Τι είναι η Αναπτυξιακή Λεκτική Δυσπραξία και πώς αντιμετωπίζεται;

Η Αναπτυξιακή Λεκτική Δυσπραξία-ΑΛΔ (ή απραξία) είναι μία νευρολογικής φύσης κινητική διαταραχή της ομιλίας που εντοπίζεται από νωρίς στη γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού. 

Childhood Apraxia of Speech

Το παιδί δυκολεύεται να σχεδιάσει, να οργανώσει και να παράγει όλη εκείνη την σειρά των πολύ λεπτών και συγκεκριμένων κινήσεων της γλώσσας, των χειλιών, της γνάθου και της υπερώας που είναι απαραίτητες για την παραγωγή της καταληπτής ομιλίας. 

Οι περισσότεροι άνθρωποι κάνουμε αυτές τις κινήσεις αυτόματα, ασυνείδητα, όμως το παιδί με ΑΛΔ παρ’όλο που γνωρίζει τι θέλει να πει δεν μπορεί να προγραμματίσει με ακρίβεια και σταθερότητα τις σύνθετες αρθρωτικές κινήσεις.
Ένα παιδί με ΑΛΔ κατά τη γλωσσική του ανάπτυξη μπορεί να παρουσιάσει:
* Περιορισμένο βάβισμα
* Καθυστέρηση στην ανάπτυξη λόγου/ ομιλίας
* Περιορισμένο ρεπερτόριο φωνημάτων
* Δυσκολία στη σύνθεση των ήχων και παύσεις μεταξύ τους
* Απλοποίηση λέξεων με αντικατάσταση, απαλοιφή ή παραμόρφωση ήχων
* Αστάθεια φωνημικών λαθών
* Καλύτερη κατανόηση της γλώσσας σε σχέση με την έκφραση
* Δυσκολία στην μίμηση της ομιλίας αλλά σαφώς καθαρότερη ομιλία από μίμηση σε σχέση με την αυθόρμητη
* Μεγαλύτερη δυσκολία στην εκφορά μεγάλων λέξεων και φράσεων
* Υπερπροσπάθεια να παράγει κάποιον ήχο ή να συντονίσει τους αρθρωτές
* Μεγαλύτερη δυσκολία σε καταστάσεις άγχους
* Περιορισμένη καταληπτότητα ομιλίας ειδικά από τρίτους
* Μονότονη/ διαταραγμένη προσωδία

Άλλες διαταραχές της γλωσσικής έκφρασης μπορεί να είναι επίσης παρούσες (π.χ. ανάκληση λέξεων, σύνταξη προτάσεων), στοματική δυσπραξία, διαταραχές στην αισθητηριακή επεξεργασία του στόματος, δυσκολίες στην λεπτή κινητικότητα και ίσως δυσκολίες στη σχολική μάθηση.

Πώς μπορεί να βοηθήσει η λογοθεραπεία;
Ιδανική, όπως και σε κάθε αναπτυξιακή διαταραχή, είναι η πρώιμη παρέμβαση. Όσο νωρίτερα ξεκινήσει η θεραπεία από τη στιγμή της διάγνωσης, τόσο το καλύτερο. 

Στην αντιμετώπιση της ΑΛΔ σύμμαχος σημαντικός είναι η επανάληψη, για αυτό η εντατική και εξατομικευμένη παρέμβαση μπορεί να αποδειχθεί πολύ αποτελεσματική. 
Το πρόγραμμα της θεραπείας ξεκινά από τις ήδη κατακτημένες γλωσσικές δεξιότητες του παιδιού και η ομιλία χτίζεται σταδιακά και με υπομονή σε πιο σύνθετες γλωσσικές δομές. 
Η εξάσκηση είναι πολύπλευρη με πολλαπλά ερεθίσματα ώστε να αποφεύγεται όσο είναι δυνατό η ψυχολογική «κατάρρευση» του παιδιού. 
Το παιδί για να μάθει να μιλά πρέπει να εξασκεί την ομιλία του και όχι τους αρθρωτές του ωστόσο η πολυ-αισθητηριακή ανατροφοδότηση (ακουστική, οπτική, απτική, γνωστική, ιδιοδεκτική) είναι σημαντικός αρωγός κι ενισχύει τον συντονισμό και την οργάνωση των κινήσεων.

