Η ενοχή ως μέσο ελέγχου των παιδιών

Η ενοχή στα παιδιά – Αρνητικές συνέπειες στη ψυχοσύνθεσή τους…

Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν νιώσει ενοχή και γνωρίζουν ότι δεν είναι κάτι ευχάριστο. Η ενοχή είναι ένα από τα πιο δυνατά συναισθήματα και συνδέεται άμεσα με τη συνείδηση μας. 

Μπορεί να κατευθύνει τη συμπεριφορά μας, να επηρεάζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τον κόσμο γύρω μας. 

Σύμφωνα με τον ορισμό της, η ενοχή δημιουργείται όταν έχουμε πράξει κάτι λάθος. 

Καμιά φορά όμως μπορεί να αισθανόμαστε ένοχοι ακόμα και αν δεν έχουμε διαπράξει κάποια παράβαση – αυτού του είδους η ενοχή κατευθύνεται από ψυχολογικά αίτια, έχει ψυχολογικό αντίκτυπο στο μυαλό του ατόμου και σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να προκληθεί εσκεμμένα από τρίτους.

Για ποιους λόγους όμως θα επιλέγαμε να δημιουργήσουμε ενοχή σε κάποιον και ιδιαίτερα σε ένα παιδί; H ενοχή είναι αναμφισβήτητα ένα ισχυρό συναίσθημα και αρκετά συχνά μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο πίεσης ή χειραγώγησης, ακόμα και ως εργαλείο ανατροφής στην περίπτωση των παιδιών.

Οι γονείς που προκαλούν ενοχή στα παιδιά προσπαθούν να επηρεάσουν τη συμπεριφορά του παιδιού με ψυχολογικά μέσα και όχι από την άμεση ρύθμιση και θέσπιση ορίων. Ουσιαστικά κάνουν χρήση της ενοχής για να νιώσει το παιδί άσχημα πιστεύοντας ότι είναι ο καλύτερος τρόπος για να ελέγξουν την συμπεριφορά του. 

Για παράδειγμα, ο γονιός μπορεί να υπενθυμίζει στο παιδί πόσες προσπάθειες και θυσίες κάνει για αυτό ή να δείχνει πόσο ντροπιασμένο τον κάνει να νιώθει η συμπεριφορά του παιδιού. Τις περισσότερες φορές αυτού του είδους η χειραγώγηση και ο τρόπος διαπαιδαγώγησης χρησιμοποιείται από τους γονείς που νιώθουν εξαντλημένοι και αδύναμοι από την προσπάθεια θέσπισης ορίων.

Ποιες είναι οι επιπτώσεις της ενοχής στα παιδιά;

Σίγουρα οι γονείς που χρησιμοποιούν την ενοχή ως μέσο ελέγχου, δεν έχουν αρνητικές προθέσεις και σε καμία περίπτωση δεν θα ήθελαν να προκαλέσουν συναισθηματική βλάβη στο παιδί τους. Η ενοχή όμως έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί τόσο εσωτερικά προβλήματα στη ψυχοσύνθεση των παιδιών, όσο και κοινωνικά προβλήματα που συνοδεύουν το παιδί στην ενήλικη ζωή.

Όποια και αν είναι η πρόθεση των γονιών ή των ενηλίκων που ενισχύουν το αίσθημα της ενοχής στα παιδιά, μόνο αρνητικές επιπτώσεις μπορούν να επιτύχουν. Οι έρευνες έχουν δείξει ότι η ενοχή στα παιδιά συνδέεται με κρίσεις πανικού, εσωστρέφεια, διαταραχές ύπνου όπως αϋπνία, ντροπή, έλλειψη πρωτοβουλίας και απώλεια της αυτοεκτίμησης.

Σε οποιαδήποτε ηλικιακή ομάδα παιδιών, όταν χρησιμοποιείται η ενοχή ως μέθοδος ελέγχου για να ενεργούν και να συμπεριφέρονται όπως θα θέλαμε, ή για να αισθανθούν άσχημα για κάτι που έχουν ήδη κάνει, αυτό που ουσιαστικά κάνουμε είναι να δημιουργούμε ένα υποσυνείδητο άγχος στα παιδιά που κατακλύζει τη σκέψη τους. Παρόλο που η χρήση της ενοχής μπορεί να έχει ένα προσωρινό γρήγορο αποτέλεσμα σε μια συμπεριφορά του παιδιού που ίσως δεν είναι αποδεκτή, το παιδί θα εσωτερικεύσει την ενοχή και γρήγορα θα τη μετατρέψει σε άγχος.

Σκεφτείτε για λίγο το εξής απλό παράδειγμα του “σε κάνω να αισθανθείς άσχημα για να πάρω αυτό που θέλω”. 

Μια μαμά παρακαλάει το τρίχρονο κοριτσάκι της για να της δώσει ένα φιλάκι. Αλλά το κοριτσάκι είναι απασχολημένο και δεν της δίνει σημασία. Τότε η μαμά προσποιείται ότι κλαίει έτσι ώστε να κάνει το παιδί να αισθανθεί άσχημα και να πάρει το φιλάκι που τόσο λαχταράει. Αυτό που μπορεί να μοιάζει αθώο και ακίνδυνο στη μαμά, στο παιδί γεννάει κάτι τελείως διαφορετικό. Το κοριτσάκι δημιουργεί μια υψηλή αίσθηση άγχους στο μυαλό του και ταυτόχρονα αυτό που μαθαίνει είναι ότι δεν έχει άλλη επιλογή όταν κάποιος επιζητά την προσοχή της κατά αυτόν τον τρόπο. Προκειμένου να αποφύγει να κάνει κάποιον να αισθανθεί άσχημα, μαθαίνει να ενδίδει σε τέτοιου είδους ψυχολογικές πιέσεις – μια συμπεριφορά που μπορεί να υιοθετηθεί και στη μετέπειτα ζωή της.

Η ανατροφή των παιδιών είναι σίγουρα μεγάλη πρόκληση για τους γονείς. Αυτό που θα πρέπει να θυμούνται και να κατανοούν οι γονείς είναι ότι αυτά που λένε και κάνουν, επηρεάζουν τα παιδιά όχι μόνο στο τώρα, αλλά και σε όλη τη μετέπειτα ενήλικη ζωή τους. Η διαπαιδαγώγηση και η ανατροφή των παιδιών, δεν αφορά μόνο τη διασφάλιση της σωστής διατροφής, της ασφάλειας και της σωστής συμπεριφοράς του παιδιού. Αφορά και τη φροντίδα των συναισθημάτων του. Οι γονείς σε όλη την προσπάθεια που κάνουν για να μεγαλώσουν ένα υγιές παιδί, θα πρέπει να φροντίζουν και να εγγυώνται τη συναισθηματική του ισορροπία.

Αντί επομένως οι γονείς να χρησιμοποιούν την ενοχή ως εργαλείο ελέγχου, θα πρέπει να προσπαθήσουν με επιμονή και υπομονή να θέσουν όρια στη συμπεριφορά των παιδιών. Τα όρια, όσο περίεργο και αν ακούγεται, τα παιδιά τα επιζητούν και τα έχουν ανάγκη. Είναι ο μόνος τρόπος για να αποκτήσουν το αίσθημα της ασφάλειας και του σωστού προσανατολισμού χωρίς να διαταράσσεται η ψυχική τους ισορροπία.

Ελένη Σίγκου

parentshelp.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Δεν μπαίνει σε κουτάκια η ζωή

Δεν μπορείς να ελέγξεις τα πάντα.
Βάλτο καλά στο μυαλό σου. Δεν είναι στο χέρι σου. 

Δεν μπαίνει σε κουτάκια η ζωή.

Όλα να τα ρυθμίσεις, όλα να τα τακτοποιήσεις, 

όλα να τα προβλέψεις, όλα να τα προλάβεις…

Δεν γίνεται όμως. Δεν θα τα καταφέρεις. Το βλέπεις…
Δεν είναι ότι κάνεις κάτι λάθος εσύ. Όχι.
Απλά δε γίνεται.

Πάρτο αλλιώς. 

Ρίξε λίγο τους ρυθμούς σου, γιατί αν συνεχίσεις έτσι, το πολύ-πολύ να αρρωστήσεις. 

Και πες μου μετά, ποιο το νόημα;

Δεν μπορείς να ελέγξεις τα πάντα.
Για την ακρίβεια, σχεδόν τίποτα δεν μπορείς να ελέγξεις.

Μόνο τη προσπάθεια σου. 

Μόνο αυτή είναι στο χέρι σου να την ελέγξεις. 

Μόνο αυτή, για αυτό κοίτα να την κάνεις, όσο πιο σωστά και φιλότιμα μπορείς.

Κάνε εσύ τη προσπάθειά σου και όλα τα άλλα άστα.
Όλα τα άλλα, άστα στο Θεό…

Ελευθεριάδης Γ. Ελευθέριος
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Προληπτικός έλεγχος υγείας: Ποιες οι απαραίτητες εξετάσεις για βρέφη, παιδιά, εφήβους

Βήμα-βήμα οι εξετάσεις που είναι αναγκαίες σε βρέφη, παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας καθώς και στους εφήβους Πώς φροντίζουμε τα παιδιά μας για να έχουν καλή υγεία

Πολλές φορές οι γονείς στο πλαίσιο της συζήτησης για την πρόληψη και διαφύλαξη της καλής υγείας των παιδιών τους αναρωτιούνται αν και ποιες πρέπει να είναι οι προληπτικές εξετάσεις που θα πρέπει να κάνουν τα παιδιά τους.

Προτεινόμενοι έλεγχοι ανά ηλικίες:

Βρέφη
Για τα βρέφη που τρέφονται σωστά και δεν συντρέχουν ειδικοί λόγοι, δεν χρειάζεται να προγραμματίζονται κάποιοι ειδικοί έλεγχοι. Στα θηλάζοντα μόνο βρέφη υπάρχει περίπτωση σχετικής ένδειας σιδήρου και βιταμίνης D, οπότε το δεύτερο εξάμηνο ζωής συστήνεται από αρκετούς ο έλεγχος αυτών των συστατικών για την πιθανή χορήγησή τους αν διαπιστωθούν μειωμένα τα επίπεδά του στον οργανισμό.

Παιδιά βρεφονηπιακής και προσχολικής ηλικίας
Τα παιδιά, όπως είναι γνωστό, έχουν ανώριμο ανοσοποιητικό σύστημα και είναι πιο επιρρεπή στις λοιμώξεις. Το φθινόπωρο και ο χειμώνας από την άλλη, κάνουν την εμφάνισή τους πληθώρα από λοιμώξεις που ταλαιπωρούν το ανώριμο και ευάλωτο ανοσοποιητικό σύστημα των παιδιών, ιδιαίτερα των πολύ νεαρών σε ηλικία που παρακολουθούν για πρώτη φορά βρεφονηπιακούς σταθμούς.
Ο έλεγχος της καλής υγείας τους καθώς και της εμβολιαστικής τους κάλυψης, ιδανικά στην έναρξη της σχολικής χρονιάς, είναι εξαιρετικά απαραίτητος! Φροντίζουμε λοιπόν να προγραμματίσουμε και να συμπληρώσουμε τυχόν εμβολιαστικές ελλείψεις, θεωρώντας το μια καλή αρχή του λεγομένου «τσεκ απ» υγείας του παιδιού.
Επιπλέον σε αυτή την ηλικιακή περίοδο είναι καλό να ξεκινούν οι περιοδικοί έλεγχοι που περιλαμβάνουν: τον οφθαλμολογικό, τον οδοντιατρικό, τον καρδιολογικό έλεγχο. Πριν την έναρξη του βρεφονηπιακού σταθμού ένα βασικό αιματολογικό προφίλ θα βοηθούσε στην καλύτερη αντιμετώπιση της δύσκολης, από πλευράς συχνότητας λοιμώξεων, περιόδου που ακολουθεί και ενδεχομένως να διορθωθούν έγκαιρα καταστάσεις που συνδέονται με την άμυνα του οργανισμού όπως η ύπαρξη αναιμιών και η ανεπάρκεια βιταμίνης D.
Ακουολογικός έλεγχος: Καθώς η καλή εξέλιξη του λόγου και της ομιλίας μας σαφώς εξαρτάται και από την καλή ακοή!

