Το ενοχικό παιδί / Guilt and Shame in Children

      Το διαρκές αίσθημα της ενοχής, το ενοχικό παιδί και κατά συνέπεια η ενοχική συμπεριφορά είναι κάτι που καλλιεργείται και έχει τη βάση της στη πρώιμη παιδική ηλικία. 

Guilt and Shame in Children

      Συχνά οι γονείς έχοντας, ως στόχο να αποτρέψουν συγκεκριμένες συχνά αρνητικές συμπεριφορές των παιδιών που εμπεριέχουν κίνδυνο καλλιεργούν και ριζώνουν βαθειά την αίσθηση της ενοχής στη ψυχοσύνθεση ενός παιδιού. Χρησιμοποιώντας ένα μη βοηθητικό τρόπο για την αποφυγή δυσάρεστων συνεπειών τόσο για το παιδί όσο και για τους ίδιους.

      Οι ρίζες της ενοχής εντοπίζονται στην πρώιμη παιδική ηλικία, στα βιώματά μας, στον τρόπο που μας μεγάλωσαν και στην ανταπόκριση του άμεσου οικογενειακού περιβάλλοντος και κυρίως στις συναισθηματικές μας ανάγκες. 

        Όταν για παράδειγμα, από μικρή ηλικία μαθαίνουμε στα παιδιά πως πρέπει να είναι σε όλα «τέλεια» προκειμένου να τα αγαπάνε και να τα αποδέχονται οι άλλοι και ότι το παραμικρό λάθος ή ψεγάδι κρίνεται και τιμωρείται πολύ αυστηρά, τότε είναι φυσιολογικό να εξελιχθούν σε ενοχικούς ενήλικες.

        Όπως πιστεύουν σήμερα οι επιστήμονες, το να νιώθει ένα παιδί διαρκώς ενοχές, μπορεί να το οδηγήσει μεγαλώνοντας σε σοβαρές ψυχικές διαταραχές, όπως κατάθλιψη, χρόνιο άγχος και ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. 

        Σε κατάθλιψη μπορεί να οδηγηθεί και ένας ενήλικας, ο οποίος υποβάλλεται διαρκώς σε επιπλήξεις. Όμως στα παιδιά, λένε ειδικοί από το Washington University, οι υπερβολικές ενοχές μπορεί να συνδέονται με ένα μέρος του εγκεφάλου, στο οποίο λαμβάνει χώρα ο έλεγχος πολλών και διαφόρων ψυχικών διαταραχών.

Η έρευνα αυτή, λοιπόν, καταλήγει στο ότι οι εμπειρίες που έχει ένα παιδί στην πολύ μικρή του ηλικία μπορεί να επηρεάσουν τον τρόπο που αναπτύσσεται ο εγκέφαλός του. 

Και επισημαίνουν ότι είναι η πρώτη έρευνα που δείχνει ξεκάθαρα τις αλλαγές που συμβαίνουν στην ανάπτυξη του εγκεφάλου ενός παιδιού, εξαιτίας των ενοχικών συναισθημάτων.

        Ο φόβος και η ενοχή είναι άρρηκτα συνδεδεμένα μεταξύ τους, ενώ μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή διάβρωση και αλλοίωση της προσωπικότητας του ατόμου και ειδικότερα ενός παιδιού. 

Τα παιδιά μεγαλώνουν αισθανόμενα υπεύθυνα όχι μόνο για την δική τους συμπεριφορά αλλά και για εκείνη των γονιών τους. 

        Είναι σύνηθες σε συνεδρίες ψυχοθεραπείας να ανακαλύπτουμε μαζί με τους θεραπευόμενους ότι οι ενοχές τους από όλα αυτά που έχουν φορτωθεί και αναλάβει είναι τόσες πολλές, που το φορτίο είναι δυσβάσταχτο. Συχνά, παραδέχονται συμπεριφορές που είναι εξαιρετικά τιμωρητικές και καταστροφικές ως προς τον ίδιο τους τον εαυτό. Ενώ επιθυμούν το ένα, πράττουν το άλλο και αυτό δεν είναι τίποτα παραπάνω από μια εκδήλωση σύγκρουσης μεταξύ επιθυμίας και ηθικών κανόνων.

Χαρακτηριστικά σημάδια καλλιέργειας ενοχικής συμπεριφοράς στο παιδί
Το αίσθημα της ενοχής τις περισσότερες φορές καλλιεργείται από το στενό οικογενειακό περιβάλλον και συνηθέστερα από τους ίδιους τους γονείς. 

Μια τέτοια συμπεριφορά συνήθως εγκαθιδρύεται όταν:
• Υπάρχει συνεχής επίπληξη και τιμωρία από τις πράξεις που διαπράττει το παιδί, για παράδειγμα εκφράσεις όπως «εσύ φταις για όλα», «πάλι ζημιά έκανες» «όλα λάθος τα κάνεις» κλπ.
• Οι γονείς κατηγορούν το παιδί ότι ευθύνεται για τις δυσκολίες που οι ίδιοι αντιμετωπίζουν π.χ. οικονομικές δυσκολίες, υπερκόπωση των γονιών κλπ.
• Οι συνεχείς καβγάδες των γονιών μεταξύ τους στη παρουσία των παιδιών δημιουργούν το αίσθημα της ανασφάλειας και του φόβου και κατά συνέπεια τη καλλιέργεια της ενοχής, π.χ. το παιδί θεωρεί ότι ευθύνεται για τη κακή σχέση των γονιών του
• Η συνεχής επισήμανση των αρνητικών πράξεων του παιδιού και η μη αναγνώριση-επιβράβευση των θετικών συμπεριφορών και
• Ο εξαναγκασμός του παιδιού να ζητάει συνεχώς συγνώμη για τις πράξεις του λανθασμένες ή μη.

        Αξίζει να σημειωθεί, ότι, αν αντιλαμβάνονται ότι το παιδί παρουσιάζει υπερβολικά ενοχικά συμπτώματα, π.χ. ζητά συγγνώμη με το παραμικρό ή λέει διαρκώς ότι εκείνο φταίει για όλα, είναι σημαντικό να βρουν αποτελεσματικούς τρόπους για να ρυθμίσουν τα συναισθήματα αυτά και να βοηθήσουν το παιδί να τα ξεπεράσει, προκειμένου να προλάβουν μελλοντικά ψυχολογικά προβλήματα.
        Σημαντικό είναι οι γονείς να παρατηρούν τη συμπεριφορά τους και την επίδραση που έχει στα παιδιά, καθώς η καλλιέργεια των αισθημάτων ενοχής και φόβου δημιουργούν ένα παιδί αδύναμο και ανασφαλή που αργότερα, ως ενήλικας θα έρθει αντιμέτωπος με τη διαχείριση τέτοιων συναισθημάτων και κατ’ επέκταση τη δημιουργία μίας ενοχικής προσωπικότητας.

        Για την διαχείριση, την καλύτερη αντιμετώπιση και την αλλαγή τέτοιων προτύπων συμπεριφοράς είναι σημαντικό να υπάρξει επαφή με κάποιον Ειδικό Ψυχικής Υγείας τόσο για τους γονείς αλλά και για το ίδιο το παιδί. Η χρήση ειδικών τεχνικών συμβουλευτικής και ψυχοθεραπείας με εξειδίκευση στη παιδοψυχολογία-παιδοψυχιατρική για την αντιμετώπιση τέτοιων καταστάσεων είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική και πολύ βοηθητική για το σύνολο του οικογενειακού συστήματος.

Λουκαδάκη Ελευθερία – Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

πηγή
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Μη μαλώνετε ΣΥΝΕΧΕΙΑ τα παιδιά σας Τα ενοχικά αισθήματα «πειράζουν» τον εγκέφαλό τους

από Έλενα Μπούλια
«Ήταν Χριστούγεννα ή Πρωτοχρονιά και ήμασταν σε ένα οικογενειακό τραπέζι. Όπως τρέχαμε με τα άλλα παιδιά γύρω-γύρω σε όλο το σπίτι, εγώ παραπάτησα έπεσα πάνω σε έναν καλόγερο με παλτά και τον έριξα κάτω. Θυμάμαι εκείνη τη στιγμή ένιωσα τρομερά άσχημα, σαν να είχα κάνει το μεγαλύτερο λάθος του κόσμου. Ήμουν 12 ετών.» 

Ο Μιχάλης στα 22 του διαγνώστηκε με κατάθλιψη, και όπως αμέτρητα παιδιά που έχουν μεγαλώσει με συνεχείς επικρίσεις από τους γονείς τους, λέει ότι καθημερινά θυμάται όλα αυτά που πίστευε πως έχει κάνει λάθος μεγαλώνοντας, σαν να έχει μία φωνούλα στο μυαλό του που διαρκώς τον μαλώνει.

