Παιχνίδια εμπνευσμένα από τη μέθοδο Μοντεσσόρι

Σύμφωνα με τη μέθοδο Μοντεσόρι στο παιδικό δωμάτιο πρέπει να υπάρχουν 7 – 12 παιχνίδια απ΄όλες τις κατηγορίες.

Για παράδειγμα, ένα μουσικό όργανο, pom – pom, παζλ, τουβλάκια κλπ.

Τα παιχνίδια πρέπει πάντα να είναι άμεσα προσβάσιμα στα παιδιά έτσι ώστε να μπορούν να τα προσεγγίσουν μόνα τους– η μέθοδος Μοντεσόρι προάγει την αυτονομία από μικρή ηλικία – και θα πρέπει να εναλλάσσονται ανά 1-2 εβδομάδες. 

Η λογική της εναλλαγής των παιχνιδιών στηρίζεται στην θεωρία ότι τα μικρά παιδιά μαθαίνουν καλύτερα όταν έχουν νέες εμπειρίες.

Όταν παιδί έρχεται σε επαφή συνεχώς με τα ίδια παιχνίδια, στην ίδια θέση, με τους ίδιους ήχους και τις ίδιες υφές, χάνει το ενδιαφέρον του και σταματά να ασχολείται μαζί τους γιατί τού έχουν γίνει πλέον τόσο προβλέψιμα που τα βαριέται. είναι πολύ «προβλέψιμος» ο τρόπος που μπορεί να τα χρησιμοποιήσει.

Ωστόσο, η διάσημη Ιταλίδα παιδαγωγός Μαρία Μοντεσόρι συνιστούσε να παίζουμε με τα παιδιά ηλικίας 2 έως 5 ετών και παιχνίδια, τα οποία μπορούν να βοηθήσουν την ανάπτυξη του εγκεφάλου τους, χωρίς τη χρήση ειδικά σχεδιασμένων αντικειμένων. Αυτά τα παιχνίδια περιελάμβαναν αντικείμενα που οι περισσότεροι από εμάς έχουμε ήδη στο σπίτι. Εννοείται βέβαια ότι πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί ώστε το παιδί να μην τραυματιστεί με κάποιο από αυτά τα αντικείμενα.

Παρακάτω, θα βρείτε 8 απλά παιχνίδια

εμπνευσμένα από τη μέθοδο Μοντεσόρι


1. Παζλ και Τουβλάκια
Τα παιδιά σ’ αυτή την ηλικία συνήθως αγαπούν τα παζλ με τα μεγάλα πολύχρωμα κομμάτια και τα ζώα! Μπορείτε να του μιλάτε κάθε φορά που αντιστοιχεί την θέση με το κομμάτι που λείπει, π.χ. Αυτό που έβαλες τώρα είναι η πόρτα του σπιτιού, αυτό είναι το αυτί του σκύλου κλπ.
Τουβλάκια: Το πιο συνηθισμένο και δημοφιλές παιχνίδι. Στην ηλικία κοντά στα δύο έτη μπορούν και φτιάχνουν πλέον πυργάκια. Αρέσει στα παιδιά γιατί βάζουν το ένα αντικείμενο πάνω στο άλλο και γελάνε πολύ όταν πέφτουν. Και ξανά από την αρχή.

2. Τα βαζάκια γίνονται παιχνίδι
Παίρνουμε μερικά μπουκάλια, βαζάκια ή ό,τι άδεια δοχεία έχουμε. Αφαιρούμε τα καπάκια και βοηθάμε το παιδί να διαλέξει το σωστό καπάκι για το κάθε δοχείο και να το βιδώσει ξανά.

3. Ζωγραφιά «αλλιώς»
Σε ένα άδειο τραπέζι ρίχνουμε αλεύρι (άχνη ζάχαρη ή και βρώμη) και αφήνουμε το παιδί να ζωγραφίσει πάνω στο αλεύρι με τα χέρια του ή με ένα πινέλο. 

Αυτή η… ζωγραφιά τους προσφέρει μια αίσθηση που λατρεύουν!

4. Ψάξε – ψάξε και θα το βρεις!
Σε μία τσάντα βάζουμε μερικά φασόλια ή άλλο όσπριο. Μέσα στην τσάντα κρύβουμε ένα μικρό παιχνίδι και παροτρύνουμε το παιδί να ψάξει για να το βρει!

5. Φυτολόγιο από νωρίς
Στο αγαπημένο, γνωστό σε όλους μας φυτολόγιο, το παιδί μπορεί να φτιάξει το δικό του κήπο, στήνοντας κλαδιά που έχει μαζέψει από δέντρα, φύλλα και λουλούδια.

6. Μουσική
Συγκεντρώνουμε μπροστά στο παιδί δοχεία από διάφορα υλικά, άλλα γεμάτα άλλα άδεια και του δίνουμε ένα ξυλάκι ζητώντας του να χτυπήσει διαδοχικά ένα – ένα τα δοχεία.

7. Μαγείρεμα (λέμε τώρα)
Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ταψάκια που έχουν διάφορα σχήματα και να βάζετε μέσα μικροαντικείμενα όπως φασόλια ή pom pom. Ναι, πάλι pom pom, είναι τα αγαπημένα μας, τι να κάνουμε; Φορέστε και ποδιές, σκούφους, γάντια. 

Τα παιδιά σε αυτήν την ηλικία αρχίσουν να παίζουν ρόλους. Τους αρέσει, επίσης, να δοκιμάζουν καινούργια πράγματα όταν είναι ενήλικες εκεί γύρω.

8. Τροχός των χρωμάτων
Αφού έχετε κόψει ένα χοντρό χαρτί σε κυκλικό σχήμα, το χωρίζετε σε 8 τρίγωνα. Χρωματίζετε μαζί με το παιδί τα 8 αυτά τρίγωνα με διαφορετικό χρώμα το καθένα. 

Του δίνετε 8 μανταλάκια που έχουν τα ίδια χρώματα που βάλατε στο χάρτινο τροχό και του ζητάτε να βάλει το αντίστοιχο μανταλάκι σε κάθε χρώμα.

themamagers.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Σχετικά:
Maria Montessori: Έτσι θα γίνετε Καλύτεροι Γονείς - Helps You Become the Perfect Parent
Για να μην βαριέται το παιδάκι σας!
Οι καυγάδες των παιδιών και εμείς σύμφωνα με τη Μοντεσσοριανή διαπαιδαγώγηση

Τα νεύρα εντός του σπιτιού - Πώς οι γονείς κάνουν τα παιδιά νευρικά

Όταν ένα παιδί είναι νευρικό υπέρ το δέον, το πρώτο που οφείλουμε να κάνουμε είναι να εξετάσουμε τα εγγενή αίτια για να διαπιστώσουμε την ύπαρξη ή μη κάποιας πάθησης που χρήζει την παρέμβαση ειδικού, όπως για παράδειγμα η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας. 

Αν αυτή η περίπτωση απαλειφθεί, τότε θα πρέπει να σκεφτούμε σοβαρά τι είναι εκείνο που κάνουμε λάθος, αφού το παιδί, πιθανότατα, αντιδρά μ’ αυτόν τον τρόπο στην δική μας συμπεριφορά και στο περιβάλλον που εμείς έχουμε δημιουργήσει γύρω του.

Μήπως είστε κι εσείς νευρικοί;
Η σύγχρονη ζωή, η εναλλαγή μεταξύ δουλειάς και οικογένειας, οι αυξημένοι καθημερινοί ρυθμοί, το στρες για ένα σωρό πράγματα που εξαρτώνται από ένα σωρό διαφορετικούς παράγοντες ή, απλώς, οι τεταμένες σχέσεις μέσα στο σπίτι, είναι πράγματα που μπορεί ν’ αποβούν καθοριστικά, όχι μονό για τη δική σας συμπεριφορά και γενικότερη διάθεση απέναντι στις υποχρεώσεις σας, αλλά και του παιδιού σας.
Η βιασύνη, οι φωνές, η έλλειψη προσοχής από μέρους σας και το πιθανό έλλειμμα τρυφερότητας που προκύπτει ως συνέπεια, δημιουργούν στο παιδί μία αίσθηση ανασφάλειας που αδυνατεί να διαχειριστεί, παρά μόνο με τρόπους που το κάνουν κυκλοθυμικό και απρόβλεπτο.

Τα νεύρα εντός του σπιτιού
Όταν οι ενδοοικογενειακές σχέσεις περνούν κρίση, το παιδί ίσως γίνεται μάρτυρας σκηνών που περιέχουν ένταση, φωνές, λεκτική ή σωματική βία και απότομες, ακατανόητες συμπεριφορές. 

Μιμούμενο λοιπόν τους γονείς είναι φυσιολογικό να αντιδρά με παρόμοιους τρόπους κάθε φορά που δεν γίνεται το δικό του ή που, απλώς, νιώθει να απειλείται από κινδύνους που μόνο αυτό αντιλαμβάνεται ως τέτοιους. 

Το ίδιο συμβαίνει όταν επιστρατεύουμε συχνά φωνές, ύβρεις ή και σωματική βία ακόμη, για να το επαναφέρουμε στην τάξη. 

Σχεδόν σίγουρα, θα επαναλάβει κάποια εκδοχή όσων έχει υποστεί, κάθε φορά που ο θυμός του για κάτι θα φουντώσει ή θα νιώσει την ανάγκη να επιβληθεί σε άλλα παιδιά ή ενήλικους.

Ο περιορισμένος χώρος δράσης
Τα μικρά παιδιά δεν έχουν και πολλά να κάνουν πέρα απ’ το να ανακαλύπτουν τον κόσμο γύρω τους και τους τρόπους με τους οποίους θα αντιμετωπίσουν τις καθημερινές προκλήσεις που περικλείει. 