Σε περιπτώσεις που η ομιλία είναι ιδιαίτερα διαταραγμένη ίσως είναι χρήσιμο το παιδί να μάθει χρησιμοποιεί και κάποιον εναλλακτικό τρόπο επικοινωνίας, όπως είναι η νοηματική γλώσσα ή κάποια ηλεκτρονική εφαρμογή μέχρι να βελτιωθεί η ομίλια. Μέχρι τότε λειτουργεί υποστηρικτικά και αποσύρεται τον κατάλληλο χρόνο σταδιακά.

Συνήθως η θεραπεία είναι μακρόχρονη και απαιτεί πολύ καλό υποστηρικτικό περιβάλλον και συχνή εξάσκηση στο σπίτι.
Η ΑΛΔ δεν είναι μία κατάσταση προσωρινή που το παιδί απλώς θα ξεπεράσει. Χωρίς την κατάλληλη παρέμβαση η ομιλία δεν θα εξελιχθεί καθώς η δυσπραξία δεν ακολουθεί τυπικά αναπτυξιακά μοτίβα. Δεν θεραπεύεται αλλά με τη σωστή κι εντατική παρέμβαση η πρόοδος θα είναι σημαντική.

Βιβλιογραφία
Dale, P. S. & Hayden, D. A. (2013). Treating Speech Subsystems in Childhood Apraxia of Speech With Tactual Input: The PROMPT Approach. Am J Speech Lang Pathol, 22(4), 644-661. doi: 10.1044/1058-0360(2013/12-0055).
Grigos, M. I., Moss, A., & Lu, Y. (2015). Oral Articulatory Control in Childhood Apraxia of Speech. J Speech Lang Hear Res, 58(4), 1103-1118. doi: 10.1044/2015_JSLHR-S-13-0221.
Morgan AT, Vogel AP. Intervention for childhood apraxia of speech. Cochrane Database of Systematic Reviews 2008, Issue 3. Art. No.: CD006278. DOI: 10.1002/14651858.CD006278.pub2.
--------------
Ευαγγελία Δ. Σούπη - Λογοθεραπεύτρια

iPaideia

Δυσαναγνωσία: Mια πραγματικά «επώδυνη» διαταραχή Αίτια και λύση του προβλήματος

Γιατί μία στις δύο φορές που θα το βάλω να διαβάσει πρέπει να τσακωθούμε; Γιατί  βαριέται τόσο  πολύ, ειδικά όταν βλέπει πολλά γράμματα;

«Κλαίω το βράδυ κρυφά μη με βάλει η κυρία να διαβάσω…..

Αυτά εδώ… (τα γράμματα) δεν ξέρετε  τι είναι!!

Αλλιώς δεν θα με βάζατε να τα διαβάσω.»

About Reading Difficulty

Πόσες φορές καμαρώσαμε  ένα παιδί από τα δύο – τρία του χρόνια να παριστάνει ότι διαβάζει, να κάνει το δάσκαλο…. Και πόση απογοήτευση μπορεί να ένιωσε το παιδί εκείνο, όταν κατάλαβε ότι τελικά δεν μπορεί να καταφέρει να διαβάσει όπως οι συμμαθητές του, ότι τελικά δεν μπορεί καν να διαβάσει,  ότι  δεν είναι αυτό που θα περίμεναν οι γονείς του αλλά και το ίδιο;

.

Έχω τη συνήθεια να καταγράφω αυτούσιες  τις  αθώες κουβεντούλες που βγαίνουν από τα  στόματα  των παιδιών που με επισκέπτονται  και τις περισσότερες φορές  δεν είναι παραπάνω από δέκα χρονών.  Είναι το μόνο που μπορώ να  κάνω για να χαράξω  όσο καλύτερα στη μνήμη μου το πώς μπορεί να νιώθει ένα παιδί με δυσαναγνωσία.  

Αξίζει  να τους ρίξουμε μια ματιά:

.

«Η μαμά μου τελικά είναι πολύ κακιά που με βάζει να διαβάζω….

Γιατί το σχολείο θέλει να μου κάνει τόσο κακό; ;

Μόνο που  σκέφτομαι το διάβασμα με πιάνει πονοκέφαλος, δε με λυπάται κανείς!

Κλαίω το βράδυ κρυφά μη με βάλει η κυρία να διαβάσω…..

Αυτά εδώ… (τα γράμματα) δεν ξέρετε  τι είναι!!

