«Ήμουν κι εγώ εκεί… ναι, επέζησα…»

«Ήμουν κι εγώ εκεί… ναι, επέζησα… όχι, δεν θυμάμαι … τι να σου πω… θέλω να ξεχάσω»

    Δεν επαρκούν οι συγγνώμες στις οικογένειες των άδικα σκοτωμένων, ούτε οι συγγνώμες και τα τρισάγια στη μνήμη τους. Χρειάζονται πολλές, πάρα πολλές και σε εμάς που έχουμε χάσει τον ύπνο, την ησυχία, τη ψυχή μας αλλά κυρίως σ’ εκείνους που επέζησαν και ούτε αντέχουν να θυμούνται μα ούτε βρίσκουν το κουράγιο να κοιτάξουν μπροστά.

    Οι πόλεμοι, οι γενοκτονίες, οι φυσικές καταστροφές, τα δυστυχήματα σε μέσα μεταφοράς, οι μαζικές απολύσεις συνθέτουν το πλαίσιο και είναι οι αιτίες για τη δημιουργία μετατραυματικού άγχους σε όσους κατάφεραν να επιβιώσουν απ’ αυτές.

    Το φαινόμενο άρχισε να μελετάται και να κατονομάζεται πολλές δεκαετίες πριν, στα φαινόμενα έντονων κρίσεων πανικού των επιζώντων στρατιωτών από τον πόλεμο του Βιετνάμ, των επιζώντων του Ολοκαυτώματος αλλά και των ανθρώπων που κατάφεραν να κρατήσουν τη δουλειά τους μετά από τις μαζικές απολύσεις σε εταιρείες και επιχειρήσεις τις τελευταίες δεκαετίες.

    Τα συναισθήματα των ανθρώπων αυτών ήταν και είναι ανάμεικτα. Την αρχική τους ανακούφιση διαδέχονται οι τύψεις για το ότι οι ίδιοι τα κατάφεραν και οι διπλανοί τους όχι, η ενοχή για το ότι μες στον πανικό της στιγμής, δεν κατάφεραν να τους δώσουν ένα χέρι βοηθείας, η αμηχανία να αντικρίσουν τους συγγενείς των θυμάτων, η τρομακτική ανασφάλεια για το σήμερα και ο διαρκής φόβος για το μέλλον.

    Μετά τα πρώτα δάκρυα χαράς και τις αγκαλιές με τους αγαπημένους τους επιζητούν τη σιωπή και την αφάνεια, δεν αντέχουν να θεωρούνται οι τυχεροί της καταστροφής.

    Χρειάζονται οι ίδιοι και οι οικογένειές τους επαγγελματική ψυχολογική υποστήριξη που πρέπει να τους προσφερθεί αφειδώς είτε πρόκειται για το οργανωμένα ανοργάνωτο κράτος είτε από οποιονδήποτε άλλον υπαίτιο.

    Λίγο πριν, στην ουρά του ταμείου του μικρού μαγαζιού της γειτονιάς, μια υπερήλικη κυρία έσκυψε για να μου πει εμπιστευτικά «Μετά απ’ το κακό στα Τέμπη ο εγγονός μου έρχεται και κοιμάται μαζί μου τα βράδια, για να μη φοβάμαι…για να ξέρω ότι γύρισε και είναι καλά…»

    Κανείς απολύτως δεν χρειάζεται να ζει με ανησυχία και φόβο για τα χειρότερα που μπορεί να συμβούν. Για κανένα λόγο.

Κυρίως όταν οι αιτίες οφείλονται στην έλλειψη πρόνοιας και ασφάλειας.

Της ψυχολόγου Ακριβής Κονιδάρη

kamini.gr

Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Η ενοχή ως μέσο ελέγχου των παιδιών

Η ενοχή στα παιδιά – Αρνητικές συνέπειες στη ψυχοσύνθεσή τους…

Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν νιώσει ενοχή και γνωρίζουν ότι δεν είναι κάτι ευχάριστο. Η ενοχή είναι ένα από τα πιο δυνατά συναισθήματα και συνδέεται άμεσα με τη συνείδηση μας. 

Μπορεί να κατευθύνει τη συμπεριφορά μας, να επηρεάζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τον κόσμο γύρω μας. 

Σύμφωνα με τον ορισμό της, η ενοχή δημιουργείται όταν έχουμε πράξει κάτι λάθος. 

Καμιά φορά όμως μπορεί να αισθανόμαστε ένοχοι ακόμα και αν δεν έχουμε διαπράξει κάποια παράβαση – αυτού του είδους η ενοχή κατευθύνεται από ψυχολογικά αίτια, έχει ψυχολογικό αντίκτυπο στο μυαλό του ατόμου και σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να προκληθεί εσκεμμένα από τρίτους.

Για ποιους λόγους όμως θα επιλέγαμε να δημιουργήσουμε ενοχή σε κάποιον και ιδιαίτερα σε ένα παιδί; H ενοχή είναι αναμφισβήτητα ένα ισχυρό συναίσθημα και αρκετά συχνά μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο πίεσης ή χειραγώγησης, ακόμα και ως εργαλείο ανατροφής στην περίπτωση των παιδιών.

Οι γονείς που προκαλούν ενοχή στα παιδιά προσπαθούν να επηρεάσουν τη συμπεριφορά του παιδιού με ψυχολογικά μέσα και όχι από την άμεση ρύθμιση και θέσπιση ορίων. Ουσιαστικά κάνουν χρήση της ενοχής για να νιώσει το παιδί άσχημα πιστεύοντας ότι είναι ο καλύτερος τρόπος για να ελέγξουν την συμπεριφορά του. 

Για παράδειγμα, ο γονιός μπορεί να υπενθυμίζει στο παιδί πόσες προσπάθειες και θυσίες κάνει για αυτό ή να δείχνει πόσο ντροπιασμένο τον κάνει να νιώθει η συμπεριφορά του παιδιού. Τις περισσότερες φορές αυτού του είδους η χειραγώγηση και ο τρόπος διαπαιδαγώγησης χρησιμοποιείται από τους γονείς που νιώθουν εξαντλημένοι και αδύναμοι από την προσπάθεια θέσπισης ορίων.

Ποιες είναι οι επιπτώσεις της ενοχής στα παιδιά;

Σίγουρα οι γονείς που χρησιμοποιούν την ενοχή ως μέσο ελέγχου, δεν έχουν αρνητικές προθέσεις και σε καμία περίπτωση δεν θα ήθελαν να προκαλέσουν συναισθηματική βλάβη στο παιδί τους. Η ενοχή όμως έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί τόσο εσωτερικά προβλήματα στη ψυχοσύνθεση των παιδιών, όσο και κοινωνικά προβλήματα που συνοδεύουν το παιδί στην ενήλικη ζωή.

Όποια και αν είναι η πρόθεση των γονιών ή των ενηλίκων που ενισχύουν το αίσθημα της ενοχής στα παιδιά, μόνο αρνητικές επιπτώσεις μπορούν να επιτύχουν. Οι έρευνες έχουν δείξει ότι η ενοχή στα παιδιά συνδέεται με κρίσεις πανικού, εσωστρέφεια, διαταραχές ύπνου όπως αϋπνία, ντροπή, έλλειψη πρωτοβουλίας και απώλεια της αυτοεκτίμησης.

Σε οποιαδήποτε ηλικιακή ομάδα παιδιών, όταν χρησιμοποιείται η ενοχή ως μέθοδος ελέγχου για να ενεργούν και να συμπεριφέρονται όπως θα θέλαμε, ή για να αισθανθούν άσχημα για κάτι που έχουν ήδη κάνει, αυτό που ουσιαστικά κάνουμε είναι να δημιουργούμε ένα υποσυνείδητο άγχος στα παιδιά που κατακλύζει τη σκέψη τους. Παρόλο που η χρήση της ενοχής μπορεί να έχει ένα προσωρινό γρήγορο αποτέλεσμα σε μια συμπεριφορά του παιδιού που ίσως δεν είναι αποδεκτή, το παιδί θα εσωτερικεύσει την ενοχή και γρήγορα θα τη μετατρέψει σε άγχος.

Σκεφτείτε για λίγο το εξής απλό παράδειγμα του “σε κάνω να αισθανθείς άσχημα για να πάρω αυτό που θέλω”. 

Μια μαμά παρακαλάει το τρίχρονο κοριτσάκι της για να της δώσει ένα φιλάκι. Αλλά το κοριτσάκι είναι απασχολημένο και δεν της δίνει σημασία. Τότε η μαμά προσποιείται ότι κλαίει έτσι ώστε να κάνει το παιδί να αισθανθεί άσχημα και να πάρει το φιλάκι που τόσο λαχταράει. Αυτό που μπορεί να μοιάζει αθώο και ακίνδυνο στη μαμά, στο παιδί γεννάει κάτι τελείως διαφορετικό. Το κοριτσάκι δημιουργεί μια υψηλή αίσθηση άγχους στο μυαλό του και ταυτόχρονα αυτό που μαθαίνει είναι ότι δεν έχει άλλη επιλογή όταν κάποιος επιζητά την προσοχή της κατά αυτόν τον τρόπο. Προκειμένου να αποφύγει να κάνει κάποιον να αισθανθεί άσχημα, μαθαίνει να ενδίδει σε τέτοιου είδους ψυχολογικές πιέσεις – μια συμπεριφορά που μπορεί να υιοθετηθεί και στη μετέπειτα ζωή της.

Η ανατροφή των παιδιών είναι σίγουρα μεγάλη πρόκληση για τους γονείς. Αυτό που θα πρέπει να θυμούνται και να κατανοούν οι γονείς είναι ότι αυτά που λένε και κάνουν, επηρεάζουν τα παιδιά όχι μόνο στο τώρα, αλλά και σε όλη τη μετέπειτα ενήλικη ζωή τους. Η διαπαιδαγώγηση και η ανατροφή των παιδιών, δεν αφορά μόνο τη διασφάλιση της σωστής διατροφής, της ασφάλειας και της σωστής συμπεριφοράς του παιδιού. Αφορά και τη φροντίδα των συναισθημάτων του. Οι γονείς σε όλη την προσπάθεια που κάνουν για να μεγαλώσουν ένα υγιές παιδί, θα πρέπει να φροντίζουν και να εγγυώνται τη συναισθηματική του ισορροπία.

Αντί επομένως οι γονείς να χρησιμοποιούν την ενοχή ως εργαλείο ελέγχου, θα πρέπει να προσπαθήσουν με επιμονή και υπομονή να θέσουν όρια στη συμπεριφορά των παιδιών. Τα όρια, όσο περίεργο και αν ακούγεται, τα παιδιά τα επιζητούν και τα έχουν ανάγκη. Είναι ο μόνος τρόπος για να αποκτήσουν το αίσθημα της ασφάλειας και του σωστού προσανατολισμού χωρίς να διαταράσσεται η ψυχική τους ισορροπία.

Ελένη Σίγκου

parentshelp.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Μητρικές ενοχές: Η σιωπηλή επιδημία

Οι μητρικές ενοχές είναι ένα σημείο των καιρών και πάρει τη μορφή επιδημίας

Δεν υπάρχει κανείς πάνω σε αυτή τη γη που να προσπαθεί τόσο σκληρά, όσο μια μαμά.. Παρ' όλη όμως τη σκληρή προσπάθεια δεν υπάρχει και καμία μαμά που να μην υποφέρει από το γνωστό μητρικό ενοχικό σύνδρομο, ευρύτερα γνωστό και ως GΜS (guilty mom syndrome). 

Και, αν πιστέψουμε τους ψυχολόγους, το σύνδρομο αυτό οφείλεται στις εξιδανικευμένες εικόνες που έχουμε στο μυαλό μας, για το τι σημαίνει να είναι μια γυναίκα καλή μητέρα.

Οι κοινωνιολόγοι πάλι θεωρούν τις μητρικές ενοχές «μολυσμένο» χρόνο. Θεωρούν ότι οι ενοχές λειτουργούν ως «συναισθηματική φορολογία» που πληρώνει κάθε μητέρα, όταν φεύγει για την δουλειά ή επιβάλλει στα παιδιά να κάτσουν μπροστά στην τηλεόραση. Με άλλα λόγια, οι ενοχές λειτουργούν σαν μια πληρωμή τελών που τους δίνει το εξιτήριο για τις δικές τους δραστηριότητες.

Μητρικές ενοχές. Μια απόλυτα σύγχρονη ασθένεια.
Ε, ναι οι μητρικές ενοχές αποτελούν την απόλυτα μοντέρνα «ασθένεια», αν μπορεί κανείς να τη χαρακτηρίσει έτσι. Και αυτό, σύμφωνα με τον διακεκριμένο ψυχολόγο και συγγραφέα Robin Grille, αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι όλοι πλέον έχουμε περάσει ώρες διαβάζοντας σωρούς βιβλίων αυτο-βοήθειας.

Στο βιβλίο του Parenting for a Peaceful World, ο δόκτωρ Grille, μας υπενθυμίζει ότι είμαστε η πρώτη γενιά που γνωρίζουμε «τι να μην κάνουμε ως γονείς, επειδή το έκαναν οι γονείς μας». Βέβαια κάποια στιγμή και, ενώ πιστεύουμε ότι τα κάνουμε όλα σωστά, σίγουρα θα αναρωτηθούμε τι θα πει αύριο το παιδί μας στον δικό του ψυχοθεραπευτή!!!

Έχω τύψεις ή ενοχές επειδή είμαι κακή μαμά;
Σύμφωνα με τον δόκτωρ Robin Grille, οι ενοχές και οι τύψεις είναι δύο πολύ διαφορετικά πράγματα. Οι τύψεις είναι η συναισθηματική κατάσταση που βιώνουμε όταν έχουμε κάνει κακό και έχουμε βλάψει με τα λόγια ή τις ενέργειές μας έναν ή άλλους ανθρώπους. Μιλάμε για ένα κακό το οποίο υφίσταται, είναι γεγονός αληθινό και έχει προκαλέσει αρνητικές συνέπειες.
Τύψεις μπορεί να νοιώθει εκείνος που έδωσε μία ψευδή κατάθεση και καταδίκασε έναν αθώο, ή εκείνος που χτύπησε με το αυτοκίνητό του κάποιον και τον παράτησε αβοήθητο. Οι τύψεις αφορούν ένα πραγματικό κακό για το οποίο ευθυνόμαστε απόλυτα.

Οι ενοχές από την άλλη, δεν υπονοούν ότι το άτομο που τις νοιώθει, έχει φταίξει και εκείνο υποχρεωτικά, ούτε ότι αυτό που έχει πράξει κάποιος είναι κακό. Η ενοχή δε συνδέεται πάντα με τη δική μας υπαιτιότητα, αλλά με τη χαμηλή μας αυτοεκτίμηση. Αυτό δηλαδή το συναίσθημα που πολλές φορές διακατέχει το ενοχικό άτομο, αλλά και από το σύστημα αξιών που έχουμε και το οποίο συνδέεται με τον τρόπο που έχουμε μεγαλώσει αλλά και πόσο υγιής και συναισθηματικά επαρκής ήταν η σχέση με τους γονείς μας. 
Ενοχή μπορεί να νοιώσει μια μαμά γιατί ξέχασε να πάρει το βιβλίο που της είχε ζητήσει η μικρή της κόρη για το σχολείο, ή γιατί έκαψε το φαγητό, αλλά τύψεις, όχι δα! 
Η ενοχή συνήθως απορρέει από την πεποίθηση μας, ότι πάντα πρέπει να είμαστε διαθέσιμες και να δίνουμε τα πάντα στα παιδιά μας! Αυτή η στάση ζωής οφείλεται στην ανάγκη του ενοχικού ατόμου να νοιώσει και να δεχτεί αγάπη, επειδή πιστεύει ότι μόνο έτσι θα την αξίζει.

Πηγή της ενοχικής αυτής στάσης είναι τα πρώιμα παιδικά βιώματα, όταν το παιδί ένοιωθε ότι έπαιρνε αγάπη μόνο όταν ανταποκρινόταν στις προσδοκίες των γονιών. Αυτό καλλιέργησε μέσα του την πεποίθηση ότι η αξία δεν είναι κάτι που υπάρχει μέσα του, αλλά βρίσκεται στην εμφάνιση, στις επιτυχίες, στην ικανότητα εκπλήρωσης των προσδοκιών των άλλων. Η νοσηρά ενοχική συμπεριφορά καλλιεργείται από το φόβο του ότι θα πάψουν οι άλλοι να αγαπούν και μας οδηγεί στην υιοθέτηση λανθασμένων συμπεριφορών και αντιλήψεων.

Λοιπόν, τι μας κάνει καλές μαμάδες;
Ως μητέρα μπορεί να έχετε κάνει πολλά λάθη. Να είχατε νεύρα με τα παιδιά, να τους φωνάζατε συχνά, να ξεχνάγατε να κάνετε πράγματα γι’ αυτά, αλλά αν στηρίζατε την προσωπική σας αυτοεκτίμηση σε αυτό, τότε θα υπήρχε μάλλον πρόβλημα. 
Σύμφωνα με τον δόκτωρα Grille, το πρώτο βήμα που θα πρέπει να κάνουμε για να εξαφανίσουμε τις ενοχές μας, είναι να επαναπροσδιορίσουμε τι σημαίνει καλή μητέρα. 
Καλή μαμά δε σημαίνει αλάνθαστη μαμά. 
Καλή μαμά είναι εκείνη που αναγνωρίζει τα λάθη της, τις αδυναμίες της, εκείνη που διαθέτει ενσυναίσθηση και είναι αρκετά… ταπεινή, ώστε να ζητάει συγγνώμη από τα παιδιά της. 
Καλή μαμά είναι εκείνη που είναι πάντα πρόθυμη να αναπτυχθεί προσωπικά, να μάθει καινούρια πράγματα και να επουλώσει τις πληγές των παιδιών της, αν αυτό χρειαστεί. 
Και δεν μπορούμε να βασανιζόμαστε πάντα από την παγίδα της τελειότητας. 
Αργά ή γρήγορα ...

Είναι τρελοί αυτοί οι... γονείς - Τα πάντα για το παιδί

ΛΟΝΔΙΝΟ. Ακροβατώντας πάνω σε ένα τεντωμένο σκοινί, μεταξύ ακραίων συμπεριφορών οι γονείς της μεσαίας τάξης στη Βρετανία καταφεύγουν σε όλο και πιο παράλογα μέτρα για χάρη των παιδιών τους!
Το θέμα έρχεται στην επικαιρότητα μέσα από το βιβλίο των Μεγκ Σόντερς και Άννι Άσγουορθ «Η τρέλα των σύγχρονων οικογενειών», στο οποίο οι συγγραφείς κάνουν λόγο για γονείς μορφωμένους στην πλειονότητά τους, αποφασισμένους ταυτόχρονα να ξεχωρίσουν σε κάθε τομέα και οι οποίοι δεν διστάζουν να υιοθετήσουν γελοίες συμπεριφορές για το καλό, όπως πιστεύουν, των βλασταριών τους.

Τα πάντα για το παιδί...

Ανάμεσα στα παραδείγματα που βρίθουν στο βιβλίο, είναι η περίπτωση μητέρων που κάνουν πρόβες στο σπίτι για τη σχολική εκδήλωση των παιδιών τους, γονείς γενικότερα που τρέχουν πίσω από το σχολικό λεωφορείο ακολουθώντας το μέχρι τη Γαλλία, μήπως και κάτι κακό συμβεί στα παιδιά τους, παίζουν ξένους ραδιοφωνικούς σταθμούς στα υπνοδωμάτια των παιδιών τους την ώρα που αυτά κοιμούνται για να τα διευκολύνουν στην εκμάθηση ξένων γλωσσών ή τους γράφουν τις εργασίες, κάνοντας αυθεντικά λάθη για να φανούν αληθινές.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση πατέρα ο οποίος ομολογεί ότι πέρασε ολόκληρες νύχτες σβήνοντας και γράφοντας το ωρολόγιο πρόγραμμα της κόρης του, προσπαθώντας να μιμηθεί το γραφικό της χαρακτήρα.

Παρόμοια κατάσταση επικρατεί και στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου οι γονείς της μεσαίας τάξης είναι εξίσου αποφασισμένοι να κάνουν τα πάντα, προκειμένου να δώσουν στα παιδιά τους μια αφετηρία που θα τα οδηγήσει σε καλύτερους βαθμούς, καλύτερα κολέγια, καλύτερο μέλλον.

Οι συγγραφείς σκιτσάρουν με ελαφρότητα συγκεκριμένους, ανησυχητικά αναγνωρίσιμους, τύπους γονέων και γενικώς επιθυμούν να ενθαρρύνουν τους γονείς να κάνουν ένα βήμα πίσω και να γελάσουν με την ίδια τους τη συμπεριφορά.

Περιγράφουν τη «μαμά-ελικόπτερο» που δεν αφήνει ποτέ τα παιδιά της να χαθούν από το οπτικό της πεδίο, τον «συναισθηματικό μπαμπά» που κολλάει δίπλα στο γιο του, ακόμη κι όταν παίζει στο μίνι-ράγκμπι, ενώ η οίκο-μαμά ταΐζει τα παιδιά με βιοδυναμικές τροφές και οργανικά μανιτάρια.

Μεταξύ αγωνίας και ενοχής

Οι συγγραφείς θεωρούν ότι οι Βρετανοί γονείς ζουν σε καθεστώς μόνιμης αγωνίας και ενοχής μήπως και κάνουν κάτι λάθος, καθεστώς το οποίο τροφοδοτείται από ένα συνεχές ρεύμα κριτικής και μια βροχή συμβουλών.

Καθοριστικός θεωρείται ο ρόλος που έπαιξε πρόσφατη εκστρατεία του βρετανικού Τύπου, με την οποία επικρίνονταν οι γονείς που είναι τόσο πιεστικοί παραπέμποντας και σε αντίστοιχη έρευνα στις ΗΠΑ από την οποία προέκυψε πως τα παιδιά που παρακολουθούν εκτός σχολείου, μουσική, γλώσσες και αθλητικά αποδίδουν καλύτερα και έχουν υγιέστερες σχέσεις με τους γονείς τους από ό,τι οι υπόλοιποι συνομήλικοί τους.