Οι πολλές ερωτήσεις, η διαρκής κίνηση απ’ το ένα μέρος στο άλλο και η ενασχόληση με διαφορετικά πράγματα κάθε λίγα λεπτά δεν συνιστούν απαραίτητα υπερκινητικότητα ή νευρικότητα, αλλά ενός είδους καθημερινή «γυμναστική».
Αν, λοιπόν, ο χώρος δράσης τους είναι τέτοιος που περιορίζει τις κινήσεις τους και τα καθηλώνει σε συγκεκριμένες στάσεις ή συμπεριφορές, είναι απόλυτα φυσιολογικό να παρουσιάσουν νευρικότητα, ανυπομονησία και έλλειψη προσοχής. 

Το ίδιο μπορεί να συμβεί αν ακούν διαρκώς απ’ το στόμα των γονιών απαγορεύσεις και αρνήσεις. 

Η ασφάλειά τους αποτελεί, σαφώς, το πρώτο σας μέλημα, αλλά ας μην είναι με τρόπο που καταπιέζει δραματικά την τάση τους για παιχνίδι, εξερεύνηση και ανακάλυψη.

H έλλειψη προσοχής
Η παρουσία των γονιών δίπλα στο παιδί και η αμέριστη προσοχή τους, ειδικά όταν στέλνει σήματα με τη συμπεριφορά του, δίνουν σ’ εκείνο την αίσθηση ότι έχει εξασφαλίσει την ανταπόκριση που χρειάζεται και στους ίδιους τους γονείς τη δυνατότητα να μαθαίνουν, ώστε να προλαμβάνουν την ένταση προτού αυτή κλιμακωθεί και βρεθούν σε πιο δύσκολη θέση. 

Εάν αμελείτε να του δίνετε την προσοχή που ζητά, βάζοντας συγχρόνως τους δικούς σας όρους, το παιδί είναι πιθανόν να μάθει να την απαιτεί με τρόπους αρνητικούς, οι οποίοι θα πυροδοτούν νεύρα εκατέρωθεν διαιωνίζοντας τη δυσάρεστη κατάσταση.

Τα εξωτερικά ερεθίσματα
Όσο προστατευμένο κι αν είναι το παιδί στην οικογενειακή εστία, δεν μπορεί να μην έρθει σε επαφή με ερεθίσματα που οι γονείς δεν ελέγχουν, όπως είναι η τηλεόραση, οι φίλοι και οι άλλοι ενήλικες του άμεσου ή ευρύτερου περιβάλλοντός του. 

Έτσι, οι πιθανότητες να μιμηθεί ή να υιοθετήσει συμπεριφορές που εσείς έχετε φροντίσει να κρατήσετε εκτός σπιτιού αυξάνονται ραγδαία, ειδικά αν δεν του έχετε επισημάνει ποτέ ποιες είναι αυτές και γιατί πρέπει να τις απορρίψει.

Όταν βλέπετε κάτι αρνητικό στην τηλεόραση και δεν αρπάζετε την ευκαιρία να το στηλιτεύσετε με λόγια απλά και κατανοητά ή όταν παρακολουθείτε απαθείς τους γύρω σας να επιδίδονται σε καυγάδες και ανάρμοστη συμπεριφορά, είναι πολύ πιθανό να στείλετε το λάθος σήμα στο παιδί, ωθώντας το να παραστρατήσει απ’ την κατεύθυνση που με κόπο έχετε προσπαθήσει να του δώσετε.

tvxs
mama365
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Το πρώτο εικονογραφημένο βιβλίο - παραμύθι για παιδιά στην Ελλάδα με γραφή Μπράιγ

Το πρώτο εικονογραφημένο βιβλίο, παραμύθι για παιδιά στην Ελλάδα με γραφή Μπράιγ και ανάγλυφες εικόνες, απτικά ερεθίσματα που αποκαλύπτουν τη μορφή τους μέσω της αφής, για παιδιά με αδυναμία όρασης,   παρουσιάστηκε στο Πολύκεντρο Νεολαίας του Δήμου Ηρακλείου.

Το βιβλίο με τίτλο “Ευχή αγάπης” για όλα τα παιδιά του κόσμου και το κάθε ένα ξεχωριστά, είναι δημιουργία της συγγραφέως – εικαστικού, Θεοδοσίας Αργυράκη-Ασαργιωτάκη, εκπαιδεύτριας εθελόντριας, συντονίστριας της ομάδας “Βιβλιοταξιδευτές” του συλλόγου ΑμεΝυ ή Ροδαυγή”.
Στην εκδήλωση συμμετείχαν μέλη της Περιφερειακής Ένωσης Τυφλών Κρήτης.
Την εκτύπωση της γραφής Μπράιγ επιμελήθηκε η Βεριγάκη Ελένη.

Η συγγραφέας

Η Θεοδοσία Αργυράκη-Ασαργιωτάκη, γεννήθηκε στο Ηράκλειο, το μεγάλο  κάστρο της Κρήτης όπου  κατοικεί  και εργάζεται. Είναι συγγραφέας εικαστικός και γράφει για παιδιά, ποίηση, θέατρο, μυθιστόρημα. Δραστηριοποιείτε εθελοντικά, εδώ και δυο δεκαετίες με την εκπαίδευση ατόμων με ειδικές ανάγκες. Βιβλία της έχουν εκδοθεί, λογοτεχνικές και εικαστικές εργασίες της έχουν συμπεριληφθεί σε τόμους πρακτικών επιστημονικών και εκπαιδευτικών συνεδρίων, ανθολογίες, εικαστικά λευκώματα, εφημερίδες και περιοδικά τέχνης.
 
Τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο «Καλοκαιρίνειου Θεατρικού Διαγωνισμού» του Φιλολογικού Συλλόγου  “Παρνασσός”. 1ο  βραβείο  Συνδέσμου  Παιδικού Νεανικού Βιβλίου «IBBY Κύπρου». Πρώτο βραβείο διεθνούς διαγωνισμού συγγραφής θεατρικού μονόπρακτου Συνδέσμου Θεατρικών  Συγγραφέων  Κύπρου. 1ο βραβείο διεθνούς εικαστικού διαγωνισμού, οργάνωση Ρωσικό Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης  κ.ά. δημόσιου και  ιδιωτικού  φορέα. Έχει παρουσιάσει την εικαστική εργασία της σε εκθέσεις και διεθνείς μπιενάλε τέχνης.
 
Είναι μέλος Ελληνικών και Διεθνών δικτύων τέχνης, πολιτισμού, κοινωνικού και περιβαλλοντολογικού ενδιαφέροντος. Είναι μητέρα της Σοφίας, γιαγιά της Ζωής, σύντροφος του Παναγιώτη.
Στο βιβλίο της “Ευχή αγάπης” την κλασική γραφή πλαισιώνει η γραφή Μπράιγ, έχει ανάγλυφη εικονογράφηση, απτικά ερεθίσματα που αποκαλύπτουν τη μορφή τους μέσω της αφής. Είναι αφιερωμένο σε όλα τα παιδιά του κόσμου και το κάθε ένα ξεχωριστό.

patris.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Τι μπορείς να πεις στο μικρό παιδί για τις εκλογές

Κι όμως μπορείς να μιλήσεις σε ένα μικρό παιδί για την εκλογική διαδικασία και κυρίως να του εξηγήσεις πόσο σημαντικό είναι να έχει γνώμη για διάφορα θέματα και να την διατυπώνει σε κάθε ευκαιρία με την ψήφο του 

Κι όμως υπάρχει τρόπος να μιλήσετε σε ένα μικρό παιδί για τις εκλογές, με την αφορμή της τετραπλής αναμέτρησης για την αυτοδιοίκηση, την περιφέρεια και την Ευρωβουλή την Κυριακή 26/5, και κυρίως να του εξηγήσετε πόσο σημαντικό είναι να έχει γνώμη για διάφορα θέματα και να την διατυπώνει σε κάθε ευκαιρία με την ψήφο του.
 
Για αρχή δώστε στο παιδί να καταλάβει ότι οι εκλογές δεν αποτελούν απλά ένα διάλειμμα από τις μαθητικές του υποχρεώσεις, παρόλο, που η σχολική χρονιά ολοκληρώνεται και ήδη αρχίσατε να σχεδιάζετε τις καλοκαιρινές διακοπές.
 
Πρόκειται για κάτι πολύ πιο σπουδαίο, αφού η ψήφος αποτελεί την απόλυτη έκφραση της Δημοκρατίας και μετράει για πολλά περισσότερα, που επηρεάζουν τις ζωές σας.
 
Η Δημοκρατία αρχίζει από το σπίτι, περνάει από τη γειτονιά, τον Δήμο, την περιφέρεια, την χώρα και καταλήγει στην Ευρώπη. Είναι κάτι σαν τον ήλιο και το νερό για τα φυτά.
 
Με την ψήφο, που είναι η απόλυτη ελευθερία έκφρασης, διαμορφώνεις αποφάσεις που αφορούν απλούς, αλλά και σημαντικότερους τομείς της καθημερινότητας: Aπό το αν θα είναι καθαρή, χωρίς σκουπίδια, χόρτα και ξεχαρβαλωμένες κούνιες η παιδική χαρά, που παίζετε, μέχρι όσα θα συμβούν στην εκπαίδευση και τις ευκαιρίες για γνώση κι εργασία, όταν ο μικρός σου θα έχει πια ενηλικιωθεί  κ.ά.
 
Έχει σημασία να έχεις γνώμη για όσα συμβαίνουν και να την διατυπώνεις με την ψήφο σου  σε κάθε λογής ανάλογες διαδικασίες για τα μικρά και μεγαλύτερα ζητήματα που επηρεάζουν τη ζωή σου και να μην μένεις αμέτοχος στις εξελίξεις. Δεν μπορείς να παίρνεις γεύση ζωής μόνο από την τηλεόραση και τα δελτία ειδήσεων και να είσαι κλεισμένος στον μικρό κόσμο του σπιτιού σου.
 
Το αποτέλεσμα μιας ψηφοφορίας εγκρίνεται κατά πλειοψηφία. Την απόφαση της πλειοψηφίας, οφείλουν να τη σεβαστούν όλοι, κι εκείνοι, που ψήφισαν διαφορετικά, αφού μόνο έτσι λειτουργεί η Δημοκρατία.
 
Μπορείτε να του μιλήσετε και για το πώς άρχισε η Δημοκρατία, πως λαμβάνονταν οι αποφάσεις στην αρχαία Ελλάδα και πως φτάσαμε από τη δια βοής  κι ανάτασης του χειρός ψηφοφορία, στην σημερινή με τα ψηφοδέλτια, περιδιαβαίνοντας ή επισκεπτόμενοι σε πρώτη ευκαιρία την Αρχαία Αγορά.
Έτσι ή αλλιώς μπορείτε να πάρετε το παιδί μαζί σας στο εκλογικό τμήμα για να πάρει μυρωδιά από την εκλογική διαδικασία. Καλή ψήφο.

tanea.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Ο Αριστοτέλης για την επιείκεια

Ολοκληρώνοντας το πέμπτο βιβλίο από τα «Ηθικά Νικομάχεια» ο Αριστοτέλης θεωρεί αναγκαίο να διερευνήσει την έννοια της επιείκειας: «Η συνέχεια της έρευνάς μας απαιτεί να μιλήσουμε για την επιείκεια και το επιεικές: σε ποια σχέση βρίσκεται η επιείκεια προς τη δικαιοσύνη και σε ποια το επιεικές προς το δίκαιο· γιατί η εξέταση κάνει φανερό ότι ούτε είναι απολύτως το ίδιο πράγμα ούτε ότι είναι διαφορετικά το ένα από το άλλο…» (1137a 10, 36-40).

Η δεδομένη σύγχυση που επικρατεί γύρω από την έννοια της επιείκειας αλλά και τον τρόπο που σχετίζεται με τη δικαιοσύνη είναι ο λόγος που θα παρακινήσει τον Αριστοτέλη να προχωρήσει στην αποσαφήνισή της: «άλλοτε επαινούμε το επιεικές και τον άνθρωπο που έχει αυτή την ιδιότητα, με αποτέλεσμα, όταν θέλουμε να επαινέσουμε κι άλλες ιδιότητες, να χρησιμοποιούμε αυτή τη λέξη στη θέση της λέξης καλός, θέλοντας με τη λέξη επιεικέστερο να πούμε ότι ένα πράγμα είναι καλύτερο, και άλλοτε, όταν παρακολουθούμε το πράγμα λογικά, μας φαίνεται παράξενο να μπορεί το επιεικές να είναι άξιο επαίνου, αν είναι διαφορετικό από το δίκαιο» (1137b 10, 1-5).

Για τον Αριστοτέλη οι προβληματισμοί αυτού του είδους είναι απολύτως λογικοί και δεν έρχονται σε αντίφαση μεταξύ τους. Το επιεικές, ακόμη και στις περιπτώσεις που δεν ταυτίζεται επακριβώς με το γράμμα του νόμου, δε σημαίνει ότι έρχεται σε αντίθεση με το δίκαιο: «Αυτές περίπου είναι οι σκέψεις από τις οποίες γεννιέται όλος ο προβληματισμός για τη φύση του επιεικούς· όλες τους, πάντως, είναι, κατά κάποιον τρόπο, σωστές, και δε βρίσκονται σε κανενός είδους αντίφαση μεταξύ τους· γιατί το επιεικές, καλύτερο από κάποια συγκεκριμένη μορφή δικαίου, είναι και αυτό δίκαιο» (1137b 10, 7-11).

Κι αν αυτό δεν είναι πλήρως κατανοητό, ο Αριστοτέλης προτίθεται να το επαναλάβει: «Είναι το ίδιο πράγμα, λοιπόν, το δίκαιο και το επιεικές, και ενώ είναι και τα δύο καλά, το επιεικές είναι ανώτερο» (1137b 10, 12-13).

Ρέμπραντ Χάρμενσοον φαν Ράιν (15 Ιουλίου 1606 – 4 Οκτωβρίου 1669).
Μάθημα ανατομίας του Δρ. Τουλπ, 1632. Χάγη, Mauritshuis.