Αλλιώς δεν θα με βάζατε να τα διαβάσω.»

.

Πήγαινε στο σχολείο να μάθεις γράμματα, μία πρόταση που πέρασε στόμα με στόμα από γενιά σε γενιά. 

Είναι πραγματικότητα!  

Η ανάγνωση είναι μία δεξιότητα που για όλους μας θεωρείται  δεδομένη. Είναι σαν μία επιπλέον αίσθηση. Όλοι μας διαβάζουμε ασυνείδητα κάτι, τις επιγραφές στο δρόμο,  τις προσφορές στο Σουπερ – Μάρκετ,  τους υπότιτλους μιας ταινίας,  μια συνταγή,  μία σελίδα στο διαδίκτυο, ένα μήνυμα στο κινητό.  Για πολλούς η ανάγνωση θεωρείται τρόπος διασκέδασης. ( Θα πάρω στις διακοπές μαζί μου ένα βιβλίο). Για άλλους πάλι μπορεί να είναι σκέτο μαρτύριο.  Ας μιλήσουμε  τώρα πιο συγκεκριμένα  για την ανάγνωση  και την διαταραχή της.

Η ανάγνωση είναι μία έμφυτη ικανότητα του ανθρώπου να αντιστοιχίζει  σχήματα(γράμματα) με ήχους της γλώσσας (φωνήματα)και τελικά να αποτυπώνει  το γραπτό κείμενο σε προφορικό λόγο. 

Η ανάγνωση συνεπάγεται  οπτική αναγνώριση της μορφής  της λέξης, έτσι ώστε να μπορεί να παραχθεί  λεκτικά αλλά ταυτόχρονα  και αναγνώριση της  σημασίας της  έτσι ώστε να καταλαβαίνουμε τελικά τι διαβάζουμε.  

Η δυσαναγνωσία μπορεί να συνυπάρχει και με άλλες μαθησιακές δυσκολίες όπως διάσπαση προσοχής,  υπερκινητικότητα, δυσγραφία κ. α.  

Πρόκειται για  τη διαταραχή  που  το παιδί  δεν μπορεί  να αυτοματοποιήσει το μηχανισμό της ανάγνωσης και απευθύνεται σε μαθητές με κανονική νοημοσύνη  που όμως δεν μπορούν  ανεξήγητα να συμβαδίσουν με το μέση ανάγνωση.

.

Ποια είναι όμως η μέση ανάγνωση;

Ο μαθητής  ανάλογα με το αναπτυξιακό  και γνωστικό του επίπεδο, στο αντίστοιχο κείμενο, θα πρέπει να έχει:

Τι γνωρίζετε για την Δυσαναγνωσία;

ΔΩΡΕΑΝ Διαδικτυακό Σεμινάριο: "Οργανώνοντας αποτελεσματικά τη μελέτη των σχολικών μαθημάτων."

Κυριακή, 31 Μαρτίου 2013 και ώρα 11.00 π.μ
.

Δηλώστε Συμμετοχή

από ikidcenters

Τι είναι η Δυσορθρογραφία; Απλοί τρόποι εκμάθησης ορθογραφίας

Η δυσορθογραφία είναι μία ειδική μαθησιακή δυσκολία που εμφανίζεται σε παιδιά που κάνουν πολλά ορθογραφικά λάθη  
τόσο στο θέμα όσο και στις καταλήξεις των λέξεων. 

αντικαταστάσεις σωστών γραμμάτων
σε λάθος σειρά

Συχνά τα παιδιά που παρουσιάζουν δυσλεξία (δυσκολίες στην ανάγνωση και τη γραφή) παρουσιάζουν ταυτόχρονα προβλήματα και στην ορθογραφία ωστόσο η δυσορθογραφία μπορεί να υφίσταται και μόνη της χωρίς να συνοδεύεται από διαταραχές στην αναγνωστική ικανότητα.

Τα άτομα με δυσορθογραφία, δυσκολεύονται κυρίως να κατανοήσουν τους γραμματικούς κανόνες, να βάλουν δηλαδή κάθε λέξη σε μία λογική κατηγορία σύμφωνα με το μέρος του λόγου που ανήκει, το γένος, την πτώση και τον αριθμό και να εφαρμόσουν έτσι σωστά τον ορθογραφικό κανόνα. Αδυνατώντας λοιπόν να εφαρμόσουν τον κανόνα ενώ μπορεί να τον γνωρίζουν δεν μπορούν να τον γενικεύσουν και να τον χρησιμοποιήσουν στον γραπτό τους λόγο.

