Wednesday, 17 January 2024

Ο διωγμός των γραμμάτων «ν» και «σ» από τις καταλήξεις

Κάθε γράμμα του ελληνικού αλφαβήτου εκπέμπει ήχο και εικόνα. Κάθε λέξη τέθηκε από τους «Ονοματοθέτες», νομοθέτες θα τους λέγαμε σήμερα, με ακρίβεια και όχι τυχαία και έχει άμεση σχέση Αιτίας και Αιτιατού, μεταξύ Σημαίνοντος και Σημαινομένου.
....................
Ως μάχιμος εκπαιδευτικός και συγγραφέας επιστημονικού συγγράμματος (ΔΥΣΛΕΞΙΑ, Αθήνα 1994, Εκδόσεις ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ, 6η Έκδοση σήμερα), νομιμοποιούμαι να ερωτήσω, αλλά και να προτείνω στο τέλος:

Η Ελληνική Γλώσσα έχει πάρει πλέον μία μορφή τέτοια που δεν έχει ανάγκη από άλλες ακρότητες.

Όμως αναρωτιέμαι: Είναι τυχαίο άραγε που καταργήσαμε το γράμμα «Ν» στο τέλος των λέξεων και τα σχολικά μας βιβλία γράφουν το «εμβαδό» (!), αντί το εμβαδόν!

(Στα σχολικά βοηθήματα όμως διαβάζουμε « το εμβαδόΝ », δηλ. εκεί διατηρείται το Ν, ενώ το επίσημο κράτος στα βιβλία (ΥΠΕΠΘ, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο) το έχουν καταργήσει. Για ποιον λόγο αυτή η ακρότητα;: 
Για ποιον λόγο επίσημα διδάσκουμε στα σχολεία μας κανόνες που κατασκευάστηκαν αυθαίρετα, π.χ. χθες συνάντησα το Δήμαρχο (το φίλο, το Σύμβουλο κλπ. κλπ.).

Το γράμμα Ν είναι οργανικό στην ελληνική αλφάβητο.

Εάν κάποιος αντιτείνει ότι αυτό είναι μία ασήμαντη λεπτομέρεια, θα πρέπει να του πούμε ότι «η λεπτομέρεια κρατάει τον Παρθενώνα»!

Να θυμίσω όμως εδώ και το ωραίο, ειρωνικό κείμενο του Οδυσσέα Ελύτη τότε «ΓΙΑ ΜΙΑΝ ΟΠΤΙΚΗ ΤΟΥ ΗΧΟΥ», όπου καταλήγει :

«Κανένας Ηρώδης δεν θα τολμούσε να διατάξει τέτοια γενοκτονία, όπως αυτή του τελικού -Ν-, εκτός κι αν του’ λειπε η οπτική του ήχου.»

Ο Γ. Ρίτσος έγραψε επίσης: «Και οι λέξεις φλέβες είναι. Μέσα τους αίμα κυλάει.».

Δυστυχώς, όμως, διαπιστώνομε σήμερα ότι μετά το Νι, έρχεται και η σειρά του τελικού Σίγμα (Σ). Κάποιοι δημοσιογράφοι στα κανάλια λένε κιόλας: «η μέθοδο», «η οδό», «η πλήρη! ένταξη» (!) ...

Καλλιεργούν έτσι αυθαίρετα ένα αρνητικό γλωσσικό πρότυπο στους νέους μας με την τεράστια δύναμη των ΜΜΕ και το σχολείο ανήμπορο να αντιδράσει, αλλά και την κοινωνία παθητικά να δέχεται ως περίπου μοιραία την εξέλιξη αυτή.

Μετά από όλα αυτά διατυπώνω την εξής άποψη και καταθέτω στο Συνέδριό σας την δική μου «Θεωρία» για το εν λόγω ζήτημα: Διεθνώς μελετάται η μοναδική μουσικότητα της Ελληνικής Γλώσσας και ο αντίκτυπός της στην πνευματική διαύγεια του ανθρώπου.

Το γράμμα «Ν»
διεγείρει τον εγκέφαλο θετικά και ενεργοποιεί τον άνθρωπο να σκέφτεται σωστά.
Το τελικό Σίγμα ηρεμεί τον άνθρωπο. Αυτό το δέχεται και η σύγχρονη Ψυχιατρική.

Οι Αρχαίοι Έλληνες τα εγνώριζαν όλα αυτά και δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι μόνον εμείς οι Έλληνες λέμε «Τα είπα με το Νι και με το Σίγμα» και δεν λέμε με άλλα γράμματα, (παρ΄όλο που έχομε στις καταλήξεις των λέξεων και άλλα γράμματα), διότι το Νι ενεργοποιεί το μυαλό μας να σκεφθούμε σωστά και το Σίγμα ηρεμεί την ψυχή μας, αφού μιλήσουμε δημόσια ή ιδιωτικά.

Η σύγχρονη Ψυχογλωσσολογία δέχεται ότι η Γλώσσα και η Σκέψη γεννιούνται ταυτόχρονα και εξελίσσονται παράλληλα και συνιστούν ανά πάσα στιγμή μία αξεχώριστη ενότητα.

Η Γλώσσα ενσαρκώνει την Σκέψη και η Σκέψη μετουσιώνεται σε Γλώσσα. Είναι ένα νόμισμα με τις δύο όψεις του.
Δεν μπορεί να υπάρχει η μία πλευρά, χωρίς την άλλη.
Δεν μπορούσε να υπάρξει Ελληνική Σκέψη χωρίς την Ελληνική Γλώσσα.

Είναι γεγονός ότι η ποιότητα και ποσότητα «καταγραφών» στην Σκέψη προσδιορίζει και το νοητικό επίπεδο κάθε λαού.
Επομένως και το νοητικό επίπεδο καθορίζει και την ικανότητα της δημιουργίας Πολιτισμού.
..............
Έχουμε χρέος να διαφυλάξουμε, ως κόρη οφθαλμού, την Ελληνική Γλώσσα και να αντισταθούμε στην κακοποίησή της.

[Σπύρος Μάρκου Διευθυντής 3ου Δημ. Σχολείου Λαρίσης,

ksipnistere.com
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Emil Zola: «... αρκεί λίγη ευτυχία... / ... just a little happiness...» /Καλημέρα σας...

Τίποτα δεν τελειώνει ποτέ, αρκεί λίγη ευτυχία 
για να ξαναρχίσουν όλα... 
                                                      Εμίλ Ζολά
Nothing ever ends, just a little happiness is enough 
to start all over again... 
                                                              Emil Zola
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Tuesday, 16 January 2024

Το παιδί μου είναι… «στον κόσμο του»…

Παιδιά με διάσπαση προσοχής, υπερκινητικότητα και παρορμητικότητα. Αυτά είναι τα τρία βασικά συμπτώματα που πρέπει να μας οδηγήσουν στους ειδικούς για βοήθεια.
Συνέντευξη της Σοφίας Γεωργουτσάκου* στον Λάμπρο Σταύρου στο Drachmae του Μονάχου
.
-Τι ορίζουμε ως ΔΕΠΥ; Πότε «ανακαλύφθηκε» ως ασθένεια;
ΔΕΠΥ είναι η σύντμηση των λέξεων διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας. Πρόκειται για μια διαταραχή, όπως τη λέμε σήμερα. Βέβαια η ΔΕΠΥ παρατηρείται από πολύ παλιά (1870-1890) με διαφορετικές ονομασίες. Μάλιστα, αναφέρεται και σε  ένα γερμανικό παραμύθι του Hoffmann.

-Ποια είναι τα συμπτώματα;
Η ΔΕΠΥ έχει τρία βασικά συμπτώματα: διάσπαση προσοχής, υπερκινητικότητα και παρορμητικότητα. Με απλά λόγια, ο πάσχων δεν μπορεί να συγκεντρωθεί εύκολα, δεν μπορεί να προσέξει όλες τις λεπτομέρειες του περιβάλλοντος του για μεγάλη χρονική διάρκεια. Η υπερκινητικότητα παρατηρείται συνήθως στα παιδιά που είναι υπερβολικά ζωηρά ˗ πάνω από το μέσο όρο της ηλικίας τους. Παρορμητικότητα σημαίνει ότι το παιδί ενεργεί χωρίς να σκέφτεται, χωρίς να ακούει κανέναν, απαντάει προτού ολοκληρωθεί η ερώτηση, γενικά είναι πολύ ανυπόμονο.

-Πρόκειται για ενιαία διαταραχή;
-Όχι. Σύμφωνα με παγκόσμια διαγνωστικά εγχειρίδια, αναγνωρίζουμε σήμερα διάφορους τύπους ΔΕΠΥ. Καταρχάς, έχουμε το μεικτό τύπο που σημαίνει ότι το παιδί παρουσιάζει όλα τα συμπτώματα: διάσπαση προσοχής, υπερκινητικότητα και παρορμητικότητα. Επίσης, μπορεί να συναντήσουμε έναν τύπο, οπού υπάρχει υπερκινητικότητα και διάσπαση προσοχής. Ένας άλλος τύπος είναι η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής, όπου το παιδί έχει κυρίως μεγάλη δυσκολία στη συγκέντρωση. Πολλές φορές οι γονείς λένε πως το παιδί τους «είναι στον κόσμο του»…

-Ποια είναι η σχέση του συνδρόμου με τη δυσλεξία;
-Είναι λάθος να γίνεται σύγχυση της ΔΕΠΥ με τη δυσλεξία. Αυτό που συμβαίνει, είναι ότι εμφανίζεται με άλλες διαταραχές, υπάρχει συννοσηρότητα όπως λέμε στην επιστημονική γλώσσα. Συνδέεται δηλαδή με ειδικές μαθησιακές διαταραχές, στις οποίες ανήκει και η δυσλεξία, και ψυχολογικές διαταραχές, άγχος και αργότερα κατάθλιψη, στα μεγαλύτερα παιδιά και τους ενήλικες.

-Πώς μπορούμε να καταλάβουμε ότι ένα παιδί έχει ΔΕΠΥ και δεν είναι απλά ζωηρό;Πώς μπορεί να καταλάβει ο γονιός ή ο ειδικός ;
-Ο γονιός, ώστε να φτάσει μετά και στον ειδικό.  Η ΔΕΠΥ θα πρέπει να διαγιγνώσκεται ήδη από την προσχολική ηλικία. Το παιδί με ΔΕΠΥ είναι πολύ πιο ζωηρό παιδί από τα άλλα, ενδεχομένως να δυσκολεύεται να κάνει παρέα με άλλα παιδιά, να τσακώνεται εύκολα, να μην ακολουθεί κανόνες και εντολές… Ο γονιός μπορεί απλά να έχει κάποιες υποψίες, δεν μπορεί να κάνει διάγνωση. Η διάγνωση πρέπει να γίνεται από εξειδικευμένη ομάδα που περιλαμβάνει ψυχολόγο, παιδοψυχίατρο και ειδικό παιδαγωγό -εφόσον έχει δυσκολίες και στα μαθήματα.

-Τι προβλήματα μπορεί να αντιμετωπίζουν αυτά τα παιδιά στην καθημερινότητά τους, στο σχολείο, στις παρέες, στο σπίτι…
-Πάρτε για παράδειγμα το νηπιαγωγείο. Τι κάνουν τα παιδάκια; Κάθονται όλα μαζί, προετοιμάζονται για τη σχολική ζωή, εκτελούν εντολές και γενικά κοινωνικοποιούνται. Εκεί θα υπάρξουν δυσκολίες. Τα παιδιά με ΔΕΠΥ δεν μπορούν να ακολουθήσουν το πρόγραμμα και να συνάψουν σχέσεις.

-Αυτό δεν έχει επιπτώσεις και στον ψυχικό τους κόσμο;
-Βεβαίως και έχει. Μεγαλώνοντας πάσχουν πολύ συχνά από χαμηλή αυτοεκτίμηση και αισθήματα μειονεξίας. Δυσκολεύονται να κάνουν και να διατηρήσουν φιλίες, παρόλο που το θέλουν. Είναι πολύ φιλικά, πρόθυμα και αξιαγάπητα παιδιά, απλά δεν καταλαβαίνουν αυτά που λέμε κοινωνικά cues. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει η τάση  να διαγιγνώσκεται νωρίς η ΔΕΠΥ, ώστε να προλαβαίνουμε αυτές τις συνοδές δυσκολίες.

-Είναι πιθανό, κάποιος ενήλικας που πάσχει από κατάθλιψη να είχε μικρός ΔΕΠΥ και να μην το γνώριζε;
-Είναι πολύ συχνό, γιατί μέχρι πρότινος πιστεύαμε ότι η ΔΕΠΥ εξασθενεί, όσο μεγαλώνει ο άνθρωπος. Δεν είναι όμως έτσι. Πρόκειται για διαταραχή που αλλάζει, μετεξελίσσεται… Μειώνεται η υπερκινητικότητα προς την εφηβεία, όμως αυτή σε πολλές περιπτώσεις μετατρέπεται σε μια εσωτερική ανησυχία, όπως μας λένε συχνά οι πάσχοντες, παραμένει η διάσπαση προσοχής σε πολύ μεγάλο βαθμό και είναι έντονες οι συναισθηματικές δυσκολίες.

-Πότε πρέπει να γίνεται η θεραπεία;
-Η θεραπευτική αντιμετώπιση είναι καλό να γίνεται όσο το δυνατόν νωρίτερα.  Πρώτα, πρέπει να δούμε ποιο είναι το κυρίαρχο πρόβλημα ˗ κάθε ασθενής έχει το δικό του προφίλ. Αν είναι κυρίαρχα τα προβλήματα συμπεριφοράς θα πρέπει να τα αντιμετωπίσουμε με θεραπευτική συμπεριφορική θεραπεία. Απαιτείται μόνιμη και σταθερή συνεργασία με τους γονείς προκειμένου να προσαρμόσουν τη συμπεριφορά τους ώστε να μην τσακώνονται συνέχεια με το παιδί τους, να βελτιώσουν τη μεταξύ τους σχέση και να βοηθήσουν το παιδί τους στην προσαρμογή.
Πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι το παιδί δεν είναι κακό ή ανυπάκουο αλλά απλά δεν μπορεί να βάλει φρένο. Σε δεύτερο στάδιο ξεκινάει η συνεργασία με τον δάσκαλο, μιας και είναι πολύ πιθανό να υπάρχουν μαθησιακές δυσκολίες. Στις σοβαρότερες περιπτώσεις αποφασίζεται από την επιστημονική ομάδα και με την σύμφωνη γνώμη του παιδιού και του γιατρού η χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής.

-Τι φάρμακα χορηγείτε;
-Στην Ελλάδα χορηγούμε κυρίως τη ρηταλίνη. Είναι διεγερτικό του εγκεφάλου. Όσο και αν αυτό ακούγεται περίεργο… Ειδικές ερευνητικές απεικονίσεις έχουν δείξει ότι υπάρχουν ορισμένα σημεία στον εγκέφαλο που υπολειτουργούν. Δίνοντας αυτό το φάρμακο εξισορροπείται η λειτουργία του εγφκεφάλου. Όσο για τους ενήλικες με κατάθλιψη είναι πολύ σημαντικό να γίνει αυτό που λέμε διαφοροδιάγνωση, ώστε να δούμε αν όντως έχει ΔΕΠΥ.

-Είναι συχνό το φαινόμενο της ΔΕΠΥ στα παιδιά; Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ένα ποσοστό;
-Τα ερευνητικά δεδομένα υποστηρίζουν την ύπαρξη 5 με 7% στον υγιή πληθυσμό. Το ίδιο ισχύει και για την Ελλάδα.

-Υπάρχει μια ενιαία αντιμετώπιση της διαταραχής από τις επιστημονικές ομάδες ή κάθε ομάδα ακολουθεί διαφορετική μέθοδο;
-Το  πλέον αποτελεσματικόμοντέλο είναι η πολύπλευρη αντιμετώπιση της ΔΕΠΥ. Αυτό σημαίνει να αντιμετωπιστούν τα συμπτώματα της συμπεριφοράς με γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία, να γίνει ψυχοεκπαίδευση γονέων, να ενημερωθεί το σχολείο και στις σοβαρότερες περιπτώσεις να χορηγηθεί φαρμακευτική αγωγή. Από έρευνες, φαίνεται πως παιδιά με ΔΕΠΥ, έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να εμφανίσουν εναντιωματική διαταραχή στην εφηβκή ηλικία, και αργότερα  διαταραχή διαγωγής, δηλαδή μικροκλοπές, χρήση ουσιών… Οι ουσίες και το κάπνισμα λειτουργούν εξισορροπητικά. Αυτό τους κάνει να αισθάνονται καλύτερα. Έτσι, ενώ είναι άτομα με ταλέντα, μπορεί να ακολουθήσουν ένα δρόμο που δεν αντιστοιχεί στις ικανότητές τους.

-Μιας και είπατε ικανότητες… Υπάρχουν κάποιες ικανότητες που έχουν αυτά τα άτομα, τις οποίες δεν συναντάμε σε άλλα παιδιά;
-Βεβαίως! Και αυτές τις ικανότητες πρέπει να τις τονίζουμε. Κάτω από πίεση και εφόσον είναι κινητοποιημένα τα παιδιά αυτά μπορούν να κάνουν ταυτόχρονα πολλά πράγματα, είναι αγαπησιάρικα, ευαίσθητα βοηθάνε πάρα πολύ το διπλανό τους, είναι αλληλέγγυα…

-Μπορεί να γίνει λόγος για ολοκληρωτική θεραπεία;
-Η πορεία της διαταραχής διαφέρει από άτομο σε άτομο. Σε κάποιες περιπτώσεις, μειώνονται πολλά συμπτώματα. Ας πάρουμε όμως ένα άτομο που την έχει και στην ενήλικη ζωή του. Συνήθως είναι μια διαταραχή που λέμε ότι δεν θεραπεύεται. Όμως, τα άτομα αυτά, μέσα από τη θεραπευτική αντιμετώπιση, μπορούν να αντιληφθούν τις δυσκολίες τους, να μάθουν να τις χειρίζονται. Γενικά, μπορούν να βοηθήσουν τον εαυτό τους.

-Πιστεύετε ότι ο κόσμος είναι αρκετά ενήμερος;
-Την τελευταία δωδεκαετία έχει εκδηλωθεί στη χώρα μας ένα μπουμ σχετικά με τη ΔΕΠΥ. Πραγματικά, υπάρχει αρκετή ενημέρωση γιατί ένα εύρος επιστημόνων, ψυχολόγων, παιδοψυχίατρων και ειδικών παιδαγωγών έχει ασχοληθεί ευρέως. Υπάρχει η Εταιρεία μελέτης της ΔΕΠΥ, υπάρχει το Σωματείο Ατόμων για τη ΔΕΠΥ … Θα έλεγα ότι είναι γνωστό το σύνδρομο.

-Θεωρείτε ότι οι δάσκαλοι είναι αρκετά ενημερωμένοι για το θέμα και το πώς θα πρέπει να αντιμετωπίζουν αυτά τα παιδιά;
-Πιστεύω ότι οι δάσκαλοι στο δημοτικό το γνωρίζουν καλά. Θεωρώ όμως ότι οι καθηγητές της δευτεροβάθμιας στερούνται ενημέρωσης σχετικά με αυτό το θέμα

-Οι γονείς πώς αντιμετωπίζουν το θέμα όταν μαθαίνουν ότι τα παιδιά τους έχουν ΔΕΠΥ;
-Εμείς στην Ελλάδα είμαστε γενικότερα λίγο των άκρων, δηλαδή βλέπουμε μια διάγνωση και τρομάζουμε. Δεν σημαίνει ότι μια διάγνωση είναι ένα handicap εφ” όρου ζωής. Στην αρχή υπάρχει ένα σοκ. Μάλιστα, επειδή η ΔΕΠΥ είναι οικογενής διαταραχή, έχει με πιθανότητα 70% και ένας από τους δυο γονείς ΔΕΠΥ. Πολλοί μάλιστα δεν το γνωρίζουν και το μαθαίνουν όταν γίνεται διάγνωση στα παιδιά τους. Στην πορεία και αφού ενημερωθούν επαρκώς προσπαθούν να κάνουν ό,τι το καλύτερο για τα παιδιά τους και για τους ίδιους.

-Θα θέλατε να πείτε κάτι άλλο που παρέλειψα να σας ρωτήσω;
-Θα ήθελα να τονίσω ότι έχουμε να κάνουμε πολλά ακόμα στο θέμα της ενημέρωσης. Υπάρχουν γονείς που έρχονται και λένε «φταίω» και κλαίνε! Είναι μύθος ότι η ΔΕΠΥ οφείλεται στην ανατροφή του παιδιού. Λανθασμένη ανατροφή σημαίνει: επειδή δεν γνωρίζω το σύνδρομο, μπορώ άθελά μου να κάνω πιο έντονα και χρονίζοντα τα συμπτώματα συμπεριφοράς του παιδιού. Γι' αυτό στη θεραπευτική αντιμετώπιση είναι προϋπόθεση η ενημέρωση ˗ η ψυχοεκπαίδευση ˗ των γονέων.

-Σας ευχαριστώ πολύ  
-Κι εγώ
  
*Η Σοφία Γεωργουτσάκου είναι ψυχολόγος -Ψυχοθεραπεύτρια Dr. phil του Πανεπιστημίου της Βιέννης και υποψήφια δημοτική Σύμβουλος με την παράταξη «Μαζί για την πόλη μας»

Μετά τις γιορτές...


Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Monday, 15 January 2024

Όταν ο έφηβος έλκεται από περιθωριακές ομάδες: Ποιος είναι ο ρόλος της οικογένειας;

Όσο τα παιδιά είναι μικρά, οι γονείς είναι υπεύθυνοι για τις δραστηριότητές τους εκτός οικογένειας και την επιλογή των φίλων τους.

Καθώς πλησιάζουν στην εφηβεία, τα παιδιά αρχίζουν να εκφράζουν σε μεγαλύτερο βαθμό τις προτιμήσεις τους για τις παρέες και τους φίλους τους, ενώ διεκδικούν μεγαλύτερη αυτονομία στην κοινωνική τους ζωή. Αυτή η διεκδίκηση αυτονομίας αποτελεί συχνά πηγή άγχους για τους γονείς που φοβούνται μήπως τα παιδιά τους «παρασυρθούν» από «κακές παρέες».
«Πώς να προστατεύσω το παιδί μου από τις κακές παρέες;» Αυτό είναι ένα ερώτημα που δεχόμαστε συχνά οι ειδικοί της ψυχικής υγείας.

Παρόλο που συμμερίζομαι το άγχος των γονέων, θα σας παροτρύνω να εκφράσετε με διαφορετικό τρόπο το ερώτημα ώστε να οδηγηθείτε σε μια διαφορετική οπτική του θέματος της κοινωνικής ζωής του εφήβου.

Η πιο σωστή διατύπωση του ερωτήματος θα ήταν κατά τη γνώμη μου: «πώς μπορώ να μάθω στο παιδί μου να προστατεύει τον εαυτό του;» Και ακόμα: «Τι εφόδια χρειάζεται να έχει το παιδί μου ώστε φτάνοντας στην εφηβεία να είναι σε θέση να επιλέγει τους φίλους και τις παρέες του;» Το άγχος μας μήπως το παιδί «παρασυρθεί», αντικατοπτρίζει μια συγκεκριμένη οπτική για τον έφηβο και τις επιλογές του στον κοινωνικό τομέα. Με άλλα λόγια, αυτός ο τρόπος σκέψης τοποθετεί τον έφηβο στον ρόλο του παθητικού δέκτη της επιρροής των συνομηλίκων. Στην πραγματικότητα όμως τα πράγματα όσο αφορά την κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών και των εφήβων είναι πολύ πιο σύνθετα.

Επειδή η ανάπτυξη δεν εκτυλίσσεται στο κενό, τα παιδιά φτάνουν στην εφηβεία έχοντας αναπτύξει το δικό τους τρόπο συναισθηματικής και κοινωνικής έκφρασης.

Ο έφηβος έχει διαμορφώσει έναν κόσμο μέσα από τις αξίες της οικογένειας που έχει εσωτερικεύσει και μέσα από την προηγούμενη κοινωνική του εμπειρία η οποία, στα παιδικά του χρόνια, καθοδηγούνταν από την οικογένεια. Φέρνει λοιπόν τον δικό του κόσμο αξιών, πεποιθήσεων και στάσεων για τη ζωή στην παρέα που συναναστρέφεται. Αυτόν ακριβώς τον κόσμο θα προσπαθήσει να συνδυάσει με τον κόσμο των συνομηλίκων με τους οποίους πιστεύει ότι ταιριάζει.

Αυτή η αλλαγή στην οπτική μας απαλλάσσει από το αυξημένο άγχος καθώς αναγνωρίζει στον έφηβο υπευθυνότητα, κρίση και δυνατότητα επιλογής. Για να είμαστε σε θέση βέβαια ως γονείς να υιοθετήσουμε αυτή την οπτική θα πρέπει να έχουμε εξασφαλίσει στα παιδιά μας τα εφόδια που θα τους επιτρέψουν να δημιουργούν υγιείς σχέσεις με το περιβάλλον τους.

Μέσα από τις δραστηριότητες και τους φίλους που προτείνουμε σε μικρές ηλικίες, μεταδίδουμε στα παιδιά μας μηνύματα για τις οικογενειακές μας αξίες και τους παρέχουμε ένα ασφαλές πλαίσιο μέσα από το οποίο θα διαμορφώσουν σταδιακά το δικό τους προσωπικό κριτήριο για τους ανθρώπους ώστε να μπορούν να επιλέγουν μόνα τους τις παρέες τους αργότερα.

Και επειδή στην ανάπτυξη δεν υπάρχουν άλματα, κενά ή ξαφνικές και ανεξήγητες εξελίξεις, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε το παιδί μας και τον κόσμο του. Να παρακολουθούμε την πορεία της ανάπτυξής του και να είμαστε ενήμεροι για το πώς βλέπει τον εαυτό του σε σχέση με τον κόσμο. Να είμαστε ενήμεροι για τους φόβους και τις ανασφάλειές του και για τους μηχανισμούς που χρησιμοποιεί συναισθηματικά και κοινωνικά για να ανταπεξέλθει στις προκλήσεις της ζωής. Το να είμαστε βέβαια μέρος του κόσμου του προϋποθέτει συνθήκες ανοιχτής επικοινωνίας.

Φυσικά δεν μπορούμε να τροποποιήσουμε καταστάσεις μακροπρόθεσμα μέσω απαγορεύσεων και άσκησης κριτικής για τις επιλογές του εφήβου. Όπως και με τις περισσότερες καταστάσεις που σχετίζονται με την ανατροφή των παιδιών, το ζητούμενο είναι η πρόληψη.
Πώς δηλαδή θα στρέψουμε τον έφηβο προς την αναζήτηση παρέας που να τον βοηθά να ωριμάσει. 

