O τρόπος που δίνουν κατάθεση τα κακοποιημένα παιδιά στην Ελλάδα πρέπει να αλλάξει

ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΛΙΓΑ ΧΡΟΝΙΑ είχε ξεσπάσει σάλος με υπόθεση παιδεραστίας στο Ρέθυμνο. Πλήθος ανήλικων αγοριών είχαν πέσει θύματα ενός προπονητή μπάσκετ, πολύ γνωστού στην τοπική κοινωνία. Όταν έσπασε το πέπλο σιωπής και άρχισαν οι καταγγελίες, δεκάδες παιδιά κλήθηκαν να καταθέσουν πολλές φορές. Ως την οριστική διαλεύκανση και την επιβολή ισοβίων στον δράστη, αυτά τα παιδιά βίωναν, ξανά και ξανά, τις τραυματικές στιγμές στα χέρια του δράστη. 

Μάλιστα, αυτό συνέβαινε κάποτε και με μη ειδικευμένους αστυνομικούς υπαλλήλους. Συνέβαινε συχνά στο κτίριο της αστυνομίας στο κέντρο της πόλης, έτσι που όλοι σχεδόν μάθαιναν ποια παιδιά είχαν κακοποιηθεί! 

Έρευνες δείχνουν πως ένα παιδί θύμα σεξουαλικής κακοποίησης μπορεί να επαναθυματοποιηθεί κατά μέσο όρο 14 φορές(!). Καλείται ξανά και ξανά, ανακαλεί, ξαναζεί και καταθέτει την τραυματική του εμπειρία μέχρι να αποδοθεί δικαιοσύνη. Μπορεί να περιμένει ακόμα και 10 χρόνια μέχρι να τελεσιδικήσει η υπόθεσή του.
Συχνά μιλάει σε ανθρώπους χωρίς καμία ευαισθησία και γνώση του ειδικού χειρισμού που απαιτεί αυτό το ανοιχτό, βαθύ τραύμα. Συχνά συναντά δυσπιστία, κακοπιστία, ειρωνεία, αδιαφορία, μομφή, απόρριψη. Η στάση ενός επαγγελματία απέναντι στο παιδί μπορεί να στηρίξει και να προστατεύσει, μπορεί και να καθοδηγήσει, να παραπλανήσει, να υπονομεύσει, να πληγώσει.
Με μία και μόνη κατάθεση, σε χώρο φιλικό στα παιδιά, σε ειδικούς, με τη χρήση κάμερας για να μπορεί η κατάθεση να αξιοποιηθεί δικονομικά, χωρίς το θύμα να καταθέτει και να ξανακατεθέτει την τραυματισμένη του ψυχή σε ανίδεους ενηλίκους.
Τι μπορεί να σημαίνουν αυτά; Τα πάντα: από τον κίνδυνο αυτοτραυματισμού, τον στιγματισμό, τη διαμόρφωση εσφαλμένης δικανικής κρίσης ως τη συσκότιση της αλήθειας για το έγκλημα. Και στο επίκεντρο πάντα το πληγωμένο παιδί: προανάκριση, κύρια ανάκριση, ακροαματική διαδικασία, πραγματογνωμοσύνη, ιατροδικαστική εξέταση. 

Ένα τρομακτικό, καφκικό σκηνικό με πρωταγωνιστή τον ανυποψίαστο και ανυπεράσπιστο ανήλικο. Μια δυσχερής και επώδυνη διαδικασία. Ένας διαρκής επανατραυματισμός του θύματος. Γιατί αυτή η κακοποίηση δεν αποκαλύπτεται εύκολα· συνήθως ο δράστης είναι μέλος της οικογένειας ή κοντά της, είναι άνθρωπος που η ίδια η οικογένεια φέρνει σε επαφή με το παιδί, λέει η Όλγα Θεμελή, καθηγήτρια Εγκληματολογικής Ψυχολογίας και συγγραφέας του συγκλονιστικού βιβλίου «Τα παιδία καταθέτει». 

 
Η Θεμελή είναι από τους πρωτεργάτες μιας άλλης πολιτικής με σκοπό την προστασία της τραυματισμένης ανηλικότητας. Πώς γίνεται αυτό; Με μία και μόνη κατάθεση, σε χώρο φιλικό στα παιδιά, σε ειδικούς, με τη χρήση κάμερας για να μπορεί η κατάθεση να αξιοποιηθεί δικονομικά, χωρίς το θύμα να καταθέτει και να ξανακατεθέτει την τραυματισμένη του ψυχή σε ανίδεους ενηλίκους.
 