Τα παιδιά με την ειδική αυτή μαθησιακή διαταραχή εκτός από τη δυσκολία που έχουν στην κατανόηση των γραμματικών χαρακτηριστικών κάνουν συνήθως δύο τύπους ορθογραφικών λαθών:

α) τα λάθη ακουστικού τύπου όπου τα παιδιά έχουν δυσκολία στην ακουστική διάκριση των ήχων και στη σειρά διαδοχής τους (αγρός αντί αργός)

β) τα λάθη οπτικού τύπου όπου τα παιδιά έχουν δυσκολία στην οπτική διάκριση των χαρακτηριστικών των γραμμάτων ( βέλω αντί θέλω)

- Μπορείς να μου πεις τι κάνεις τώρα;
- Ορθογραφία!

Αναλυτικότερα τα λάθη των παιδιών με δυσκολίες στην ορθογραφία είναι τα εξής:

• ορθογραφικά λάθη θέματος και καταλήξεως των λέξεων (δεν μπορούν να θυμηθούν τους κανόνες ορθογραφίας)
• αντικαταστάσεις δίψηφων συμφώνων που μοιάζουν ακουστικά μεταξύ τους (τσάκι αντί τζάκι)
• παραλείψεις γραμμάτων, συλλαβών και καταλήξεων (ξύστα αντί ξύστρα)
• αντικαταστάσεις ομόηχων άρθρων, ουσιαστικών, επιθέτων και ρημάτων (τον αντί των, σκηνή αντί σκοινί, πολλή αντί πολλοί, παίρνω αντί περνώ)
• αντικαταστάσεις σωστών γραμμάτων σε λάθος σειρά (πνάω αντί πάνω)
• αντιστροφές γραμμάτων ή λέξεων (3 αντί ε, σκιτάπι αντί σπιτάκι)
• προσθέσεις ή παραλείψεις γραμμάτων στις λέξεις (τελειώνιω ή τελιώνω αντί για τελειώνω)
• φωνητική γραφή των λέξεων (γράφουν τη λέξη όπως ακριβώς την ακούν, απλοποιώντας έτσι τη λέξη οπτικά με το να χρησιμοποιούν τους πιο απλούς φθόγγους π.χ. ορέος αντί ωραίος)
• ανομοιόμορφα γράμματα, μίξη κεφαλαίων και μικρών γραμμάτων μέσα στη λέξη
• μικρές αποστάσεις ανάμεσα στις λέξεις και κόλλημα των γραμμάτων μεταξύ τους ή μεγάλες αποστάσεις ανάμεσα στις λέξεις
• μη χρήση τονισμού στις λέξεις
• συνεχόμενη επανάληψη των ίδιων λέξεων (και και)
• γραφή εκτός της γραμμής του τετραδίου

Τα παιδιά που παρουσιάζουν αυτή την ειδική μαθησιακή δυσκολία χρειάζονται ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα διδασκαλίας αφού δεν αρκεί η επανάληψη και η εξάσκηση που έχει ανάγκη ένα παιδί που είναι απλώς ανορθόγραφο. Η ειδική διδασκαλία πρέπει να στηρίζεται σε τεχνικές εμπέδωσης των ορθογραφικών κανόνων μέσω της δημιουργίας οπτικών εικόνων και της εφαρμογής μνημονικών τεχνικών. Στόχος είναι να μπορέσει το κάθε παιδί με τη βοήθεια της κατηγοριοποίησης των λέξεων να αυτοματοποιήσει τη γνώση αλλά ταυτόχρονα να μάθει να έχει ενεργό ρόλο στη μαθησιακή διαδικασία επιλέγοντας μεθόδους που θα καλύπτουν τις ανάγκες, τις ιδιαιτερότητες και πάνω από όλα τις ικανότητές του.

πηγή: anaptixipaidiou

ΠΗΓΗ της πηγής: www.ygeianews.gr,  Εύα Ν. Τσώλη, Ψυχολόγος

---

Απλοί τρόποι εκμάθησης ορθογραφίας

Το κάθε παιδί μαθαίνει ορθογραφία με διαφορετικό τρόπο. Ένα πολύ συνηθισμένο φαινόμενο που παρατηρείται είναι η δυσορθογραφία των παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες. Το δύσκολο είναι ότι ενώ ξέρουν τον κανόνα, τον ξεχνούν όταν γράφουν! Γράφω μερικές ιδέες για το πως μπορεί να διδαχθεί η ορθογραφία και η γραμματική.

Σχετίζουμε έναν κανόνα ορθογραφίας με εικόνες
και διαφορετικά χρώματα

• Συστηματική και επαναμβανόμενη κατάρτιση των βασικών κανόνων. Αρχικά πρέπει να διδάξουμε καλά τους βασικότερους κανόνες και να βεβαιωθούμε ότι το παιδί τους έχει κατανοήσει αρκετά. Ανά τακτά χρονικά διαστήματα πρέπει να κάνουμε επανάληψη των κανόνων.
• Οπτική παράσταση των κανόνων. Σχετίζουμε έναν κανόνα ορθογραφίας με εικόνες και διαφορετικά χρώματα.
• Μπορούμε στα σχολικά κείμενα να κάνουμε ομαδοποίηση των λέξεων. π.χ. Ζητάμε από το παιδί να βρουν όλα τα ρήματα σε -ιζω ή όλα τα θηλυκά ουσιαστικά και να τα γράψουν. Είναι μια καλή εξάσκηση στους κανόνες.

Το πιο σημαντικό είναι να μην αγχώνουμε τα παιδιά για τα ορθογραφικά λάθη, έτσι απογοητεύονται και πέφτει η αυτοεκτίμηση τους. Ας τα διορθώνουμε διακριτικά και με θετικό τρόπο.

Στα δευτερεύοντα μαθήματα να μην λαμβάνονται υπόψη τα ορθογραφικά λάθη και να μην επηρεάζουν το βαθμό.

Το να γράψει το παιδί π.χ. 10 φορές μια λέξη που έκανε λάθος... δεν βοηθά σε τίποτα!! Δεν μαθαίνει έτσι! Προτιμήστε τα οπτικά ερεθίσματα και τη συχνή επανάληψη.

iliog3

Τα «αντίδοτα» για το τραύλισμα — Τραυλισμός και γονείς

Τα παιδιά που τραυλίζουν συχνά νιώθουν ντροπή και άγχος όταν πρέπει να μιλήσουν, γεγονός που επιδεινώνει την κατάστασή τους, αναφέρουν επιστήμονες από την Εθνική Βιβλιοθήκη Ιατρικής (NLM) των ΗΠΑ.

Αν και η λογοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει αποτελεσματικά τα παιδιά, οι γονείς, οι φίλοι και οι δάσκαλοί τους επίσης πρέπει να συνδράμουν. Να τι συνιστούν οι ειδικοί της NLM:

• Προσπαθήστε να κρατήσετε το παιδί μακριά από στρεσογόνες καταστάσεις. Βοηθήστε το επίσης να μάθει να χειρίζεται το στρες.
• Να αφήνετε στο παιδί άφθονο χρόνο για να μιλήσει.
• Όταν μιλάτε στο παιδί, να του μιλάτε αργά και να είστε χαλαροί, ώστε να ενθαρρύνετε έναν αντίστοιχο, αργό και χαλαρό τρόπο ομιλίας.
• Όταν το παιδί αρχίσει να τραυλίζει, μιλήστε του καθησυχαστικά, παραδεχθείτε ότι τραυλίζει, αλλά διαβεβαιώστε το ότι δεν υπάρχει πρόβλημα.

Επιμέλεια: Ρούλα Τσουλέα Δημοσίευση: 14-5-2009 

  Τραυλισμός και γονείς

Της Ειρήνης Κελεπερτζή

Μία από τις πιο συχνές συναντήσεις και συγχρόνως από τις πιο δύσκολες και επώδυνες διαταραχές του λόγου είναι ο τραυλισμός. Αυτός εμφανίζεται με σπασμωδική διαταραχή στο χρόνο και το ρυθμό του λόγου κατά τη διάρκεια της επικοινωνίας με συνομιλητές. Συγχρόνως με τις σπασμωδικές διαταραχές στο λόγο και στο ψυχισμό του (τραυλού) ασθενή, εμφανίζεται μια σειρά άλλων συμπτωμάτων, η οποία δείχνει ότι σε αυτόν αναπτύσσεται μια ιδιόμορφη νεύρωση, διαταράσσεται μία από τις βασικές λειτουργίες του λόγου – η λειτουργία για την κοινωνική επικοινωνία.

Η αποτελεσματική θεραπεία του τραυλισμού εξαρτάται από την έγκαιρη συμβουλή του λογοθεραπευτή. Η λογοθεραπευτική παρέμβαση πρέπει να αρχίζει αμέσως μετά την εμφάνιση του προβλήματος αλλά και οι γονείς πρέπει να έχουν ενεργή συμμετοχή σε αυτό το θεραπευτικό πρόγραμμα. Για αυτό το σκοπό πρέπει να γνωρίζουν λεπτομερώς το πρόβλημα και πώς να συμπεριφέρονται στο παιδί .

Προτρέπουμε τους γονείς να ακολουθήσουν τις παρακάτω οδηγίες:

• να μιλάνε καθαρά και με μικρές προτάσεις .
• να αφήνουν το παιδί να ολοκληρώνει την πρότασή του και όχι να το διακόπτουν ή να το συμπληρώνουν εκείνοι.
• να μην του λένε ‘‘ηρέμησε, μη βιάζεσαι’’.
• να του δείχνουν ότι είναι κατανοητό αυτό, για να ξέρει ότι το ακούνε με προσοχή.
• αν δεν έχουν καταλάβει να προσποιηθούν ότι δεν άκουσαν καλά.
• να συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο όταν το παιδί μιλάει φυσιολογικά και όταν τραυλίζει.
• να μιλάνε με το παιδί και όχι στο παιδί.
• να κουβεντιάζουν για αυτό που θέλει το παιδί.
• να ελαττώσουν τις απαγορεύσεις.
• να το επαινούν, να το ενθαρρύνουν, να το βραβεύουν για να αυξάνεται η πεποίθησή του στις ικανότητές του και στην αυτοεκτίμησή του.
• να μην υπάρχει αντίφαση ανάμεσα στους τρόπους διαπαιδαγώγησης στην οικογένεια.
• αν πρέπει να τιμωρηθεί αυτό να μην αλλάζει.
• να ζητάνε τη γνώμη του και να το εμψυχώνουν να εκφράζει τα συναισθήματά του.
• να μην το κατακρίνουν («Εσύ τραυλίζεις, ενώ ο αδερφός σου όχι!», «Μίλα καλά!»).
• να μη δείχνουν ανήσυχοι όταν το παιδί μιλάει μπροστά σε κόσμο.
• να μην εμπλέκεται σε βασανιστικές καταστάσεις (ανθρώπους και χώρους) και να αποφεύγουν τραυματικά γεγονότα και πηγές άγχους.
• συχνά και ο θετικός ερεθισμός οδηγεί σε αρνητική εκδήλωση στην συμπεριφορά και το λόγο του παιδιού (γιορτή ) .
• να ισχύει ένα ημερήσιο πρόγραμμα (κυρίως για τον ύπνο και το φαγητό). Το παιδί να έχει χρόνο για παιχνίδι και διάλειμμα.
• οι γονείς να διαχωρίσουν το χρόνο για παιχνίδι και βόλτα με το παιδί.
• η ώρα του ύπνου και του φαγητού να είναι πολύ ευχάριστη, με παραμύθια και φιλιά.
• το παιδί να αποφεύγει – σοκολάτες, coca – cola, ζάχαρη κ.τ.λ.
• να προσθέσουν πολυβιταμίνες στο φαγητό.
• το παιδί πρέπει να γνωρίζει πότε οι γονείς του βγαίνουν έξω και πότε επιστρέφουν.
• το παιδί πρέπει να αθλείται. Απαραίτητο είναι όπως τα ομαδικά έτσι και τα ατομικά αθλήματα.
• να μην ασκείται φυσικός εξαναγκασμός.
• αν το παιδί αγαπάει τα ζώα, ας έχει κατοικίδιο, για το οποίο θα φροντίζει.
• να μην εκφράζουν την αποδοκιμασία τους με τη γλώσσα του σώματος.
• να μην το βομβαρδίζουν με λόγια.   

Αγαπητοί γονείς πάνω από όλα το παιδί θέλει την αγάπη, την κατανόηση και την αμέριστη στοργή μας.

---

Πρωτοδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΑΣ ΚΙ ΕΜΕΙΣ» (Βροντάδος Χίου) φ. 113
πηγή