Η ανωτερότητα της επιείκειας συνίσταται στο ότι αποτελεί διόρθωση του δικαίου σε κάποιες περιπτώσεις που ενδέχεται να μην ξεκαθαρίζονται με απόλυτη ευκρίνεια από το γράμμα του νόμου: «Αυτό που δημιουργεί το πρόβλημα είναι ότι το επιεικές είναι, βέβαια, δίκαιο, όχι όμως το κατά το νόμο δίκαιο, αλλά μια διόρθωσή του. Ο λόγος είναι ότι ο νόμος έχει πάντοτε γενικό/καθολικό χαρακτήρα, υπάρχουν όμως κάποια πράγματα για τα οποία είναι αδύνατο, με τα γενικά/καθολικά σχήματα να διατυπωθεί λόγος που να είναι σωστός. Όπου λοιπόν υπάρχει ανάγκη η διατύπωση να είναι γενική/καθολική, η διατύπωση όμως αυτή δεν μπορεί να εφαρμόζει σωστά σε όλες τις περιπτώσεις, ο νόμος λαμβάνει υπόψη του την πλειονότητα των περιπτώσεων, χωρίς βέβαια να αγνοεί το σφάλμα που γίνεται με αυτόν τον τρόπο» (1137b 10, 14-20).

Με άλλα λόγια, ο νόμος στην προσπάθειά του να προβλέψει όλα τα πιθανά παραπτώματα και να ορίσει ποινές δεν μπορεί παρά να είναι γενικός, αφού είναι αδύνατο να αποσαφηνιστούν εκ των προτέρων όλες οι λεπτές αποχρώσεις της ανθρώπινης παραβατικότητας. Θα έλεγε κανείς ότι ο νόμος είναι καταδικασμένος στο ελλιπές, καθώς η πολυπλοκότητα της ανθρώπινης συμπεριφοράς και των κινήτρων που την κατευθύνουν καθιστούν αδύνατη την πλήρη ομαδοποίηση των παραβάσεων.

Γι’ αυτό και δεν μπορούν να επιρριφθούν ευθύνες στο νομοθέτη: «το σφάλμα δε βρίσκεται στο νόμο ούτε στο νομοθέτη, αλλά στη φύση της συγκεκριμένης περίπτωσης/υπόθεσης· γιατί η ουσία των ανθρώπινων πράξεων είναι, στο βάθος βάθος της, αυτού του είδους». (1137b 10, 21-23).

Από αυτή την άποψη, ο νόμος δεν έχει άλλη επιλογή από το να λειτουργεί χοντροκομμένα (έχοντας πλήρη επίγνωση αυτού), ορίζοντας κάποιες γενικές κατευθύνσεις, που θα πρέπει να προσαρμόζονται από υπόθεση σε υπόθεση. Αυτός είναι, εξάλλου, και ο ρόλος του δικαστή ο οποίος πρέπει να ερμηνεύει το νόμο σε κάθε περίπτωση ανάλογα με τα δεδομένα που προκύπτουν. Η εναλλαγή των υποθέσεων και η συνακόλουθη διαφοροποίηση των ποινών δεν αφορά την πολλαπλή ερμηνεία του νόμου (χωρίς, βέβαια και να την ακυρώνει), αλλά την προσαρμογή του νομικού πλαισίου μέσα στην ακριβή απόχρωση κάθε παράβασης.

Κι ακριβώς αυτός είναι ο ρόλος της επιείκειας, που καλύπτει τα αναπόφευκτα νομοθετικά κενά, όπως προκύπτουν μέσα στο άπειρο των δικαστικών υποθέσεων: «Όταν λοιπόν ο νόμος μιλάει γενικά/καθολικά και υπάρξει μια περίπτωση/υπόθεση σχετική με αυτόν, που όμως δεν καλύπτεται από τη γενική/καθολική διατύπωσή του, τότε το σωστό είναι, εκεί που ο νομοθέτης έκανε παράλειψη και έσφαλε εξαιτίας της γενικότητας της διατύπωσής του, να διορθώνεται η παράλειψη με το να ορίζεται αυτό που και ο ίδιος ο νομοθέτης θα όριζε, αν ήταν εκεί παρών, και που θα το είχε ασφαλώς περιλάβει στο νόμο του, αν είχε λάβει γνώση της συγκεκριμένης περίπτωσης/υπόθεσης» (1137b 10, 24-28).

Θα έλεγε κανείς ότι η επιείκεια είναι η συμπληρωματική παρουσία του νομοθέτη σε κάθε υπόθεση που ο νόμος αδυνατεί να εκφράσει επακριβώς. Από αυτή την άποψη, πρόκειται για την ύψιστη μορφή δικαίου, καθώς λειτουργεί ως προϋπόθεση της ακριβέστερης νομοθετικής ερμηνείας. Θα έλεγε κανείς ότι η επιείκεια είναι η εγγύηση της πληρότητας στην απονομή της δικαιοσύνης: «Γι’ αυτόν λοιπόν το λόγο το επιεικές είναι δίκαιο, και είναι καλύτερο από κάποια συγκεκριμένη μορφή δικαίου – όχι, φυσικά, από το δίκαιο στην απόλυτη μορφή του, αλλά από εκείνο που, λόγω της γενικής/καθολικής διατύπωσης, υπόκειται σε σφάλματα. Και αυτή ακριβώς είναι η φύση του επιεικούς: το επιεικές είναι διόρθωση του νόμου εκεί που αυτός παρουσιάζει κενά λόγω του γενικού/καθολικού χαρακτήρα του» (1137b 10, 28-32).

Ρέμπραντ Χάρμενσοον φαν Ράιν (15 Ιουλίου 1606 – 4 Οκτωβρίου 1669).
Ο πλανόδιος οπτικός (Όραση).

Η αδυναμία της απόλυτης προσαρμογής του νόμου σε όλες τις διενέξεις που μπορεί να προκύψουν μέσα στις ανθρώπινες σχέσεις δεν αφορά μόνο το αδύνατο της πρόβλεψης όλων των περιστάσεων, αλλά και τη συνακόλουθη ανάγκη της ελαστικότητάς του, ώστε να προσαρμοστεί όσο το δυνατό στα δεδομένα κάθε υπόθεσης. Ο άκαμπτος νόμος δεν μπορεί παρά να λειτουργεί ισοπεδωτικά εξομοιώνοντας όλες τις καταστάσεις χωρίς να λαμβάνει υπόψη τα επιμέρους ξεχωριστά χαρακτηριστικά γνωρίσματα κάθε περίπτωσης, που την καθιστά διαφορετική.

Μια τέτοια νομοθετική προσέγγιση τείνει στην καταπίεση, αφού εν τέλει θα λειτουργήσει εκφοβιστικά. Η γνώση ότι το δικαστήριο δε θα λάβει υπόψη τίποτε άλλο πέρα από την ίδια την εκτός νόμου πράξη, με άλλα λόγια η εκ των προτέρων δεδομένη συνθήκη της μηδενικής επιείκειας, είναι η εξασφάλιση της μέγιστης ποινής. Κι αυτό είναι η πραγμάτωση της αδικίας.

Η νομοθετική εκδοχή αυτού του είδους αρμόζει περισσότερο στα απολυταρχικά καθεστώτα. Από αυτή την άποψη, η επιείκεια παίρνει διαστάσεις πολιτικές, καθώς η έλλειψή της εμπεριέχει την ακαμψία του ολοκληρωτισμού. Η άκρατη αυστηρότητα, που εσκεμμένα παραβλέπει όλες τις ιδιαιτερότητες ενός παραπτώματος, που μπορεί να λειτουργήσουν ελαφρυντικά, δεν μπορεί παρά να σηματοδοτεί την εκδίκηση. Στην ουσία είναι άρνηση δικαιοσύνης. 

Κι όσο πιο αυστηρά καθορίζεται το νομοθετικό πλαίσιο, τόσο πιο έκδηλο γίνεται το ανελεύθερο. Οι εξοντωτικές ποινές που θα προκύψουν είναι η επισφράγιση της καταπίεσης, που παριστάνει τη διατήρηση της τάξης. Τελικά, αυτό που γεννιέται είναι η αντίδραση. Η εξάντληση της νομοθετικής αυστηρότητας, κατά κανόνα, κάθε άλλο παρά εξασφαλίζει την κοινωνική γαλήνη.

Οι δημοκρατίες δεν έχουν ανάγκη από τέτοιες μεθοδεύσεις. Ενδιαφέρονται να αποδώσουν τη δικαιοσύνη με την πληρότητα που της αρμόζει γνωρίζοντας καλά ότι δικαιοσύνη χωρίς επιείκεια είναι από θέση αρχής ακρωτηριασμένη. Η εκδίκηση δεν αρμόζει στις δημοκρατίες. Εξάλλου, το ενδιαφέρον εστιάζεται πρωτίστως στην επανένταξη του παραβάτη κι όχι στην εξόντωσή του. Γιατί σε μια δημοκρατία κανένας πολίτης δεν είναι περιττός.

Οι υγιείς δημοκρατίες ξέρουν ότι η εγκληματικότητα είναι πρόβλημα κοινωνικό. Γι’ αυτό και τη θεωρούν προσωπική τους αποτυχία. Αν εμφανιστούν κρούσματα που καταδεικνύουν την έξαρσή της γεννιέται προβληματισμός. Διερευνούνται τα αίτια. Η εύκολη λύση της μετάθεσης της ευθύνης στον ίδιο τον παραβάτη που είναι (μάλλον εκ φύσεως) κακοποιός δεν αρμόζει στις υγιείς δημοκρατίες. Αρμόζει σ’ εκείνες που τις παριστάνουν.

Και βέβαια, η επιείκεια δεν είναι μόνο αντίληψη που σχετίζεται με τον τρόπο της εφαρμογής του νόμου, αλλά συνολική στάση ζωής. Η εκπαίδευση, οι οικογενειακές σχέσεις, οι φιλίες, οι ευρύτερες συναναστροφές είναι πάντοτε πληρέστερες, όταν κοσμούνται από επιείκεια. Η άκρατη αυστηρότητα δεν μπορεί παρά να εκφράζει την αδυναμία της κατανόησης του άλλου. Σε τελική ανάλυση, πρόκειται για αδυναμία συνύπαρξης, αφού καταδεικνύει τη διαρκή επιμονή στο τέλειο που απαιτεί κανείς από τους γύρω του.

Ένας τέτοιος άνθρωπος σταδιακά θα απομονωθεί. Από αυτή την άποψη, η επιείκεια παίρνει διαστάσεις προσωπικής ολοκλήρωσης. Γίνεται προϋπόθεση της ευτυχίας. Η έλλειψή της οδηγεί στη μεμψιμοιρία, την εριστικότητα, το ανευχαρίστητο, τη μικροπρέπεια. Σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να συνδυαστεί με την υποψία, την αθεράπευτη πίστη ότι όλοι συμπεριφέρονται άσχημα, τη μόνιμη αίσθηση της αδικίας.

Η επιείκεια ταιριάζει με τη μεγαλοψυχία. Είναι γενναιότητα της ψυχής κι αυτό γιατί τρέφει τη συγχώρεση μέσα της. Το τελικό συμπέρασμα του Αριστοτέλη για την επιείκεια είναι απολύτως σαφές: «Είναι λοιπόν φανερό τι είναι το επιεικές· είναι επίσης φανερό ότι είναι δίκαιο, και ακόμη από ποια μορφή του δικαίου είναι καλύτερο» (1137b 10, 38-40).

Από κει και πέρα, αυτό που μένει είναι να καθοριστεί και το ποιος είναι ο επιεικής άνθρωπος: «Έτσι, γίνεται επίσης φανερό τι είναι και ο επιεικής άνθρωπος: είναι ο άνθρωπος που έχει την τάση να επιλέγει αυτού του είδους τις πράξεις, και που τις κάνει, που δεν είναι ο αυστηρός τηρητής του γράμματος του νόμου πάντοτε προς το χειρότερο, αλλά μένει ευχαριστημένος με το μικρότερο πάντοτε μερτικό, μολονότι έχει την υποστήριξη του νόμου. Αυτή η έξη είναι η επιείκεια, ένα είδος δικαιοσύνης και, πάντως, όχι μια διαφορετική από αυτήν έξη» (1137b 10, 40-41 και 1138a 10, 1-4).

Ρέμπραντ Χάρμενσοον φαν Ράιν (15 Ιουλίου 1606 – 4 Οκτωβρίου 1669).
Οι τρεις τραγουδιστές (Ακοή)

Κι επειδή η επιείκεια είναι η ολοκλήρωση της δικαιοσύνης, πρέπει να διευκρινιστεί ότι σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να συνδέεται με την ατιμωρησία και την ακύρωση του νόμου. Γιατί αυτό είναι η επισφράγιση της αδικίας. Επιεικής δεν είναι αυτός που ανέχεται να τον αδικούν, αλλά εκείνος που θα αποδώσει τη δικαιοσύνη, ακόμη κι αν πάρει το «μικρότερο μερτικό». Η κακώς εννοούμενη επιείκεια που δικαιολογεί το ασύδοτο είναι το άλλο άκρο της ανελαστικής αυστηρότητας. Θα έλεγε κανείς ότι έχει χτιστεί για μια ακόμη φορά το πλαίσιο των άκρων (υπερβολή – έλλειψη), όπου η μεσότητα προτείνεται ως μοναδική λύση.

Αυτού του είδους η στρεβλή εκδοχή της επιείκειας είναι μια ακόμη πρόκληση για κάθε υγιή δημοκρατία. Η διατήρηση του δικαίου, η αξιοκρατία, η ορθή διαπαιδαγώγηση των πολιτών, η αίσθηση του καθήκοντος είναι αδύνατο να καλλιεργηθούν μέσα στο πλαίσιο του ασύδοτου που παριστάνει το επιεικές. Γιατί αυτό είναι το πεδίο του θράσους που θα καταφέρει να υποσκελίσει την αξία.

Οι δημοκρατίες που στο όνομα της επιείκειας ισοπεδώνουν τα πάντα δεν μπορούν να είναι υγιείς. Κι αυτό γιατί υπονομεύουν, αντί να αναδείξουν, τα καλύτερα στοιχεία τους. Υπό αυτές τις συνθήκες δεν μπορούμε να μιλάμε για την ορθή εκδοχή της επιείκειας, αλλά για το λαϊκισμό που καπηλεύεται το όνομά της. Κι αυτό δεν έχει καμία σχέση με την αριστοτελική οπτική.

***

Αριστοτέλης: «Ηθικά Νικομάχεια», βιβλίο Ε΄, μετάφραση Δημήτριος Λυπουρλής, εκδόσεις ΖΗΤΡΟΣ, τόμος δεύτερος, Θεσσαλονίκη 2006.
Θανάσης Μπαντές
Πηγή: eranistis
Αντικλείδι , https://antikleidi.com/2019/04/22/aristotle_epiikia/
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι