Όταν η μητέρα φοβίζει, αντί να φροντίζει…

Καλώς ή κακώς, δεν υπάρχει άλλη σχέση που να μας ακολουθεί σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας, επηρεάζοντας και χρωματίζοντάς την τόσο θεμελιακά, όσο αυτή με τη μητέρα μας. Ευτυχώς, η πλειοψηφία των μητέρων ανταποκρίνεται ικανοποιητικά στο ρόλο της καλής μητέρας. Όμως, πολύ συχνότερα απ΄ότι πιστεύουμε, το μοναδικό αυτό άτομο δεν είναι σε θέση να ανταποκριθεί κατά πως πρέπει στον τόσο σημαντικό του ρόλο. Στις περιπτώσεις αυτές, όχι μόνο δεν καταφέρνει να δημιουργήσει στο παιδί εκείνη τη βασική αίσθηση εμπιστοσύνης και ασφάλειας, που είναι απαραίτητη ώστε να μπορέσει να ξεδιπλώσει σταδιακά τα φτερά του, να εμπιστεύεται τους άλλους και να ανακαλύψει τον αληθινό του εαυτό και τον κόσμο που το περιβάλει, αλλά μπορεί να το λεηλατεί ψυχικά ή/και σωματικά, σημαδεύοντας, συχνά, τη ζωή του ανεπανόρθωτα…

Υπάρχουν παιδιά που ποτέ δεν τους επιτράπηκε να ζήσουν ως παιδιά. Αναγκάσθηκαν να μεγαλώσουν πριν την ώρα τους, με μοναδικό σκοπό την ικανοποίηση των αναγκών των γονιών τους, παίζοντας το ρόλο του αποδιοπομπαίου τράγου για τις ανεπάρκειες ή τις αποτυχίες τους ή λειτουργώντας ως προέκτασή τους, δηλαδή, στην ουσία, σαν να μην υπάρχουν ως τα άτομα που τα ίδια είναι. Και όμως, παρά τις τραγικές τους συνέπειες, οι σχέσεις αυτές είναι τόσο βαθιά ριζωμένες και ενσωματωμένες στον ψυχισμό αυτών των παιδιών που επαναλαμβάνονται συνήθως, ως αυτόματο αντανακλαστικό, και στην ενήλικη προσωπική τους ζωή, τη φορά αυτή, όμως, με τη σύμπραξη άλλων προσώπων(ερωτικών συντρόφων, συζύγων, φίλων κ.ά.) που λειτουργούν ως γονικά υποκατάστατα και συμπρωταγωνιστές ενός επαναλαμβανόμενου προσωπικού ενδοψυχικού δράματος…

Εάν κάποιος φίλος ή συνάδελφος μας έκρινε, μας αγνοούσε, μας υποδείκνυε το τι πρέπει να κάνουμε, μας υποτιμούσε ή μας χλεύαζε συστηματικά, οι περισσότεροι από εμάς θα αντιδρούσαμε με κάποιον τρόπο, υπερασπιζόμενοι τον εαυτό και τα όριά μας ή βάζοντας τέλος στη βασανιστική αυτή σχέση. Δεν είναι καθόλου εύκολο, όμως, να κάνουμε το ίδιο και με τη μητέρα μας, ακόμα και ως ενήλικες. Στις περισσότερες των περιπτώσεων, παραμένουμε εγκλωβισμένοι στην προσδοκία μας πως ίσως αλλάξουν κάποια στιγμή τα πράγματα και εισπράξουμε, επιτέλους, έστω και ίχνη της αποδοχής και αγάπης που τόσο χρειαζόμαστε, ή σε βαθιά ριζωμένες μέσα μας αξίες του τύπου: «Ποτέ δεν φερόμαστε με τέτοιον τρόπο στη μητέρα μας»…

Και όμως, αυτός ο φαύλος κύκλος της καταστροφής είναι δυνατόν να σπάσει, αρκεί να βρούμε τη δύναμη να δούμε την πραγματικότητα ως έχει, πέραν των όποιων μύθων περιβάλουν το πρόσωπο της μητέρας, και να αρχίσουμε να μιλάμε για το πως έχουν τα πράγματα και όχι μόνο για το πως θα έπρεπε να είναι…

Λόγοι που καθορίζουν το τόσο ευάλωτοι είμαστε, ως ενήλικες, απέναντι στη μητέρα μας

Εάν δεν έχει συμβεί κάποιο συγκεκριμένο τραυματικό γεγονός, οι λόγοι που, συνήθως, καθορίζουν την ευαλωτότητά μας απέναντι στη μητέρα μας -δηλαδή, όταν αρκεί και η παραμικρότερή της παρατήρηση για να εξοργισθούμε, να νιώσουμε ανάξιοι, ανεπαρκείς κ.τ.λ.- είναι οι εξής:

1. Μία ελλιπής ή ανολοκλήρωτη αυτονόμηση

Εάν ένα παιδί έχει εσωτερικοποιήσει -δηλαδή «κουβαλά εντός του»- την εικόνα και αίσθηση μίας «καλής μητέρας», τότε νιώθει πιο ασφαλές μπροστά στο ενδεχόμενο να την αποχωρισθεί. Εάν δεν συμβαίνει αυτό, τότε το παιδί παραμένει λιγότερο ή περισσότερο εγκλωβισμένο σε μια αμφιθυμική στάση απέναντι στη σχέση με τη μητέρα του από την οποία, συνήθως, δεν μπορεί να αποδεσμευτεί χωρίς εξειδικευμένη ψυχοθεραπευτική βοήθεια.

Η ισορροπία ανάμεσα στην υπερβολική και την ανεπαρκή παροχή αυτονομίας από την πλευρά της μητέρας είναι πολύ ευαίσθητη. Η προσπάθεια του μικρού παιδιού για αυτονομία μπορεί να πληγεί καθοριστικά από πολύ μικρή ηλικία, π.χ. διαμέσου μιας υπερπροστατευτικής στάσης της μητέρας. Στην περίπτωση αυτή, το παιδί υιοθετεί το φόβο της για τον εξωτερικό κόσμο, μη τολμώντας να τον εξερευνήσει και, με τον τρόπο αυτόν, να αυτονομηθεί σταδιακά από αυτήν. Από την άλλη, η μητέρα μπορεί να κάνει επιλογές που να είναι δυσανάλογες με αυτό που το παιδί μπορεί να αντέξει. Ίσως να μη βρίσκεται πάντα εκεί όταν το παιδί έχει την ανάγκη να επιστρέψει σε αυτήν για να επαναδιαβεβαιωθεί για τη διαθεσιμότητα και τη φυσική της παρουσία, κάτι που μπορεί να του δημιουργήσει την πεποίθηση πως η οποιαδήποτε απομάκρυνσή του από τη μητέρα είναι απειλητική, εμπεριέχοντας ακόμα και τον κίνδυνο εγκατάλειψής του.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα μιας 60χρονης γυναίκας της οποίας η μητέρα, εξαιτίας σοβαρών προσωπικών δυσκολιών, δεν κατάφερε να τη φροντίσει και, για το λόγο αυτό, την έστειλε από ηλικίας 2 μηνών να τη μεγαλώσουν οι γονείς της, με πολλά μπρος-πίσω του παιδιού ανάμεσα σε μητέρα και παππούδες για αρκετά χρόνια. Η γυναίκα αυτή, λοιπόν, ανέπτυξε από μικρό παιδί μια εντονότατη αίσθηση πως είναι ανάξια αγάπης, που ενεργοποιούνταν ακόμα και με την παραμικρότερη αφορμή (π.χ. εάν κάποιο εγγόνι της δεν  πήγαινε άμεσα στην αγκαλιά της -όταν αυτή το καλούσε- επειδή εκείνη τη στιγμή το παιδί τύχαινε να παίζει).

2. Αίσθημα εγκατάλειψης

 Το αίσθημα εγκατάλειψης ενός παιδιού ή/και ενήλικα, που ενεργοποιείται ακόμα και μετά από μία «ανώδυνη» για τους περισσότερους ματαίωση, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε μια ανεπαρκώς εξελιγμένη σχέση δεσμού, κυρίως με τη μητέρα.

Ο τρόπος που ένα παιδί κατοπτρίζεται μέσα από το βλέμμα, το είδος της σωματικής επαφής και από την εν γένει αντιμετώπισή του από τους γονείς του επηρεάζει αποφασιστικά και εφόρου ζωής την εικόνα που αποκτά για τον εαυτό του, καθορίζοντας το πόσο αποδεκτό, επαρκές και άξιο αγάπης αισθάνεται πως είναι.

Τα παιδιά, γενικώς, διαθέτουν από τη φύση τους μια εκπληκτική ικανότητα προσαρμογής ώστε να «επιβιώνουν» ψυχικά. Όμως, όσο σημαντικές και αν είναι αυτές οι στρατηγικές προσαρμογής, ιδιαίτερα στη διάρκεια της παιδικής ηλικίας, έχουν, συχνά,  σοβαρές συνέπειες μακροπρόθεσμα καθώς τείνουν να διατηρούνται και στη διάρκεια της ενήλικης ζωής, αναστέλλοντας και «ευνουχίζοντας» σημαντικές πλευρές του αληθινού εαυτού του ενήλικου πλέον παιδιού που μπορεί να νιώθει ανάξιο, να μην του είναι εύκολο να εμπιστεύεται άλλους, να μην είναι σε θέση να αναγνωρίζει τις πραγματικές του ανάγκες, που να νιώθει -άνευ λόγου και αιτίας- πως είναι κακό άτομο, και που να μη γνωρίζει ποιος πραγματικά είναι μακριά από τη μητέρα του και τον καθορισμό του διαμέσου αυτής, όποιος και αν είναι αυτός ο καθορισμός…

Τι μπορεί να περιμένει ένα ενήλικο παιδί και τι θα μπορούσε να κάνει;

Όπως προαναφέραμε, το πρώτο, μα καθόλου εύκολο πράγμα που θα πρέπει να κάνουμε είναι να παραδεχθούμε και να αποδεχθούμε την πραγματική μας κατάσταση και πως η μητέρα μας δεν μπορεί να δώσει κάτι περισσότερο, διότι, όπως γνωρίζουμε, «Ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος». Μία τέτοιου είδους παραδοχή, όσο επώδυνη και αν είναι, μπορεί να δημιουργήσει σταδιακά μια αίσθηση ελευθερίας και ανακούφισης, καθώς δίνει τη δυνατότητα επιλογής του είδους της σχέσης που θα θέλαμε να έχουμε με τη μητέρα μας ώστε να νιώθουμε καλύτερα.

Κάτι που, επίσης, θα μπορούσε να βοηθήσει είναι η προσπάθεια κατανόησης του τι μπορεί να βρίσκεται πίσω από μια τέτοιου είδους συμπεριφορά, ανεπάρκεια ή στάση της μητέρας μας. Εάν, πάλι, δεν καταστεί δυνατή η εύρεση κάποιας υπαρκτής και επαρκούς εξήγησης, ίσως βοηθούσε η δημιουργία έστω και μίας πιθανής τέτοιας. Είναι πολύ σημαντικό να καταφέρουμε να απαλλαγούμε, όσο το δυνατόν περισσότερο, από τη μέγγενη της αίσθησης πως εμείς οι ίδιοι φταίμε και πως δεν αξίζαμε, ως παιδιά, τίποτα το καλύτερο…

Εάν καταφέρουμε και φθάσουμε ως εδώ, κατόπιν μπορούμε να αποφασίσουμε εάν θέλουμε να συμφιλιωθούμε ή όχι με τη μητέρα μας και να επιλέξουμε το είδος της σχέσης που θα επιθυμούσαμε να έχουμε μαζί της ή τον τρόπο ζωής μας δίχως αυτήν. Σε μια προηγούμενη ανάρτηση με τίτλο «Συγχώρεση: η ικανότητα να συγχωρούμε», αναφέρω πως υπάρχουν περιπτώσεις όπου κάποια πολύ σημαντικά άτομα της ζωής μας μπορεί να μας έχουν προκαλέσει τόσο μεγάλο πόνο που να μας είναι αδύνατον να τα συγχωρήσουμε. Πόσο εύκολα μπορεί ένα παιδί να συγχωρέσει, για παράδειγμα, τη μητέρα του, που ενώ γνώριζε πως το κακοποιεί σεξουαλικά ο σύζυγος ή ο σύντροφός της, αυτή δεν έκανε το παραμικρό για να το προστατέψει…;;;

Όταν μία μητέρα λειτουργεί ανεπαρκώς, ως τέτοια, για πολλά χρόνια ή από πάντα, δεν μπορούμε να περιμένουμε πως μπορεί να αλλάξει από μόνη της, ως δια μαγείας, μετατρεπόμενη σε μία συναισθηματικά ώριμη και γενναιόδωρη προς το παιδί της μητέρα. Δεν είναι σε θέση να κάνει κάτι διαφορετικό τόσο εύκολα γιατί η συμπεριφορά της αυτή αντιπροσωπεύει τον τρόπο λειτουργίας του ψυχισμού της. Είναι αλήθεια πως, αν της επισημανθεί διεξοδικά ο τρόπος που συμπεριφέρεται και πως αυτό θα πρέπει οπωσδήποτε να αλλάξει για να μπορέσει να συνεχιστεί η σχέση, δεν θα ξέρει τι θα πρέπει να κάνει αντ΄αυτού. Αυτό σημαίνει πως το ίδιο το ενήλικο παιδί θα πρέπει να της υποδείξει εναλλακτικούς τρόπους αντιμετώπισής του και το τι θα επιθυμούσε από αυτήν και τη σχέση τους. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να της πει: «Αντί να κρίνεις και να αποδοκιμάζεις συνέχεια τόσο εμένα τον ίδιο ως άτομο όσο και τις όποιες επιλογές μου, θα ΄θελα να προσπαθήσεις να δείξεις κάποιου είδους εκτίμηση προς το πρόσωπό μου ή επιδοκιμασία για ορισμένες τουλάχιστον επιλογές μου. Αν πάλι, κάποιες φορές, νιώσεις τη γνωστή σου ανάγκη να με κρίνεις, πήγαινε για λίγο σε ένα άλλο δωμάτιο ή βγες έξω για έναν μικρό περίπατο».

Με άλλα λόγια, θα πρέπει, κατά κάποιον τρόπο, να «εκπαιδεύσουμε» τη μητέρα μας στη διαχείριση αυτών των καταστάσεων, όπως ακριβώς θα κάναμε και με το παιδί μας που δεν μπορεί να διαχειρίζεται το θυμό του, να οριοθετείται, να αυτοελέγχεται κ.τ.λ.

Στις περισσότερες περιπτώσεις και  μετά από τέτοιου είδους υποδείξεις, αυτό που συνήθως συμβαίνει -αρχικά τουλάχιστον- είναι η ενίσχυση της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς και η εμφάνιση έντονων αντιδράσεων θυμού και αποδοκιμασίας από την πλευρά της μητέρας. Εάν, όμως, δείξουμε συνέπεια και σταθερότητα στα όσα υποστηρίζουμε και κάποιες φορές φύγουμε από το σπίτι της, εάν συνεχίζει να έχει την ίδια συμπεριφορά, υπάρχουν αρκετές πιθανότητες τα πράγματα να βελτιωθούν στη συνέχεια.

Η οριστική διακοπή της σχέσης με ένα άτομο όπως η μητέρα μας είναι μια απίστευτα οδυνηρή υπόθεση και εμπειρία που δεν θα πρέπει να είναι η πρώτη μας επιλογή και πριν προσπαθήσουμε ειλικρινά και σοβαρά να βρούμε εναλλακτικές λύσεις. Μία, αρχικά, δοκιμαστική διακοπή της επικοινωνίας για 2-3 μήνες θα μπορούσε να δείξει αν μπορεί να έχει κάποιο αποτέλεσμα ή όχι. Όπως και να έχουν τα πράγματα, όμως, η τελική επιλογή είναι πάντα δική μας. Θα πρέπει να σταθμίσουμε και να αποφασίσουμε το αντίτιμο που, ούτως ή άλλως σε κάθε περίπτωση, είμαστε υποχρεωμένοι να πληρώσουμε…

Επίλογος

Όλοι μας έχουμε βαθιά ριζωμένη εντός μας την πεποίθηση πως οι γονείς -και κυρίως μία μητέρα- είναι συναισθηματικά γενναιόδωροι, ενθαρρυντικοί, προστατευτικοί, ανυστερόβουλοι και καλοπροαίρετοι απέναντι στα παιδιά τους. Σε αρκετές περιπτώσεις, όμως, η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Υπάρχουν και γονείς που είναι εγωκεντρικοί, άκαμπτοι, αδίστακτοι και με μια απύθμενη ανάγκη να ελέγχουν απόλυτα και με κάθε κόστος το παιδί τους προς ίδιον όφελος…

Το να μεγαλώνει ένα παιδί δίπλα σε έναν τέτοιο γονιό επηρεάζει βαθύτατα και με τραγικό τρόπο ολόκληρη, συνήθως, τη ζωή του. Δεν αναφέρομαι σε γονείς που κάνουν χρήση ναρκωτικών ουσιών και αλκοόλ ή που έχουν κάποια σοβαρή ψυχική νόσο με εμφανή συμπτωματολογία που χρίζει άμεσης φαρμακευτικής αγωγής και ψυχολογικής στήριξης. Αναφέρομαι, κυρίως, σε γονείς με ναρκισσιστική ή κάποιας μορφής μεταιχμιακή διαταραχή προσωπικότητας όπου τα δημιουργούμενα προβλήματα δεν είναι τόσο εμφανή για τον περίγυρο που, για το λόγο αυτό, δεν αντιλαμβάνεται εύκολα το δράμα που ζουν τα παιδιά των οικογενειών αυτών που επιτρέπουν να λεηλατούνται ψυχικά με αντίτιμο μια πρόσκαιρη ψευδαίσθηση «ασφάλειας» και ελπίδας για μελλοντική αποδοχή και αγάπη.

Θύτης δίχως θύμα δεν είναι δυνατόν να υπάρξει, για το λόγο αυτό, η καθήλωση του ενήλικου παιδιού στο ρόλο του αδικημένου και πικραμένου ιερομάρτυρα διαιωνίζει το δράμα του. Εάν διαπιστώσει πως του είναι αδύνατον να απεγκλωβιστεί από τον παραλυτικό εναγκαλισμό των αδυσώπητων ενοχών και της ανημπόριας του, θα πρέπει να σκεφθεί πολύ σοβαρά την αναζήτηση βοήθειας κάποιου έμπειρου ψυχοθεραπευτή ώστε να βρει τη δύναμη να αναγνωρίσει, δίνοντάς του σάρκα και οστά, το δικαίωμά του να ζει τη ζωή που το ίδιο επιθυμεί. Αν μη τι άλλο, να καταφέρει να συμφιλιωθεί με τον εαυτό του, εάν δεν καταστεί δυνατό να συμφιλιωθεί με το γονιό του. Αν δεν γίνει κάτι τέτοιο, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος μεταβίβασης των ίδιων προβλημάτων και στην επόμενη γενιά…

Τέλος, ποτέ δεν θα πρέπει να λησμονούμε πως μία μητέρα οφείλει –σε κάθε περίπτωση- να αγαπά το παιδί της, όχι όμως και το παιδί τη μητέρα του…

Dr. Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc., Ph.D., Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων, Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης 

i-psyxologos.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Τα Φυτά τονώνουν τη Νοητική και Συναισθηματική μας Υγεία / “People need contact with trees and plants"

Τι σχέση έχουν τα δέντρα, οι θάμνοι, το γρασίδι, τα πράσινα φυτά, τα πάρκα, οι παραλίες, οι ανοιχτοί χώροι και οι ανθισμένοι κήποι με την νοητική μας υγεία; 

Σύμφωνα με μια εκτενή ανασκόπηση της επιστημονικής βιβλιογραφίας, μεγάλη.

Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν και αναλύθηκαν από τους ερευνητές Charles Hall και Melinda Knuth σε Πανεπιστήμιο του Τέξας και δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Environmental Horticulture υποστηρίζουν την ιδέα ότι η ζωή κοντά σε πράσινους χώρους μπορεί να βελτιώσει τη διάθεση, να μειώσει τις αρνητικές επιδράσεις του στρες, να ενθαρρύνει την σωματική δραστηριότητα και άλλες θετικές συμπεριφορές, να βελτιώσει τις γνωστικές ικανότητες, να μειώσει την επιθετικότητα, και να προάγει τη συνολική ευεξία σε κάθε ηλικία.

“People need contact with trees and plants and water"
Συγκεκριμένα, οι ερευνητές βρήκαν ότι οι άνθρωποι που περιτριγυρίζονταν από φυτά και φύση σε κάθε μορφή, είτε εσωτερικά του σπιτιού, είτε εξωτερικά, παρουσίαζαν συναισθηματικά και νοητικά οφέλη που έχουν θετική επίδραση στην κοινωνική, ψυχολογική, σωματική, γνωστική, περιβαλλοντική και πνευματική ευεξία.

Τρόποι που τα φυτά τονώνουν τη νοητική και συναισθηματική μας υγεία.

1. Μείωση του στρες: 

Ο χρόνος σε φυσικά περιβάλλοντα βοηθά στην επιτάχυνση της ανάρρωσης από νοητική κόπωση, την επιβράδυνση του καρδιακού ρυθμού, τη μείωσης της υπέρτασης και του άγχους.

2. Μειωμένα συμπτώματα κατάθλιψης: 

Οι ερευνητές αναφέρουν επανειλημμένως βελτιώσει στη διάθεση των υποκειμένων, λιγότερα περιστατικά κατάθλιψης, όπως επίσης και αυξημένη διάρκεια μνήμης και μειωμένα συμπτώματα άγχους μετά από μια βόλτα στη φύση, σε σύγκριση με μια βόλτα σε ένα αστικό τοπίο.
    Μια Κορεατική μελέτη ασθενών που είχαν διαγνωστεί με ήπια έως σοβαρά συμπτώματα κατάθλιψης μελέτησε τη σχέση τους με τις επιδράσεις της θεραπείας CBT που γινόταν σε περιβάλλον νοσοκομείου και της θεραπείας CBT που γινόταν σε ένα εξωτερικό χώρο σαν δάσος. Τα συμπτώματα της κατάθλιψης ήταν σημαντικά λιγότερα στη δεύτερη ομάδα.

3. Καλύτερη συγκράτηση αναμνήσεων: 

Συγκριτικά με όσους περπατούσαν σε μια πολυσύχναστη αστική περιοχή, οι συμμετέχοντες που περπατούσαν σε ένα πράσινο τοπίο ή απλά σε φυσικό περιβάλλον, όπως ένας κήπος, μπορούσαν να συγκεντρωθούν καλύτερα σε ένα τεστ που τέσταρε την εργασιακή τους μνήμη.

4. Λιγότερα συμπτώματα μετατραυματικού στρες: 

Μελέτες σε βετεράνους και σε θύματα φυσικών καταστροφών που συμμετείχαν σε θεραπείες μέσω κηπουρικής βρήκαν ότι και οι δύο ομάδες μπορούσαν να ελέγξουν τα συμπτώματα του μετατραυματικού στρες τους και ανέπτυξαν θετικότερες στάσεις ζωής.

5. Βελτίωση συμπτωμάτων σε περιπτώσεις ΔΕΠΥ: 

Σε μια έρευνα, μαθητές που είχαν διαγνωστεί με ΔΕΠΥ μπορούσαν να συγκεντρωθούν καλύτερα μετά από μια βόλτα στο πάρκο σε σύγκριση με τους συμμαθητές τους που περπατούσαν σε μια απλή γειτονιά του κέντρου της πόλης. Παρόμοιες έρευνες έχουν καταλήξει στο ότι ακόμα και τα σύντομα διαλείμματα στη φύση έχουν κατευναστικές ιδιότητες.

6. Υψηλότερη παραγωγικότητα και βελτιωμένη συγκέντρωση σε σχολεία και εργασιακά πλαίσια: 

Μαθητές και εργαζόμενοι με θέα στη φύση αποδείχτηκε πως είναι πιο παραγωγικοί, αλλά επίσης σε μεγαλύτερη εγρήγορση, πιο προσεκτικοί και χαλαροί ταυτόχρονα. Ήταν λιγότερο ευερέθιστοι και είχαν πολύ λιγότερα συμπτώματα άσθματος ή αλλεργίας.

7. Υψηλότερα επίπεδα δημιουργικότητας: 

Οι βόλτες στη φύση, και ακόμα και οι σύντομες επισκέψεις στα πάρκα των αστικών περιοχών, έχει αποδειχτεί ότι προάγουν την δημιουργικότητα, τονώνουν τη διάθεση και την αίσθηση ζωτικότητας.

8. Λιγότερα συμπτώματα άνοιας: 

Όταν ασθενείς με άνοια σε ένα ίδρυμα φροντίδας άρχισαν να ασχολούνται με την κηπουρική και με εξωτερικές δραστηριότητες, οι γνωστικές τους ικανότητες βελτιώθηκαν και υπήρχαν λιγότερα περιστατικά επιθετικής συμπεριφοράς.

9. Αυτοεκτίμηση: 

Οι επιστήμονες απέδειξαν σε διάφορες μελέτες ότι υπάρχουν σημαντικές βελτιώσεις στην αυτοεκτίμηση και στη διάθεση τόσο σε άνδρες, όσο και σε γυναίκες μετά από άσκηση σε φυσικά περιβάλλοντα, και ειδικά με την παρουσία νερού.

10. Υψηλότερη νοημοσύνη: 

Άλλες μελέτες δείχνουν ότι οι βαθιές εμπειρίες που μας συνδέουν με τη φύση οφείλονται στη γεωμετρία και στην αρχιτεκτονική τόσο των φυσικών περιβαλλόντων, όσο και αυτών που χτίζουμε για να μιμηθούμε τη φύση.

πηγή
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Οι μυρωδιές αναδύουν αναμνήσεις

Όταν μια μυρωδιά αναδύει μια ανάμνηση: Έρευνα προσφέρει ενδείξεις για το πώς συνδέονται αυτά τα δύο στον εγκέφαλο

Ο εγκέφαλός μας μπορεί να είναι προγραμματισμένος έτσι ώστε να συνδέει τις μυρωδιές με τους τόπους επειδή αυτό ήταν χρήσιμο στο εξελικτικό μας παρελθόν.

Η αίσθηση της όσφρησης είναι γνωστή για την ικανότητά της να προκαλεί αναμνήσεις. Όλοι γνωρίζουμε το συναίσθημα. Ένα άρωμα, μια ευωδιά μπορεί να μας μεταφέρει πίσω στην κουζίνα της γιαγιάς μας, στη νύχτα του πρώτου σας χορού ή στην ακτή της θάλασσας.

Οι νευροεπιστήμονες που μελετούν την όσφρηση αναρωτιούνται εδώ και καιρό για τη σχέση μεταξύ της αίσθησης της όσφρησης και της μνήμης μας. Είναι αυτή η σχέση μεταξύ μνήμης και όσφρησης αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο είναι συνδεδεμένος ο εγκέφαλος; Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο περιοδικό Nature άνοιξε έναν σημαντικό δρόμο προς την απάντηση αυτού του μακροχρόνιου ερωτήματος.

Πριν από αυτό, είναι σημαντικά μερικά στοιχεία για το πώς ο εγκέφαλος διευκολύνει την αίσθηση της όσφρησης. Τα μόρια της μυρωδιάς ανιχνεύονται αρχικά από τους νευρώνες-υποδοχείς στη μύτη. Οι νευρώνες στέλνουν πληροφορίες σχετικά με αυτά τα ερεθίσματα πρώτα στον οσφρητικό βολβό, μια δομή του εγκεφάλου που έχει περίπου το μέγεθος της άκρης του δακτύλου μας και βρίσκεται πάνω από τη ρινική κοιλότητα.

Στη συνέχεια, ο οσφρητικός βολβός στέλνει σήματα σε μια άλλη δομή του εγκεφάλου που ονομάζεται οσφρητικός ή απιοειδής φλοιός του εγκεφάλου. Πιστεύεται ότι η αναγνώριση της οσμής συμβαίνει εκεί – δηλαδή, αναγνωρίζουμε την πιθανή πηγή της, όπως ένα μήλο, μια μπανάνα ή φρεσκοκομμένο γρασίδι.

Η έρευνα

Για να μελετήσουν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος συνδυάζει οσφρητικές και χωρικές πληροφορίες, η Cindy Poo και οι συνεργάτες της στο Champalimaud Centre for the Unknown στην Πορτογαλία έβαλαν έξι αρουραίους να ολοκληρώσουν ένα έργο πλοήγησης.

Οι αρουραίοι έπρεπε να πλοηγηθούν επανειλημμένα σε έναν χάρτη σε σχήμα σταυρού με τέσσερις διαδρόμους περίπου δυόμισι λεπτών. Στην αρχή κάθε δοκιμασίας ένα φως έδειχνε στον αρουραίο έναν από τους διαδρόμους, όπου εκτίθετο τυχαία σε μία από τέσσερις διαφορετικές μυρωδιές (εσπεριδοειδή, γρασίδι, μπανάνα ή ξύδι). Η θέση της ανταμοιβής με νερό εξαρτιόταν από την οσμή στην οποία εκτέθηκε ο αρουραίος.

Για παράδειγμα, η οσμή εσπεριδοειδών σήμαινε ότι η ανταμοιβή νερού βρισκόταν στο τέλος του νότιου διαδρόμου. Εάν ο αρουραίος εκτίθετο στη μυρωδιά εσπεριδοειδών στον ανατολικό διάδρομο, θα έπρεπε να ταξιδέψει νότια για την ανταμοιβή. Εάν δεχόταν τη μυρωδιά στον νότιο διάδρομο σε πρώτη φάση, θα μπορούσε να παραμείνει στη θέση του και να λάβει την ανταμοιβή. Η ιδέα ήταν ότι με την εξάσκηση, μια δεδομένη μυρωδιά θα έδινε στον αρουραίο το στίγμα της ανταμοιβής.

Το περιβάλλον του λαβύρινθου ήταν διακοσμημένο με οπτικά στοιχεία, ώστε οι αρουραίοι να μπορούν επίσης να προσανατολίζονται με βάση αυτά. Ωστόσο, το σημείο εκκίνησης των αρουραίων ήταν διαφορετικό σε κάθε δοκιμή. Αν ήταν σταθερό, θεωρητικά θα μπορούσαν απλώς να απομνημονεύσουν μια ακολουθία στροφών για να βρουν τον σωστό διάδρομο και να μην χρησιμοποιήσουν καθόλου τη χωρική μνήμη. Αυτό σήμαινε ότι η επιτυχής ολοκλήρωση του έργου βασιζόταν σε έναν συνδυασμό χωρικής πλοήγησης και όσφρησης.

Μετά από περίπου 3 εβδομάδες εκπαίδευσης οι αρουραίοι τα πήγαν αρκετά καλά – ήταν σε θέση να εντοπίσουν την ανταμοιβή του νερού στο 70% περίπου των δοκιμών. Αυτό δείχνει ότι οι αρουραίοι ήταν σε θέση να συνδυάσουν τον εσωτερικό τους χάρτη του περιβάλλοντος με τις θέσεις των οσμών για να εντοπίσουν την ανταμοιβή.

Εξετάζοντας τη δραστηριότητα των νευρώνων

Οι νευρώνες στον ιππόκαμπο, ένα τμήμα του εγκεφάλου που εμπλέκεται στη μνήμη και την πλοήγηση, είναι γνωστοί για τη λειτουργία τους ως «κύτταρα θέσης». Πρόκειται για κύτταρα που ενεργοποιούνται σε μια συγκεκριμένη θέση σε ένα περιβάλλον, γεγονός που μας επιτρέπει να βρίσκουμε το δρόμο μας. Παρόμοια κύτταρα βρίσκονται επίσης σε ένα άλλο τμήμα του εγκεφάλου που ονομάζεται ενδορινικός φλοιός.

Το πιο εντυπωσιακό εύρημα της νέας μελέτης είναι ότι τέτοια κύτταρα που επιλέγουν την τοποθεσία δεν υπάρχουν μόνο στον ιππόκαμπο και στον ενδορινικό φλοιό, αλλά και σε μια περιοχή του εγκεφάλου που συνδέεται κυρίως με την οσφρητική λειτουργία, δηλαδή στον απιοειδή φλοιό, το μέρος που θεωρείται ότι είναι κυρίως υπεύθυνο για την αναγνώριση των οσμών.

Οι ερευνητές της μελέτης παρακολούθησαν την ηλεκτρική δραστηριότητα των νευρώνων στην περιοχή αυτή. Παραδόξως, διαπίστωσαν ότι μόνο το 30% περίπου των νευρώνων σε αυτή την περιοχή του εγκεφάλου των αρουραίων ανταποκρινόταν σε συγκεκριμένες οσμές. Ένα άλλο 30% των νευρώνων πυροδοτήθηκε σε απόκριση τόσο σε μια συγκεκριμένη μυρωδιά όσο και σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία.

Το υπόλοιπο 40% των ενεργών νευρώνων δεν ανταποκρίθηκε καθόλου σε συγκεκριμένες οσμές, αλλά μάλλον στις θέσεις όπου οι αρουραίοι είχαν προηγουμένως μυρίσει τις οσμές. Αυτοί οι επιλεκτικοί ως προς τη θέση νευρώνες άρχιζαν να πυροδοτούνται ακόμη και όταν οι αρουραίοι μόλις εισέρχονταν στο διάδρομο, πριν συναντήσουν οποιαδήποτε οσμή.

Στη συνέχεια, οι ερευνητές θέλησαν να κατανοήσουν αν ο ιππόκαμπος και ο απιοειδής φλοιός «μιλούσαν» μεταξύ τους, ενώ οι αρουραίοι έλυναν τον γρίφο. Διαπίστωσαν ότι τα κύτταρα και στις δύο περιοχές είχαν την τάση να πυροδοτούνται συγχρονισμένα ενώ οι αρουραίοι πλοηγούνταν στον λαβύρινθο.

Ποια είναι τα πρακτικά συμπεράσματα της έρευνας

Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ότι το οσφρητικό σύστημα μπορεί να παίζει ρόλο στη χωρική πλοήγηση και ότι η χωρική μνήμη και οι οσφρητικές πληροφορίες συγκλίνουν στον απιοειδή φλοιό. Γιατί όμως ο εγκέφαλος έχει εξελιχθεί ώστε να αναπαριστά τη θέση και την οσμή στην ίδια περιοχή;

Η απάντηση θα μπορούσε να είναι ότι οι οσμές είναι πολύ χρήσιμες ενδείξεις για να βρούμε το δρόμο μας. Για παράδειγμα, ένα πευκοδάσος μυρίζει διαφορετικά από ένα λιβάδι, ενώ το λαγούμι μιας αλεπούς έχει διαφορετική μυρωδιά από τη φωλιά ενός αρουραίου. Ο κανόνας ισχύει ακόμη και σε ανθρωπογενή περιβάλλοντα: ένα υπόγειο σιδηροδρομικό σύστημα μυρίζει διαφορετικά από ένα σούπερ μάρκετ, ένα γραφείο διαφορετικά από ένα εστιατόριο.

Έτσι, ο εγκέφαλός μας μπορεί να είναι προγραμματισμένος έτσι ώστε να συνδέει τις μυρωδιές με τους τόπους επειδή αυτό ήταν χρήσιμο στο εξελικτικό μας παρελθόν. Η μελέτη αυτή διεξήχθη σε αρουραίους, οι οποίοι βασίζονται περισσότερο στην αίσθηση της όσφρησης για την πλοήγηση απ’ ό,τι οι άνθρωποι, καθώς η αντίληψή μας κυριαρχείται από την όραση. Αλλά τα ευρήματα αυτά δίνουν νέες πληροφορίες για το πώς η όσφρηση και η χωρική μνήμη πιθανώς συνδέονται στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Πηγή: theconversation.com/when-a-smell-evokes-a-memory-new-research-offers-clues-about-how-the-two-are-linked-in-the-brain

enallaktikidrasi.com
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Πανσέληνος

Γη και Σελήνη. Η βαρυτική έλξη είναι αμφίδρομη. Δεν έλκει μόνο η Γη τη Σελήνη, αλλά και η Σελήνη με τη σειρά της τη Γη. Η Πανσέληνος, όμως, κρύβει ακόμα μια ελκτική σαγηνευτική δύναμη, αυτή τη φορά προς τους ανθρώπους, τους ορθολογιστές, τους ερωτευμένους, τους ονειροπόλους. Σημείο αναφοράς σε μύθους, θρύλους με λυκάνθρωπους και βρικόλακες, με εξέχουσα θέση στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού, αντικείμενο λατρείας, δεισιδαιμονιών, αιτία παράξενων συμπεριφορών και ψυχικών διαταραχών, λέξη κλειδί στον κόσμο της αστρολογίας, αντικείμενο της επιστήμης αλλά και της ποίησης, του ρομαντισμού, καταφύγιο των ερωτευμένων.

Μέχρι σήμερα η θεωρία των μυστικιστικών δυνάμεων της Πανσελήνου δεν έχει αποδειχτεί επιστημονικά και οι ψυχίατροι υποστηρίζουν πως όλα τα "ακραία" συμβαίνουν γιατί περιμένουμε να συμβούν! Είναι μια πλασματική συσχέτιση της συμπεριφοράς μας και της Πανσελήνου, που με απλά λόγια σημαίνει ότι ο εγκέφαλός μας έχει την τάση να ανακαλεί τα περίεργα γεγονότα καλύτερα από ότι τα ασήμαντα.

Παραμερίζοντας, όμως, τη μεταφυσική φιλολογία, στην προσπάθεια να αντιληφθούμε τη γοητεία και την έλξη που μας ασκεί η Πανσέληνος θα έρθουμε αντιμέτωποι με την έννοια της ολότητας.

Η εικόνα της Πανσελήνου στο ουράνιο στερέωμα ήταν πάντα εντυπωσιακή. Μας προκαλεί δέος, θαυμασμό και μια μικρή μελαγχολία. Ζηλεύουμε την ολότητα του φεγγαριού που αναδύεται επιβλητικά στον νυχτερινό ουρανό.

Η Πανσέληνος έχει συνδεθεί με τον έρωτα και τον ρομαντισμό. Βρίσκουμε ρομαντική τη Σελήνη στο απόγειό της, μας γεμίζει με σκέψεις και συναισθήματα. Γιατί; Το ολόκληρο φεγγάρι συμβολίζει και τη δική μας, ίσως, ολοκλήρωση... μέσα από μία σχέση;

Ο ερωτευμένος βλέπει στον σύντροφό του το άλλο του μισό, το πρόσωπο που θα του χαρίσει ολοκλήρωση, συναισθηματική ικανοποίηση και πληρότητα. Βλέπει έναν τέλειο σύντροφο, χωρίς ελαττώματα, μια εξιδανικευμένη εικόνα που δε θα τον προδώσει ποτέ. Αντικατοπτρίζει στη σεληνιακή επιφάνεια τα δικά του όνειρα μελαγχολώντας, αλλά και με μια αισιοδοξία αφού μπροστά του προβάλλει ολόγιομο το ακατόρθωτο.

Το μισό ποτέ δε σου προκαλεί τα συναισθήματα που σου προκαλεί το ολόγιομο φεγγάρι. Γιατί δε θέλουμε να είμαστε μισοί όπως αυτό και δεν μπορούμε να συνδεθούμε, να ταυτιστούμε με την ημιτελή του φύση.

Στην ουσία δεν είναι ποτέ μισό και δεν περιμένει κανένα άλλο μισό να προστεθεί στο κομμάτι που του λείπει για να γευτεί το αίσθημα της ολοκλήρωσης. Το φεγγάρι ως διάδημα στο μέτωπο της νύχτας ολοκληρώνει απλά τις φάσεις της ωριμότητάς του.

Η πληρότητα της Πανσελήνου καθρεπτίζει και ευρύτερα την εκπλήρωση των ονείρων μας, την ελπίδα ότι μια μέρα θα φτάσουμε στη δική μας ολοκλήρωση. Ο άνθρωπος τείνει να ταυτίζεται με πρόσωπα και πράγματα, να κάνει αυθυποβολές και συνειρμικές σκέψεις. Και σίγουρα η Πανσέληνος δε μας εντυπωσιάζει μόνο μέσα από τη λάμψη της αλλά και μέσα από την τελειότητά της παρά τις μικρές της ατέλειες.

Δεν περιβάλλεται από ατμόσφαιρα. Η επιφάνειά της είναι άμεσα εκτεθειμένη σε πτώσεις αστεροειδών και μετεωριτών. Οι μικροί και μεγάλοι κρατήρες της που της αποδίδουν ατέλειες δε λαμβάνονται υπόψη όταν κοιτάμε το μεγαλείο της. Αποτελεί μια απατηλή αίσθηση τελειότητας μέσα σε ένα σύνολο φυσικών ατελειών που χαρακτηρίζουν τη σεληνιακή επιφάνεια

Κάπως έτσι δεν είμαστε και εμείς; -Ο άνθρωπος αρέσκεται να ερμηνεύει και να παραλληλίζει φυσικά φαινόμενα στο πλαίσιο των εγωιστικών του τάσεων- Εκτεθειμένοι όσο και η Σελήνη σε προσωπικές πτώσεις, εξωτερικούς κινδύνους και τραυματικές εμπειρίες, μέσα από τις ατέλειές μας, μέσα από τη δική μας αναζήτηση, αλλά και διανύοντας τους κύκλους της ζωής φτάνουμε στη δική μας ολοκλήρωση. Την εσωτερική. Την αυτογνωσία και αυτοεκτίμηση.

Ας θαυμάσουμε την Πανσέληνο, αλλά ας δούμε την ομορφιά και της δικής μας ολόγιομης μορφής σε ένα σύνολο ψυχικών κρατήρων, την πληρότητα και την ολοκλήρωση του προσωπικού μας «σεληνιακού» κύκλου.

“Yeah we all shine on, like the moon, like the stars, and like the sun.”    -John Lennon

Γράφει η  Χαρά Κουλοπούλου 18/08/2016 - 19:28

Facebook: Xara Koulopoulou

o-klooun.com
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

1. Ενεργειακοί τύποι (ταπεραμέντο) παιδιών / Which Type is Your Child? - 2. Τα «κρυφά μηνύματα» που μας στέλνουν τα παιδιά μας

Μερικές φορές μπορεί να αναρωτιέστε γιατί το παιδί σας εκδηλώνει «ανησυχητική» αρνητική συμπεριφορά; 

Μήπως κάνει κάτι από τα ακόλουθα;

Which Type is Your Child?

Το ευαίσθητο παιδί

• Δεν μπορούν να διαλέξουν τι τα ευχαριστεί;
• Είναι συχνά θυμωμένα και απαιτητικά όταν δεν γίνεται αυτό που θέλουν;
• Δεν υπακούν τις οδηγίες και όριά σας σε δημόσιους χώρους;
• Κάνουν σκηνές ζηλοτυπίας;
• Σας λένε πολλές φορές «σε μισώ» και χρησιμοποιούν αρνητικούς χαρακτηρισμούς;

Εάν ως γονείς ανησυχείτε για τη συμπεριφορά των παιδιών σας, για τις επιλογές, πράξεις και λόγια τους σε προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο, πρέπει να «αποκρυπτογραφήσετε» τα κρυφά μηνύματα που προσπαθούν να σας πουν πίσω από τις συμπεριφορές τους.

Χρησιμοποιείστε το ένστικτό σας, λίγη έμπνευση, γνώση και ενημέρωση για να φτάσετε στη ρίζα της προβληματικής συμπεριφοράς τους, να την κατανοήσετε, ώστε να τα υποστηρίξετε να την επιλύσουν. 

Τα παιδιά προσπαθούν να σας «περάσουν μηνύματα» που δεν μπορούν να εκφράσουν διαφορετικά. Ακούστε τα!

Μερικά από τα «κρυφά» μηνύματα μπορεί να είναι:

1) «Δεν ξέρεις ποιος/α είμαι!»
Πρέπει οι γονείς να προσδιορίσουν τον ενεργειακό τύπο/ ταπεραμέντο του παιδιού τους. Μαθαίνοντας τον τύπο του παιδιού τους, κατανοούν καλύτερα τις προτεραιότητες, δυνάμεις και προκλήσεις του και πώς να το υποστηρίξουν.

Ενεργειακοί τύποι παιδιών:
Α) Το χαρούμενο/ενεργητικό παιδί: 

Φωτεινά και γεμάτα ζωντάνια, αυτά τα παιδιά μπορούν να εκφράσουν προβληματική συμπεριφορά, όταν αισθάνονται καταπιεσμένα, απομονωμένα ή ντροπιασμένα.
Β) Το ευαίσθητο παιδί: 

Τρυφερά και ήσυχα, τα παιδιά αυτά μπορούν να εκφράσουν προβληματική συμπεριφορά όταν νιώθουν ότι δεν ακούγονται.
Γ) Το αποφασιστικό παιδί: 

Αυτά τα παιδιά τείνουν να ενεργούν με δραστήριο και επίμονο τρόπο, όταν οι άλλοι τα μπλοκάρουν, τα περιορίζουν και τα κάνουν να ντρέπονται για την ενέργειά τους.
Δ) Το σοβαρό παιδί: 

Με αναλυτικό και συγκροτημένο χαρακτήρα, αυτά τα παιδιά εκφράζουν προβληματική συμπεριφορά, όταν αισθάνονται ότι δεν έχουν το σεβασμό.

Οι γονείς, γνωρίζοντας τον ενεργειακό τύπο του παιδιού τους, θα μπορέσουν να ανακαλύψουν την αληθινή φύση και τις ανάγκες του. Σημαντική βοήθεια μπορούν να λάβουν από ένα Σύμβουλο-ψυχολόγο ή διαβάζοντας σχετικά βιβλία, ώστε να κατανοήσουν τη συμπεριφορά του παιδιού τους.

2) «Δεν ξέρω πώς να σου πω τι συμβαίνει ή τι χρειάζομαι!»
Τα παιδιά δεν έχουν πάντα την ωριμότητα ή το λεξιλόγιο να εξηγήσουν τι τους συμβαίνει. Έτσι, αν νιώθουν αποκλεισμένα στο σχολείο, πιεσμένα ή βιώνουν απόρριψη, μπορούν να εκδηλώσουν μια επιθετική ή καταθλιπτική συμπεριφορά.

Θα ήταν προτιμότερο από το να κρίνουμε τη συμπεριφορά των παιδιών να τα παρατηρήσουμε και να τους θέσουμε κατάλληλες ερωτήσεις. 

Για παράδειγμα, σε ένα παιδί που έχει επιλέξει «προβληματικούς» φίλους, θα μπορούσαν οι γονείς να πουν: 

«Παρατηρώντας τη συμπεριφορά του φίλου σου αντιλήφθηκα στοιχεία που με ανησυχούν.... Πώς νιώθεις γι' αυτό; Τι σκέφτεσαι γι' αυτό;» 

Κι έτσι αρχίζει η συζήτηση και η επαφή με το παιδί.
Μετά από αυτό το καλύτερο που μπορούν να κάνουν οι γονείς, είναι να είναι ανοιχτοί στα μηνύματα που τους στέλνει το παιδί. Με τις πράξεις και τα λόγια του μπορεί να τους εκφράσει αυτό που χρειάζεται.

3) «Νιώθω ότι έχω κριθεί ή ντροπιαστεί!»
Όταν τα παιδιά νιώθουν ότι κρίνονται, η δυσαρέσκειά τους εκφράζεται σαν αντικοινωνική συμπεριφορά. Στην πραγματικότητα, εκφράζουν την ανάγκη να ακουστούν και να ανακουφίσουν τον πόνο τους .
Επιπλέον, αν έχουν προχωρήσει σε κινήσεις με τις οποίες δε συμφωνείτε, ξεκαθαρίστε τους ότι τα αποδέχεστε και αγαπάτε, ανεξάρτητα από τη συμπεριφορά τους. Μην γίνεστε δηκτικοί και επικριτικοί. Να είστε σίγουροι ότι θα έρθουν πάλι κοντά σας, όταν ηρεμήσουν και νιώσουν αποδοχή και αυτοπεποίθηση.

4) «Νιώθω σαν να μην έχω λόγο!»
Αν το παιδί σας αντιδρά στους κανόνες, μπορεί να αντιστέκεται στο γεγονός ότι δεν έχει «λόγο» στη ζωή του καθώς μεγαλώνει. 

Όσο μεγαλώνουν τα παιδιά, ιδιαίτερα στην εφηβεία, πρέπει να λαμβάνουν ενεργό ρόλο στη συζήτηση για τη διαμόρφωση των κανόνων της ζωής τους. 

Χρειάζονται ακόμα όρια και συμβουλές, αλλά όχι παράλογους περιορισμούς που εμποδίζουν την ανάπτυξη της προσωπικότητας. Ο γονιός πρέπει να σέβεται το δικαίωμα επιλογής τους που τα βοηθάει να ωριμάσουν.

5) « Είμαι ο ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ ΣΟΥ!»
Οι γονείς πρέπει να έχουν υπόψη ότι «Τα παιδιά τους κάνουν αυτό που και οι ίδιοι κάνουν, όχι μόνο αυτά που λένε» ! Λειτουργούν σαν καθρέφτης της συμπεριφοράς των γονιών. Πριν να περιμένουν κάποια αλλαγή από τα παιδιά, πρέπει να αναρωτηθούν: «Τι παράδειγμα έχω δώσει στο παιδί μου; Μήπως η συμπεριφορά του αντικαθρεφτίζει τη δική μου;»
Άρα ο γονιός σε αυτή τη φάση πρέπει να ασχοληθεί με τη δική του θεραπευτική διαδικασία, ώστε να βοηθήσει το παιδί του ουσιαστικά και ψυχολογικά. Πρέπει να επιτρέψει στο παιδί να είναι «αυθεντικό», χωρίς παρεμβολές και προσδοκίες.

Κλείνοντας, μπορούμε να αναφέρουμε ότι οι γονείς, για να μπορέσουν να «αποκρυπτογραφήσουν» τα μηνύματα των παιδιών τους, πρέπει να εμπιστευτούν τη διαίσθησή τους και τον εαυτό τους και στη συνέχεια το ίδιο τους το παιδί.

Θυμηθείτε ότι τα παιδιά θέλουν, βαθιά και ουσιαστικά, να είναι χαρούμενα και ισορροπημένα. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί, όταν οι γονείς τους δίνουν την κατάλληλη υποστήριξη και σεβασμό να ζουν σε ευθυγράμμιση με την αληθινή τους φύση. Τότε μόνο ο αληθινός τους εαυτός «ανθίζει». Αυτό δε θέλουν, τελικά, όλοι οι γονείς για τα παιδιά τους;

huffingtonpost