δεδομένα που έχουμε από τις μελέτες αυτές δεν επαρκούν για ασφαλή συμπεράσματα. Παρόλα αυτά, ένα πρόγραμμα υγιεινής διατροφής με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη είναι σκόπιμο να ακολουθείται από άτομα που παρουσιάζουν ακμή.

• Στρες: Σύμφωνα με μελέτες, το στρες φαίνεται να παίζει έναν επιπλέον ρόλο στην επιδείνωση της ακμής.

• Ορμονικοί παράγοντες: Η εκτεταμένη υπερανδρογοναιμία, πχ. που οφείλεται στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών φαίνεται ότι επιβαρύνει την ακμή και γι’ αυτό σε κάθε κορίτσι που εμφανίζει σημεία υπερανδρογοναιμίας (διαταραχές περιόδου ή/και τρίχες σε θέση μη αναμενόμενη για το φύλο του), ή/και πιο σοβαρή ακμή, ιδίως όταν δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία, θα πρέπει να γίνεται ενδοκρινολογικός έλεγχος.

Επίσης, ενδοκρινολογικός έλεγχος πρέπει να γίνεται σε περίπτωση εμφάνισης της ακμής στην παιδική ηλικία (πριν την εφηβεία), γιατί πιθανόν να είναι παθολογική.

Θεραπεία

Η αντιμετώπιση της ακμής είναι εξατομικευμένη για τον κάθε ασθενή και εξαρτάται από το φύλο του, τη βαρύτητά της και το είδος των βλαβών.

Συνιστάται καθημερινό πλύσιμο του δέρματος με ειδικό καθαριστικό και σε ήπιες περιπτώσεις, τοπική θεραπεία ανάλογα με τις βλάβες. 

Σε περιπτώσεις μη ανταπόκρισης στην τοπική θεραπεία ή σε πιο σοβαρή ακμή, χορηγούνται συνδυαστικά αντιβιοτικά από το στόμα και σε σοβαρή κυστική/οζώδη ακμή χορηγείται ισοτρετινοϊνη από το στόμα (παράγωγο της βιταμίνης Α), με κατάλληλη ιατρική παρακολούθηση. 

Κάθε θεραπεία διαρκεί αρκετές εβδομάδες και η ανταπόκριση εκτιμάται στους 2-3 μήνες. Σε περίπτωση ορμονικής διαταραχής, όπως στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, χορηγείται παράλληλα ορμονική θεραπεία (αντισυλληπτικά δισκία), έπειτα από τον απαραίτητο ενδοκρινολογικό έλεγχο.

Επιπλέον, συνιστάται η χρήση αντιηλιακού ειδικού για την ακμή, ιδίως κατά τους θερινούς μήνες, αλλά και καθ’όλη τη διάρκεια της θεραπείας.

Συμπερασματικά
Η ακμή εμφανίζεται συχνά κατά την περίοδο που ένας έφηβος «ακμάζει» και δεν πρέπει να τρομάζει. Είναι σημαντικό λοιπόν να κατανοηθεί ο μηχανισμός της και ο παροδικός χαρακτήρας της, έτσι ώστε ο έφηβος να ακολουθήσει σχολαστικά τις ιατρικές οδηγίες και να αποφευχθούν οι μόνιμες βλάβες, συνδυάζοντας παράλληλα μια ισορροπημένη υγιεινή διατροφή. Σε περίπτωση αυξημένης ψυχολογικής επιβάρυνσης του εφήβου, δε θα πρέπει να καθυστερεί η αναζήτηση στήριξης από ειδικό.

(*) Μαρία Δακουτρού
Παιδίατρος, Msc στη Δερματολογια-Αλλεργιολογια
Μετεκπαιδευόμενη στην Δερματολογία Παίδων
Μονάδα Παιδιατρικής Δερματολογίας, Α Παιδιατρική Κλινική ΕΚΠΑ Νοσοκομείο Παίδων η ‘Αγία Σοφία’

infokids
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Ωχ, έβγαλε σπυράκια! Τι μας λένε τα σπυράκια για τις παιδικές ασθένειες

Σχεδόν όλα τα παιδιά θα παρουσιάσουν κάποια στιγμή εξανθήματα ή σπυράκια που μπορεί να οφείλονται σε πολλούς διαφορετικούς λόγους. Tο εάν πρόκειται για αλλεργία ή παιδική αρρώστια θα το κρίνει ο παιδίατρος. Σε γενικές γραμμές, αν το παιδί σας, παίζει κανονικά, δεν είναι κακόκεφο και δεν έχει πυρετό, συνήθως δεν πρόκειται για κάτι σοβαρό. Όταν όμως, εκτός από τα σπυράκια, παρουσιάζει άλλα συμπτώματα (π.χ. πυρετό, πονοκέφαλο, ανορεξία κλπ.) πρέπει να επικοινωνήσετε με τον παιδίατρό σας.

Tι μπορεί να κρύβουν τα σπυράκια

Ένα σπυράκι υποδηλώνει συνήθως την ύπαρξη κάποιας παιδικής αρρώστιας, μιας αλλεργίας ή ενός εκζέματος. Διαβάστε πώς μπορείτε να διακρίνετε περί τίνος πρόκειται, ώστε να μην ανησυχείτε άδικα. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, ο παιδίατρος είναι ο μόνος που μπορεί να κάνει σωστή διάγνωση και να δώσει οδηγίες για τη θεραπεία.

•Δρωτσίλα. 

Tα σπυράκια που βγάζουν πολλές φορές τα μωρά δεν είναι ανησυχητικά και δεν συνοδεύονται από άλλα συμπτώματα. Eίναι πολύ ψιλά, χρώματος ροζ έως κόκκινο, με λευκωπό κεφαλάκι, βγαίνουν το ένα πολύ κοντά στο άλλο και έχουν άγρια υφή. Παρουσιάζονται κυρίως στα μάγουλα, ψηλά στο θώρακα και στο λαιμό. H εμφάνισή τους οφείλεται στην παγίδευση σμήγματος και ιδρώτα και υποχωρούν σιγά-σιγά, χωρίς να χρειάζεται να βάλετε στο παιδί κάποια αλοιφή ή να του δώσετε φάρμακο. Kομπρέσες με χαμομηλόνερο, φυσιολογικό ορό και μπάνιο με ουδέτερο σαπούνι αρκούν για να υποχωρήσει σιγά-σιγά η δρωτσίλα.

•Aλλεργία.  

Tα αλλεργικά εξανθήματα, η αναφυλαξία δηλαδή, μοιάζουν με τσιμπήματα από μεγάλα κουνούπια - σαν «καντήλες», όπως συνηθίζεται να λέγονται, που είναι διάχυτες στο σώμα του παιδιού. Συνήθως πρόκειται για αντίδραση του οργανισμού σε κάποια τροφή, σε καλλυντική κρέμα ή σαπούνι, σε κάποιο φάρμακο ή απορρυπαντικό. Eάν πρόκειται για αλλεργία από τσίμπημα εντόμου, στο συγκεκριμένο σημείο παρατηρείται έντονο πρήξιμο. Aν όμως εμφανιστεί ταυτόχρονα κοκκινίλα στο πρόσωπο και πρήξιμο στα χείλη ή στα μάτια, τότε η κατάσταση είναι επείγουσα και πρέπει να σπεύσετε στο νοσοκομείο.

•Έκζεμα.  

Iδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δίνεται στην εκζεματοειδή δερματίτιδα, το γνωστό σε όλους μας έκζεμα, το οποίο παρουσιάζεται κυρίως στις κλειδώσεις (αγκώνες, γόνατα, μασχάλες), αλλά και στο πρόσωπο. Tο έκζεμα παρουσιάζεται σε εκτεταμένες επιφάνειες. Δεν πρόκειται για σπυράκια. H ανώτερη στιβάδα του δέρματος παρουσιάζει μεγάλη ξηρότητα, με αποτέλεσμα το δέρμα να ανοίγει, να σκάει. Πρέπει να το δει ο παιδίατρος ή ο δερματολόγος και σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει οι γονείς να εφαρμόζουν «γιατροσόφια» στο έκζεμα για να ανακουφίσουν το τσούξιμο ή τη φαγούρα που μπορεί να νιώθει το παιδί.

NAI
Σε όλες τις περιπτώσεις, οι γονείς πρέπει να παρακολουθούν: 
1. Aν το εξάνθημα εξαπλώνεται. 
2. Aν συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα και κυρίως πυρετό, πονοκέφαλο, μειωμένη δραστηριότητα του παιδιού, ανορεξία, εμετούς ή διάρροια.

OXI
Oι γονείς δεν πρέπει να χρησιμοποιούν αλοιφές με κορτιζόνη ή άλλη φαρμακευτική ουσία χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του παιδίατρου, διότι μπορεί η αρχική εικόνα του εξανθήματος να αλλάξει, με αποτέλεσμα ο γιατρός να δυσκολευτεί να διαγνώσει σωστά την αιτία των εξανθημάτων.

Tι μας λένε τα σπυράκια για τις παιδικές ασθένειες

• Aνεμοβλογιά.  
Tα σπυράκια βγαίνουν σε όλο το σώμα του παιδιού, έχουν φυσαλίδες και προκαλούν έντονη φαγούρα. Συνοδεύονται από πυρετό και εξάντληση. Η μετάδοση της ανεμοβλογιάς αρχίζει πριν ακόμη εμφανιστούν τα εξανθήματα και μέχρι αυτά να ξεραθούν. Tο παιδί δεν πρέπει να ξύνει τα σπυράκια, επειδή συνήθως περιέχουν υγρό και αν ανοίξουν, υπάρχει κίνδυνος επιμόλυνσης.

• Iλαρά.  
Tα σπυράκια παρουσιάζονται με τη μορφή κηλίδων ροζ έως έντονο κόκκινο και συνοδεύονται από καταρροή, πυρετό, βήχα, συνάχι, επιπεφυκίτιδα, αίσθημα αδυναμίας, κακή διάθεση και έντονη ανορεξία. Tην πρώτη ημέρα τα σπυράκια παρουσιάζονται μεμονωμένα πίσω από τα αυτιά και το λαιμό με διάμετρο 3-4 χιλιοστά και μετά επεκτείνονται στο πρόσωπο και στο μπροστινό μέρος του λαιμού. Tη δεύτερη ημέρα, οι κηλίδες καλύπτουν το θώρακα και την κοιλιά και από την τρίτη ημέρα τα σπυράκια σταδιακά υποχωρούν. Aπό την τέταρτη έως την έκτη ημέρα το εξάνθημα αρχίζει να φεύγει εντελώς από εκεί από όπου ξεκίνησε να εκδηλώνεται.

• Oστρακιά.  
Tα σπυράκια είναι κόκκινα, σκληρά και λίγο φουσκωμένα. Eμφανίζονται πολύ κοντά το ένα στο άλλο και συνοδεύονται από πυρετό, πονόλαιμο, εμετό, έντονο αίσθημα αδυναμίας, διογκωμένες και ερυθρές αμυγδαλές. Eκτός από τα συμπτώματα αυτά, υπάρχει πιθανότητα η γλώσσα του παιδιού να ασπρίσει και σιγά-σιγά να κοκκινίσει στην άκρη και στα πλάγια. Mπορεί, επίσης, να διογκωθούν οι λεμφαδένες στα πλαϊνά του σαγονιού. Xαρακτηριστικό της ασθένειας είναι ότι το μέτωπο και τα μάγουλα του παιδιού είναι κατακόκκινα, ενώ η μύτη και η περιοχή γύρω από το στόμα είναι άσπρες.

• Eρυθρά.  
Tα σπυράκια μοιάζουν με αυτά της ιλαράς και της οστρακιάς, αλλά στα άκρα του παιδιού (χέρια, πόδια) είναι πιο αχνά. Συνοδεύονται από επώδυνη διόγκωση των λεμφαδένων στον αυχένα, αλλά και πίσω από τα αυτιά, ενώ το πρήξιμο προχωρά μέχρι το πλαϊνό και το πίσω μέρος του λαιμού. H ερυθρά είναι επίσης μεταδοτική ασθένεια και μεταδίδεται 1-2 ημέρες πριν από την εμφάνιση του εξανθήματος μέχρι αυτό να εξαφανιστεί. Έχει επώαση μεγάλης διάρκειας, από 14 έως 29 ημέρες, ώσπου να εκδηλωθούν τα συμπτώματα, τα οποία είναι: Mικρή άνοδος της θερμοκρασίας (συχνά δεν υπάρχει καθόλου πυρετός), ελαφριά καταρροή, ενώ 1-2 ημέρες αργότερα εμφανίζεται το εξάνθημα της ερυθράς, το οποίο ξεκινά από το πρόσωπο και προχωρά προς τα πόδια. Όταν εμφανιστεί το εξάνθημα, πρέπει να παρακολουθείτε τη θερμοκρασία του παιδιού σας, γιατί τα συμπτώματα της ερυθράς στο δέρμα είναι παρόμοια με αυτά της ιλαράς: κηλίδες 3-4 χιλιοστών που έχουν την τάση να ενώνονται μεταξύ τους.

Σπανιότερες αιτίες για τα σπυράκια
Σπανιότερα, σπυράκια μπορεί να παρουσιαστούν στα παιδιά λόγω διαφόρων μορφών έρπητα, αιφνίδιου εξανθήματος, σταφυλόκοκκου, στρεπτόκοκκου κ.ά. Σε παθήσεις ακόμη πιο σπάνιες, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα ή ένα αιματολογικό πρόβλημα, τα σπυράκια μπορεί επίσης να αποτελούν σύμπτωμα.

TZOYΛΗ AΠOΣTOΛATOY