Tuesday, 21 March 2023

«Μήν ἀγγίζετε!», «Μή μοῦ σκοτώσετε τό νερό.»

Μὴν ἀγγίζετε!
Ἀφῆστε αὐτὸν τὸν ὄμορφο κόσμο νὰ διαιωνίζεται
ἀνακυκλώνοντας τὸ αὔριο μὲς στὶς πηγές του ὅπως
τὸν καιρὸ ποὺ γεννήθηκα ὡς ν᾿ ἀναδύεται,
κάθε πρωί, γιὰ πρώτη φορά, μὲς
ἀπ᾿ τὶς ρόδινες γάζες τῆς γέννας του.
Σβῆστε στὸν ἥλιο τὴν κακὴ φωτιά.
Μὴ μᾶς σκοτώνετε!
Αὐτοβιογραφία (ἀποσπάσματα)
Μὴ μοῦ σκοτώσετε τὸ νερό.
Μὴ μοῦ σκοτώσετε τὰ δέντρα.
Μὴ μοῦ ξεσκίστε αὐτὲς τὶς θεῖες σελίδες ποὺ τὶς γράψανε
τ᾿ ἀσύλληπτο φῶς κι ὁ ἀσύλληπτος χρόνος
κι ὅπου σταθῶ μὲ περιβάλλουν.
Μὴ μοῦ σκοτώσετε τῆς γῆς τὸ ποίημα!...
.... 
Ἐπιστρατέψετε τὴν αἰωνιότητα,
ἀνάβοντας τὸ ἄστρο: «Ἀγάπη».
Ἐπιστρατέψετε τὴν αἰωνιόττητα, ἀνάβοντας
ψηλότερα ἀπ᾿ ὅλα, πάνω ἀπ᾿ τὸ ἕτοιμο
βάραθρο, τὸ ἄστρο: «Ἀνθρώπινο μέτωπο!»...
.... 
Σᾶς παρακαλοῦμε:
Ἀφῆστε μας τὰ πράγματα. Μὴ μᾶς τὰ καῖτε.
Ἀφῆστε τὰ ἔντομα νὰ βρίσκουνε τ᾿ ἄνθη τους.
            Νικηφόρος Βρεττάκος

Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Να βάλουμε την Ποίηση στη Ζωή των Παιδιών μας!

    Mέσα στην τεχνοκρατική κοινωνία που ζούμε, μια κοινωνία χρωματισμένη από την ψηφιακή ζωή και την τεχνολογία, η απουσία ποιητικών στοιχείων είναι φανερή. Η γλώσσα υποφέρει και η ποίηση απουσιάζει. 
    Όμως λίγοι γνωρίζουν πως τα παιδιά έχουν μια έμφυτη αγάπη στην ποίηση. Πως στον δικό τους κόσμο η ποίηση μπορεί να συνυπάρχει μαζί με άλλες δραστηριότητες και τέχνες και πως μπορεί να καλλιεργήσει τη μουσικότητα και τον ρυθμό στη ζωή τους. 
    Τα παιδιά έρχονται πολύ νωρίς σε επαφή με την ποίηση, αφού τα νανουρίσματα και τα ταχταρίσματα αποτελούν κομμάτι της. 
Η ποίηση μπορεί να γίνει ένα αποτελεσματικό εργαλείο στα χέρια του εκπαιδευτικού αλλά και του γονιού, αφού τροφοδοτεί την κατανόηση της γλώσσας και του προφορικού λόγου .

    Η ποίηση ασκεί μια γοητεία που δεν ανακαλύπτουν τα παιδιά, αφού συχνά καλούνται στις σχολικές γιορτές να μάθουν απ’ έξω κάποιο ποίημα δίχως να καταλαβαίνουν ούτε τι λένε ούτε γιατί το λένε. 
    Η ποίηση δεν χωράει στα “πρέπει”. Ούτε λειτουργεί με κανόνες και αναλύσεις δομών. Υπάρχει για να αφυπνίσει, να συγκινήσει, να διδάξει και να καλλιεργήσει. Με ένα ποίημα, ακόμα και με έναν στίχο, μπορεί ένα παιδί να γελάσει, να κλάψει, να σκεφτεί, να νιώσει καλύτερα, να κατανοήσει έννοιες, να αφουγκραστεί. Κι αυτό είναι υπέροχο, όταν το μοιραζόμαστε με τα παιδιά μας. 
    Ας μην ξεχνάμε άλλωστε και την παιδική ποίηση με όμορφα, τρυφερά ποιήματα, ικανά να κρατήσουν το ενδιαφέρον των μικρών παιδιών. Υπάρχουν πολλές ποιητικές συλλογές οι οποίες απευθύνονται σε κάθε στάδιο της ανάπτυξης των παιδιών. 
Το σίγουρο είναι πως η επαφή με την ποίηση είναι μέλημα των γονιών.

Γιατί να αγαπήσουν τα παιδιά μας την ποίηση;
Γιατί να τα φέρουμε πιο κοντά σε αυτή την τέχνη;

  • Η ποίηση μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να αγαπήσουν την ανάγνωση και την συγγραφική δράση. Η ποίηση μας μετατρέπει σε ενεργητικούς αναγνώστες.
  • Η ποίηση πάντα γεννάει συναισθήματα. Είναι ένα πολύ σημαντικό εργαλείο για την καλλιέργεια της ενσυναίσθησης.
  • Δίνει ερεθίσματα για να κατανοήσουν τα παιδιά τον κόσμο. Ένας στίχος ανοίγει ένα παράθυρο. Με ένα στίχο ξεφυτρώνουν νέες ιδέες.
  •  Έχει παιδαγωγική δύναμη, αφού ενεργοποιεί το νοητικό πεδίο.
  •  Εμπλουτίζει το λεξιλόγιο των παιδιών, τις γλωσσικές τους δεξιότητες και ενισχύει την ανάπτυξη του λόγου τους.
  • Επιτρέπει στα παιδιά να σχηματίσουν τη δική τους γνώμη και άποψη. Το ποίημα δεν είναι ένας γρίφος που πρέπει να λυθεί. Αντίθετα δίνει ανάσες ελευθερίας στην κρίση και στη σκέψη του παιδιού.
  • Ενισχύει τη φαντασία και αναπτύσσει τη μνήμη. Τα παιδιά βιώνουν τις λέξεις με τρόπο μοναδικό.
  • Βοηθάει τα παιδιά να ξεδιπλώσουν την προσωπικότητά τους και τις δυνατότητές τους.
  • Εισάγει τα παιδιά σε διαφορετικούς κόσμους, συνήθειες, ήθη, έθιμα, γλώσσες, πατρίδες.
  • Η ποίηση, όπως όλες οι τέχνες, είναι πηγή ψυχαγωγίας και χαράς.
Βάζοντας την ποίηση στη ζωή των παιδιών μας είναι σίγουρο ότι αναβαθμίζουμε την αισθητική τους αλλά και την κρίση τους. Πολλά πράγματα που δεν μπορούν να ειπωθούν είτε από το παιδί είτε από τον γονιό ξεδιπλώνονται μέσα από έναν στίχο. Πολλές έννοιες και αξίες γίνονται περισσότερο κατανοητές με τη δυναμική ενός στίχου. 

Διαβάστε μαζί με τα παιδιά σας κι ανακαλύψτε μαζί τους την ύπαρξη, τη χαρά, την αισθητική, την ίδια τη ζωή! Με ένα ποίημα αγκαλιά. Με έναν στοχασμό.

Τ' όνειρο του παιδιού είναι η ειρήνη
το όνειρο της μάνας είναι η ειρήνη
τα λόγια της αγάπης κάτω από τα δέντρα είναι η ειρήνη
Ο πατέρας που γυρνάει από τ’ απόβραδο 
μ’ ένα φαρδύ χαμόγελο στα μάτια, 
με ένα ζεμπίλι στα χέρια του γεμάτο φρούτα… 
είναι η ειρήνη
Γ. Ρίτσος.
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Εαρινό (Της ζωής το ξανάνιωμα)

Η Κόρη κερνάει από πορφυρούς κυάθους
απόσταγμα απ΄ αγιόκλημα
και άρωμα γαζίας αιθέριας.
Η Μάνα Γη σε ευωχία χλοάζουσα
απλώνει μιαν αγκαλιά φιλόστοργη
και γλυκοανθισμένη.
William McTaggart Spring (1864)
Η ροδίτσα σαλεύει,
ανοίγει δειλά τα πρώτα της ματάκια
και κρατεί το κόκκινο χρώμα του λιόφωτου
για τα κάρπιμα άνθια της.
Χεράκια πράσινα αγκαλιάζουν τον πλάτανο
που κράτησε ζωντανή την καρδιά του
αμέλγοντας υπόγεια νάματα.

Καταπράσινες περδικούλες σκαλωμένες στα βράχια,
κρατάνε το ίσο
σε μεταμεσονύχτια αγρυπνιά μέσα σε κήπο,
— ανάστροφες θύμησες οσφραντικές —,
τότε π’ ακούς τις ανεπαίσθητες εκρήξεις των χυμών,
της ζωής το ξανάνιωμα,
ν’ ανασταίνει τα ριζοβόλα πλάσματα.

Βασιλική Π. Δεδούση

Monday, 20 March 2023

Η παρακμή του Ελεύθερου Παιχνιδιού...

... και η σχέση της με την άνοδο των ψυχικών διαταραχών στα παιδιά

    Η μείωση του ελεύθερου παιχνιδιού έχει συμβάλει στην ύφεση της αίσθησης του ελέγχου και των εσωτερικών στόχων και στην άνοδο του άγχους και της κατάθλιψης

    Η ελευθερία των παιδιών να παίξουν και να εξερευνήσουν από μόνα τους, ανεξάρτητα από την άμεση καθοδήγηση και την κατεύθυνση των ενηλίκων, έχει μειωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Το ελεύθερο παιχνίδι και η εξερεύνηση είναι, ιστορικά, ο τρόπος με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν να λύνουν τα προβλήματά τους, να ελέγχουν τις ζωές τους, να αναπτύσσουν τα δικά τους συμφέροντα και να γίνουν υπεύθυνα για την επιδίωξη των δικών τους συμφερόντων. 
    Στην πραγματικότητα, το παιχνίδι, εξ ορισμού, είναι δραστηριότητα που ελέγχεται και διευθύνεται από τους παίκτες και το παιχνίδι, εξ ορισμού, απευθύνεται προς τους εσωτερικούς και όχι τους εξωγενείς στόχους.

    Στερώντας από τα παιδιά τις ευκαιρίες να παίξουν μόνα τους, μακριά από την άμεση εποπτεία και τον έλεγχο των ενηλίκων, τους στερούμε τις ευκαιρίες για να μάθουν πώς να παίρνουν τον έλεγχο της δικής τους ζωής.

    Μπορεί να νομίζουμε ότι τα προστατεύουμε, αλλά στην πραγματικότητα μειώνουμε τη χαρά τους, μειώνοντας την αίσθηση του αυτοελέγχου, εμποδίζοντάς τα να ανακαλύψουν και να εξερευνήσουν πιθανότητες που θα τους ικανοποιούσαν και αυξάνοντας τις πιθανότητες να υποφέρουν από άγχος, κατάθλιψη και άλλες διαταραχές.

Η καταναγκαστική εκπαίδευση στερεί από τους νέους τον προσωπικό έλεγχο και τους κατευθύνει προς τους εξωγενείς στόχους, προωθώντας το άγχος και την κατάθλιψη


    Κατά την διάρκεια του ίδιου μισού αιώνα ή περισσότερο, όταν και το ελεύθερο παιχνίδι έχει μειωθεί, αυξάνονται συνεχώς οι ώρες του σχολείου και οι σχολικές δραστηριότητες (όπως τα μαθήματα εκτός σχολείου και τα σπορ που ελέγχονται από τους ενήλικες). 
    Τα παιδιά σήμερα ξοδεύουν περισσότερες ώρες την ημέρα, ημέρες το χρόνο και χρόνια της ζωής τους στο σχολείο από ό,τι ποτέ πριν. Δίνεται περισσότερο βάρος από ποτέ στις εξετάσεις και στους βαθμούς. 
    Έξω από το σχολείο, τα παιδιά περνούν περισσότερο χρόνο από ποτέ σε περιβάλλοντα στα οποία κατευθύνονται, προστατεύονται, τροφοδοτούνται, κατατάσσονται, κρίνονται και επιβραβεύονται από τους ενήλικες. 
Σε όλα αυτά τα περιβάλλοντα οι ενήλικες έχουν τον έλεγχο, όχι τα παιδιά.
Στο σχολείο, τα παιδιά μαθαίνουν γρήγορα ότι δεν υπολογίζονται οι δικές τους επιλογές δραστηριοτήτων και οι δικές τους υπεύθυνες αποφάσεις. Αυτό που έχει σημασία είναι οι επιλογές και οι αποφάσεις των καθηγητών. 
Οι εκπαιδευτικοί δεν είναι εντελώς προβλέψιμοι: 
μπορεί οι μαθητές να μελετούν σκληρά αλλά να πάρουν ένα άσχημο βαθμό επειδή δεν καταλάβαν τι ακριβώς ο ήθελε δάσκαλος να διαβάσουν ή δεν μάντεψαν σωστά τι ερωτήσεις θα έκανε. 

    Στα μυαλά της μεγάλης πλειοψηφίας των μαθητών, ο στόχος δεν είναι η επάρκεια, αλλά οι καλοί βαθμοί. 
Με δεδομένη την επιλογή μεταξύ της πραγματικής μάθησης ενός θέματος και της αριστείας, η μεγάλη πλειοψηφία των μαθητών, χωρίς δισταγμό, θα επιλέξει το τελευταίο.

    Αυτό είναι αλήθεια σε κάθε στάδιο της εκπαιδευτικής διαδικασίας, τουλάχιστον μέχρι το επίπεδο των μεταπτυχιακών σπουδών. Αυτό δεν είναι σφάλμα των φοιτητών, αλλά δικό μας λάθος. Το έχουμε δημιουργήσει με αυτόν τον τρόπο. Το σύστημα του συνεχούς ελέγχου και της αξιολόγησης στο σχολείο, η οποία γίνεται όλο και πιο έντονη με κάθε χρόνο που περνάει, είναι ένα σύστημα που αντικαθιστά πολύ καθαρά τις εξωγενείς ανταμοιβές και τους στόχους για τους αντίστοιχους εσωτερικούς. Είναι σχεδόν σχεδιασμένο για να παράγει άγχος και κατάθλιψη. 

Το σχολείο είναι επίσης ένα μέρος όπου τα παιδιά έχουν ελάχιστη επιλογή σχετικά με ποια πρόσωπα μπορούν να σχετιστούν.     Καθοδηγούνται να βρίσκονται σε χώρους που είναι γεμάτοι με άλλα παιδιά που δεν επέλεξαν και πρέπει να περάσουν ένα μεγάλο μέρος της κάθε σχολικής ημέρας εκεί. Στο ελεύθερο παιχνίδι, τα παιδιά που αισθάνονται παρενόχληση ή εκφοβισμό μπορούν να φύγουν και να βρούν άλλη ομάδα που είναι πιο συμβατή, όμως στο σχολείο δεν μπορούν. Αν οι νταήδες είναι άλλοι μαθητές ή καθηγητές (που είναι πάρα πολύ κοινό), το παιδί δεν έχει συνήθως καμία επιλογή παρά να αντιμετωπίζει καθημερινά τα εν λόγω πρόσωπα.

Τα αποτελέσματα είναι, μερικές φορές, καταστροφικά.
    Πριν από μερικά χρόνια, ερευνητές διεξήγαγαν μια μελέτη για να μετρήσουν την ευτυχία και τη δυστυχία σε μαθητές των δημόσιων σχολείων [6]. Κάθε ένας από τους 828 συμμετέχοντες, προερχόμενοι από 33 διαφορετικά σχολεία σε 12 διαφορετικές κοινότητες σε ολόκληρη τη χώρα, φορούσε ένα ειδικό ρολόι για μια εβδομάδα, προγραμματισμένο να ειδοποιεί μέσω ενός σήματος σε τυχαίες χρονικές στιγμές από τις 07.30 το πρωί ως τις 22:30. Κάθε φορά που το σήμα ακουγόταν οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν ένα ερωτηματολόγιο δείχνοντας πού ήταν, τι έκαναν, και πόσο ευτυχισμένοι ή δυστυχισμένοι ήταν εκείνη τη στιγμή.

    Τα χαμηλότερα επίπεδα της ευτυχίας, με μεγάλη διαφορά (και αυτό δεν είναι έκπληξη) παρουσιάστηκαν όταν τα παιδιά ήταν στο σχολείο και τα υψηλότερα επίπεδα σημειώθηκαν όταν ήταν έξω από το σχολείο και συνομιλούσαν ή έπαιζαν με τους φίλους τους. Ο χρόνος που δαπανούσαν με τους γονείς παρουσιάστηκε στο μέσο του διαστήματος. 
Ο μέσος όρος της ευτυχίας αυξανόταν τα Σαββατοκύριακα, αλλά στη συνέχεια έπεφτε αργά την Κυριακή το απόγευμα μέχρι το βράδυ, εν αναμονή της ερχόμενης εβδομάδας.

Ως κοινωνία έχουμε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα παιδιά πρέπει να περάσουν ένα μεγάλο διάστημα του χρόνου τους στο ίδιο περιβάλλον, στο οποίο δεν θέλουν να βρίσκονται. Το κόστος αυτής της πεποίθησης, όπως μετράται από την ευτυχία και την ψυχική υγεία των παιδιών μας, είναι τεράστιο.

Είναι ώρα να επανεξετάσουμε την εκπαίδευση.
Υπάρχει ένας άλλος τρόπος

    Όποιος κοιτάζει με ειλικρίνεια τις εμπειρίες των μαθητών στο δημοκρατικό μοντέλο του σχολείου Sudbury, όπου επικρατεί η ελευθερία, το παιχνίδι και η αυτο-κατευθυνόμενη εξερεύνηση, ξέρει ότι υπάρχει και άλλος τρόπος. Δεν χρειάζεται να τρελαίνουμε τα παιδιά για να εκπαιδευθούν. Οι νέοι εκπαιδεύουν τους εαυτούς τους έχοντας ελευθερία και ευκαιρίες, χωρίς καταναγκασμό. Και το κάνουν με χαρά και κατά τη διαδικασία αυτή αναπτύσσουν εσωτερικές αξίες, προσωπικό αυτοέλεγχο και συναισθηματική ευεξία. 
Ίσως έφτασε η ώρα για την κοινωνία να αντικρίσει ειλικρινά την κατάσταση.

ολόκληρο το έρθρο εδώ
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

© Το χαμομηλάκι | To hamomilaki