Όπως πιστεύουν σήμερα οι επιστήμονες, το να νιώθει ένα παιδί διαρκώς ενοχές, σαν αυτές που ένιωθε ο Μιχάλης, μπορεί να το οδηγήσει μεγαλώνοντας σε σοβαρές ψυχικές διαταραχές, όπως κατάθλιψη, χρόνιο άγχος, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και διπολική διαταραχή. Σε κατάθλιψη μπορεί να οδηγηθεί και ένας ενήλικας, ο οποίος υποβάλλεται διαρκώς σε επιπλήξεις. Όμως στα παιδιά, λένε ειδικοί από το Washington University, οι υπερβολικές ενοχές μπορεί να συνδέονται με ένα μέρος του εγκεφάλου, στο οποίο λαμβάνει χώρα ο έλεγχος πολλών και διαφόρων ψυχικών διαταραχών.

Τα ενοχικά αισθήματα «πειράζουν» τον εγκέφαλο του παιδιού
Για τις ανάγκες της 12ετούς τους μελέτης, οι επιστήμονες παρακολούθησαν 145 παιδιά σχολικής ηλικίας. Τα υπέβαλλαν σε ερωτήσεις, τους έκαναν τομογραφίες εγκεφάλου, ενώ ζήτησαν από τους γονείς τους να πουν κατά πόσο τα παιδιά τους παρουσιάζουν συχνά ενοχικά συμπτώματα, όπως για παράδειγμα να ζητούν διαρκώς συγνώμη ή να νιώθουν ενοχές για πράγματα που έγιναν πριν από πολύ καιρό. 

Έπειτα από όλα αυτά οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι τα παιδιά με πολλά ενοχικά αισθήματα έχουν λιγότερο ανεπτυγμένη την «πρόσθια νήσο», το τμήμα δηλαδή του εγκεφάλου τους που ρυθμίζει την αντίληψη του εαυτού και τα συναισθήματα. Άνθρωποι που έχουν μικρή πρόσθια νήσο έχουν αυξημένες πιθανότητες να εμφανίσουν διαταραχές άγχους, κατάθλιψη, σχιζοφρένεια και άλλες ψυχικές διαταραχές.

Όπως λένε οι επιστήμονες «όλα τα παιδιά που εμφάνισαν έντονα ενοχικά αισθήματα είχαν μικρότερη πρόσθια νήσο, χαρακτηριστικό που προμηνύει κατάθλιψη στο μέλλον. Η έρευνα αυτή, λοιπόν, καταλήγει στο ότι οι εμπειρίες που έχει ένα παιδί στην πολύ μικρή του ηλικία μπορεί να επηρεάσουν τον τρόπο που αναπτύσσεται ο εγκέφαλός του». Και επισημαίνουν ότι είναι η πρώτη έρευνα που δείχνει ξεκάθαρα τις αλλαγές που συμβαίνουν στην ανάπτυξη του εγκεφάλου ενός παιδιού, εξαιτίας των ενοχικών συναισθημάτων.

Όπως αναφέρει συγκεκριμένα η ψυχολόγος Michelle New, η έρευνα αυτή βοηθά στο να αναγνωρίσει κανείς τα συμπτώματα ενός ενοχικού παιδιού και να προλάβει μετέπειτα ψυχικές διαταραχές. Επίσης, αποδεικνύει ότι όσο νωρίτερα επέμβει κανείς για να διορθώσει «λάθη» που έχουν γίνει στην ανατροφή ενός παιδιού, τόσο περισσότερες ελπίδες υπάρχουν ώστε να μην έχει προβλήματα το παιδί μεγαλώνοντας. Σημειώνουν, πάντως, οι ειδικοί ότι οι ψυχικές διαταραχές είναι συνήθως λανθάνουσες (ή κρυμμένες) στις ηλικίες από 4 έως 12 ετών, ενώ αρχίζουν να κάνουν έκδηλη την εμφάνισή τους από την εφηβεία και μετά.

Τέλος, οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου στους γονείς που συνηθίζουν να δημιουργούν ενοχές στα παιδιά, ως τακτική «μαλώματος» ή «τιμωρίας», λέγοντάς τους π.χ. «αφού έσπασες το βάζο της θείας, τώρα θα πρέπει να αγοράσουμε καινούργιο. Με τι λεφτά θα το κάνουμε αυτό; Εσύ θα φταις αν δεν θα πας πουθενά τον άλλο μήνα». 

Οι γονείς αυτοί πρέπει να καταλάβουν ότι τέτοιες συμπεριφορές στιγματίζουν το παιδί για πάντα και ότι θα χρειαστεί πολύ «δουλειά» στο μέλλον για να μπορέσει το παιδί να αποβάλλει όχι τα ενοχικά συναισθήματα -αυτά, λένε οι ειδικοί, δύσκολα ξεχνιούνται- αλλά την γκρίζα σκιά της κατάθλιψης.

Παράλληλα, συμβουλεύουν οι ειδικοί τους γονείς, αν αντιλαμβάνονται ότι το παιδί παρουσιάζει υπερβολικά ενοχικά συμπτώματα, π.χ. ζητά συγγνώμη με το παραμικρό ή λέει διαρκώς ότι εκείνο φταίει για όλα, είναι σημαντικό να βρουν αποτελεσματικούς τρόπους για να ρυθμίσουν τα συναισθήματα αυτά και να βοηθήσουν το παιδί να τα ξεπεράσει, προκειμένου να προλάβουν μελλοντικά ψυχολογικά προβλήματα.

Πηγή

Πάει, το πήρα απόφαση. Εγώ φταίω ...

πρώτη ανάρτηση από το χαμομηλάκι εδώ

Σε έναν πελώριο στα μάτια του κόσμο, υπάρχουν χιλιάδες λόγοι για να φταίει. Σε μια ζωή της οποίας δεν έχει τον έλεγχο. Δίπλα σε ανθρώπους από τους οποίους εξαρτάται απόλυτα.

Υπάρχουν εκατοντάδες παράλογες στιγμές στις οποίες φταίει.
Δεκάδες παράλογα λάθη τα οποία δεν έκανε, δεν προέβλεψε, δεν γνώριζε και για τα οποία φταίει…
..........................
Αυτός ο μικρός άνθρωπος με τα λεπτά χέρια και τα πελώρια μάτια.
Φταίει για όλα και ζει την καθημερινή αγωνία…για όλα αυτά για τα οποία θα φταίει μέχρι το τέλος της ημέρας…
Προσπαθεί σκληρά να ελαχιστοποιήσει τα λάθη μα είναι αδύνατον να γίνει αυτό.
Άλλωστε πώς να σταματήσεις να φταις για κάτι που δεν φταις;
..........................
Σε κάθε φωνή, σε κάθε ένταση, μια σκιά είναι πίσω.
Ένα προσωπάκι σιωπηλό, χλωμό, παρακολουθεί με αγωνία και δεν προσπαθεί πια να καταλάβει…
Το έχει πάρει απόφαση πως φταίει!!! 
Όχι. Στόχος δεν είναι η ενοχή. Στόχος είναι η ευθύνη.
..........................
Πως γίνεται αυτό με εμένα;…
Αλλάζω και προσπαθώ να αλλάξω όχι από τη στιγμή που έγινα γονιός αλλά, από τη στιγμή που το συνειδητοποιώ.
Από τη στιγμή που νιώθω την ανάγκη να κάνω χαρούμενο, όχι μόνο το παιδί μου αλλά να ξανακάνω χαρούμενο το παιδί εκείνο.
..........................
Το μικρό μπερδεμένο ανθρωπάκι που νόμιζε πως φταίει για όλα…
Εμένα! Εσένα!
Πριν θυμώσεις, πριν μιλήσεις, πριν σηκώσεις τη φωνή σου ή το χέρι σου, στάσου λίγο και σκέψου... Σκέψου την δύναμη που έχεις. Εσύ ο πελώριος γονιός. Σκέψου την εξουσία! Την εξουσία σου πάνω του....Τον έλεγχο σε έναν άλλο άνθρωπο. ..........................
«Θα σε πάρω αγκαλιά και θα σε σφίξω όπως σου αξίζει.
Μην φοβάσαι μικρέ άνθρωπε. Δεν σου έχω πει ποτέ ψέματα και σήμερα θα σου πω μια μεγάλη και δύσκολη για εμένα αλήθεια…
Να θυμάσαι λοιπόν, δεν φταις εσύ, εγώ φταίω!»

...Σε όλους τους μικρούς μας ανθρώπους. Σε αυτούς που μεγαλώνουμε και σε αυτούς που ζουν ακόμη μέσα μας.... Σε εσάς αγαπημένοι...  

όλο το κείμενο από τη Μαμά Κατερίνα εδώ: http://kapaworld