Οι μυρωδιές αναδύουν αναμνήσεις

Όταν μια μυρωδιά αναδύει μια ανάμνηση: Έρευνα προσφέρει ενδείξεις για το πώς συνδέονται αυτά τα δύο στον εγκέφαλο

Ο εγκέφαλός μας μπορεί να είναι προγραμματισμένος έτσι ώστε να συνδέει τις μυρωδιές με τους τόπους επειδή αυτό ήταν χρήσιμο στο εξελικτικό μας παρελθόν.

Η αίσθηση της όσφρησης είναι γνωστή για την ικανότητά της να προκαλεί αναμνήσεις. Όλοι γνωρίζουμε το συναίσθημα. Ένα άρωμα, μια ευωδιά μπορεί να μας μεταφέρει πίσω στην κουζίνα της γιαγιάς μας, στη νύχτα του πρώτου σας χορού ή στην ακτή της θάλασσας.

Οι νευροεπιστήμονες που μελετούν την όσφρηση αναρωτιούνται εδώ και καιρό για τη σχέση μεταξύ της αίσθησης της όσφρησης και της μνήμης μας. Είναι αυτή η σχέση μεταξύ μνήμης και όσφρησης αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο είναι συνδεδεμένος ο εγκέφαλος; Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο περιοδικό Nature άνοιξε έναν σημαντικό δρόμο προς την απάντηση αυτού του μακροχρόνιου ερωτήματος.

Πριν από αυτό, είναι σημαντικά μερικά στοιχεία για το πώς ο εγκέφαλος διευκολύνει την αίσθηση της όσφρησης. Τα μόρια της μυρωδιάς ανιχνεύονται αρχικά από τους νευρώνες-υποδοχείς στη μύτη. Οι νευρώνες στέλνουν πληροφορίες σχετικά με αυτά τα ερεθίσματα πρώτα στον οσφρητικό βολβό, μια δομή του εγκεφάλου που έχει περίπου το μέγεθος της άκρης του δακτύλου μας και βρίσκεται πάνω από τη ρινική κοιλότητα.

Στη συνέχεια, ο οσφρητικός βολβός στέλνει σήματα σε μια άλλη δομή του εγκεφάλου που ονομάζεται οσφρητικός ή απιοειδής φλοιός του εγκεφάλου. Πιστεύεται ότι η αναγνώριση της οσμής συμβαίνει εκεί – δηλαδή, αναγνωρίζουμε την πιθανή πηγή της, όπως ένα μήλο, μια μπανάνα ή φρεσκοκομμένο γρασίδι.

Η έρευνα

Για να μελετήσουν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος συνδυάζει οσφρητικές και χωρικές πληροφορίες, η Cindy Poo και οι συνεργάτες της στο Champalimaud Centre for the Unknown στην Πορτογαλία έβαλαν έξι αρουραίους να ολοκληρώσουν ένα έργο πλοήγησης.

Οι αρουραίοι έπρεπε να πλοηγηθούν επανειλημμένα σε έναν χάρτη σε σχήμα σταυρού με τέσσερις διαδρόμους περίπου δυόμισι λεπτών. Στην αρχή κάθε δοκιμασίας ένα φως έδειχνε στον αρουραίο έναν από τους διαδρόμους, όπου εκτίθετο τυχαία σε μία από τέσσερις διαφορετικές μυρωδιές (εσπεριδοειδή, γρασίδι, μπανάνα ή ξύδι). Η θέση της ανταμοιβής με νερό εξαρτιόταν από την οσμή στην οποία εκτέθηκε ο αρουραίος.

Για παράδειγμα, η οσμή εσπεριδοειδών σήμαινε ότι η ανταμοιβή νερού βρισκόταν στο τέλος του νότιου διαδρόμου. Εάν ο αρουραίος εκτίθετο στη μυρωδιά εσπεριδοειδών στον ανατολικό διάδρομο, θα έπρεπε να ταξιδέψει νότια για την ανταμοιβή. Εάν δεχόταν τη μυρωδιά στον νότιο διάδρομο σε πρώτη φάση, θα μπορούσε να παραμείνει στη θέση του και να λάβει την ανταμοιβή. Η ιδέα ήταν ότι με την εξάσκηση, μια δεδομένη μυρωδιά θα έδινε στον αρουραίο το στίγμα της ανταμοιβής.

Το περιβάλλον του λαβύρινθου ήταν διακοσμημένο με οπτικά στοιχεία, ώστε οι αρουραίοι να μπορούν επίσης να προσανατολίζονται με βάση αυτά. Ωστόσο, το σημείο εκκίνησης των αρουραίων ήταν διαφορετικό σε κάθε δοκιμή. Αν ήταν σταθερό, θεωρητικά θα μπορούσαν απλώς να απομνημονεύσουν μια ακολουθία στροφών για να βρουν τον σωστό διάδρομο και να μην χρησιμοποιήσουν καθόλου τη χωρική μνήμη. Αυτό σήμαινε ότι η επιτυχής ολοκλήρωση του έργου βασιζόταν σε έναν συνδυασμό χωρικής πλοήγησης και όσφρησης.

Μετά από περίπου 3 εβδομάδες εκπαίδευσης οι αρουραίοι τα πήγαν αρκετά καλά – ήταν σε θέση να εντοπίσουν την ανταμοιβή του νερού στο 70% περίπου των δοκιμών. Αυτό δείχνει ότι οι αρουραίοι ήταν σε θέση να συνδυάσουν τον εσωτερικό τους χάρτη του περιβάλλοντος με τις θέσεις των οσμών για να εντοπίσουν την ανταμοιβή.

Εξετάζοντας τη δραστηριότητα των νευρώνων

Οι νευρώνες στον ιππόκαμπο, ένα τμήμα του εγκεφάλου που εμπλέκεται στη μνήμη και την πλοήγηση, είναι γνωστοί για τη λειτουργία τους ως «κύτταρα θέσης». Πρόκειται για κύτταρα που ενεργοποιούνται σε μια συγκεκριμένη θέση σε ένα περιβάλλον, γεγονός που μας επιτρέπει να βρίσκουμε το δρόμο μας. Παρόμοια κύτταρα βρίσκονται επίσης σε ένα άλλο τμήμα του εγκεφάλου που ονομάζεται ενδορινικός φλοιός.

Το πιο εντυπωσιακό εύρημα της νέας μελέτης είναι ότι τέτοια κύτταρα που επιλέγουν την τοποθεσία δεν υπάρχουν μόνο στον ιππόκαμπο και στον ενδορινικό φλοιό, αλλά και σε μια περιοχή του εγκεφάλου που συνδέεται κυρίως με την οσφρητική λειτουργία, δηλαδή στον απιοειδή φλοιό, το μέρος που θεωρείται ότι είναι κυρίως υπεύθυνο για την αναγνώριση των οσμών.

Οι ερευνητές της μελέτης παρακολούθησαν την ηλεκτρική δραστηριότητα των νευρώνων στην περιοχή αυτή. Παραδόξως, διαπίστωσαν ότι μόνο το 30% περίπου των νευρώνων σε αυτή την περιοχή του εγκεφάλου των αρουραίων ανταποκρινόταν σε συγκεκριμένες οσμές. Ένα άλλο 30% των νευρώνων πυροδοτήθηκε σε απόκριση τόσο σε μια συγκεκριμένη μυρωδιά όσο και σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία.

Το υπόλοιπο 40% των ενεργών νευρώνων δεν ανταποκρίθηκε καθόλου σε συγκεκριμένες οσμές, αλλά μάλλον στις θέσεις όπου οι αρουραίοι είχαν προηγουμένως μυρίσει τις οσμές. Αυτοί οι επιλεκτικοί ως προς τη θέση νευρώνες άρχιζαν να πυροδοτούνται ακόμη και όταν οι αρουραίοι μόλις εισέρχονταν στο διάδρομο, πριν συναντήσουν οποιαδήποτε οσμή.

Στη συνέχεια, οι ερευνητές θέλησαν να κατανοήσουν αν ο ιππόκαμπος και ο απιοειδής φλοιός «μιλούσαν» μεταξύ τους, ενώ οι αρουραίοι έλυναν τον γρίφο. Διαπίστωσαν ότι τα κύτταρα και στις δύο περιοχές είχαν την τάση να πυροδοτούνται συγχρονισμένα ενώ οι αρουραίοι πλοηγούνταν στον λαβύρινθο.

Ποια είναι τα πρακτικά συμπεράσματα της έρευνας

Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ότι το οσφρητικό σύστημα μπορεί να παίζει ρόλο στη χωρική πλοήγηση και ότι η χωρική μνήμη και οι οσφρητικές πληροφορίες συγκλίνουν στον απιοειδή φλοιό. Γιατί όμως ο εγκέφαλος έχει εξελιχθεί ώστε να αναπαριστά τη θέση και την οσμή στην ίδια περιοχή;

Η απάντηση θα μπορούσε να είναι ότι οι οσμές είναι πολύ χρήσιμες ενδείξεις για να βρούμε το δρόμο μας. Για παράδειγμα, ένα πευκοδάσος μυρίζει διαφορετικά από ένα λιβάδι, ενώ το λαγούμι μιας αλεπούς έχει διαφορετική μυρωδιά από τη φωλιά ενός αρουραίου. Ο κανόνας ισχύει ακόμη και σε ανθρωπογενή περιβάλλοντα: ένα υπόγειο σιδηροδρομικό σύστημα μυρίζει διαφορετικά από ένα σούπερ μάρκετ, ένα γραφείο διαφορετικά από ένα εστιατόριο.

Έτσι, ο εγκέφαλός μας μπορεί να είναι προγραμματισμένος έτσι ώστε να συνδέει τις μυρωδιές με τους τόπους επειδή αυτό ήταν χρήσιμο στο εξελικτικό μας παρελθόν. Η μελέτη αυτή διεξήχθη σε αρουραίους, οι οποίοι βασίζονται περισσότερο στην αίσθηση της όσφρησης για την πλοήγηση απ’ ό,τι οι άνθρωποι, καθώς η αντίληψή μας κυριαρχείται από την όραση. Αλλά τα ευρήματα αυτά δίνουν νέες πληροφορίες για το πώς η όσφρηση και η χωρική μνήμη πιθανώς συνδέονται στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Πηγή: theconversation.com/when-a-smell-evokes-a-memory-new-research-offers-clues-about-how-the-two-are-linked-in-the-brain

enallaktikidrasi.com
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Με το Μολύβι στο Χαρτί και όχι Πληκτρολόγιο η «συνταγή» της Μάθησης

Oι μαθητές και οι φοιτητές που χρησιμοποιούν μολύβι και χαρτί είναι αποδοτικότεροι στο να μαθαίνουν καινούργια πράγματα σε σύγκριση με όσους χρησιμοποιούν υπολογιστή και πληκτρολόγιο, σύμφωνα με νέα μελέτη ειδικών του Πανεπιστημίου Σταβάνγκερ στη Νορβηγία και του Πανεπιστημίου της Μασσαλίας στη Γαλλία.

Αυτό, όπως υποστηρίζουν οι ειδικοί, συμβαίνει επειδή, όταν γράφουμε με το χέρι, οι κινήσεις που κάνουμε αποτυπώνουν καλύτερα τα όσα καλούμαστε να μάθουμε σε μια περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται περιοχή Broca. (πρόκειται για μια περιοχή στην κάτω μετωπιαία έλικα του αριστερού ημισφαιρίου του εγκεφάλου που μελετήθηκε ενδελεχώς από τον γάλλο γιατρό Πολ Μπροκά, ο οποίος αποκάλυψε ότι αποτελεί το «κινητικό κέντρο του λόγου»).

Το να αγγίζουμε απλώς το πληκτρολόγιο προκειμένου να γράψουμε ενεργοποιεί ελάχιστα αυτή την περιοχή του εγκεφάλου, κάτι που, ως φαίνεται, δεν ενισχύει εξίσου τη διαδικασία της μάθησης.

Παράλληλα απαιτείται μεγαλύτερη νοητική προσπάθεια και περισσότερος χρόνος προκειμένου να γράψουμε στο χαρτί, γεγονός που βοηθά στην αποτύπωση των αναμνήσεων.

Οι ερευνητές κατέληξαν σε αυτά τα συμπεράσματα που δημοσιεύονται στο επιστημονικό περιοδικό «Αdvances in Ηaptics» έπειτα από παρακολούθηση εθελοντών, σε ορισμένους εκ των οποίων ζητήθηκε να γράψουν με μολύβι και χαρτί ενώ στους υπολοίπους σε υπολογιστή. 

Και οι δύο ομάδες εθελοντών κλήθηκαν να μάθουν μια άγνωστη αλφάβητο.
Οι επιστήμονες κατέγραψαν την πορεία της μάθησης των εθελοντών στην τρίτη και στην έκτη εβδομάδα του πειράματος και, όπως είδαν, τα άτομα που χρησιμοποιούσαν την «παραδοσιακή» μέθοδο του μολυβιού και του χαρτιού είχαν καλύτερες επιδόσεις στην εκμάθηση της νέας αλφαβήτου. 

Παράλληλα απεικονίσεις του εγκεφάλου έδειξαν ότι στα άτομα που είχαν χρησιμοποιήσει μολύβι και χαρτί υπήρχε πολύ πιο έντονη δραστηριότητα της περιοχής Broca.

πηγή

Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Ο εγκέφαλος – Ένα σπουδαίο μάθημα με τεράστια οφέλη στη μάθηση!

«Έχει μια δίψα το μυαλό μας και ζητά να καταλάβει τον κόσμο γύρω του. Όσα περισσότερα κατορθώνει, ακόμα περισσότερα λαχταράει κι όσο πιο πολλά βλέπει, τόσο πιο πολλά γίνεται ικανό να βλέπει» Μαρία Μίτσελ, Αμερικανίδα αστρονόμος

Ένα σημαντικό πλεονέκτημα που μας προσφέρουν οι νεότερες έρευνες σχετικά με τη λειτουργία του εγκεφάλου είναι ότι μας βοηθούν να γνωρίζουμε καλύτερα το πώς μπορεί να μάθει ένα παιδί. Πιο συγκεκριμένα, παλιότερα θεωρούνταν πως ο εγκέφαλος παραμένει “σταθερός”, ανίκανος να αλλάξει και να προσαρμοστεί. Σήμερα όμως, η επιστήμη έχει αποδείξει πως κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Αντίθετα, ο εγκέφαλός μας είναι πιο “πλαστικός” και εύκαμπτος από ότι αρχικά νομίζαμε!

Ο εγκέφαλος έχει την ικανότητα να αλλάζει, να αναδιοργανώνεται και να σχηματίζει νέες νευρικές συνδέσεις. Αυτή η σημαντικότατη ανακάλυψη μπορεί να βοηθήσει στο να βελτιωθεί σε μεγάλο βαθμό η ικανότητα εκμάθησης ενός ατόμου. Επιστήμονες στον χώρο της εκπαίδευσης τονίζουν πως οι σωστές στρατηγικές μάθησης, μπορούν να οδηγήσουν σε δομικές και λειτουργικές μεταβολές του εγκεφάλου, βελτιώνοντας έτσι τη συνολική ικανότητα μάθησης!

Πώς μπορούν όλα αυτά να βοηθήσουν ένα παιδί;
Ίσως σας φαίνεται η νευροεπιστήμη ένα δύσκολο θέμα μελέτης που θα έπρεπε να διδάσκεται αν όχι στο πανεπιστήμιο, σίγουρα από το λύκειο και μετά. Ερευνητές όμως καταλήγουν πως η μελέτη του εγκεφάλου μπορεί να διδαχτεί πολύ νωρίτερα, ακόμα και από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού!

Ενώ οι γονείς και το σχολείο συνηθίζουν να μιλούν και να εξηγούν τα μέρη του σώματος και τις λειτουργίες τους, σπάνια αναφέρονται στο πιο σημαντικό όργανο, τον εγκέφαλο! Από την άλλη πλευρά, τα παιδιά δεν μπορούν να τον δουν και έτσι μένει στη φαντασία τους το τι μπορεί να συμβαίνει μέσα στο κεφάλι τους. Τα περισσότερα παιδιά δημοτικού, έχουν πολύ περιορισμένη γνώση του εγκεφάλου και αγνοούν τις απίστευτες ικανότητές του.

Το πιο σημαντικό εύρημα είναι πως όταν τα παιδιά διδάσκονται το πώς λειτουργεί ο εγκέφαλός – ιδιαίτερα την πλαστικότητά του και την ικανότητά του να αναπτύσσει νέες δεξιότητες μέσω της προσπάθειας και της εξάσκησης – αλλάζουν τον τρόπο που αντιμετωπίζουν τα λάθη και τις αποτυχίες τους, και ταυτόχρονα αποκτούν μεγαλύτερο κίνητρο μάθησης. Σημειώστε εδώ πως οι πεποιθήσεις και η συμπεριφορά των παιδιών σχετικά με την επίτευξη ενός στόχου και την αποτυχία, διαμορφώνονται από την προσχολική ακόμα ηλικία. Οπότε, αντιλαμβάνεστε πόσο αναγκαία γίνεται η έγκαιρη γνωριμία τους με τον εγκέφαλο.

Όταν τα παιδιά αρχίζουν και γνωρίζουν τις δυνατότητες του εγκεφάλου, γνωρίζουν καλύτερα και τις δικές τους δυνατότητες. Όταν ανακαλύπτουν πως η μάθηση αλλάζει τη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου, αυξάνεται το ενδιαφέρον τους για μάθηση. Με την υπενθύμιση αυτή, καταλαβαίνουν πως όταν δυσκολεύονται σε κάτι, δεν είναι επειδή δεν μπορούν να μάθουν, αλλά επειδή χρειάζονται περισσότερη εξάσκηση και καθοδήγηση.

Τι μπορούμε να κάνουμε οι γονείς;
Οι γονείς πρέπει να δείξουμε στα παιδιά πως η μάθηση βρίσκεται στα χέρια τους και για να το πετύχουμε αυτό μια καλή αρχή είναι να μιλήσουμε για τον εγκέφαλο! Το πρώτο πράγμα που μπορούμε να πούμε στα παιδιά είναι πως ο εγκέφαλός είναι ένα εκπληκτικό εργαλείο που μπορούν να το κατευθύνουν και να το χρησιμοποιήσουν όπως θέλουν!

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τα παιδιά που νομίζουν πως δεν είναι έξυπνα και πως ό,τι και αν κάνουν δεν μπορούν να αλλάξουν. Αν συνειδητοποιήσουν όμως ότι μπορούν κυριολεκτικά να αλλάξουν τον εγκέφαλό τους βελτιώνοντας τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουν τη μάθηση, τότε θα νιώσουν μεγάλη απελευθέρωση και ανακούφιση!

Δημιουργούμε ευχάριστα συναισθήματα την ώρα της μάθησης! Όταν βρισκόμαστε σε ευχάριστη κατάσταση, ο εγκέφαλος εκκρίνει μια πολύ σημαντική ουσία, την ντοπαμίνη. Η ντοπαμίνη έχει ζωτική σημασία στην ικανότητα του εγκεφάλου να επεξεργάζεται νέες πληροφορίες. Όσο τα θετικά συναισθήματα προκαλούν την κυκλοφορία της ντοπαμίνης σε περισσότερα τμήματα του εγκεφάλου, τόσο περισσότεροι νευρώνες ενεργοποιούνται οι οποίοι ενισχύουν την εγρήγορση, τη μνήμη και τις εκτελεστικές λειτουργίες.

Συζητάμε! Έρευνες δείχνουν πως η μάθηση δεν είναι πολύ αποτελεσματική αν τα παιδιά απλά κάθονται και ακούν. Αντίθετα, όταν εμπλέκονται ενεργά μιλώντας για αυτά που έχουν μάθει, εσωτερικεύουν τη νέα γνώση και έτσι ο εγκέφαλος την επεξεργάζεται σε ανώτερο επίπεδο.

Δίνουμε οπτικά ερεθίσματα! Η όραση είναι η πιο δυνατή αίσθηση. Έρευνες δείχνουν ότι τα οπτικά ερεθίσματα μας βοηθούν να ανακτούμε και να θυμόμαστε πληροφορίες πιο εύκολα. Αυτό είναι απόλυτα λογικό αν σκεφτούμε πως ο εγκέφαλος είναι κατά κύριο λόγο επεξεργαστής εικόνας. Τα πόστερ, οι φωτογραφίες, οι ζωγραφιές, τα σχεδιαγράμματα, τα βίντεο βοηθούν τα παιδιά να μάθουν κάτι καινούριο!

Ενθαρρύνουμε την κίνηση! Πώς θα σας φαινόταν αντί να λέγαμε στο παιδί να κάτσει στη θέση του ακίνητο, να το ενθαρρύναμε να κινείται; Μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι η κίνηση επηρεάζει τη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου ενισχύοντας την πνευματική ανάπτυξη. Παραδείγματα; Μαθαίνουμε το παιδί να μετράει ενώ παράλληλα κάνει πηδηματάκια, μαθαίνουμε τις ηπείρους και παράλληλα αγγίζει πέντε αντικείμενα, μαθαίνουμε τις καταστάσεις της ύλης και χτυπάμε τρεις φορές το χέρι στο τραπέζι.

Δημιουργούμε συνδέσεις! Οι προηγούμενες εμπειρίες και γνώσεις που συνδέονται με μια νέα πληροφορία είναι πολύ σημαντικές για τον εγκέφαλο. Ο εγκέφαλος δεν μπορεί να συγκρατήσει τυχαίες πληροφορίες, χρειάζεται να τις συνδέσει με κάτι που ήδη προϋπάρχει στη μνήμη του. Επομένως, κατά τη διάρκεια της μάθησης, είναι σημαντικό τα παιδιά να συνδέουν τη νέα γνώση με κάτι που ήδη γνωρίζουν ή με μια προσωπική τους εμπειρία!

Εξάσκηση, εξάσκηση, εξάσκηση! Όσο περισσότερο εξασκούνται τα παιδιά πάνω σε κάτι, τόσο πιο κοφτερό γίνεται το ήδη πιο ισχυρό τους εργαλείο, το μυαλό τους! Και αυτό είναι κάτι που τους διδάσκει η ζωή σχεδόν καθημερινά. Γνωρίζουν πολύ καλά πως όσο πιο πολύ εξάσκηση κάνουν στο ποδόσφαιρό, στο κολύμπι, στο χορό, τόσο πιο πολύ βελτιώνονται οι δεξιότητές τους. Τώρα το μόνο που μένει να μάθουν είναι πως έτσι λειτουργεί και ο εγκέφαλος. Όσο περισσότερο επαναλαμβάνουν κάτι, τόσο πιο δυνατό γίνεται το δίκτυο του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη μνήμη!

Η εκμάθηση για το πώς να χρησιμοποιούν τα παιδιά το πιο δυνατό τους εργαλείο, θα έπρεπε ιδανικά να υπάρχει σαν μάθημα από την πρώτη κιόλας τάξη του δημοτικού. Αν συνέβαινε αυτό, θα υπήρχε αύξηση στα κίνητρα μάθησης, βελτίωση στις στρατηγικές μελέτης και θα βοηθούσε τα παιδιά να πιστέψουν πως μπορούν να δημιουργήσουν ένα πιο έξυπνο, δημιουργικό και δυνατό μυαλό!

Ελένη Σίγκου για
Parentshelp.gr

Διαβάστηκαν:

• Diamond, A., & Lee, K. (2011). Interventions Shown to Aid Executive Function Development in Children 4 to 12 Years Old. Science, 333(6045), 959-964.
• Semrud-Clikeman, M. & Ellsion, P.A.T. (2009). Child Neuropsychology. New York: Springer.
• Sousa, D. A. (2011). How The Brain Learns-4th ed. Corwin USA
• Willis, J. (2009). What Should you Know About Your Brain. Educational Leadership, 67, 4.
• Wilson, D. (2014). Engaging Brains: How to Enhance Learning by Teaching Kids About Neuroplasticity. Retrieved from: https://www.edutopia.org/blog/neuroplasticity-engage-brains-enhance-learning-donna-wilson

parentshelp.gr

Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Πώς Εξασκείται ο εγκέφαλός μας, όταν παίζουμε ένα μουσικό όργανο

Όταν ακούμε μουσική, πολλαπλές περιοχές του εγκεφάλου μας ανταποκρίνονται και συμμετέχουν στη νοητική διαδικασία. 

Όταν, όμως, κάποιος παίζει ένα μουσικό όργανο, η νοητική αυτή δραστηριότητα μοιάζει με πλήρες πρόγραμμα γυμναστικής για το σώμα. 

Τι συμβαίνει ακριβώς;
Η Ανίτα Κόλινς εξηγεί τι συμβαίνει στο μυαλό των μουσικών ενώ παίζουν μουσική κι εξετάζει κάποιες από τις μακροπρόθεσμες, θετικές επιδράσεις αυτής της νοητικής μορφής άσκησης.

Γνωρίζατε ότι κάθε φορά που οι μουσικοί παίζουν μουσική χιλιάδες πυροτεχνήματα εκρήγνυνται στον εγκέφαλό τους; Εξωτερικά ίσως να φαίνονται ήρεμοι και συγκεντρωμένοι, καθώς διαβάζουν τις νότες κι εκτελούν τις ακριβείς και δοκιμασμένες κινήσεις. Μέσα στο μυαλό τους, όμως, το πάρτι έχει ήδη αρχίσει. Πώς το γνωρίζουμε αυτό;

Τις τελευταίες δεκαετίες οι νευροεπιστήμονες έχουν σημειώσει τεράστια πρόοδο στην κατανόηση της λειτουργίας του εγκεφάλου μας παρακολουθώντας τον σε πραγματικό χρόνο μέσω της Μαγνητικής και της ποζιτρονικής τομογραφίας.
Οι εξετάσεις έδειξαν ότι εργασίες, όπως, η ανάγνωση ή η λύση μαθηματικών προβλημάτων, αντιστοιχούν σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου, στις οποίες παρατηρείται δραστηριότητα. Όταν, όμως, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να ακούσουν μουσική, τα πυροτεχνήματα άρχισαν για τα καλά.

Πολλαπλές περιοχές του εγκεφάλου τους φωτίζονταν ξαφνικά καθώς επεξεργάζονταν τον ήχο, τον διαχώριζαν σε μελωδία και ρυθμό για να τον κατανοήσουν και συνένωναν τα επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία μουσική εμπειρία. 

Όλα αυτά συμβαίνουν σε κλάσματα του δευτερολέπτου μεταξύ της πρώτης μας μουσικής αίσθησης και της κίνησης του ποδιού μας στο ρυθμό.

Πώς παίζοντας ένα μουσικό όργανο ενισχύονται οι νοητικές λειτουργίες του εγκεφάλου

Όταν, όμως, οι επιστήμονες μελέτησαν τον εγκέφαλο των μουσικών αντί των απλών ακροατών τα απλά πυροτεχνήματα μετατράπηκαν σε πρωτοχρονιάτικους εορτασμούς. 

Ενώ, λοιπόν, το να ακούει κανείς μουσική προκαλεί εξαιρετικά ενδιαφέρουσες δραστηριότητες στον εγκέφαλο, το να παίζει μουσική είναι σαν ένα πλήρες πρόγραμμα γυμναστικής για τον εγκέφαλο. 

Οι επιστήμονες κατέγραψαν τη λειτουργία πολλών περιοχών του εγκεφάλου, που επεξεργάζονταν ταυτόχρονα διάφορες πληροφορίες με πολύπλοκες, αλληλένδετες κι ιδιαίτερα ταχείς αλληλουχίες. Γιατί, όμως, επιδρά έτσι στον εγκέφαλο η παραγωγή μουσικής; Αν κι οι έρευνες είναι σε πρώιμο στάδιο, οι επιστήμονες έχουν μια γενική ιδέα. 

Το παίξιμο ενός μουσικού οργάνου απασχολεί ταυτόχρονα κάθε περιοχή του εγκεφάλου, κυρίως τον οπτικό, ακουστικό και κινητικό φλοιό.

Όπως και με κάθε γυμναστική, η πειθαρχημένη και δομημένη εξάσκηση της μουσικής ενισχύει τις εγκεφαλικές λειτουργίες, επιτρέποντάς τη χρήση τους και σε άλλες δραστηριότητες. 

Η βασικότερη διαφορά μεταξύ του να ακούς και να παίζεις μουσική είναι στο δεύτερο οι λεπτές κινητικές δεξιότητες που ελέγχονται και από τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου. 

Επίσης συνδυάζει τη γλωσσική και μαθηματική ακρίβεια του αριστερού ημισφαιρίου με την πρωτοτυπία και δημιουργικότητα του δεξιού. 

