Showing posts with label Συναισθηματική μνήμη. Show all posts
Showing posts with label Συναισθηματική μνήμη. Show all posts

Wednesday, 2 May 2018

Υπερθυμησία: Πώς είναι να θυμάσαι τα πάντα; - Hyperthymesia: the people who never forget

Τα άτομα με υπερθυμησία ανακαλούν μνήμες από τότε που ήταν… μερικών μόλις ημερών. Όσοι έχουν το σύνδρομο θυμούνται τα πάντα, κυριολεκτικά, αλλά αυτό δεν είναι κάθε φορά ευχάριστο. Οι εμπειρίες τους δείχνουν ότι επαναλαμβάνονται και τα συναισθήματα των αναμνήσεων, καλά ή άσχημα…


Για τους περισσότερους, οι πρώτες αναμνήσεις χρονολογούνται γύρω στην ηλικία των τεσσάρων ετών. Υπάρχουν όμως και εκείνοι που μπορούν να ανακαλούν μνήμες μερικών μόλις… ημερών από τη γέννησή τους και μάλιστα με καθηλωτικές λεπτομέρειες. 
Πρόκειται για ένα σύνδρομο το οποίο οι επιστήμονες ονομάζουν Ανώτατη Αυτοβιογραφική Μνήμη (Highly Superior Autobiographical Memory – HSAM) ή αλλιώς υπερθυμησία. 

Μια τέτοια περίπτωση είναι και η Αυστραλή Ρεμπέκα Σάροκ, από το Μπρισμπέιν.
«Όταν ήμουν περίπου μιας εβδομάδας θυμάμαι να είμαι τυλιγμένη με αυτή τη ροζ κουβερτούλα. Πάντα για κάποιο λόγο ήξερα πότε με κρατούσε η μαμά μου. Ενστικτωδώς το γνώριζα και ήταν η αγαπημένη μου αγκαλιά» είχε παραδεχθεί η 27χρονη σήμερα κοπέλα σε πρόσφατη ραδιοφωνική συνέντευξη που είχε παραχωρήσει στο Radio 4, του BBC.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, τα άτομα με HSAM μπορούν αστραπιαία και αβίαστα να θυμηθούν τι έκαναν, τι φορούσαν ή πού βρίσκονταν οποιαδήποτε στιγμή της ζωής τους. 
Μπορούν ακόμα να θυμηθούν κάποιο γεγονός προσωπικό ή δημόσιο – π.χ. κάποια είδηση που είχε απασχολήσει την κοινή γνώμη – με φωτογραφική ακρίβεια και τρομακτική λεπτομέρεια, σχεδόν σαν να το ξαναζούν. 
Η υπερθυμησία ανακαλύφθηκε στις αρχές του 2000 και μέχρι σήμερα μόλις 60 άτομα σε όλο τον κόσμο έχουν επίσημα διαγνωσθεί με το συγκεκριμένο σύνδρομο.
Η χαμογελαστή Ρεμπέκα Σάροκ έχει μάθει πλέον 
να διαχειρίζεται την εξωπραγματική της ικανότητα 
να ταξιδεύει στον χρόνο και στις αναμνήσεις της

H Ρεμπέκα ουσιαστικά είναι ένας… ταξιδιώτης στον χρόνο, καθώς μπορεί να ανατρέξει σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή της ζωής της και να θυμηθεί τα πάντα γύρω από αυτήν. Μεγαλώνοντας, θεωρούσε ότι η ικανότητά της να ανακαλεί τις αναμνήσεις της με ανατριχιαστική λεπτομέρεια, ήταν απόλυτα φυσιολογική και πίστευε μάλιστα ότι και όλοι οι άλλοι γύρω της μπορούσαν να κάνουν το ίδιο. Μέχρι που μια μέρα οι γονείς της την φώναξαν για να παρακολουθήσουν μαζί μια τηλεοπτική εκπομπή γύρω από άτομα με HSAM.
«Ήταν 23 Ιανουαρίου του 2011. Όταν τα άτομα που φιλοξενούνταν στην εκπομπή θυμούνταν συγκεκριμένα πράγματα, οι δημοσιογράφοι το θεωρούσαν εκπληκτικό. Τότε θυμάμαι ρώτησα τους γονείς μου γιατί κάτι τέτοιο θεωρείται εκπληκτικό; Δεν είναι φυσιολογικό;». 
Οι γονείς της τής εξήγησαν ότι αυτό δεν συμβαίνει συχνά και ότι υπήρχε πιθανότητα και η ίδια να είχε το εν λόγω σύνδρομο. 
Στη συνέχεια, η οικογένεια ήρθε σε επαφή με τους επιστήμονες που αναφέρονταν στην εκπομπή, οι οποίοι υπέβαλαν στην Ρεμπέκα σε μια σειρά από εξετάσεις. Το 2013, οι ειδικοί αποφάνθηκαν ότι το κορίτσι έχει HSAM.

Στο μυαλό των ατόμων με υπερθυμησία, οι αναμνήσεις παραμένουν πάντα ζωντανές, έτοιμες να ξεδιπλώσουν εικόνες και συναισθήματα του παρελθόντος

Γιατί όμως κάποιοι γεννιούνται με υπερθυμησία; 
Η έρευνα γύρω από το σπάνιο σύνδρομο βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς πρόκειται για μια σχετικά πρόσφατη ανακάλυψη των επιστημόνων και οι άνθρωποι με HSAM είναι πολύ λίγοι. Μελέτες ωστόσο έχουν δείξει ότι το μέγεθος του κροταφικού λοβού – της περιοχής του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη μνήμη – είναι αρκετά μεγαλύτερο στα άτομα αυτά, από ότι στους… κοινούς θνητούς. Το ίδιο συμβαίνει και με τον κερκοφόρο πυρήνα, ο οποίος συνδέεται με την διαδικασία της μάθησης.

Η καταγραφή των αναμνήσεων με τόσο μεγάλη ακρίβεια και «ζωντάνια» μπορεί για τον επιστημονικό κόσμο να αποτελεί φυσικά συναρπαστικό αντικείμενο μελέτης, όμως για τους ίδιους τους ασθενείς η όλη διαδικασία δεν είναι πάντα ευχάριστη. 
Η Ρεμπέκα, για παράδειγμα, περιγράφει τον εγκέφαλό της ως μόνιμα «υπερφορτωμένο», ενώ το γεγονός ότι διαρκώς αναβιώνει καταστάσεις του παρελθόντος της προκαλεί έντονους πονοκεφάλους και αϋπνία. Η ίδια ταλαιπωρείται ακόμα από στρες και κατάθλιψη. Και αυτό γιατί η εκπληκτικά κοφτερή μνήμη της, της δίνει την αίσθηση ότι βρίσκεται μόνιμα σε μια συναισθηματικά φορτισμένη μηχανή του χρόνου.
«Αν θυμηθώ κάτι που συνέβη όταν ήμουν τριών ετών, η συναισθηματική μου απόκριση στο συγκεκριμένο γεγονός θα είναι αντίστοιχη με εκείνη ενός τρίχρονου παιδιού, παρά το γεγονός ότι είμαι πλέον ενήλικη» 
είχε δηλώσει η κοπέλα. Και είναι ακριβώς αυτός ο διχασμός μεταξύ καρδιάς και μυαλού που οδηγεί τους ασθενείς με HSAM σε σύγχυση, εκτοξεύοντας τα επίπεδα του στρες τους στα ύψη.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι αυτοί έχει να κάνει με τις δυσάρεστες αναμνήσεις τους, οι οποίες δεν απαλύνονται ποτέ στη μνήμη τους. Η Ρεμπέκα έχει πλέον μάθει να χρησιμοποιεί τις θετικές αναμνήσεις της για να υπερκαλύπτει τις αρνητικές. «Στην αρχή κάθε μήνα επιλέγω τις καλύτερες αναμνήσεις που είχα συγκεντρώσει για τον ίδιο μήνα κατά τα προηγούμενα χρόνια». Κάτι τέτοιο, κατά τα λεγόμενά της, την βοηθάει να επικεντρώνεται σε θετικές εμπειρίες και να υποβαθμίζει τις λεγόμενες «επεμβατικές αναμνήσεις» οι οποίες την ρίχνουν ψυχολογικά.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, τα άτομα με υπερθυμησία θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην έρευνα γύρω από τη λειτουργία του εγκεφάλου, προσφέροντας πολύτιμες εξηγήσεις για την αντίληψη του κόσμου από βρέφη και παιδιά μικρής ηλικίας, τα οποία δεν είναι σε θέση να επικοινωνήσουν σκέψεις, συναισθήματα και πιο περίπλοκες έννοιες. 
Κάποιοι ασθενείς ισχυρίζονται ότι μπορούν να ελέγξουν τα όνειρά τους, γεγονός που σημαίνει ότι θα μπορούσαν ενδεχομένως να συμβάλλουν στη μελέτη του ύπνου και της διαδικασίας της δημιουργίας των ονείρων.

Παρά τις δυσκολίες που συνοδεύουν το σύνδρομο του… κολλημένου δίσκου παρόλα αυτά, η Ρεμπέκα επιμένει ότι δεν θα το άλλαζε με τίποτα. «Εξαιτίας της αυτιστικής μου αυτής συμπεριφοράς, δε μου αρέσουν οι αλλαγές. Θέλω να συνεχίσω να σκέφτομαι και να αισθάνομαι με τον ίδιο τρόπο, όμως θα ήθελα να ανακαλύψω τρόπους να το αντιμετωπίζω όλο αυτό. Είμαι αυτή που γνώριζα πάντα και θέλω να παραμείνω έτσι» είχε τονίσει κατά τη συνέντευξή της η νεαρή Αυστραλή.

Thursday, 4 May 2017

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα σύννεφο που μύριζε κανέλα και μοσχοκάρυδο.

Το σύννεφο που μύριζε κανέλα και μοσχοκάρυδο: 
Είμαστε οι αναμνήσεις μας;
Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα σύννεφο που μύριζε κανέλα και μοσχοκάρυδο. Εκείνη τη μέρα το σύννεφο είχε κατέβει ασυνήθιστα χαμηλά και είχε τυλίξει σε μια αχνή ομίχλη το μικρό σπίτι που στεκόταν σε μια από τις πιο ψηλές μεριές του νησιού ατενίζοντας περήφανα το Αιγαίο. Ο βοριάς ήταν πιο δυνατός και ο ήλιος δεν το έπαιζε απλά δύσκολος αλλά είχε εξαφανιστεί εντελώς.
Κάθε μέρα εδώ και πολύ καιρό οι δυο τους, λίγο μετά το πρωινό έπαιρναν τους φιδίσιους δρόμους και περνώντας ανάμεσα από τους χρυσοκίτρινους λόφους κατέβαιναν και άραζαν στη θάλασσα με τις ώρες… όμως εκείνη τη μέρα, μετά την παρατεταμένη καλοκαιρία η ανατροπή στο σκηνικό του καιρού ήταν αναπάντεχα ανακουφιστική κι έτσι έμειναν σπίτι χωρίς κανένα παράπονο.


Να γυρίσω όμως στο σύννεφο: το σύννεφο δεν κατέβηκε μια τυχαία στιγμή αλλά ακριβώς την ώρα που εκείνη έψηνε στην παλιοκαιρισμένη κουζίνα ένα κέικ μπαχαρικών. 
Καθώς το κέικ ψηνόταν στο φούρνο, της άρεσε να παρακολουθεί την υγρή μάζα να φουσκώνει και να παίρνει μορφή μέσα στο ζεστό θάλαμο. Εκείνος κάπου έξω έπινε τον καφέ του, διάβαζε την εφημερίδα του και στιγμές στιγμές σήκωνε τα μάτια του στον ορίζοντα που άλλαζε διαρκώς καθώς ο αέρας ως αλχημιστής ανακάτευε τα διάφορα στοιχεία της γης και της θάλασσας.
Οι δυο τους ήξεραν να υπάρχουν έτσι- να είναι μαζί και την ίδια στιγμή ο καθένας μόνος του με τον άλλο παρών- είχαν αυτή την πολυτέλεια που είναι να αισθάνεσαι τόσο ασφαλής και αγαπημένος που να μπορείς να βυθίζεσαι μέσα σου ανενόχλητα εν τη παρουσία του άλλου και με την παρουσία του να διευκολύνει αυτή την κατάδυση… και να μπορείς να μένεις έτσι στον εσωτερικό σου βυθό για κάμποση ώρα…- κι αυτό έκαναν εκείνο το πρωινό.

Το σύννεφο ήρθε, ωραίο και βαμβακερό, τύλιξε το σπίτι , απορρόφησε και δέσμευσε μέσα στα υγρά του μόρια τη μυρωδιά της κανέλας και του μοσχοκάρυδου, έτσι που αν και αχνό θα έλεγες ότι ήταν τραγανό… 
Η υγρασία απογείωνε πραγματικά τη μυρωδιά των μπαχαρικών που είχε αναμιχθεί με την αλμύρα του αιγαίου, τα θυμάρια, τη ρίγανη, το βαλσαμόχορτο και ό,τι άλλο φύτρωνε στη γη του νησιού. Και έκανε αυτή τη στιγμή να χαραχτεί στη μνήμη ζωηρά και ανεξίτηλα μαζί με τα συναισθήματα που τη συνόδευαν.

Η αίσθηση της όσφρησης λένε οι επιστήμονες είναι άμεσα συνδεδεμένη με το κέντρο της μνήμης και των συναισθημάτων στον εγκέφαλό μας. 
Μια μυρωδιά είναι ικανή να μας γυρίσει πίσω στο χρόνο και να μας κάνει να αναβιώσουμε συναισθήματα ξεχασμένα. Το ξέρετε άλλωστε… αναμφίβολα έχετε τέτοιες μυρωδιές… που σας γυρίζουν πίσω στο χρόνο και σας θυμίζουν στιγμές που έχετε νιώσει ασφάλεια, ευτυχία, αγάπη, ξεγνοιασιά, θαλπωρή, οικογένεια… ακόμη και μνήμες βρεφικές…

Πολύ συχνά οι μυρωδιές αφυπνίζουν το είδος της μνήμης μας που λέγεται «συναισθηματική μνήμη», όπου αναβιώνουμε το πώς είχαμε νιώσει σε μια δεδομένη στιγμή στο παρελθόν, χαρά, θλίψη, μελαγχολία, θυμό… οποιοδήποτε συναίσθημα.
Αν το σκεφτείτε, οι άνθρωποι είμαστε ό,τι θυμόμαστε- στην πραγματικότητα η ίδια η ταυτότητά μας εξαρτάται από όλα τα γεγονότα, τους ανθρώπους και τα μέρη που μπορούμε να ανακαλέσουμε.

Όταν χάνουμε τη συναισθηματική μας μνήμη, είναι σα να χάνουμε την επαφή με κομμάτια του εαυτού μας. Έχετε προσέξει πως όσο κανείς μεγαλώνει είναι σα να μην μπορεί πια να καταλάβει τους νέους ανθρώπους- σαν να μην υπήρξε ο ίδιος νέος ποτέ; Αυτό συμβαίνει γιατί έχει χάσει τη συναισθηματική του μνήμη για τα νεανικά του χρόνια. 
Καθώς χάνουμε την συναισθηματική μας μνήμη, αρχίζουμε να χάνουμε την επαφή με τον εαυτό μας. Και εάν επιτρέψουμε στις συναισθηματικές μας αναμνήσεις να εξαφανιστούν, όπως συμβαίνει στους ασθενείς με Alzheimer, τότε θα βρούμε έναν ξένο να μας κοιτάζει στον καθρέφτη.
Πολύ συχνά, στην ψυχοθεραπεία έχω ακούσει τους ανθρώπους καθώς ανακαλούν συναισθηματικά φορτισμένες και κάποιες φορές οδυνηρές εμπειρίες να μου λένε πως δεν θα άλλαζαν τίποτα γιατί όλα όσα έζησαν και όλα όσα ένιωσαν είναι μέρος του εαυτού τους, του ανθρώπου που έγιναν. Και πως ακόμη και αν μπορούσαν να ‘σβήσουν’ από τη μνήμη τους κάποια πράγματα, δε θα το έκαναν ποτέ.

Μέσα από αυτή την οπτική, συνειδητοποιώ για άλλη μια φορά πόσο σημαντικό είναι να τιμάμε και να αγκαλιάζουμε την προσωπική μας ιστορία- τη διαδρομή που μας έχει φέρει στο σημείο που βρισκόμαστε σήμερα και η οποία φτιάχτηκε από ένα νήμα γεγονότων, ανθρώπων και συναισθημάτων. 
Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδρομής περάσαμε από μέρη και φύγαμε για αλλού, συναντήσαμε ανθρώπους και πορευτήκαμε μαζί τους για καιρό μέχρι που οι δρόμοι μας χώρισαν, ζήσαμε ανατροπές κάθε είδους και απώλειες, υπήρξαν φορές που τη χαρά τη διαδέχτηκε ο πόνος – και όλα αυτά έγιναν μέρος του ανθρώπου που είμαστε σήμερα.

Ίσως τελικά για να μπορούμε να είμαστε ολόκληροι να χρειάζεται να τα αγκαλιάσουμε όλα, να βρούμε έναν τρόπο να τα τακτοποιήσουμε και να τα χωρέσουμε έτσι που να μπορούμε να ανατρέξουμε σε αυτά και να τα ανακαλέσουμε χωρίς να μας πληγώνουν, άλλοτε για να υπενθυμίσουμε στον εαυτό μας πόσο τυχεροί είμαστε που τα έχουμε ζήσει ακόμη κι αν τέλειωσαν, άλλοτε για να θυμηθούμε πόσο δυνατοί είμαστε, άλλοτε για να διδαχθούμε από αυτά κι άλλοτε για να εκτιμήσουμε και να χαρούμε περισσότερο την παρούσα στιγμή…
****
Έλενα Καμπισοπούλου
beausillage
antikleidi

© Το χαμομηλάκι | To hamomilaki