Ποιο είναι, λοιπόν, το πιο τρομερό; Ότι όλο αυτό είχε θεσμοθετηθεί με ειδική δομή, τα Αυτοτελή Γραφεία Προστασίας Ανηλίκων Θυμάτων - «Σπίτι του Παιδιού» σε πέντε πόλεις. Ότι συντάχτηκε το πρώτο πρωτόκολλο δικανικής συνέντευξης ανήλικων θυμάτων. Ότι επιλέχθηκε το επιστημονικό προσωπικό (10 επιστήμονες) που θα στελεχώσει τις δομές. Ότι εκπαιδεύτηκε με χορηγία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος το σύνολο των ψυχολόγων στο καλύτερο διεθνές κέντρο εκπαίδευσης σε θέματα δικανικής εξέτασης στις ΗΠΑ. Ότι, έπειτα από σχετική έρευνα, μισθώθηκαν κατάλληλες δομές προς στέγαση. 

Όλα έτοιμα και στελεχωμένα, ωστόσο τον τελευταίο ενάμιση χρόνο η λειτουργία των δομών έχει παγώσει. Το υπουργείο Δικαιοσύνης τράβηξε χειρόφρενο στο έργο. Η αρμόδια διεύθυνση του υπουργείου ανέλαβε ένα σχεδόν έτοιμο έργο και το άφησε να βαλτώνει. Ενώ, την ίδια ώρα, τα κακοποιημένα παιδιά καταθέτουν και ξανακαταθέτουν. 

Το πόρισμα του Συνηγόρου του Πολίτη, καταπέλτης, μιλά για σοβαρές καθυστερήσεις διοικητικών διαδικασιών, αδράνεια και παραλείψεις των αρμοδίων υπηρεσιών: «Ζητείται η διερεύνηση των παραπάνω αναφερόμενων διοικητικών παραλείψεων και λαθών που οδήγησαν στην παρούσα κατάσταση, καθώς και ενδεχόμενων πειθαρχικών ευθυνών». 

Την ίδια ώρα, αντίστοιχα Σπίτια του Παιδιού λειτουργούν στο εξωτερικό εδώ και χρόνια. Στην Ισλανδία από το 1998, στη Σουηδία από το 2005, στη Νορβηγία από το 2007, στη Δανία και στη Φινλανδία από το 2011. Σκανδιναβία, θα πει κάποιος. Όμως Κροατία, Λιθουανία, Τουρκία, Πορτογαλία, Κύπρος και Βουλγαρία δεν είναι σκανδιναβικές χώρες, αλλά έχουν ή αναπτύσσουν ανάλογες δομές. 

Εδώ, το νέο επιτελικό υπουργείο επιμένει αναχρονιστικά: πολύωρες καταθέσεις σε διαφορετικές υπηρεσίες, σε ακατάλληλους χώρους, σε πρόσωπα χωρίς γνώσεις και ειδική εκπαίδευση, με σαθρό σύστημα προστασίας των προσωπικών δεδομένων των ανηλίκων. Αποτέλεσμα; Δημοσιοποίηση προσωπικών τους στοιχείων και λεπτομερειών της κακοποίησης. 

 
Κι όλα αυτά, επαναλαμβάνουμε, ενώ πλαίσιο, δομές και πρόσωπα υπάρχουν στη θέση τους από την προηγούμενη κυβέρνηση και το υπουργείο δεν τα βάζει μπροστά να δουλέψουν. Φοβόμαστε ότι δεν είναι αστοχία ή αμέλεια. Είναι επιλογή ενδεικτική των προτεραιοτήτων. Κι αυτό είναι το χειρότερο. 

 

Κωστής Παπαϊωάννου

lifo.gr

Πώς η σχέση με τον πατέρα μπορεί να αλλάξει τη ζωή ενός παιδιού

Τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ξεκάθαρα ότι η ενεργή και συνεπής θετική παρουσία του πατέρα κάνει μεγάλη, θετική διαφορά στην ανάπτυξη και την κοινωνικοποίηση των παιδιών.

Όταν ασχολείσαι με τον γιο ή την κόρη σου, τους στέλνεις ένα ξεκάθαρο μήνυμα: Θέλω να είμαι ο πατέρας σου. Ενδιαφέρομαι για σένα. Απολαμβάνω την παρέα μαζί σου. Εσύ και εγώ έχουμε μία σχέση που είναι σημαντική για μένα.

Βεβαίως, το πώς συμπεριφέρεται ο πατέρας ως γονιός επιδρά σημαντικά στον τρόπο με τον οποίο κοινωνικοποιούνται τα παιδιά του. Οι μπαμπάδες που έχουν μία λογική, συνεπή, τρυφερή και συναισθηματική προσέγγιση όταν καθοδηγούν τα παιδιά τους, μεγαλώνουν παιδιά με ανεπτυγμένες ικανότητες, σωματικές, πνευματικές και συναισθηματικές. Μπαμπάδες που δεν δείχνουν αγάπη στα παιδιά τους και είναι απόμακροι ή/και αυταρχικοί μαζί τους, μεγαλώνουν παιδιά που είναι εξαρτημένα, απομονωμένα, και αγχωτικά.

Τα οφέλη της συμμετοχής του πατέρα

Η ενεργή συμμετοχή του πατέρα στη ζωή του παιδιού βελτιώνει την πνευματική και συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού. Τα παιδιά μπορούν να «δεθούν» με τους μπαμπάδες τους όσο και με τις μαμάδες. Το δέσιμο με τους γονείς παρέχει στο παιδί μία δυνατή σχέση για όλη του τη ζωή και μία ασφαλή βάση για να αντιμετωπίσει τον έξω κόσμο.

Ο ρόλος του πατέρα είναι σημαντικός και έχει βαθιά επιρροή στην κοινωνική, συναισθηματική και νοητική ανάπτυξη του παιδιού. Οι μπαμπάδες δεν πρέπει να συγκρίνονται με τις μαμάδες, ούτε να θεωρούνται «αναπληρωματικοί» της μητέρας. Οι μαμάδες και οι μπαμπάδες αλληλεπιδρούν με τα παιδιά με διαφορετικούς και μοναδικούς τρόπους. Αυτοί οι ρόλοι δεν είναι ίδιοι, ούτε εναλλασσόμενοι. Ο κάθε ένας έχει την δική του συνεισφορά.

Έρευνες καταδεικνύουν ότι τα παιδιά που μεγαλώνουν με ένα πατέρα που συμμετέχει ενεργά στη ζωή τους απολαμβάνουν πολλά οφέλη, τα οποία συνεχίζονται για όλη τους τη ζωή:

• Έχουν καλύτερες επιδόσεις στο σχολείο
• Δημιουργούν καλύτερες σχέσεις
• Έχουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση
• Όταν ενηλικιωθούν, έχουν καλύτερες δουλειές και πιο επιτυχημένες καριέρες
• Είναι συναισθηματικά πιο ώριμα και ισορροπημένα
• Έχουν λιγότερο παραβατική συμπεριφορά

Πατέρας και παιχνίδι

Οι μπαμπάδες παίζουν διαφορετικά με τα παιδιά τους, με πιο έντονες δραστηριότητες που απαιτούν μεγαλύτερη συμμετοχή του σώματος. Χρησιμοποιούν περισσότερη σωματική επαφή και αφιερώνουν περισσότερο από τον χρόνο με τα παιδιά στο παιχνίδι (κατά μέσο όρο 40% σε σχέση με 20% των μαμάδων). Οι μαμάδες συνήθως εντάσσονται αυτόματα στο επίπεδο του παιχνιδιού του παιδιού, αφήνοντας το να διευθύνει εκείνο το παιχνίδι. Αντίθετα, οι μπαμπάδες είναι πιο πιθανό να αναλάβουν αρχηγικό ρόλο στο παιχνίδι.

Ενθαρρύνουν περισσότερο την ομαδικότητα και προτρέπουν τα παιδιά να πειραματιστούν με νέα παιχνίδια, να αναπτύξουν νέες δεξιότητες, να ανταγωνιστούν, και να επεκτείνουν τα όρια των γνώσεων και των δυνατοτήτων τους. Τα παιδιά χρειάζονται και τους δύο τρόπους παιχνιδιού και αλληλεπίδρασης: χρειάζονται την ευκαιρία να κατευθύνουν και να ηγούνται εκείνα, αλλά και την ώθηση να δοκιμάσουν τις δυνατότητες τους και να τις επεκτείνουν.

Όταν οι μαμάδες νουθετούν τα παιδιά, έχουν την τάση να προσαρμόζουν την τιμωρία στην παρούσα κατάσταση του παιδιού. Ένας πατέρας είναι πιο σύνηθες να εφαρμόζει την πειθαρχία με κανόνες. Οι μαμάδες προσφέρουν στα παιδιά μεγαλύτερη ευελιξία και διατρέχουν το ρίσκο να μπουν σε διαπραγμάτευση διαρκείας. Οι μπαμπάδες προσφέρουν στα παιδιά προβλεψιμότητα, αλλά διατρέχουν το ρίσκο να γίνουν άκαμπτοι. Οι μαμάδες -συνήθως- προσφέρουν περισσότερη κατανόηση, ενώ οι μπαμπάδες περισσότερη συνέπεια.

Τι σημαίνει να συμμετέχεις ενεργά;

Ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά των μπαμπάδων που ασχολούνται ενεργά με την ανατροφή των παιδιών τους:

• Συμμετέχουν στα μικρά, καθημερινά γεγονότα της ζωής των παιδιών τους
• Δείχνουν την αδιαμφισβήτητη αγάπη τους, επικοινωνώντας με τα λόγια τους, την τρυφερότητα τους, το χαμόγελό τους και τις πράξεις τους σε κάθε παιδί πόσο μοναδικό είναι. Οι μπαμπάδες πρέπει να μεταδίδουν στα παιδιά τους το αίσθημα ότι η αγάπη τους προς αυτά είναι άνευ όρων και θα κρατήσει για πάντα, ό,τι και να γίνει.
• Στηρίζουν τα παιδιά τους – οικονομικά, συναισθηματικά, πνευματικά, πρακτικά και κοινωνικά. Είναι περήφανοι που είναι μπαμπάδες των παιδιών τους.
• Πειθαρχούν τα παιδιά τους κατάλληλα, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία και την προσωπικότητα του κάθε παιδιού. Με το να μαθαίνουν στα παιδιά τους την πειθαρχία, με αγάπη και σεβασμό, τα βοηθούν να κοινωνικοποιηθούν σωστά, με θετικό τρόπο.
• Οργανώνουν το πρόγραμμα τους με τέτοιο τρόπο ώστε τακτικά να αφιερώνουν χρόνο αποκλειστικά στα παιδιά τους: είτε για να πάνε μαζί σε ένα θέαμα (αθλητικό, καλλιτεχνικό), είτε για να διαβάσουν μαζί ένα βιβλίο, να παίξουν, να κάνουν μαζί κάποιες δουλειές ή και απλά να χαλαρώσουν και να κάνουν παρέα.
• Προσφέρουν συνέπεια και σταθερότητα στη ζωή των παιδιών τους, δημιουργώντας ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στο οποίο τα παιδιά μπορούν να βασίζονται κάθε μέρα.

Έχει σημασία ο χρόνος να είναι ποιοτικός. Η έμφαση δεν είναι μόνο στο πόσο χρόνο περνάς με το παιδί σου αλλά και στο τι κάνεις μαζί του. Όταν είστε μαζί, είναι το παιδί το κέντρο της προσοχής σου ή απλά προσπαθείς να το κρατήσεις απασχολημένο όσο εσύ ασχολείσαι με άλλα πράγματα; Κάνετε μαζί κάτι που αρέσει και στους δύο; Έχεις την απαραίτητη ενέργεια που χρειάζεσαι για τις ώρες που έχεις κανονίσει να περάσεις με τα παιδιά σου;

Εξίσου σημαντικό είναι να μην συγχέεται η προσφορά με την αγάπη. Παρόλο που, προφανώς, η παροχή κατάλληλης τροφής, ένδυσης και στέγης είναι απαραίτητα για να φροντίσει κανείς ένα παιδί, αυτό που το παιδί χρειάζεται περισσότερο από οτιδήποτε άλλο από τους γονείς του είναι η αγάπη, η ασφάλεια, το ενδιαφέρον και η υποστήριξή τους.

psychologynow.gr

aparaskevi-images.gr