Συνεπώς, το να παίζει κανείς μουσική θεωρείται ότι αυξάνει τον όγκο και τη δραστηριότητα του μεσολόβιου, του συνδέσμου των δύο ημισφαιρίων, επισπεύδοντας και ανοίγοντας νέες οδούς για τη μετάδοση των μηνυμάτων. 

Ίσως αυτό βοηθά τους μουσικούς να επιλύουν προβλήματα ακαδημαϊκής και κοινωνικής φύσεως πιο αποτελεσματικά και δημιουργικά. 

Επειδή η παραγωγή μουσικής περιλαμβάνει και δημιουργία και κατανόηση του συναισθήματος και μηνύματός της, οι μουσικοί συχνά διαθέτουν πιο αναπτυγμένη την εκτελεστική λειτουργία, μια κατηγορία εργασιών που περιλαμβάνει τον σχεδιασμό, τη στρατηγική, και την προσοχή στη λεπτομέρεια κι απαιτεί ταυτόχρονη ανάλυση γνωστικών και συναισθηματικών παραμέτρων.

Η ικανότητα αυτή επιδρά και στον τρόπο λειτουργίας της μνήμης μας. Όντως οι μουσικοί διαθέτουν ενισχυμένη μνημονική λειτουργία, δημιουργώντας, αποθηκεύοντας κι ανακτώντας μνήμες πιο γρήγορα και αποτελεσματικά. 

Έρευνες δείχνουν ότι οι μουσικοί χρησιμοποιούν τα ημισφαίρια τους, για να δίνουν σε κάθε μνήμη περισσότερες από μία ετικέτες, όπως εννοιολογική, συναισθηματική, ακουστική και συγκειμενική, όπως κάνει και μια καλή διαδικτυακή μηχανή αναζήτησης. 

Πώς ξέρουμε ότι όλα αυτά τα οφέλη αφορούν μόνο τη μουσική κι όχι ενδεχομένως τον αθλητισμό ή τη ζωγραφική; 

Ή μήπως οι άνθρωποι που επιλέγουν τη μουσική είναι ήδη πιο ευφυείς; 

Οι νευροεπιστήμονες ερεύνησαν τα θέματα και καταλήγουν προς το παρόν στο ότι οι καλλιτεχνικές κι αισθητικές παράμετροι της εκμάθησης ενός μουσικού οργάνου διαφέρουν από κάθε άλλη δραστηριότητα, ακόμη κι αν είναι καλλιτεχνική. 

Σε έρευνες τυχαίου δείγματος, όπου οι συμμετέχοντες εμφάνιζαν αρχικά ίδια επίπεδα γνωσιακής λειτουργίας και νευρικής διεργασίας, διαπιστώθηκε ότι εκείνοι που είχαν μάθει μουσική για κάποιο διάστημα είχαν ενισχυμένες τις πολλαπλές περιοχές του εγκεφάλου τους σε σχέση με τους άλλους. 

Οι πρόσφατες μελέτες για τα νοητικά οφέλη της εκτέλεσης μουσικής έχουν αυξήσει την κατανόησή μας για τη νοητική λειτουργία αποκαλύπτοντας τους κρυφούς ρυθμούς και την περίπλοκη διάδραση που κουρδίζουν τη μαγική ορχήστρα του εγκεφάλου μας.

Ανίτα Κόλινς (B.Mus, Grad Dip Ed, MEd, PhD – University of Canberra), TEDed dinfo
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Πέντε κοινοί μύθοι για την Ψυχολογία

Την τελευταία δεκαετία οι ψυχολογικοί όροι και οι ψυχολογικές θεωρίες έχουν γίνει πολύ δημοφιλείς και χρησιμοποιούνται καθημερινά από το ευρύ κοινό. 

Οι ψυχολογικές ανακαλύψεις διευκολύνουν τους ανθρώπους ολοένα περισσότερο να εντρυφούν και να εμβαθύνουν στην κατανόηση του ανθρώπινου πόνου και της ανθρώπινης κατάστασης γενικότερα.

Παρόλα αυτά πολλοί μύθοι για την ψυχολογία επιμένουν, σύμφωνα με άρθρο του αναπληρωτή καθηγητή ψυχολογίας Στέφεν Ιλάρντι του Πανεπιστημίου του Κάνσας στην «Ουάσιγκτον Ποστ», που αναδεικνύει πέντε από αυτούς.

Μύθος 1ος: 

Χρησιμοποιούμε μόνο το 10% του εγκεφάλου μας
Η ιδέα ότι ένα μεγάλο μέρος του εγκεφάλου μας παραμένει αδρανές, είναι μία από τις πιο διαδεδομένες στρεβλώσεις.
Πώς δημιουργήθηκε;
Ο μύθος αυτός έχει πιθανώς τις ρίζες του στην άποψη του Αμερικανού ψυχολόγου Ουίλιαμ Τζέιμς (1907) ότι «χρησιμοποιούμε μόνο ένα μικρό κομμάτι των πιθανών πνευματικών και φυσικών μας πόρων». Το ποιο είναι αυτό το ποσοστό, πιθανότατα προήλθε από τον συγγραφέα Λόουελ Τόμας, ο οποίος, παραφράζοντας τον Τζέιμς, έγραψε πως «ο μέσος άνθρωπος αναπτύσσει μόνο το 10% της λανθάνουσας πνευματικής του ικανότητας» (1936). Αργότερα πολλές ήσαν οι ταινίες επιστημονικής φαντασίας που υποστήριξαν πως αν κάποιος καταφέρει να χρησιμοποιήσει περισσότερο απο το 10% του εγκεφάλου του, θα γίνει κοινωνός ιδιαίτερων γνωστικών ικανοτήτων.

Ποιά είναι η αλήθεια;
Η νευροεπιστήμη δεν επιβεβαιώνει αυτές τις αντιλήψεις. Αντίθετα, παρά το ότι ο εγκέφαλος αποτελεί μόνο το 2% της ανθρώπινης σωματικής μάζας, αντιπροσωπεύει το 20% των θερμιδικών δαπανών. Αυτό συμβαίνει διότι στον εγκέφαλο υπάρχουν πάνω από 86 δισεκατομμύρια νευρώνες, οι οποίοι είναι προγραμματισμένοι να αυτοκαταστρέφονται, αν δεν μπορούν να είναι λειτουργικοί και να συμμετέχουν σε κάποιο χρήσιμο κύκλωμα δραστηριοτήτων. Αν, λοιπόν, καταστρέφονταν όλοι οι νευρώνες εκτός του 10% που υποτίθεται ότι χρησιμοποιούνται, τότε θα επρόκειτο για έναν εξαιρετικά συρρικνωμένο εγκέφαλο και για ένα άτομο με μη φυσιολογικές νευρογνωστικές λειτουργίες.

Μύθος 2ος: 

Μας βοηθάει να μιλάμε για τα προβλήματα μας

Πώς δημιουργήθηκε;
Πριν από περίπου έναν αιώνα ο Σίγκμουντ Φρόυντ μίλησε για τη «θεραπεία μέσω του λόγου», γνωστή ως ψυχοθεραπεία. Σύμφωνα με τον ίδιο, όλοι έχουμε την κακή συνήθεια να καταπιέζουμε τις σκέψεις και τα συναισθήματα που μας προκαλούν αναστάτωση. Η πεποίθηση αυτή συνεχίζεται μέχρι σήμερα. 

Υποτίθεται ότι είναι πάντα βοηθητικό να μιλήσει ένας άνθρωπος που περνάει δυσκολίες. Όπως έγραψε ένας ψυχοθεραπευτής στο περιοδικό ψυχολογίας «Psychology Today», είναι τόσο απελευθερωτικό να μοιράζεσαι αυτά που σε προβληματίζουν.
Ποιά είναι η αλήθεια;
Τα ερευνητικά δεδομένα όχι μόνο δεν επιβεβαιώνουν αυτή την πεποίθηση, αλλά υπάρχουν ενδείξεις ότι η θεραπεία δια του λόγου μπορεί να έχει και αρνητικά αποτελέσματα. Αυτό υποστηρίζει π.χ. ο Σκοτ Λίλλιενφελντ, καθηγητής του Πανεπιστημίου του Έμορι στην Ατλάντα, στην έρευνα του «Ψυχολογικές θεραπείες που προκαλούν βλάβες». Περίπου το 10% των ατόμων που κάνουν ψυχοθεραπεία, χειροτερεύουν εξαιτίας της και μόνο οι μισοί εμφανίζουν βελτίωση. Ο λόγος κατά τον ίδιο είναι ότι πολλοί ψυχοθεραπευτές δεν χρησιμοποιούν τεχνικές επιστημονικά τεκμηριωμένες και επιβεβαιωμένες από κλινικές μελέτες.

Μύθος 3ος: 

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή εκδηλώνεται με υπερ-οργανωτικότητα
Αυτοί που έχουν εμμονή με την τάξη και την καθαριότητα, χαρακτηρίζονται από το ευρύ κοινό ως ιδεοψυχαναγκαστικοί.
Πώς δημιουργήθηκε;
Πλήθος τηλεοπτικών σειρών και ταινιών έχουν φτιάξει μια αναπαράσταση αυτής της διαταραχής με τέτοιο τρόπο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Μόνικα Γκέλερ από τα «Φιλαράκια», η οποία είχε 11 διαφορετικές κατηγορίες πετσετών για ξεχωριστή χρήση την κάθε μία.
Ποιά είναι η αλήθεια;
Οι άνθρωποι που πάσχουν από ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, συνήθως δεν είναι τακτικοί. Κατακλύζονται όμως από μια σειρά ανεξέλεγκτων δυσάρεστων σκέψεων και εικόνων, τις οποίες αισθάνονται υποχρεωμένοι να απομακρύνουν με χρονοβόρες τελετουργίες. 

Μία μικρή μειονότητα των πασχόντων έχει πραγματικά καταναγκαστικές τελετές για το πλύσιμο των χεριών. Αλλά ο υπερβολικός καθαρισμός είναι μόνο μία πιθανότητα σε ένα ευρύ σύμπλεγμα συμπτωμάτων της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής (OCD).

Mύθος 4ος: 

Οι μεταβολές της διάθεσης είναι το σήμα κατατεθέν της διπολικής διαταραχής

Πώς δημιουργήθηκε;
Πέρα από το γεγονός ότι πολύ γνωστές προσωπικότητες έχουν διαγνωσθεί με αυτή τη διαταραχή, παλαιότερα γνωστή ως μανιοκατάθλιψη (π.χ. Κάθριν Ζέτα Τζόουνς, Ράσελ Μπραντ, Μαράια Κάρεϊ, Κάρι Φίσερ κ.α.), ένα μεγάλο κομμάτι των διαδικτυακών μέσων στηρίζει αυτό το μύθο για τις γρήγορες εναλλαγές διάθεσης ως ένα από κλασικά συμπτώματα. 

Ακόμη και η ιστοσελίδα της γνωστής αμερικανικής κλινικής Mayo περιγράφει τη διπολική διαταραχή ως «κατάσταση ψυχικής υγείας που προκαλεί ακραίες μεταβολές της διάθεσης».
Ποιά είναι η αλήθεια;
Οι εναλλαγές της διάθεσης δεν συγκαταλέγονται στα επίσημα συμπτώματα και διαγνωστικά κριτήρια της διπολικής διαταραχής. 

Οι πάσχοντες βιώνουν βέβαια ακραίες φάσεις μανίας και κατάθλιψης, αλλά διαρκούν για εβδομάδες και μήνες και σπάνια μεταβάλλονται γρήγορα. Επίσης συνοδεύονται από άλλες -πολύ πιο ανησυχητικές από την αλλαγή διάθεσης- συμπεριφορές. 

Οι κρίσεις της κατάθλιψης συχνά προκαλούν συντριπτική αίσθηση εξάντλησης, αδιαπέραστη ομίχλη στον εγκέφαλο, μεγάλη αγωνία και άλλα. 

Η μανία μπορεί να προκαλέσει παρορμητικές, ακανόνιστες συμπεριφορές σεξουαλικού ή καταναλωτικού περιεχομένου, οδηγώντας σε απερισκεψίες, καταστροφικές δαπάνες, ακόμη και βίαιες φιλονικίες.

Μύθος 5ος: 

Η φαρμακευτική αγωγή είναι ο μόνος τρόπος για να διορθωθεί μια χημική ανισορροπία

Πώς δημιουργήθηκε;
Οι φαρμακευτικές εταιρείες διαφημίζουν ότι τα μη φυσιολογικά επίπεδα των χημικών ουσιών στο σώμα και οι ανισορροπίες τους στον εγκέφαλο είναι υπεύθυνα για τις ψυχικές ασθένειες και ότι μέσω των φαρμάκων μπορούν να αντιμετωπιστούν.
Ποιά είναι η αλήθεια;
Πρόκειται για υπεραπλούστευση. Αφενός οι ψυχικές διαταραχές, όπως η κατάθλιψη, σχετίζονται με μια σειρά διαταραχών του εγκεφάλου και όχι απλά με μια χημική ανισορροπία. 

Αφετέρου τα φάρμακα είναι μεν μια από τις υπάρχουσες θεραπείες, αλλά υπάρχουν πολλοί άλλοι τρόποι αλλαγής του νευροχημικού «προφίλ» μας, όπως η τακτική άσκηση, η σωστή διατροφή και η ψυχοθεραπεία.

***
washingtonpost 

ΑΠΕ – ΜΠΕ – kathimerini
Αντικλείδι
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Το πείραμα του Grandmaster: Όταν τρία μικρά κορίτσια κατατρόπωσαν ενήλικες άντρες στο σκάκι

Η 4χρονη Σουζάν Πολγκάρ ανακαλύπτει σε ένα ντουλάπι μία ξεχασμένη σκακιέρα και ζητά να μάθει να παίζει σκάκι. Μόλις έξι μήνες αργότερα περνά το κατώφλι της Σκακιστικής Λέσχης της Βουδαπέστης και γίνεται μέλος ανάμεσα σε μεσήλικες άντρες που καπνίζουν πίπες αρειμανίως και βάζουν στοιχήματα. Ένας από αυτούς γελά όταν του ζητά να παίξουν μία παρτίδα αλλά όταν μετά από μερικά λεπτά τον βγάζει εκτός μάχης, δεν γελά πια. Το κοριτσάκι απλώνει το χεράκι του για να τον ευχαριστήσει για το παιχνίδι και η αδύναμη παιδική χειραψία του συντρίβει τον εγωισμό του άντρα. Η πρώτη μεγάλη σκακίστρια της οικογένειας Πολγκάρ είχε γεννηθεί. Έμελλε να ακολουθήσουν δύο ακόμα σαν αποτέλεσμα μιας επαναστατικής παιδαγωγικής μεθόδου που θα έμενε στην ιστορία σαν το Πείραμα του Grandmaster.

Το Πείραμα του Grandmaster ήταν ιδέα ενός ψυχολόγου από την Ουγγαρία ονόματι Λάζλο Πολγκάρ που ισχυριζόταν ότι ειχε ανακαλύψει το μυστικό για να μετατρέψει και το πιο μέτριο μυαλό σε ιδιοφυΐα. Μετά από την ανάλυση βιογραφιών πολλών διάσημων αντρών και γυναικών, ο Λάζλο Πολγκάρ είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν ήταν κάποιο ιδιαίτερο ταλέντο εκείνο που ευθυνόταν για το αν θα γίνει κάποιος αυθεντία στον τομέα του αλλά κάτι πολύ πιο απλό και εύκολο: η πρώιμη και εντατική εξειδίκευση. Ήταν τόσο σίγουρος για την θεωρία του που ήταν αποφασισμένος να την εφαρμόσει στα ίδια του τα παιδιά. Βέβαια υπήρχε ένα μικρό πρόβλημα. Δεν ήταν παντρεμένος.

Το 1968 έστειλε μία επιστολή σε μία καθηγήτρια ξένων γλωσσών από την Ουκρανία που δεν είχε συναντήσει ποτέ του στην οποία εξηγούσε την θεωρία του και την ζητούσε σε γάμο με σκοπό την υλοποίηση του οράματός του. Εκείνη εντυπωσιάστηκε από την θεωρία του και δέχτηκε και ένα χρόνο μετά γεννήθηκε η πρώτη τους κόρη, η Σουζάν Πολγκάρ.
Όταν η μικρή Σουζάν έδειξε ενδιαφέρον για το σκάκι, οι Πολγκάρ σκέφτηκαν ότι είναι το τέλειο αντικείμενο για να εφαρμόσουν την θεωρία τους. Το σκάκι είναι μία ενασχόληση ταυτόχρονα καλλιτεχνική και επιστημονική ενώ είναι και ανταγωνιστικό άθλημα με αποτελέσματα που μπορούν να μετρηθούν αντικειμενικά. Δεν είχε σημασία που μόνο το 1% των κορυφαίων σκακιστών ήταν γυναίκες. Αν η θεωρία του Λάζλο ήταν σωστή τότε το φύλο, όπως και το ταλέντο, δεν είχαν σημασία.

Και σαν επιβεβαίωση, πριν καλά καλά κλείσει χρόνο από την ημέρα που ανακάλυψε το σκάκι, η Σουζάν είχε φτάσει σε τέτοιο επίπεδο που κέρδισε με τέλειο σκορ το πρωτάθλημα της Βουδαπέστης για κορίτσια κάτω από 11 ετών.

Η χαρά για τη νίκη της Σουζάν ήταν μεγάλη αλλά επισκιάστηκε από την χαρά που προκάλεσε το νέο ότι η οικογένεια Πολγκάρ επρόκειτο να αποκτήσει ακόμα μία κόρη, την Σοφία. Και σε λιγότερο από δύο χρόνια μετά, γεννήθηκε και μία τρίτη κόρη, η Τζουντίτ.

Η Σοφία και η Τζουντίτ δεν ήταν υποχρεωμένες να μάθουν να παίζουν σκάκι αλλά όταν ο πατέρας τους κλεινόταν επί ώρες σε ένα δωμάτιο με την μεγαλύτερη αδερφή τους Σουζάν για κάνουν μαθήματα σκακιού, αυτό δεν τους άρεσε καθόλου. Ο Λάζλο τους επέτρεψε να είναι παρούσες κι εκείνες με την προϋπόθεση να μάθουν να παίζουν.Έτσι απέκτησε άλλες δύο μαθήτριες.

Ο Λάζλο, για να μπορέσει να εφαρμόσει την θεωρία του, έπρεπε να ελέγχει όλη την εκπαίδευση των παιδιών του κι αυτό σήμαινε ότι έπρεπε να δώσει μάχη με τις Ουγγρικές αρχές για να μην πάνε τα κορίτσια στο σχολείο αλλά να εκπαιδευτούν από τους γονείς τους στο σπίτι. Τελικά τα κορίτσια έμαθαν Αγγλικά, Γερμανικά και προχωρημένα μαθηματικά από την μητέρα τους (αν και μέχρι σήμερα έχουν μάθει να μιλάνε τουλάχιστον επτά γλώσσες η κάθε μία) ενώ η κύρια εκπαίδευσή τους ήταν το σκάκι. Η μόνη τους ανάπαυλα ήταν ένα διάλειμμα 20 λεπτών κάθε μέρα για να πούνε ανέκδοτα και σε τακτά χρονικά διαστήματα πήγαιναν για κολύμπι και έπαιζαν πινγκ πονγκ.

Ο Λάζλο δεν ήθελε να ταλαιπωρήσει τα κορίτσια του αλλά είχε σκοπό να τα κάνει επιτυχημένα. Πίστευε ότι οι επιτυχίες στο σκάκι θα τα έκαναν ευτυχισμένα κάτι που δεν θα κατάφερνε το παιχνίδι στο κήπο ή η τηλεόραση. Τα ίδια τα κορίτσια έδειχναν να το απολαμβάνουν. Αν και είχαν φίλες από τη γειτονιά, προτιμούσαν να παίζουν σκάκι και το αγαπημένο τους παιχνίδι ήταν το σκάκι με δεμένα μάτια. Μία φορά ο Λάζλο βρήκε την Σοφία να παίζει σκάκι ενώ καθότα στην λεκάνη της τουαλέτας. «Σοφία, άσε ήσυχα τα πιόνια!» της είπε. «Αυτά δεν με αφήνουν ήσυχη» απάντησε εκείνη.

Βασικό σημείο στην θεωρία του Λάζλο ήταν ότι το φύλο όπως και το ταλέντο δεν είναι σημαντικοί παράγοντες όμως το φύλο σίγουρα δεν είναι άσχετο στις επιδόσεις αντρών και γυναικών.

Το σκάκι απαιτεί κριτική σκέψη σε επίπεδο αντίληψης του χώρου που είναι το μοναδικό χαρακτηριστικό στο οποίο διαφέρουν σημαντικά οι άντρες και οι γυναίκες. Το σημείο του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για αυτό βρίσκεται στην δεξιά πλευρά και γι΄αυτό δεν είναι τυχαίο που πολλοί από τους κορυφαίους παίκτες σκακιού είναι αριστερόχειρες άντρες με κυρίαρχα δεξιά ημισφαίρια. 

Επίσης, η τεστοστερόνη ευνοεί την ανάπτυξη του δεξιού ημισφαιρίου αλλά δυσχεραίνει την ανάπτυξη του αριστερού. Αλλά, ανεξάρτητα από το αν είναι κανείς άντρας ή γυναίκα, ο εγκέφαλος ποτέ δεν είναι ξεκάθαρα «αντρικός» ή «γυναικείος». Για την ακρίβεια, όλοι βρισκόμαστε κάπου ανάμεσα, καθώς ο εγκέφαλός μας παρουσιάζει χαρακτηριστικά που τον τοποθετούν σε μία θέση πάνω σε μία κλίμακα ανάμεσα στον «αντρικό» και τον «γυναικείο» εγκέφαλο. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι μπορούμε να βρούμε πολλούς άντρες με πιο “γυναικείο” εγκέφαλο από πολλές γυναίκες και πολλές γυναίκες με πιο “αντρικό” εγκέφαλο από πολλούς άντρες.