Παιδιά σχολικής ηλικίας
Το Ατομικό Δελτίο Υγείας Μαθητή (ΑΔΥΜ) καθιερώθηκε κατά τη δεκαετία του 1980 με την επιστημονική ευθύνη του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού. Στην έναρξη της σχολικής χρονιάς τα υπουργεία Παιδείας και Υγείας έχουν θέσει ως υποχρεωτική τη συμπλήρωσή του μαζί με τα υπόλοιπα δικαιολογητικά εγγραφής στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση.
Με την τελευταία του αναμόρφωση που έγινε το 2014 και εφαρμόστηκε τη σχολική χρονιά 2014-15 το σκεπτικό του υπουργείου ήταν να εστιάσει στο ιατρικό ιστορικό του παιδιού και με βάση αυτό να γίνεται όπου απαιτείται περαιτέρω έλεγχος, καταργώντας τους υποχρεωτικούς συνοδευτικούς ελέγχους για οφθαλμολογικό, καρδιολογικό και οδοντολογικό έλεγχο.
Η παιδιατρική όμως κοινότητα που αναλαμβάνει την ευθύνη της συμπλήρωσης αυτού του δελτίου-πιστοποιητικού θεωρεί ότι το παιδί επωφελείται από τους παραπάνω ελέγχους που διασφαλίζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό την καλή υγεία του παιδιού-μαθητή.
Ειδικότερα για τα «πρωτάκια» στο Δημοτικό, στα πλαίσια της προληπτικής αντίληψης και ανάγκης, οι παιδίατροι προτείνουν μια σειρά από ελέγχους, σύμφωνα με τις προτάσεις των αντίστοιχων ελληνικών και ξένων επιστημονικών εταιρειών και φορέων όπως το Ελληνικό Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού και η Αμερικανική Παιδιατρική Εταιρεία. Οι έλεγχοι αυτοί προτείνονται να έχουν γίνει και σε μικρότερη ηλικία αλλά η ανάγκη στην ηλικία αυτή που η δραστηριότητα διαφοροποιείται (εισάγεται συστηματικότερα η άθληση) και οι απαιτήσεις στη μάθηση αυξάνονται, το επιβάλλουν περισσότερο.

Προτεινόμενοι έλεγχοι σε αυτή την ηλικία:
Αιματολογικός έλεγχος: Γενική αίματος, έλεγχος αναιμίας, σίδηρος, φεριτίνη, βασικός έλεγχος ηπατικής λειτουργίας (τρανσαμινάσες), νεφρικής λειτουργίας (ουρία, κρεατινίνη), σάκχαρο, λιπίδια (χοληστερόλη, HDL, LDL, τριγλυκερίδια), βιταμίνη D, γενική ούρων. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται τελευταία στην ανίχνευση της έλλειψης βιταμίνης D, καθώς θεωρείται μια πολύ σημαντική βιταμίνη που συμβάλλει στην επιμετάλλωση των οστών, στην καλή κατάσταση του ανοσοποιητικού κ.α.
Οφθαλμολογικός έλεγχος (οπτική οξύτητα, έλεγχος για διαθλαστικές ανωμαλίες, π.χ. μυωπία, αστιγματισμός): Τα παιδιά ξεκινούν να γράφουν και να διαβάζουν. Δεν είναι λίγες οι φορές που κάποια δυσκολία στη μάθηση μπορεί να κρύβει προβλήματα στην όραση.
Καρδιολογικός έλεγχος: Ηλεκτροκαρδιογράφημα, μέτρηση αρτηριακής πίεσης και υπερηχολογικός έλεγχος (triplex) καρδιάς. Τα παιδιά στην ηλικία αυτή αρχίζουν πιο συστηματική αθλητική δραστηριότητα εντός ή εκτός σχολείου. Οι περισσότερες ήπιες ή μέτριας βαρύτητας συγγενείς (όχι επίκτητες δηλαδή) καρδιοπάθειες δεν δίνουν πρώιμα κλινικά συμπτώματα που να μας οδηγήσουν έγκαιρα στη διάγνωση και η δραστηριότητα στα πλαίσια συστηματικής και έντονης άθλησης (αθλητικά σωματεία) μπορεί να φορτίσει την καρδιακή λειτουργία επικίνδυνα.
Οδοντιατρικός έλεγχος και διενέργεια προληπτικών εργασιών (π.χ. φθορίωση δοντιών): Στην ηλικία αυτή έχει αρχίσει ήδη η αντικατάσταση των νεογιλών δοντιών από τα μόνιμα και η οδοντιατρική συμβουλή έρχεται να υπενθυμίσει και να συμβάλει στο να εδραιωθούν οι συνήθειες καλής υγιεινής του στόματος.
Ο παιδίατρος που παρακολουθεί το παιδί γνωρίζει καλύτερα από όλους το ιστορικό του και την αναπτυξιακή του πορεία, σωματική και ψυχοκινητική. Αν υπάρχουν, σε σχέση με αυτά, ιδιαίτερες ανάγκες, θα συστήσει αν χρήζει, πριν από την έναρξη του σχολείου, κάποιου άλλου ειδικού ελέγχου. Π.χ. παιδιά με αναπτυξιακή ψυχοκοινωνική ανωριμότητα ενδεχομένως να πρέπει να παραπέμπονται για έλεγχο από παιδίατρο αναπτυξιολόγο ή ειδικό παιδαγωγό στα πλαίσια της εκτίμησης της μαθησιακής ετοιμότητας αλλά και έγκαιρης υποστήριξης της μαθησιακής διαδικασίας στο σχολείο (παράλληλη στήριξη). Αυτό αφορά και παιδιά που ήδη παρακολουθούν κάποιο πρόγραμμα παρέμβασης και αποκατάστασης αναπτυξιακών δυσκολιών για την εκτίμηση της σχολικής τους πορείας.
Ενα ιδιαίτερο θέμα που πρέπει να ελέγχεται και να παρέχεται συμβουλή με την ευκαιρία της προληπτικής επίσκεψης στον παιδίατρο είναι το θέμα της παιδικής παχυσαρκίας που εκτός της ιατρικής της υπόστασης ως ιδιαιτέρως σοβαρής νοσογόνου κατάστασης, θα αποτελέσει αιτία και άλλων προβλημάτων εντός του σχολείου όπως το μπούλινγκ. Καλό είναι λοιπόν να επισημαίνονται όλοι οι κίνδυνοι! Θυμίζουμε επίσης ότι τα ελληνόπουλα βρίσκονται στην κορυφή της Ευρώπης και στις υψηλότερες θέσεις στον κόσμο στα ποσοστά της παιδικής παχυσαρκίας!

Εφηβική ηλικία
Οι περισσότεροι από τους πιο πάνω ελέγχους προτείνεται να επαναλαμβάνονται και κατά την έναρξη της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που συμπίπτει με την εφηβική ηλικία, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον καρδιολογικό έλεγχο. Επιπλέον, προτείνεται η παρακολούθηση ορθοπεδικών ανωμαλιών που πιθανώς προϋπάρχουν αλλά μπορεί να επιδεινωθούν κατά τη φάση της έντονης ανάπτυξης του σκελετού σε αυτή την ηλικία και τέλος η ιατρική συμβουλή για την ομαλή ανάπτυξη των αλλαγών που επιφέρει η εφηβεία σε αγόρια και κορίτσια.

Η κυρία Αννα Παρδάλη είναι παιδίατρος.

Πηγή: ΤΟ ΒΗΜΑ

cretalive.gr