Τι μπορούμε να κάνουμε; 
Να ενισχύσουμε από την παιδική ηλικία το αίσθημα επάρκειας για τον εαυτό του. Αν ο έφηβος έχει ένα επαρκές αίσθημα για την προσωπική του αξία, θα είναι λιγότερο επιρρεπής σε αρνητικές επιρροές γιατί δεν θα χρειάζεται να αναζητά επιβεβαίωση μέσω του κοινωνικού περίγυρου.

Πρέπει να έχουμε σαφή εικόνα του πώς φτάνει στην εφηβεία το παιδί μας. Έχοντας αίσθημα επάρκειας για τον εαυτό του; Ή έχοντας αίσθημα ανεπάρκειας που θα επιδιώξει να καλύψει μέσα από την ταύτισή του με κάποια συγκεκριμένη παρέα;

Οι έφηβοι έχουν την ανάγκη να εκφράσουν την ταυτότητά τους έξω από το πλαίσιο της οικογένειας και να δημιουργήσουν ένα κόσμο δικών τους σχέσεων. Στρέφονται προς την παρέα τους ως πηγή υποστήριξης και μοιράζονται με τους φίλους τους τα ζητήματα που τους απασχολούν.

Το ότι ο έφηβος ανοίγεται προς την εξερεύνηση του έξω κόσμου δεν σημαίνει βέβαια ότι η οικογένεια δεν οφείλει να παίζει σημαντικό ρόλο στη ζωή του.

To ζητούμενο είναι να υπάρχουν τέτοιου είδους ισορροπίες στις οικογενειακές σχέσεις ώστε να εξακολουθεί η οικογένεια να είναι σημαντική για τον έφηβο. Αυτό είναι όμως κάτι που δεν επιβάλλεται. Δεν μπορούμε να πείσουμε τον έφηβο για την εγκυρότητα των οικογενειακών μηνυμάτων και αξιών. Εμείς ως γονείς είμαστε οι φορείς των οικογενειακών αξιών. Αυτό το σύστημα αξιών το μεταδίδουμε στα παιδιά περισσότερο μέσω της δικής μας στάσης απέναντι στη ζωή και λιγότερο μιλώντας γι’ αυτό.

Αν λοιπόν το οικογενειακό κλίμα είναι θετικό, αν η επικοινωνία είναι ανοιχτή και απαλλαγμένη από την κριτική, αν οι γονείς είναι συνεπείς ως προς το σύστημα αξιών που καθοδηγεί τις επιλογές τους, τότε τα παιδιά θα φτάσουν στην εφηβεία έχοντας εσωτερικεύσει αυτό το σύστημα αξιών ως μέρος του κόσμου τους. Φυσικά και η εφηβεία είναι η περίοδος της επαναστατικότητας όπου τα δεδομένα αμφισβητούνται και οι έφηβοι διαμορφώνουν την ταυτότητά τους και το προσωπικό τους σύστημα αξιών για τη ζωή. Ούτε χρειάζεται, ούτε και είναι θετικό για τη συνέχιση της ζωής σε συναισθηματικό και κοινωνικό επίπεδο να ενηλικιώνεται ο έφηβος ως κλωνοποίηση των γονέων του.

Πώς διαχειρίζεται όμως η οικογένεια την έκφραση της επαναστατικότητας του εφήβου; 
Δίνει περιθώριο στον έφηβο να εκφράσει την αμφισβήτησή του; 
Υπάρχει ταυτόχρονα ένα ισχυρό και αποδεκτό υπόβαθρο οικογενειακών αξιών μέσα στο πλαίσιο των οποίων ο έφηβος εκδηλώνει την διαφορετικότητά του;

Ο σκεπτόμενος έφηβος έχει επίγνωση των κοινωνικών αδικιών, αμφισβητεί το σύστημα και επιθυμεί να αλλάξει το κατεστημένο. Αν έχει μεγαλώσει σε έναν κόσμο με επίκεντρο το σεβασμό για τη ζωή, τότε θα στρέψει την αμφισβήτησή του προς δημιουργικές διεξόδους έκφρασης και θα προσπαθήσει να αλλάξει την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων κάνοντας τη διαφορά με θετικούς τρόπους. Αν όμως δεν έχει εσωτερικεύσει ένα τέτοιο σύστημα αξιών, είναι πιθανό να εκφράσει την αμφισβήτησή του με καταστροφικές και αντικοινωνικές τακτικές και μεθόδους.

Οι έφηβοι προκαλούν. Προκαλούν θέλοντας να αλλάξουν τα δεδομένα στα οποία εμείς οι ενήλικες έχουμε επαναπαυθεί. 
Αυτή η πρόκληση είναι πηγή κοινωνικής προόδου. 
Ο τρόπος όμως με τον οποίο ο κάθε έφηβος θα δώσει μορφή στην πρόκληση, εξαρτάται από το οικογενειακό σύστημα σχέσεων και από το συναισθηματικό προφίλ που οι παραπάνω συνθήκες ενθαρρύνουν. Αν ο έφηβος προκαλεί με ακραίους τρόπους, χρειάζεται να είμαστε αρκετά κοντά του ώστε να κατανοήσουμε τους λόγους για τους οποίους αισθάνεται αυτή την ανάγκη. Και επειδή η κοινωνική ανάπτυξη συμβαδίζει με την συναισθηματική ανάπτυξη, χρειάζεται να είμαστε αρκετά κοντά του ώστε να μπορέσουμε να αποκωδικοποιήσουμε το συναισθηματικό μήνυμα των συμπεριφορών και των πράξεών του.

Αν το οικογενειακό σύστημα είναι αρκετά ευέλικτο ώστε να προσαρμόζεται στις συναισθηματικές και κοινωνικές ανάγκες που προκύπτουν στις διαφορετικές φάσεις της ζωής, τότε θα δώσει το περιθώριο που ο έφηβος χρειάζεται για τις αναζητήσεις του. Αν το οικογενειακό σύστημα όμως είναι άκαμπτο, ο έφηβος θα αντιδράσει. Κατά κανόνα, όσο πιο άκαμπτο είναι το σύστημα, τόσο περισσότερο θα επιδιώξει να απομακρυνθεί από αυτό και να προκαλέσει μέσω αντιδραστικών συμπεριφορών και πιθανόν μέσω ταύτισης με περιθωριακές ομάδες.

Αν μεγαλώσουμε το παιδί μας με αποδοχή άνευ όρων, αλλά ταυτόχρονα και με οριοθέτηση, καθοδήγηση και καλλιέργεια θετικών για τη ζωή αξιών, τότε δεν θα έχει λόγους να είναι θυμωμένο και ματαιωμένο φτάνοντας στην εφηβεία.

Το πιθανότερο είναι πως θα αναζητήσει δημιουργικούς τρόπους έκφρασης και παρέες μέσα στις οποίες να μπορεί να εκφράζεται και να είναι ο εαυτός του. Αν όμως μεγαλώσουμε το παιδί μας χωρίς οριοθέτηση και χωρίς σαφή μηνύματα για τις σημαντικές για μας αξίες ζωής, τότε είναι βέβαιο ότι το παιδί θα βρεθεί στην εφηβεία αποπροσανατολισμένο και θα αναζητήσει προσανατολισμό μέσω των ομάδων με τις οποίες θα ταυτιστεί. Δυστυχώς όμως δεν θα είναι σε θέση να μοιραστεί ισότιμα τον δικό του κόσμο με τις ομάδες αυτές. Αν μεγαλώσουμε το παιδί μας με άκαμπτους κανόνες, απαιτήσεις και επικριτική ή και απορριπτική στάση απέναντί του, τότε είναι επίσης βέβαιο ότι θα αναζητήσει διεξόδους για τα συναισθήματα ανεπάρκειας, ματαίωσης και θυμού που αισθάνεται. Το πιθανότερο είναι αυτές οι διέξοδοι να είναι ως ένα βαθμό αυτοκαταστροφικές.

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε με ποια κριτήρια αναζητά ο έφηβος παρέες.
Είναι επίσης σημαντικό να θυμόμαστε ότι τα κριτήρια διαμορφώνονται σε μεγάλο βαθμό από την εικόνα που έχει ο έφηβος για τον εαυτό του. Ο έφηβος θα ταυτιστεί με κοινωνικές ομάδες μέσα στις οποίες αισθάνεται αποδεκτός και επιβεβαιώνει το αίσθημα της προσωπικής του αξίας. Αναγνωρίζοντας αυτό το γεγονός, θα πρέπει να στραφούμε προς τους ίδιους μας τους εαυτούς και να προσπαθήσουμε να απαντήσουμε με ειλικρίνεια στο ερώτημα: αισθάνεται ο έφηβος αποδεκτός μέσα στην οικογένεια, επιβεβαιώνει το αίσθημα της προσωπικής του αξίας μέσα από τις σχέσεις με τους γονείς και τα οικεία του πρόσωπα;

Τι γίνεται αν ο έφηβος επιλέξει κοινωνικές ομάδες που προσανατολίζονται σε αυτοκαταστροφικές, παραβατικές ή και αντικοινωνικές συμπεριφορές;
Αν έχετε μια τέτοια υποψία, θα πρέπει να λάβετε υπόψη σας τις παρακάτω ενδείξεις, να τις συζητήσετε με τον έφηβο ώστε να κατανοήσετε τι συμβαίνει και να παρέμβετε: συχνές μεταπτώσεις στη διάθεση, επιθετικότητα, ευερεθιστότητα, προκλητικότητα, αντιδραστικές συμπεριφορές, απαξίωση των οικογενειακών και φιλικών σχέσεων και του σχολείου, μειωμένο ενδιαφέρον για προηγούμενες δραστηριότητες, εκρήξεις θυμού, κλείσιμο στον εαυτό, αποξένωση, μυστικοπάθεια, συχνά ψέματα.

Είναι ο έφηβος ανήσυχος, αποσυρμένος, επιθετικός; Δεν δέχεται την συμβουλή και την καθοδήγησή σας; Δεν σας λέει που πηγαίνει και με ποιους; Δεν γυρίζει στο σπίτι μετά το σχολείο; Αν συμβαίνουν αυτά, τότε θα πρέπει να αποκαταστήσετε άμεσα τις γέφυρες επικοινωνίας με το παιδί σας και να θέσετε σαφή όρια και κανόνες. Εννοείται ότι πρέπει να γνωρίζετε το καθημερινό πρόγραμμα του εφήβου. Εννοείται ότι πρέπει να γνωρίζετε τους φίλους και τις παρέες του.

Αν βλέπουμε ότι ο έφηβος κλίνει προς περιθωριακές ομάδες, οφείλουμε ως γονείς να προσπαθήσουμε να ερμηνεύσουμε τη συμπεριφορά του και όχι να μείνουμε στο επίπεδο της αποδοκιμασίας και της απογοήτευσης για τις επιλογές του παιδιού μας. Πρέπει να αναζητήσουμε τους λόγους για τους οποίους ταυτίζεται με αυτές τις ομάδες. 

Σε τι αντιδρά ο έφηβος; Γιατί έχει ανάγκη να προκαλέσει με τη συμπεριφορά του; Ποιο είναι το συναισθηματικό μήνυμα των επιλογών του εφήβου; Τι επιδιώκει να μας πει μέσα από την επιλογή της παρέας του; Τι είδους συναισθήματα εκφράζει;

Μέσα από την επαγγελματική μου εμπειρία γνωρίζω ότι συχνά ο συναισθηματικός κόσμος των εφήβων που ταυτίζονται με περιθωριακές ομάδες, κατακλύζεται από συναισθήματα θυμού και οργής. Ο θυμός και η οργή που εκφράζονται μέσα από αντικοινωνικές εκδηλώσεις, ξεκινούν πάντοτε μέσα από την οικογένεια. Είναι σημαντικό λοιπόν να μπορούμε να διακρίνουμε τις πηγές του θυμού στα παιδιά μας και να τα ωθούμε από μικρή ηλικία στην αποφόρτιση και έκφραση του θυμού χωρίς καταστροφικές και αυτοκαταστροφικές εκδηλώσεις. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τι θυμώνει το παιδί μας, να είμαστε ενήμεροι για τις καταστάσεις που ξυπνούν αντιδραστικότητα και να προλαβαίνουμε, μέσα από την υποστήριξη και τη θετική επικοινωνία, το θυμό από το να γίνει οργή.

Τι κάνουμε για να ενισχύσουμε την κριτική ικανότητα των παιδιών ώστε να φτάσουν στην εφηβεία με τη δυνατότητα να επιλέγουν υγιείς σχέσεις;
  • Οριοθετούμε ώστε τα παιδιά τα εξερευνούν τον κόσμο σε πλαίσιο ασφάλειας.
  • Περνάμε ξεκάθαρα μηνύματα για τις οικογενειακές μας αξίες.
  • Ενισχύουμε το αίσθημα επάρκειας του παιδιού για τον εαυτό του μέσα από την ισορροπία μεταξύ καθοδήγησης και παροχής της δυνατότητας για αυτονόμηση με ηλικιακά κατάλληλους τρόπους.
  • Ενθαρρύνουμε δραστηριότητες που προάγουν την δημιουργικότητα και προωθούν την κριτική ικανότητα του παιδιού.
  • Καλλιεργούμε κοινωνικές δεξιότητες που οδηγούν στη δημιουργία υγιών σχέσεων.
  • Ενθαρρύνουμε την έκφραση συναισθημάτων.
  • Καλλιεργούμε την ανοιχτή επικοινωνία.
  • Δείχνουμε σεβασμό για τις απόψεις και τις διαφωνίες του παιδιού.
Τι κάνουμε αν βλέπουμε ότι ο έφηβος προσανατολίζεται προς περιθωριακές ομάδες;
Αναζητάμε τη βοήθεια του ειδικού ώστε να διερευνήσουμε μαζί του τους λόγους που ωθούν τον έφηβο στο να ταυτίζεται με τέτοιου είδους ομάδες. Μέσω της οικογενειακής συμβουλευτικής ο ειδικός θα σας σας βοηθήσει να αποκτήσετε μια ρεαλιστική εκτίμηση της κατάστασης και να προσαρμόσετε το οικογενειακό σύστημα και τις σχέσεις ώστε να ανταποκριθείτε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στις ανάγκες του εφήβου.

Μέσω της ατομικής υποστήριξης, ο ειδικός θα βοηθήσει τον έφηβο να μάθει να εκφράζει τα συναισθήματά του, να αποκτήσει θετική σχέση με τον εαυτό του και να σχετίζεται ισότιμα με τους άλλους.

Ρωτήστε τον έφηβο με ειλικρινή και ανοιχτή διάθεση και στάση αν είναι ευχαριστημένος με τον εαυτό του μέσα στις παρέες του.

Ρωτήστε το παιδί σας: «Είσαι αυτός που θα ήθελες να είσαι όταν συναναστρέφεσαι με αυτά τα άτομα;» Και επειδή η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης προς την ενήλικη ζωή και οραματισμού για το μέλλον, ρωτήστε το παιδί σας: «Η παρέα αυτή και τα ενδιαφέροντά της ταιριάζουν με τα δικά σου όνειρα; Σε βοηθούν να κατευθυνθείς προς το όραμα που έχεις για τον εαυτό σου και το μέλλον σου;» Το ζητούμενο είναι, με την παρότρυνση τη δική σας ή και του ειδικού, ο έφηβος να θέσει σταδιακά σε αμφισβήτηση τις επιλογές του.

Τέλος, θυμηθείτε την αλλαγή οπτικής που σας προτείνω: Οι περιθωριακές ομάδες υπάρχουν, αλλά δεν καραδοκούν για να στρατολογήσουν το παιδί σας. Μετατοπίστε την άποψή σας όσο αφορά την ισορροπία δυνάμεων. Η δύναμη δεν βρίσκεται εκτός της οικογένειας και των ατόμων και των σχέσεων που την απαρτίζουν. Η δύναμη βρίσκεται στις οικογένειες, στις σχέσεις και στην δυνατότητα επιλογής.

Ας δώσουμε λοιπόν στα παιδιά και στους εφήβους την δυνατότητα να επιλέγουν τις σχέσεις που τους ταιριάζουν και τους εκφράζουν μέσα από θετικό αίσθημα για τον εαυτό τους και τη ζωή.


efiveia.gr
Δρ. Αναπτυξιακής Ψυχολογίας – Ψυχοθεραπεύτρια Ευφροσύνη Αλεβίζου

thermisnews.gr

© Το χαμομηλάκι | To hamomilaki