Εκείνο, όμως, που σίγουρα διαθέτουν οι γυναίκες περισσότερο από τους άντρες λόγω οιστρογόνων είναι η πλαστικότητα των νευρώνων. Για παράδειγμα, οι γυναίκες έχουν την τάση να αναρρώνουν από εγκεφαλικά πιο γρήγορα και πιο εύκολα από τους άντρες. Αυτή η πλαστικότητα του εγκεφάλου σημαίνει ότι ο Λάζλο, εκπαιδεύοντας τα κορίτσια του από πρώιμη ηλικία, μπόρεσε να «πλάσει» τους εγκεφάλους τους έτσι ώστε να γεφυρωθεί οποιαδήποτε διαφορά λόγω φύλου.

Τελικά οι αδελφές Πολγκάρ κατάφεραν να αφήσουν το στίγμα τους στον χώρο του σκακιού και να ανοίξουν, η κάθε μία με τον δικό της τρόπο, τον δρόμο για περισσότερες γυναίκες σκακίστριες. Και οι τρείς είναι κάτοχοι πολλών ρεκόρ και τίτλων σχετικά με το σκάκι που αξίζει να αναφερθεί ότι συνήθως αποκτήθηκαν σε ηλικίες ρεκόρ. Ενδεικτικά μπορούμε να αναφέρουμε ότι οι αδελφές Πολγκάρ έσπασαν πολλά φράγματα που μέχρι τότε περιόριζαν τις γυναίκες όπως η συμμετοχή στα αντρικά πρωταθλήματα και η κατάτηση των τίλτων του Grandmaster και του International Grandmaster. Η Τζουντίτ μάλιστα κατέχει το αξιοπερίεργο ρεκόρ ότι πρόκειται για την μοναδική γυναίκα που έχει κατακτήσει όλους τους αντρικούς τίτλους αλλά κανένα γυναικείο και αυτό γιατί μέχρι την ηλικια των 14 είχε ξεπεράσει τόσο το επίπεδο των άλλων γυναικών που δεν συμμετείχε πια σε γυναικεία πρωταθλήματα. «Δεν έχω πρόβλημα με τις άλλες γυναίκες» είπε κάποτε «αλλά αν παίξω με αυτές θα υπάρχει μεγάλη απόσταση. Μου αρέσει να παίζω με άντρες γιατί βελτιώνομαι καλύτερα και γρηγορότερα». 
Επίσης, είναι εκείνη που έσπασε το ρεκόρ του νεότερου Grandmaster όταν κέρδισε τον τίλο σε ηλικία 15 ετών που μέχρι τότε κατείχε ο Μπόμπι Φίσερ.
«Οι γυναίκες είναι συνήθως πιο αδύναμες στο σκάκι από ότι οι άντρες γιατί τους λένε από μικρές: Ω, γλυκιά μου, δεν πειράζει που έχασες. Κοριτσάκι είσαι! Είναι,δηλαδή, ψυχολογικό το θέμα. Όταν βάζεις τις γυναίκες να παίζουν μόνο με γυναίκες δημιουργείς ανισορροπία. Όποια γυναίκα σταμάτησε να παίζει με γυναίκες και άρχισε να παίζει με άντρες έγινε καλύτερη» -Λεβόν Αρονιάν (Νο 4 στην παγκόσμια κατάταξη στο σκάκι)

Αν και οι αδελφές Πολγκάρ δεν είχαν σκοπό να σπάσουν τα στερεότυπα σχετικά με τα δύο φύλα, αυτό τελικά έγινε αναπόφευκτο καθώς το θέαμα μικρών κοριτσιών που νικούν ενήλικες άντρες ήταν πολύ ελκυστικό για τα ΜΜΕ για να το αγνοήσουν. Το 2001 και ενώ η Τζουντίτ Πολγκάρ ήταν 12 ετών, οι New York Times έγραψαν:
«Όταν ένας άντρας παίζει ενάντια σε ένα κορίτσι δεν μπορεί πραγματικά να κερδίσει. Αν κερδίσει τι απέδειξε; Αν χάσει, ω θεέ μου…Όμως στον αντρικό χώρο του κορυφαίου σκακιού δεν είναι ντροπή να χάσεις από την Τζουντίτ Πολγκάρ. Από κοντά η δεσποινίς Πολγκάρ δεν δείχνει ότι είναι μία τίγρης στην σκακιέρα. Μιλάει γλυκά, είναι σεμνή και πολύ θηλυκή. […] Με το να αναζητούν και να νικούν τους πιο σκληρούς αντιπάλους, οι αδελφές Πολγκάρ έδειξαν ότι δεν υπάρχουν ενδογενείς περιορισμοί στις ικανότητές τους, μία ιδέα που πολλοί άντρες συμπαίκτες τους αρνούνταν να αποδεχθούν έως ότου δέχτηκαν τη συντριβή από ένα δωδεκάχρονο κοριτσάκι με αλογοουρά».

Σήμερα και οι τρεις αδελφές είναι παντρεμένες και έχουν παιδιά. Η Σουζάν και η Σοφία εξακολουθούν να ασχολούνται με το σκάκι διδάσκοντας και προπονώντας αντρικούς ομίλους αλλά δεν αγωνίζονται πλέον. Η Τζουντίτ, όμως, έκανε μία διαφορετική επιλογή που για άλλη μια φορά προκάλεσε τις κατεστημένες ιδέες. Το 2004 που απέκτησε το πρώτο της παιδί όλοι πίστευαν ότι είχε έρθει το τέλος της καριέρας της. «Οργανωτές και παίκτες με αντιμετώπιζαν λες και και είχε έρθει η ώρα μου. Και αυτό ήταν εκνευριστικό» λέει η ίδια. Όμως η Τζουντίτ Πολγκάρ δεν παραιτήθηκε και συνέχισε επί 10 ολόκληρα χρόνια να αγωνίζεται επαγγελματκά με εξαιρετικές επιδόσεις.Τελικά δήλωσε δημόσια την παραίτησή της από το αγωνιστικό σκάκι στην Σκακιστική Ολυμπιάδα του 2014 αλλά πίσω της άφησε μία σειρά από εξαιρετικές σκακίστριες όπως η εξαιρετικά επιθετική πρωταθλήτρια Γου Γιφάν και ο “τυφώνας” Κατερίνα Λάνιο, που αποτελούν το μέλλον της γυναικείας συμμετοχής στο σκάκι. «Ελπίζω κατά την διάρκεια της ζωής μου να δω μία γυναίκα να κατακτά τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή» δήλωσε η Τζουντίτ Πολγκάρ.«Ίσως τότε οι γυναίκες να να μην είναι μειοψηφία σε αυτή ττη “λέσχη των αγοριών” που είναι σήμερα το σκάκι. Όμως, χωρίς την απαραίτητη στήριξη και πόρους οι γυναίκες και τα κορίτσια θα εξακολουθούν να αποξενώνονται και να χάνουν την εμπειρία ενός πραγματικά συναρπαστικού και αποδοτικού παιχνιδιού.»

newsone.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι