O τρόπος που δίνουν κατάθεση τα κακοποιημένα παιδιά στην Ελλάδα πρέπει να αλλάξει

ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΛΙΓΑ ΧΡΟΝΙΑ είχε ξεσπάσει σάλος με υπόθεση παιδεραστίας στο Ρέθυμνο. Πλήθος ανήλικων αγοριών είχαν πέσει θύματα ενός προπονητή μπάσκετ, πολύ γνωστού στην τοπική κοινωνία. Όταν έσπασε το πέπλο σιωπής και άρχισαν οι καταγγελίες, δεκάδες παιδιά κλήθηκαν να καταθέσουν πολλές φορές. Ως την οριστική διαλεύκανση και την επιβολή ισοβίων στον δράστη, αυτά τα παιδιά βίωναν, ξανά και ξανά, τις τραυματικές στιγμές στα χέρια του δράστη. 

Μάλιστα, αυτό συνέβαινε κάποτε και με μη ειδικευμένους αστυνομικούς υπαλλήλους. Συνέβαινε συχνά στο κτίριο της αστυνομίας στο κέντρο της πόλης, έτσι που όλοι σχεδόν μάθαιναν ποια παιδιά είχαν κακοποιηθεί! 

Έρευνες δείχνουν πως ένα παιδί θύμα σεξουαλικής κακοποίησης μπορεί να επαναθυματοποιηθεί κατά μέσο όρο 14 φορές(!). Καλείται ξανά και ξανά, ανακαλεί, ξαναζεί και καταθέτει την τραυματική του εμπειρία μέχρι να αποδοθεί δικαιοσύνη. Μπορεί να περιμένει ακόμα και 10 χρόνια μέχρι να τελεσιδικήσει η υπόθεσή του.
Συχνά μιλάει σε ανθρώπους χωρίς καμία ευαισθησία και γνώση του ειδικού χειρισμού που απαιτεί αυτό το ανοιχτό, βαθύ τραύμα. Συχνά συναντά δυσπιστία, κακοπιστία, ειρωνεία, αδιαφορία, μομφή, απόρριψη. Η στάση ενός επαγγελματία απέναντι στο παιδί μπορεί να στηρίξει και να προστατεύσει, μπορεί και να καθοδηγήσει, να παραπλανήσει, να υπονομεύσει, να πληγώσει.
Με μία και μόνη κατάθεση, σε χώρο φιλικό στα παιδιά, σε ειδικούς, με τη χρήση κάμερας για να μπορεί η κατάθεση να αξιοποιηθεί δικονομικά, χωρίς το θύμα να καταθέτει και να ξανακατεθέτει την τραυματισμένη του ψυχή σε ανίδεους ενηλίκους.
Τι μπορεί να σημαίνουν αυτά; Τα πάντα: από τον κίνδυνο αυτοτραυματισμού, τον στιγματισμό, τη διαμόρφωση εσφαλμένης δικανικής κρίσης ως τη συσκότιση της αλήθειας για το έγκλημα. Και στο επίκεντρο πάντα το πληγωμένο παιδί: προανάκριση, κύρια ανάκριση, ακροαματική διαδικασία, πραγματογνωμοσύνη, ιατροδικαστική εξέταση. 

Ένα τρομακτικό, καφκικό σκηνικό με πρωταγωνιστή τον ανυποψίαστο και ανυπεράσπιστο ανήλικο. Μια δυσχερής και επώδυνη διαδικασία. Ένας διαρκής επανατραυματισμός του θύματος. Γιατί αυτή η κακοποίηση δεν αποκαλύπτεται εύκολα· συνήθως ο δράστης είναι μέλος της οικογένειας ή κοντά της, είναι άνθρωπος που η ίδια η οικογένεια φέρνει σε επαφή με το παιδί, λέει η Όλγα Θεμελή, καθηγήτρια Εγκληματολογικής Ψυχολογίας και συγγραφέας του συγκλονιστικού βιβλίου «Τα παιδία καταθέτει». 

 
Η Θεμελή είναι από τους πρωτεργάτες μιας άλλης πολιτικής με σκοπό την προστασία της τραυματισμένης ανηλικότητας. Πώς γίνεται αυτό; Με μία και μόνη κατάθεση, σε χώρο φιλικό στα παιδιά, σε ειδικούς, με τη χρήση κάμερας για να μπορεί η κατάθεση να αξιοποιηθεί δικονομικά, χωρίς το θύμα να καταθέτει και να ξανακατεθέτει την τραυματισμένη του ψυχή σε ανίδεους ενηλίκους.
 

Ποιο είναι, λοιπόν, το πιο τρομερό; Ότι όλο αυτό είχε θεσμοθετηθεί με ειδική δομή, τα Αυτοτελή Γραφεία Προστασίας Ανηλίκων Θυμάτων - «Σπίτι του Παιδιού» σε πέντε πόλεις. Ότι συντάχτηκε το πρώτο πρωτόκολλο δικανικής συνέντευξης ανήλικων θυμάτων. Ότι επιλέχθηκε το επιστημονικό προσωπικό (10 επιστήμονες) που θα στελεχώσει τις δομές. Ότι εκπαιδεύτηκε με χορηγία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος το σύνολο των ψυχολόγων στο καλύτερο διεθνές κέντρο εκπαίδευσης σε θέματα δικανικής εξέτασης στις ΗΠΑ. Ότι, έπειτα από σχετική έρευνα, μισθώθηκαν κατάλληλες δομές προς στέγαση. 

Όλα έτοιμα και στελεχωμένα, ωστόσο τον τελευταίο ενάμιση χρόνο η λειτουργία των δομών έχει παγώσει. Το υπουργείο Δικαιοσύνης τράβηξε χειρόφρενο στο έργο. Η αρμόδια διεύθυνση του υπουργείου ανέλαβε ένα σχεδόν έτοιμο έργο και το άφησε να βαλτώνει. Ενώ, την ίδια ώρα, τα κακοποιημένα παιδιά καταθέτουν και ξανακαταθέτουν. 

Το πόρισμα του Συνηγόρου του Πολίτη, καταπέλτης, μιλά για σοβαρές καθυστερήσεις διοικητικών διαδικασιών, αδράνεια και παραλείψεις των αρμοδίων υπηρεσιών: «Ζητείται η διερεύνηση των παραπάνω αναφερόμενων διοικητικών παραλείψεων και λαθών που οδήγησαν στην παρούσα κατάσταση, καθώς και ενδεχόμενων πειθαρχικών ευθυνών». 

Την ίδια ώρα, αντίστοιχα Σπίτια του Παιδιού λειτουργούν στο εξωτερικό εδώ και χρόνια. Στην Ισλανδία από το 1998, στη Σουηδία από το 2005, στη Νορβηγία από το 2007, στη Δανία και στη Φινλανδία από το 2011. Σκανδιναβία, θα πει κάποιος. Όμως Κροατία, Λιθουανία, Τουρκία, Πορτογαλία, Κύπρος και Βουλγαρία δεν είναι σκανδιναβικές χώρες, αλλά έχουν ή αναπτύσσουν ανάλογες δομές. 

Εδώ, το νέο επιτελικό υπουργείο επιμένει αναχρονιστικά: πολύωρες καταθέσεις σε διαφορετικές υπηρεσίες, σε ακατάλληλους χώρους, σε πρόσωπα χωρίς γνώσεις και ειδική εκπαίδευση, με σαθρό σύστημα προστασίας των προσωπικών δεδομένων των ανηλίκων. Αποτέλεσμα; Δημοσιοποίηση προσωπικών τους στοιχείων και λεπτομερειών της κακοποίησης. 

 
Κι όλα αυτά, επαναλαμβάνουμε, ενώ πλαίσιο, δομές και πρόσωπα υπάρχουν στη θέση τους από την προηγούμενη κυβέρνηση και το υπουργείο δεν τα βάζει μπροστά να δουλέψουν. Φοβόμαστε ότι δεν είναι αστοχία ή αμέλεια. Είναι επιλογή ενδεικτική των προτεραιοτήτων. Κι αυτό είναι το χειρότερο. 

 

Κωστής Παπαϊωάννου

lifo.gr

Ο σωστός τρόπος για να αρνηθείτε κάτι στο παιδί σας

Οι γονείς πολλές φορές στην καθημερινότητά τους χρησιμοποιούν τις λέξεις «όχι» ή «μη» ειδικά όταν το παιδί τους είναι απαιτητικό ή ζωηρό.

Όπως τονίζουν οι ειδικοί, υπάρχουν διάφοροι άλλοι τρόποι να αρνηθεί ο γονιός στο παιδί, χωρίς ουσιαστικά να λέει «όχι» και «μην» όλη την ώρα. Δείτε παρακάτω κάποια παραδείγματα που θα σας φανούν χρήσιμα.

«Το ξέρω ότι σου αρέσει πολύ το παγωτό αλλά αν φας πολύ δεν θα σου κάνει καλό»

Ο David Walsh, ψυχολόγος και συγγραφέας παιδικών βιβλίων προτείνει στους γονείς, αν δεν μπορούν να αρνηθούν στα παιδιά πρόχειρα φαγητά, όπως είναι το παγωτό και τα γλυκά, να δώσουν μια υγιεινή εναλλακτική είναι το γιαούρτι. Αποφύγετε την υπόσχεση του «ίσως αύριο» τονίζει ο Δρ Walsh. Άλλωστε τα μικρά παιδιά δεν μπορούν να κατανοήσουν το χρόνο πολύ καλά, γι ‘αυτό δεν έχει νόημα να τους πεις πότε ακριβώς στο μέλλον θα φάνε παγωτό. Τα περισσότερα νήπια θέλουν απλά να πάρουν αυτό που ζήτησαν γι’ αυτό και οι γονείς πρέπει ήρεμα και σταθερά να προσφέρουν το υγιεινό σνακ παρά τις διαμαρτυρίες του μικρού παιδιού. Με αυτό τον τρόπο, το παιδί σας παίρνει ακόμα μια απόλαυση, αλλά είναι η καλύτερη επιλογή.

«Το φαγητό πρέπει να το τρώμε, δεν το πετάμε»

Τα μικρά παιδιά έχουν την τάση να παίζουν με το φαγητό, επειδή μπορεί ακόμα να είναι χορτάτοι από το προηγούμενο γεύμα. Τότε το φαγητό γίνεται ένα ακόμα παιχνίδι λέει η οικογενειακή σύμβουλος Linda Shook Sorkin. Αντί να φωνάζετε στο παιδί σας που πετάει τα μακαρόνια και το τυρί στο πάτωμα, εξηγήστε του τον λόγο για τον οποίο δεν πετάμε τα φαγητά σαν να μιλάτε σε ενήλικα, σοβαρά δηλαδή. Χρησιμοποιήστε αυτή την ηρεμία και την επεξηγηματική προσέγγιση ακόμα και λίγο πριν τον ύπνο, όταν το μικρό σας αρχίζει να αναπηδά στο κρεβάτι λέγοντας, «Τα κρεβάτια είναι για ύπνο και χαλάρωση, όχι για να χοροπηδάμε.» Αλλά όταν πίνει το γάλα του χωρίς διαμαρτυρία, αναγνωρίστε την καλή συμπεριφορά και μην ξεχνάτε την επιβράβευση.

«Δεν πρέπει να γκρεμίζεις τα Legos. Άσε με να σου δείξω πώς να παίξεις»

Αν το άτακτο παιδάκι σας αποφασίσει να γκρεμίσει τον πύργο από Legos του αδερφού του δεν σημαίνει ότι αυτό είναι σημάδι ζήλιας, τουλάχιστον όχι συνειδητά εξηγεί ο Fran Walfish, συγγραφέας και ψυχολόγος. «Δεν ζηλεύει το ταλέντο του αδερφού του απλά πιστεύει ότι είναι διασκεδαστικό να το γκρεμίσει», λέει ο Δρ Walfish. Τα περισσότερα μισούν να τους λένε τι να κάνουν, κάποια μάλιστα περισσότερο από άλλα. Εξηγήστε του ότι αυτό που κάνει είναι λάθος και ρωτήστε τον αν θέλει να συμμετέχει στο παιχνίδι με την προϋπόθεση να του δείξετε.

«Χρησιμοποιούμε τη γλώσσα όχι τα χέρια μας»

Αυτό είναι μια έξυπνη προσέγγιση για αποφύγετε να πείτε την φράση «Μην χτυπάς την αδερφή σου». Ένα παιδί δεν καταλαβαίνει πόσο κακό είναι να ασκούμε βία και να χτυπάμε. Για να το περιορίσετε λοιπόν, είναι σημαντικό ασφαλώς να σταματήσετε αυτή την επίθεση και στη συνέχεια να πείτε ήρεμα «Εμείς δεν χτυπάμε όταν είμαστε θυμωμένοι.» Τις περισσότερες φορές το μικρό παιδί εκφράζει την απογοήτευσή του ή αναζητά την προσοχή. Ρωτήστε τα αδέλφια αν θέλουν να αγκαλιάσουν ο ένας τον άλλον και καλλιεργήστε την αγάπη.

«Δεν μπορώ να σε καταλάβω όταν κλαψουρίζεις. Μίλα μου κανονικά»

Ένα παιδί για να πάρει αυτό που θέλει μπορεί πολύ εύκολα να κλαψουρίσει ή να διαμαρτυρηθεί εύκολα. Αποφύγετε να πείτε την φράση «Εμείς δεν γκρινιάζουμε» ή «Οι άντρες δεν κλαίνε», αν το παιδάκι σας είναι αγόρι. Αντ ‘αυτού, ενθαρρύνετε τον/την να μιλήσει με απλά λόγια. Ο Richard Bromfield, συγγραφέας του βιβλίου How to Unspoil Your Child Fast, προτείνει «Δεν μπορώ να σε καταλάβω όταν μιλάς με παραπονιάρικη φωνή». Πείστε το να μιλήσει σε κανονικό τόνο. Ένας καλός τρόπος για να ανταποκριθεί είναι να υπάρχει συναίσθημα στα λόγια σας και να δείξετε την καλή σας διάθεσή για διάλογο.

«Μπορεί η μαμά να πάει πίσω το τηλέφωνο της; Εσύ πάρε αυτό το παιχνίδι»

Το παιδί σας μπορεί να θέλει να κρατάει το κινητό σας, αλλά αυτό δεν είναι ένα παιχνίδι. Δώστε στο παιδί σας ένα μικρό και ευχάριστο παιχνίδι, την επόμενη φορά που θα θελήσει το τηλέφωνο σας. Είναι πιο εύκολο για τα παιδιά να αντικαταστήσουν μια συμπεριφορά από το να τη σταματήσουν. Αν δεν έχετε ένα παιχνίδι μαζί σας, δοκιμάστε να δώσετε κάτι μικρό όπως ένα μπρελόκ που δεν μπορεί να προκαλέσει χάος και είναι ακίνδυνο. Μπορείτε επίσης να αξιοποιήσετε την ευκαιρία και να το μάθετε καινούργια πράγματα στο κατάστημα , όπως π.χ τα φρούτα ή τα χρώματα.

govastileto.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι