Βαθμοθηρία: «Καλό το 18, υπάρχει, όμως, και το 20...»

Μαθητές υπό την πίεση της βαθμοθηρίας και των γονέων

Ακραία, χωρίς αμφιβολία, η ενέργεια ενός δασκάλου δημοτικού να στείλει στους γονείς των μαθητών του επιστολή, εξηγώντας πως βαθμολόγησε τα παιδιά με άριστα, κατόπιν ισχυρών πιέσεων που του άσκησαν ορισμένοι εξ αυτών. 

Διευκρινίζοντας ότι η αξιολόγησή του δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, διατυπώνει την ευχή τα παιδιά να καταφέρουν στο μέλλον να κατακτήσουν τους ίδιους βαθμούς με την αληθινή τους αξία.

Η επιστολή κυκλοφόρησε στο Διαδίκτυο, φέρνοντας τον εκπαιδευτικό σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση στο εργασιακό του περιβάλλον –απειλήθηκε ακόμη και με ΕΔΕ–, καθώς μία κίνηση καλοπροαίρετη, σύμφωνα με τον ίδιο, διέρρευσε χωρίς να το επιθυμεί, όταν μάλιστα ανάλογη πίεση δέχονται από τους γονείς εκπαιδευτικοί σε πολλά ελληνικά σχολεία.

Τι αποτυπώνει αλήθεια μία τέτοια κίνηση; 

Αν και υπερβολική αυτή καθεαυτή ως αντίδραση, μήπως τελικά η βαθμοθηρία είναι βαθύτερα ριζωμένη στο DNA των γονέων – αλλά και των ίδιων των παιδιών;

«Ωχ! Πήρα 19 Γεωγραφία. Ποιος την ακούει τώρα τη μάνα μου που δεν έφερα 20!» μονολογεί ο 12χρονος Γιάννης επιστρέφοντας το μεσημέρι από το σχολείο. 

«Καλά εσύ πήρες 18, ο Γιώργος, όμως, σε πέρασε;», επιμένει να ανακρίνει κάθε φορά τον γιο της, μαθητή Α΄ Γυμνασίου, η κ. Κατερίνα. Η πραγματικότητα, κοινή σε μεγάλη μερίδα οικογενειών.

Από το Δημοτικό
«Το άγχος επίδοσης είναι πλέον ιδιαίτερα αισθητό. 

Η βαθμοθηρία ξεκινά νωρίς. Στις μικρότερες τάξεις εκδηλώνεται με την τελειομανία – να είναι το παιδί γραμμένο, τα τετράδια άψογα... Από την Ε΄ τάξη, κατά την οποία, από το "Άριστα" ή το "Καλά" η βαθμολογία γίνεται αριθμητική, ο στόχος των υψηλών επιδόσεων μπαίνει στο κάδρο. 

Στο Γυμνάσιο, το κυνήγι του βαθμού εντείνεται, ενώ πλέον στο Λύκειο εγκαθιδρύεται σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής του εφήβου, που πελαγώνει, έχει εκρήξεις θυμού ή πανικού. Υποφέρει αλλά δεν ξέρει πώς αλλιώς να διαχειριστεί την κατάσταση, όντας εγκλωβισμένος σε μία «επένδυση στην τελειότητα». 

Και οι γονείς; Είναι διατεθειμένοι να τα παραβλέψουν όλα, αρκεί να έρθει η επιτυχία στις εξετάσεις. 

«Εντάξει, μία χρονιά είναι, θα πιεστεί λίγο...», αποτυπώνει την κατάσταση η κ. Αντζελα Ματσακά, σχολική ψυχολόγος. 

Τι εισπράττουν οι εκπαιδευτικοί από τους γονείς; 

«Το παιδί μου είναι πραγματικά ξεχωριστό. Απορώ πώς δεν το βλέπετε!», 

«Είναι το εξυπνότερο παιδί σε όλο το σχολείο!», 

«Καλό το 18, υπάρχει όμως και το 20...», 

«Είσαι ο καλύτερος κι απαιτείς από τον εαυτό σου μόνο το άριστα». 

«Ωραία, πήρε το παιδί μου 19. Ποιος είναι όμως ο μέσος όρος της τάξης;», μερικές από τις συνηθέστερες αντιδράσεις, σύμφωνα με την κ. Ιωάννα, φιλόλογο με πολυετή εμπειρία.

Ποιο είναι το «κρυμμένο μήνυμα» πίσω απ’ όλα αυτά κατά την ειδικό; 

«Συνήθως, αν και υπαρκτή η απαίτηση για υψηλούς βαθμούς, δεν εκφράζεται ρητά. Εκδηλώνεται με έντονο άγχος για τη μελέτη του παιδιού και πίεση, η οποία συχνά συνοδεύεται από λεκτική ή σωματική βία. Κι όταν έρχεται ο βαθμός, αν είναι καλός, διακρίνεις μία ικανοποίηση, σαν να ανήκει η επιβράβευση στον γονέα. Στην αντίθετη περίπτωση, οι γονείς αντιδρούν με “μούτρα”, δείχνουν την απογοήτευσή τους. Ο λόγος; Ευθύνεται κυρίως η απουσία ρεαλιστικών προσδοκιών σε σχέση με τις επιδόσεις των παιδιών. Οι γονείς δεν συνειδητοποιούν ότι το κάθε παιδί έχει τη δική του νοημοσύνη, ιδιοσυγκρασία και κλίσεις. Δεν μπορούν όλα να ανταποκριθούν ή χρειάζονται έναν εναλλακτικό τρόπο μάθησης».

Ένας φαύλος κύκλος
Και πώς λειτουργούν τα παιδιά κάτω από την πίεση της βαθμοθηρίας; 

Όπως εξηγεί η κ. Ματσακά, «παρουσιάζουν αγχώδεις εκδηλώσεις, τικ, τριχοτιλλομανία, χαμηλή αυτοεκτίμηση. Δίνουν μεγάλη έμφαση στην καταναγκαστικότητα – όπως, “πρέπει να τα κάνω όλα τέλεια”. Απόρροια όλων αυτών, η πεσμένη διάθεση, το κλάμα, η δυσκολία συγκέντρωσης και προσαρμογής, ίσως και η άρνηση για το σχολείο. Βλέπεις μαθητές της Γ΄ Δημοτικού να λένε “δεν είμαι καλός”, “έκανα δύο λάθη, δεν αξίζω” – κυρίως τα πιο έξυπνα παιδιά με αυτογνωσία, έχουν μεγάλη πρόσβαση σε τέτοιες σκέψεις.

Η κατάσταση επιδεινώνεται στην εφηβεία, καθώς υπεισέρχεται έντονα ο ψυχολογικός παράγοντας, οι ορμονικές και ψυχοσεξουαλικές αλλαγές. 

Εκεί, το παιδί μπορεί να παρουσιάσει κατάθλιψη αλλά και απώλεια σχέσεων, να δυσκολεύεται δηλαδή να διατηρήσει φιλίες, να απομονωθεί ενώ παράλληλα, οι σχέσεις με τους γονείς γίνονται πολύ συγκρουσιακές. Αποτέλεσμα; Ενας φαύλος κύκλος - το άγχος επίδοσης επηρεάζει την απόδοση των παιδιών και το αντίστροφο». Ποιος ευθύνεται τελικά; Η ειδικός αποφαίνεται πως «το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα στη χώρα μας ενισχύει τη βαθμοθηρία. Οι γονείς έχουν προσαρμοστεί σ’ αυτό, οπότε οι δύο πλευρές αλληλοτροφοδοτούνται».

Έμφαση στη μελέτη αντί για το αποτέλεσμα
«Επειδή η βαθμοθηρία καλλιεργείται συνήθως από νωρίς, καλό είναι οι γονείς να αλλάξουν εγκαίρως τον τρόπο νοηματοδότησης της επίδοσης» συμβουλεύει η σχολική ψυχολόγος, κ. Αντζελα Ματσακά.

Τι σημαίνει ο βαθμός; Σύμφωνα με την ίδια, «δεν είναι παρά ένα μέσο για να ενισχυθεί η προσπάθεια του παιδιού. Δεν είναι αντανάκλαση της αξίας του, ούτε δείκτης της νοημοσύνης του, ενώ δεν εξασφαλίζει τη μελλοντική επιτυχία του στη ζωή. Αν το καταλάβει ο γονιός, θα το καταλάβει και το παιδί. Καλό είναι να δοθεί έμφαση στη διαδικασία της μελέτης αντί για το αποτέλεσμα, να αναδειχθεί η σημασία της γνώσης, προκειμένου να αποσυνδεθεί ο βαθμός από την “αξία” του μαθητή. 

Ειδικά στο δημοτικό, αυτό γίνεται πολύ εύκολα, συσχετίζοντας τις σχολικές γνώσεις με την καθημερινή ζωή, με μία λειτουργικότητα – π.χ. χρήση μαθηματικών στα ψώνια ή στο μαγείρεμα. 

Σημαντικό, επίσης, είναι να αμφισβητήσουμε όλη αυτή την “επένδυση στην τελειότητα”, παύοντας να επισημαίνουμε διαρκώς τα λάθη. 

Ο χαμηλός βαθμός δείχνει ότι “μάλλον κάτι δεν πήγε καλά” και από κάτι τρομακτικό ή απειλητικό, μετατρέπεται σε χρήσιμο μήνυμα που θα οδηγήσει στη βελτίωση. Και το πιο σημαντικό: να προσαρμόσουν οι γονείς τις προσδοκίες τους στις πραγματικές δυνατότητες του παιδιού τους, να το βοηθήσουν να δει τις ικανότητες για να τις αξιοποιήσει αλλά και τις αδυναμίες του, ώστε να τις δουλέψει».

kathimerini

Όταν το παιδί νιώθει «τις λέξεις να σκαλώνουν στο λαιμό ...» Επιλεκτική (εκλεκτική) Αλαλία - Selective Mutism

....................

Ο όρος Επιλεκτική αλαλία αναφέρεται στο παιδί που ενώ είναι ιδιαίτερα ομιλητικό στο σπίτι, σε ορισμένα περιβάλλοντα (συνήθως στο σχολείο) και άτομα (πχ δασκάλα) σωπαίνει πεισματικά. Το παιδί με επιλεκτική αλαλία θα παραμείνει σιωπηλό ακόμα και όταν οι συνέπειες θα του επιφέρουν απομόνωση, ντροπή, τιμωρία. 

Selective Mutism

Εκλεκτική αλαλία: «Στο σπίτι μιλάει και φωνάζει 

και έξω δεν λέει κουβέντα»

Όποια κι αν είναι η ανάγκη, όποιο κι αν είναι το τίμημα νιώθει «τις λέξεις να σκαλώνουν στο λαιμό, να κολλάνε στη γλώσσα».

Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και Στατιστικό εγχειρίδιο των ψυχικών διαταραχών ένα παιδί έχει επιλεκτική αλαλία όταν: 

1. Παρατηρείται διαρκής αποτυχία λεκτικής επικοινωνίας σε συγκεκριμένες κοινωνικές καταστάσεις (στις οποίες απαιτείται η λεκτική επικοινωνία, πχ σχολείο,) παρά της ικανότητας του να μιλάει σε άλλες καταστάσεις.
2. Φέρνει αρνητική επίδραση στη σχολική, επαγγελματική και κοινωνική εξέλιξη του παιδιού.
3. H διαταραχή διαρκεί τουλάχιστον για ένα μήνα.
4. Η αποτυχία ομιλίας δεν οφείλεται σε έλλειψη γνώσης της ομιλούμενης γλώσσας .
5. Η διαταραχή δεν οφείλεται σε κάποια διαταραχή επικοινωνίας (πχ τραυλισμός) .
6. Η αποτυχία ομιλίας δεν οφείλεται σε κάποια αναπτυξιακή διαταραχή όπως αυτισμός, σχιζοφρένεια ή σε άλλη ψυχωτική διαταραχή.

Η επιλεκτική αλαλία παρουσιάζεται πριν το 5ο έτος της ηλικίας και συνδέεται άμεσα με το κοινωνικό άγχος. Στην αρχή οι γονείς το αποδίδουν σε υπερβολική ντροπαλότητα ή τεμπελιά αλλά με το πέρασμα του χρόνου και την εισαγωγή του παιδιού στο σχολείο διαπιστώνεται το πρόβλημα. 

Στη φάση αυτή καθοριστικό ρόλο παίζει η άμεση ένταξη του σε θεραπευτικό πρόγραμμα. Όσο νωρίτερα τεθεί σε εφαρμογή η παρέμβαση τόσο πιο άμεση θα είναι η ανταπόκριση του παιδιού. Πολλοί γονείς εσφαλμένα θεωρούν ότι η κατάσταση είναι προσωρινή και αφήνουν πολύτιμο χρόνο να χαθεί, με αποτέλεσμα η αλαλία να εγκαθίσταται στο συμπεριφορικό ρεπερτόριο του παιδιού.

Το παιδί με επιλεκτική αλαλία, βιώνει πολλές δυσκολίες στο σχολικό περιβάλλον. Εξαιτίας της ιδιαιτερότητας του ουκ ολίγες φορές θεωρείται χειριστικό, με πεισματική συμπεριφορά, γλωσσικές διαταραχές ή συναισθηματικές και νοητικές δυσκολίες. 

Το αποτέλεσμα: να τοποθετείται σε ειδικές τάξεις και ακαδημαϊκά να μένει πίσω. Επίσης, δεν είναι λίγοι οι συμμαθητές που το περιπαίζουν και το χλευάζουν για την αδυναμία του.

Οι γονείς συνήθως αδυνατούν να διαχειριστούν την ευαίσθητη αυτή κατάσταση. Δεν μπορούν κατανοήσουν , ούτε και να δεχτούν πως το ομιλητικό παιδί στο σπίτι μετατρέπεται σε ένα αμίλητο και ανέκφραστο ον στο σχολείο ή στο πάρκο. Πολλές φορές το πιέζουν να πει έστω και μια λέξη, στρατηγική που φέρνει ακριβώς τα αντίθετα αποτελέσματα.

Πώς να βοηθήσετε το παιδί σας

Καθησυχάστε το. 

Πείτε του ότι το αγαπάτε έτσι όπως είναι, μην την πιέζεται να αλλάξει εδώ και τώρα. Η επιλεκτική αλαλία είναι αποτέλεσμα του άγχους για την ομιλία και όχι πείσμα. Μην ξεχνάτε όσο περισσότερο το πιέζετε να μιλήσει τόσο περισσότερο το αγχώνετε.

Ενημερώστε φίλους και συγγενείς για την επιλεκτική αλαλία. (δίχως να είναι το παιδί μπροστά). 

Πείτε τους ότι ακόμη και αν δεν λαμβάνουν απάντηση να συνεχίζουν να του μιλάνε και να του αφήνουν χρόνο μεγαλύτερο από 5 δευτερόλεπτα όταν του απευθύνουν ερωτήσεις . Αξίζει να σημειωθεί πως ο γονιός δεν πρέπει να κάνει τη φωνή του παιδιού και να απαντάει αντί αυτού.
Ενισχύστε τις κοινωνικές του συναναστροφές. 

Καλέστε φίλους στο σπίτι όπου το παιδί νιώθει άνετα να εκφραστεί και ίσως και να μιλήσει.
Ενθαρρύνετε το να ξεκινήσει δραστηριότητες 

όπως μπάσκετ, βόλεϊ, τένις, κολύμβηση τα οποία απαιτούν λιγότερη λεκτική επικοινωνία και περισσότερη γλώσσα του σώματος. Με την άθληση τα παιδιά εκτονώνονται και μαθαίνουν να συνεργάζονται.
Βιντεοσκοπείστε το παιδί σας να αφηγείται ιστορίες ή παραμύθια. 

Εμψυχώστε το να δείξει το βίντεο σε όσους θα θελε να μιλήσει αλλά δεν μπορεί.
Παροτρύνετε το να τηλεφωνεί σε φίλους ή συμμαθητές. 

Τα παιδιά με επιλεκτική αλαλία συνήθως μιλούν στο τηλέφωνο χωρίς αναστολές.
Τονώστε την αυτοπεποίθηση του. 

Ορισμένες από τις σκέψεις που μπορεί να κάνει είναι 

«πώς να ακούγεται η φωνή μου στους άλλους;» 

«μπορώ να λέω όλες τις λέξεις σωστά;» 

«μπορώ να τα καταφέρω στο σχολείο;» 

«Μπορώ να κάνω φιλίες;»

alexpoli

Σχολικό άγχος: Ψυχολόγοι βοηθούν Παιδιά και Γονείς στη γραμμή 116111

Η γραμμή υποστήριξης παιδιών από το Χαμόγελο του Παιδιού λειτουργεί καθημερινά όλο το 24ωρο, ενώ οι κλήσεις είναι δωρεάν και ανώνυμες

Πολλά και σοβαρά είναι τα προβλήματα που μπορεί να προκαλέσει  το σχολικό άγχος σε ένα παιδί. Ιδιαίτερα συνηθισμένα είναι τα φαινόμενα άρνησης των παιδιών να πάνε στο σχολείο, η δυσκολία τους στον ύπνο, ο εφιάλτες και το τραύλισμα. Μάλιστα, κατά την περίοδο του Σεπτεμβρίου, οπότε και ξεκινά η σχολική χρονιά αλλά και κατά την περίοδο των εξετάσεων του Ιουνίου τα συμπτώματα επιδεινώνονται.

Γραμμή υποστήριξης παιδιών από το Χαμόγελο του Παιδιού

Καθημερινά εκατοντάδες γονείς, εκπαιδευτικοί και μαθητές από όλην Ελλάδα καλούν στην Ευρωπαϊκή Γραμμή υποστήριξης Παιδιών 116111, προκειμένου να ζητήσουν από τους ψυχολόγους του Χαμόγελου του Παιδιού συμβουλές και οδηγίες για το πώς μπορούν να διαχειριστούν και να ξεπεράσουν το σχολικό άγχος.
Η ψυχολόγος, Νίκη Μοσχοβάκη μίλησε για το θέμα στο ραδιοφωνικό σταθμό του ΑΠΕ – ΜΠΕ "Πρακτορείο 104,9 FΜ".
«Η περίοδος του Σεπτεμβρίου και αυτή των εξετάσεων είναι οι δύο περίοδοι με τη μεγαλύτερη κινητικότητα και τις περισσότερες κλήσεις για το σχολικό άγχος στην τηλεφωνική γραμμή 116111».
«Αρχικά πρέπει να δώσουμε στο παιδί χώρο, χρόνο και ασφάλεια να μας μιλήσει και να μας πει τι είναι αυτό που το αγχώνει. Εάν είναι μεμονωμένο γεγονός, όπως για παράδειγμα ένα τεστ που θα κληθεί να γράψει, μπορούμε να το καταλάβουμε και είναι απόλυτα λογικό να έχει άγχος. Τι γίνεται όμως όταν το άγχος έχει διάρκεια κατά τη σχολική χρονιά; Τότε θα πρέπει να δούμε τι μπορεί να συμβαίνει. Μπορεί το παιδί να φοβάται να εκτεθεί μπροστά στους συμμαθητές του. Μπορεί να φοβάται για τη στάση τη δικιά μας απέναντι στις επιδόσεις του στο σχολείο. Μπορεί να είναι ζητήματα προσαρμογής στο σχολείο με τους νέους του συμμαθητές ή bullying. Θα πρέπει να βρούμε τι είναι αυτό που το ενοχλεί», ανέφερε η ειδικός.

Ποια παιδιά έχουν μεγαλύτερο άγχος

Μεγαλύτερο άγχος έχουν σίγουρα τα παιδιά της Α’ δημοτικού, που διότι περνούν για πρώτη φορά το κατώφλι του σχολείου. Από την άλλη, άγχος έχουν τα παιδιά της Α’ Γυμνασίου, αλλά και οι τελειόφοιτοι της Γ’ Λυκείου, που στρεσάρονται με την ιδέα των πανελληνίων εξετάσεων.
«Είναι πολύ συχνά τα περιστατικά που μας καλούν τα ίδια τα παιδιά. Ιδιαίτερα μαθητές του Γυμνασίου και του Λυκείου, που αγχώνονται για τις πανελλήνιες εξετάσεις, για τις επιδόσεις τους στα σχολικά και εξωσχολικά αθλήματα, για τις φιλίες τους. Θα πάρουν τηλέφωνο να μιλήσουν ανώνυμα σ’ εμάς, γιατί αισθάνονται πιο άνετα από το να μιλήσουν στο οικογενειακό τους περιβάλλον. Κάποια παιδιά τα "ξεκλειδώνει" να μιλήσουν σε κάποιον άγνωστο» ανέφερε η κ. Μοσχοβάκη.

Τι προσφέρει η συμβουλευτική γραμμή 116111

Η συμβουλευτική γραμμή 116111 δέχεται εκατοντάδες κλήσεις αναφορικά με το σχολικό άγχος και οι ειδικοί ψυχολόγοι είναι έτοιμοι να απαντήσουν σε όλα τα ζητήματα που τους θέτουν οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί και τα παιδιά. Η γραμμή διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη φαινομένων βίας που μπορεί να αντιμετωπίσουν τα παιδιά (σωματική, σεξουαλική & ψυχολογική κακοποίηση, παραμέληση, bullying, παράνομη διακίνηση & εμπορία) καθώς και σε περιστατικά εξαφάνισης.
Η γραμμή λειτουργεί καθημερινά όλο το 24ωρο. Επιπλέον είναι ανώνυμη και δίνει τη δυνατότητα σε παιδιά και εφήβους έως 18 ετών να τηλεφωνήσουν δωρεάν από σταθερό ή κινητό και να μιλήσουν για οποιοδήποτε πρόβλημα.

ethnos.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Τα άγχη των παιδιών

Το άγχος αποτελεί ένα βασικό στοιχείο στην ζωή των παιδιών και των ενηλίκων. Το άγχος έχει σχέση με την δυνατότητες προσαρμογής γενικά σε αλλαγές που συμβαίνουν στο οικογενειακό τους και στο ευρύτερο περιβάλλον και με την προπάθεια να μπορέσουμε να ελέγξουμε αυτές τις αλλαγές.

Οι αλλαγές που έχουν σχέση με την οικογενειακή κατάσταση και το συναισθηματικό πεδίο της οικογένειας το οποίο νιώθουν και αντιλαμβάνονται τα παιδιά, πολλές φορές λανθασμένα. Οι αλλαγές επίσης αφορούν τα παιδιά διότι πολύ γρήγορα αναγκάζονται να αφήσουν την οικογενειακή τους εστία και να πάνε στον παιδικό σταθμό, μετά στο νηπιαγωγείο, στο δημοτικό, στο γυμνάσιο. Οι αλλαγές αυτές προκαλούν άγχος το οποίο εκφράζεται με διαφορετικές μορφές.

Πολλές φορές οι γονείς βρίσκονται μπροστά σε μια ανεξήγητη, για αυτούς, έκφραση άγχους των παιδιών τους, η οποία τους προβληματίζει και μπορεί να τους κάνει να αισθανθούν πολύ άσχημα και μέσα από τις προσπάθειές τους να τα ηρεμήσουν, μπορούν να προκαλέσουν μεγαλύτερο άγχος από πριν.

Κατ αρχάς πρέπει να γνωρίζουν ότι έως ένα βαθμό, οι καταστάσεις αυτές αποτελούν μια φυσιολογική εξέλιξη των παιδιών και έχουν σχέση με ψυχοσωματική τους όσο και με την κοινωνική τους ανάπτυξη. Έτσι τα παιδιά εκδηλώνουν μορφές άγχους όπως οι ενήλικες, και το εκφράζουν με διαφορετικό τρόπο όπως και αυτοί. Δυστυχώς όμως είναι πιο δύσκολο να το αντιληφθούμε στην περίπτωση τους διότι δεν έχουν την δυνατότητα να μεταδώσουν αυτό που αισθάνονται όπως οι ενήλικες.

Μέχρι τα 5 χρόνια τους τα παιδιά μπορούν να εκδηλώσουν το άγχος τους μέσα στην οικογενειακή εστία σαν φόβο στο σκοτάδι, φόβο των τεράτων, μπορούν να έχουν εφιάλτες. Ακόμα όμως και αν εμείς θεωρούμε ότι αυτοί οι φόβοι είναι παράλογοι πρέπει να τους λάβουμε υπόψιν και να προσπαθήσουμε να τους καταλάβουμε.

Μια άλλη σειρά από φόβους μετά την ηλικία των 5 χρονών έχουν σχέση με την πραγματικότητα και τον κόσμο εκτός της οικογενειακής εστίας, όπως ο φόβος μην χαθεί, μήπως έχει κάποιο ατύχημα, μήπως τον κλέψουν. Επίσης μπορεί να εκφράσει φόβο για τη φωτιά, για τα ζώα, για αεροπλάνα, τραίνα, φόβο σε θορύβους, ή φόβο της αποτυχίας σε περίπτωση που εξασκεί κάποιο άθλημα.

Βασικά το πρώτο άγχος που παρατηρείται στα παιδιά είναι το άγχος του αποχωρισμού του από την οικογένεια και η είσοδός του στο σχολικό περιβάλλον.

Ο άγχος της εγκατάλειψης
Ο φόβος της εγκατάλειψης από τον γονέα είναι φυσιολογικός στην βρεφική ηλικία. Έτσι τα παιδιά στην ηλικία των 7 μηνών εκδηλώνουν άγχος με την παρουσία αγνώστων προσώπων και προτιμούν να μένουν στην αγκαλιά των γονιών τους, παρά να τα παίρνει κάποιος ξένος στα χέρια του. Σε αυτή την περίπτωση οι κραυγές του είναι ένα σημάδι του άγχους του όταν οι γονείς το αφήνουν. Αυτό συμβαίνει διότι οι γονείς προσφέρουν με την παρουσία τους ένα συναίσθημα ασφάλειας σε σχέση με τον εξωτερικό κόσμο. Αργότερα όταν φθάσει στην ηλικία των 3-4 ετών μπορεί να ανεχθεί καλύτερα αυτό το αποχωρισμό, αν και κάθε αποχωρισμός εμπεριέχει πάντα ένα σχετικό άγχος.

Το άγχος του σχολικού περιβάλλοντος
Όπως είπαμε πάρα πάνω όταν έρθει η ώρα να απομακρυνθούν και να πάνε σχολείο εμφανίζεται το άγχος στο καινούργιο περιβάλλον. Το άγχος αυτό που προκαλεί το νέο περιβάλλον, ενώνεται με τον φόβο της εγκατάλειψης, καθώς και με τον φόβο της αποτυχίας και αν προσθέσουμε και την έκθεσή του σε καινούργια πρόσωπα που το περιβάλλουν, τότε μπορούμε να φαντασθούμε τι μπορεί να αισθάνεται ένα παιδί. Για αυτό το λόγο θα πρέπει οι γονείς να μην προστρέξουν στις εύκολες δικαιολογίες, ότι δηλαδή είναι τεμπέλικο και θέλει να αποφύγει τα μαθήματα. Στην ουσία είναι ένα πραγματικό άγχος που θα πρέπει να τους κάνει να σκύψουν πάνω σε αυτό και μάλιστα, σε μερικές περιπτώσεις, να πάρουν την συμβουλή κάποιου ειδικού.

Οι εκφράσεις του άγχους
Το άγχος των παιδιών εκφράζετε μέσα από τις σκέψεις που κάνουν όπως “Η μητέρα φεύγει” “Με αφήνει” “ “Είμαι κακό παιδί”, “Οι άλλοι με κοροϊδεύουν” “ Δεν με αγαπάει κανείς” κ. λ. π.
Το άγχος εκφράζεται μέσα από το συναίσθημα που τα καταλαμβάνει σαν μια γενική θλίψη, που τα κάνει να είναι κλειστά απομονωμένα και να μην μιλάνε πολύ. Πολλές φορές δείχνουν ότι δεν τα ικανοποιεί τίποτα, είναι συνεχώς ανήσυχα και άλλες φορές θυμώνουν πολύ εύκολα. Γενικά νιώθουν μια ματαίωση.

Το άγχος εκφράζεται σωματικά. Οι σωματικές εκφράσεις του εκδηλώνονται μέσω συνεχών παραπόνων ότι πονάει το στομάχι τους, ότι έχουν πονοκεφάλους, κάνουν εμετό, κάνουν συχνές διάρροιες και κλαίνε με το παραμικρό, φοβούνται το σκοτάδι, καθώς και τους αγνώστους που τα πλησιάζουν.

Το άγχος εκφράζεται στην συμπεριφορά τους π.χ. Δεν κοιμούνται εύκολα, παραπονιούνται για εφιάλτες. Αποφεύγουν τα άλλα παιδιά, δεν παίζουν μαζί τους, μένοντας μόνα, ή γίνονται επιθετικά και χαλάνε το παιχνίδι με τα άλλα παιδιά.
Το άγχος εκφράζεται στις σχέσεις τους, δηλαδή μένουν απομονωμένα είναι κολλημένα στους γονείς τους, δύσκολα κάνουν φίλους και δύσκολα παίζουν με άλλα παιδιά.

Η οικογένεια
Οι γονείς πρέπει να γνωρίζουν ότι το εκ άγχος των παιδιών αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι των οικογενειακών συνθηκών που το περιβάλλουν και το τροφοδοτούν. Διότι όταν ένα παιδί εκδηλώνει κάποιο άγχος αυτό εμφανίζεται σε ένα ορισμένο οικογενειακό περιβάλλον και δηλώνει την σχέση του με αυτό, δηλαδή απευθύνεται στα άλλα μέλη της οικογένειας που το περιβάλλουν ζητώντας την προσοχή και την εν γένει ενασχόληση με αυτό. 

Δηλαδή δεν μπορούμε να το ορίσουμε σαν κάτι ξέχωρο από την οικογένεια που εμφανίζεται. Θα μπορούσαμε να το ορίσουμε σαν μια έκφραση οικογενειακή και όχι μόνο σαν έκφραση του παιδιού.

Για αυτό πρέπει να γνωρίζουμε ότι είμαστε πρότυπα για τα παιδιά μας και σαν πρότυπα αποτελούμε μοντέλα μίμησης. 

Με αυτό τον τρόπο όταν το παιδί έχει να κάνει με μια μητέρα η οποία πανικοβάλλεται με το παραμικρό για αυτό που συμβαίνει στην ίδια ή στο παιδί της, όταν δείχνει “χαμένη” χωρίς καμιά εμπιστοσύνη στον εαυτό της, τότε το παιδί της, πρέπει να είναι βέβαιη, ότι θα αντιδράσει με τον ίδιο τρόπο σε παρόμοιες καταστάσεις. 

Αυτό αφορά και τον πατέρα σε αντίστοιχες καταστάσεις και σε γενικό επίπεδο αφορά και την σχέση τους σαν ζευγάρι και τον τρόπο που αντιδρούν και εκφράζονται μεταξύ τους. Π. Χ. Όταν έχουμε ένα γονέα ο οποίος εκφράζει ανησυχία την νύχτα, είτε διότι φοβάται τους κλέφτες, ή το σκοτάδι, όταν δεν κοιμάται κανονικά ή δημιουργεί συγκρούσεις μέσα στην οικογένεια, το παιδί είναι εκεί για να συλλέξει το άγχος που απορρέει από τέτοιες μορφές οικογενειακών καταστάσεων.

Τι κάνουμε
Κατ ΄αρχάς θα πρέπει να ασφαλίσουμε μια ζωή οργανωμένη ώστε να αποκτήσει κάποιες βασικές συνήθειες, κάποια όρια που έχουν να κάνουν με τις ώρες του ύπνου, τις ώρες του παιχνιδιού, και γενικά η καθημερινότητα του να έχει μια ροή σίγουρη που του προσδίδει μια ασφάλεια, η οποία εμπεριέχει την παρουσία και το ενδιαφέρον του γονέα κάθε στιγμή της ημέρας, αλλά και της νύχτας. 

Σε αυτή την περίπτωση καλό είναι να είμαστε υποστηρικτικοί σε ότι αφορά την ικανότητα του να κάνει πράγματα, είτε πρόκειται για το παιχνίδι, είτε για το διάβασμα. Αυτό επίσης προδικάζει το γεγονός ότι πρέπει να είμαστε ανοιχτοί στην επικοινωνία μαζί του και να μην ξεχνάμε να το επιβραβεύουμε για κάθε τι που καταπιάνεται ακόμα και αν συναντά δυσκολίες να το τελειώσει. Καλό είναι να συζητήσουμε μαζί του για αυτές τις τις δυσκολίες, προσπαθώντας να το κάνουμε να μιλήσει για το πως σκέπτεται να τις ξεπεράσει ή να του δώσουμε κάποια άλλη ιδέα για αυτό.

Από την άλλη πρέπει να το ακούσουμε το παιδί μας, να το ασφαλίσουμε χωρίς να ενδυναμώσουμε τους φόβους του. Θα πρέπει να δώσουμε σημασία σε αυτούς τους φόβους και συγχρόνως να μην το αποπάρουμε ή το χειρότερο το κοροϊδέψουμε για τους φόβους που έχει. Πρέπει να το βοηθήσουμε να βάλει ....

Όταν το παιδί μας «καταρρέει» λίγο πριν τις Πανελλαδικές

Βρισκόμαστε μια ανάσα πριν από τις φετινές εξετάσεις, μια περίοδο ιδιαίτερα φορτισμένη για τους εφήβους καθώς από τη μια μεριά κυριαρχεί στα παιδιά το άγχος της επίδοσης στις εξετάσεις και από την άλλη, η σκέψη για τις στιγμές χαλάρωσης που θα ακολουθήσουν μόλις αυτές ολοκληρωθούν.

Υπάρχουν όμως, τρόποι αντιμετώπισης του άγχους, κάποια στρατηγική για να το αποβάλλουν και να αποδώσουν καλύτερα;

Η ψυχολόγος – παιδοψυχολόγος Αλεξάνδρα Καππάτου μιλώντας στο ΑΠΕ –ΜΠΕ διευκρινίζει ότι «η περίοδος των εξετάσεων είναι κάτι δύσκολο για τα παιδιά, καθώς είναι κάτι άγνωστο γι αυτά, ενώ τους δημιουργεί ανησυχία και σημαντικό προβληματισμό».

Η ίδια δηλώνει: «Ακόμα και τα παιδιά που είναι καλά προετοιμασμένα έχουν ιδιαίτερο άγχος εκείνη τη στιγμή. Μπορεί να φοβούνται μήπως δεν γράψουν καλά, μήπως δεν περάσουν, κάνοντας «μαύρα» σενάρια», προσθέτει.
«Οι γονείς είναι οι πρώτοι που αντιλαμβάνονται πως αισθάνονται τα παιδιά τους…» εξηγεί η κ. Καππάτου. «Ο ρόλος του γονιού είναι εξαιρετικά σημαντικός. Πολλές φορές έχουν τις καλύτερες των προθέσεων, αλλά δυστυχώς με τη στάση τους δεν λειτουργούν καθησυχαστικά στα παιδιά. Πρέπει οι ίδιοι να καταλάβουν ότι όσο και να πιέζουν τώρα τα παιδιά -τις παραμονές ειδικά των εξετάσεων- δεν έχει κανένα νόημα. Γι’ αυτό πρέπει να αποφεύγονται οι φασαρίες, οι εντάσεις, οι διαρκείς υποδείξεις.

Όταν βλέπουν ότι το παιδί τους είναι πιεσμένο ή αγχωμένο, να καθίσουν να το ακούσουν με προσοχή, αποφεύγοντας τα κηρύγματα. Να το προτρέψουν να σκεφτεί θετικά, ακόμη και να βάλει στη σκέψη του ότι σε λίγες μέρες οι εξετάσεις θα τελειώσουν και να κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί εκείνη τη στιγμή».

Να μην μεταφέρουν οι γονείς στα παιδιά το δικό τους άγχος και τη δική τους αγωνία, συμβουλεύει η γνωστή ψυχολόγος καθώς «οι γονεϊκές προσδοκίες είναι που αυξάνουν το άγχος των παιδιών. Πρέπει να διατηρούν την ψυχραιμία τους και την ηρεμία τους και να μη δείχνουν, ούτε την ημέρα που δίνει το παιδί εξετάσεις, αγχωμένοι. Τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα να «διαβάζουν» τους γονείς, ακόμα κι αν δεν τους πουν τίποτα, το βλέπουν στα μάτια και το αισθάνονται ακόμα και από τις κινήσεις που κάνουν».
«Είναι βασικό να διασφαλίσουμε στα παιδιά ένα ήρεμο περιβάλλον, χωρίς κριτικές ή απαγορεύσεις.
Τα παιδιά θέλουν στη συγκεκριμένη φάση συμπαράσταση, υποστήριξη και μερικές φορές καθοδήγηση. Για παράδειγμα, μπορεί ένα παιδί να έχει παραιτηθεί και να μη θέλει να κάνει επανάληψη, επειδή φοβάται, γιατί νιώθει ότι εκείνη τη στιγμή δεν θυμάται τίποτα. Τότε οι γονείς πρέπει να λειτουργήσουν με θετική ενίσχυση και χωρίς υπερβολές, χωρίς υπερπροστασία», τονίζει.

Ποια είναι όμως εκείνα τα σημάδια που «μιλούν» από μόνα τους για μια ιδιαίτερα πιεσμένη ψυχολογική κατάσταση ενός εφήβου;
Η ψυχολόγος εξηγεί: «Μπορεί το ίδιο το παιδί να μιλήσει για το άγχος του, μπορεί να κάνει κακές σκέψεις ότι δεν θα πετύχει και δεν θα γράψει τίποτε, ότι του χρόνου πρέπει να ξαναδώσει εξετάσεις… Μπορεί να δυσκολεύεται στον ύπνο, τελευταία στιγμή να μην έχει όρεξη να διαβάσει, να υπάρχουν ξεσπάσματα κλάματος, να βρίσκεται σε υπερένταση και να δημιουργεί καυγά με το παραμικρό, να μη θέλει να του φωνάξει κανένας. Όλα αυτά είναι σημαντικές ενδείξεις ότι το παιδί μας έχει άγχος και εκεί ο ρόλος του γονιού πρέπει να είναι καθησυχαστικός».

Όσο για το εάν υπάρχουν διέξοδοι χαλάρωσης, ικανές να μειώσουν το άγχος και την κούραση, η κ. Καππάτου απαντά: «Βεβαίως και υπάρχουν. Η ήπια άθληση, η μουσική, ο χορός, η συζήτηση με φίλους, αποτελούν μαγικές ενασχολήσεις για τα παιδιά την περίοδο των εξετάσεων που μπορούν να λειτουργήσουν χαλαρωτικά. Επίσης, το να είναι οι γονείς ένα μεγάλο «αυτί» για να τα ακούσει, δημιουργώντας θετικές προϋποθέσεις, είναι μια εξαιρετική διέξοδος».
Σε στιγμές, όμως, που ο οργανισμός πρέπει να αντέξει στη δοκιμασία του έντονου άγχους και να ανταποκριθεί στις υψηλές απαιτήσεις για συγκέντρωση, ετοιμότητα και διαύγεια, είναι επίσης απαραίτητη μια ισορροπημένη διατροφή. «Οι κόποι μιας ολόκληρης χρονιάς κρίνονται σε λίγες στιγμές. Γι’ αυτό όσο απαραίτητο είναι το μεθοδικό διάβασμα, άλλο τόσο απαραίτητη είναι την περίοδο αυτή η σωστά οργανωμένη διατροφή», τονίζει στο ΑΠΕ- ΜΠΕ η σύμβουλος διατροφής Δήμητρα Τσερδανέλη.
Τι πρέπει να τρώνε τα παιδιά ώστε να αποδίδουν πνευματικά καλύτερα; Ψάρια, ξηροί καρποί, ζυμαρικά, γαλακτοκομικά (ειδικά τα τυριά), φρέσκα φρούτα και λαχανικά, είναι ορισμένα από τα τρόφιμα που δεν θα πρέπει να λείπουν ποτέ από το καθημερινό διαιτολόγιο.
Δίνοντας μερικές συμβουλές για την περίοδο εξετάσεων, η σύμβουλος διατροφής μιλά για το μυστικό της επιτυχίας που δεν είναι άλλο από το πρωινό.
Αποτελεί το σημαντικότερο γεύμα για την πνευματική απόδοση. Επίσης, αν οι υποψήφιοι κάνουν δίαιτα, θα πρέπει να την διακόψουν, αφού μπορεί να προκαλέσει εκνευρισμό, ευερεθιστότητα, αυξημένη κόπωση, μείωση της συγκέντρωσης, δυσκολίες απομνημόνευσης και γενικότερα μπορεί να αυξήσει το άγχος και να περιορίσει την πνευματική απόδοση.
Η κατανάλωση μικρών ποσοτήτων φαγητού σε τακτά χρονικά διαστήματα, περίπου κάθε 3-4 ώρες, κυρίως υγιεινών σνάκ όπως φρέσκα φρούτα, φυσικοί χυμοί, σάντουιτς με ψωμί ολικής άλεσης, σπιτικές πίτες και ανάλατοι ξηροί καρποί είναι επιτακτική.
Δυστυχώς για τα παιδιά, θα πρέπει να αποφεύγονται τα γλυκά, εκτός από λίγη σοκολάτα η οποία περιέχει συστατικά που σχετίζονται με την τόνωση, τη μείωση του άγχους και τη βελτίωση της διάθεσης. Τέλος, προσοχή στους καφέδες, αφού η υπερκατανάλωση καφεΐνης επιτείνει την νευρικότητα και βλάπτει σοβαρά την πνευματική απόδοση.

diogenis

Το σχολικό κουδούνι προκαλεί άγχος στους γονείς

Ο άγνωστος Χ στη σχολική προσαρμογή...
Λίγο ανάμεσα από το πρωινό ξύπνημα και τη διαδρομή για τη δουλειά, το σχολικό κουδούνι σηματοδοτεί πολλά περισσότερα από μια εκπαιδευτική διαδικασία.

Γονείς στο κυνήγι του χρόνου, επιφορτισμένοι με προσωπικές προσδοκίες, άγχη και φοβίες, είναι έτοιμοι να εκτοξεύσουν την προσωπική τους διάθεση, αν το παιδί τους τούς χαρίσει, στην πόρτα του παιδικού, ένα όμορφο χαμόγελο και αντίθετα να «κομματιαστούν» ψυχολογικά μόνο από ένα του δάκρυ.
Το φαινόμενο του άγχους των γονέων κατά την έναρξη της σχολικής χρονιάς έχει πολλές φορές παραμεληθεί στο βωμό του άγχους του αποχωρισμού που βιώνουν συχνά τα παιδιά. Κάθε άλλο όμως παρά ασήμαντο είναι καθώς, σύμφωνα με τους ειδικούς, αν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να «προβληθεί» στα παιδιά, εισχωρώντας στο σχολικό περιβάλλον και τον παιδικό ψυχισμό.
«Πρόκειται για φυσιολογική αντίδραση, την οποία όμως οι γονείς τις περισσότερες φορές δεν συνειδητοποιούν. Συνήθως την αντιλαμβάνονται οι εκπαιδευτικοί που υποδέχονται τα παιδιά και επιβεβαιώνουν ότι το άγχος, ο φόβος και οι ενοχές των γονέων προκύπτουν από την αδυναμία τους να διασφαλίσουν απόλυτα και να προβλέψουν τις συνθήκες που θα επικρατήσουν στο νέο περιβάλλον όπου θα κινείται το παιδί τους», εξηγεί στο ΑΜΠΕ η σχολική ψυχολόγος, Μαρία Κυριακίδου, αναπληρώτρια επιστημονική υπεύθυνη του κέντρου πρόληψης «Πυξίδα».
Ως παραδείγματα τέτοιων αντιδράσεων αναφέρει τις φοβίες των γονιών ότι τα παιδιά τους θα κλαίνε στον παιδικό σταθμό, το νηπιαγωγείο ή το σχολείο, τη στεναχώρια τους που τα αποχωρίζονται, τις επιφυλάξεις τους για τη φροντίδα των παιδιών τους και τις υπηρεσίες του προσωπικού.
Αφετηρία και κομβικό σημείο για την αντιμετώπισή τους, κατά την κ. Κυριακίδου, είναι η αναγνώριση του άγχους από την πλευρά των γονιών. «Η δική μας πρόθεση είναι να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να κατανοήσουν και να αναγνωρίσουν τα συναισθήματά τους. Αυτή είναι η πρώτη μας ενέργεια που είναι πιθανό να διασφαλίσει, και από μόνη της, την αλλαγή στη συμπεριφορά του γονιού» αναφέρει, με αφορμή την σχετική πρωτοβουλία της «Πυξίδας» για τη διοργάνωση ομάδων γονέων για το ζήτημα αυτό (www.pyxida.org.gr).
Από εκεί και πέρα, είναι σημαντικό οι γονείς να διαχωρίσουν το δικό τους άγχος από εκείνο των παιδιών και να προσπαθήσουν να καταλάβουν τι είναι αυτό που τους φοβίζει. Το να μπουν οι ίδιοι στη θέση του παιδιού ίσως...