Πώς θα αποκτήσουν τα παιδιά Κοινωνικές Δεξιότητες;

Η λογοπεδικός Χαρά Καραμήτσου γράφει για τους χρυσούς κανόνες που θα βοηθήσουν τα παιδιά να αποκτήσουν ποιοτικές κοινωνικές δεξιότητες, σωστές διαπροσωπικές σχέσεις και οµαλή προσαρµογή.

Κάποια παιδιά δεν αναπτύσσουν κοινωνικές δεξιότητες τόσο εύκολα όσο άλλα, κάτι που οφείλεται πρωτίστως στο οικογενειακό περιβάλλον, αφού αυτό παρέχει τις πρώτες άτυπες κοινωνικές εµπειρίες, και κατά δεύτερο λόγο, στον φιλικό περίγυρο ή το σχολείο. 

Την ίδια στιγµή, η µη εύκολη κοινωνικοποίηση ενός µικρού παιδιού προβληµατίζει το περιβάλλον του γιατί µπορεί να οδηγήσει σε αποµόνωση, αλλά και σε πιθανή σχολική αποτυχία. 

Οι γονείς θα πρέπει να δώσουν έµφαση στη χάραξη ενός σχεδίου αντιµετώπισης. 

Υπάρχουν συµβουλές που εφόσον τηρηθούν, θα βοηθήσουν τα παιδιά να αποκτήσουν ποιοτικές διαπροσωπικές σχέσεις και να προσαρµοστούν οµαλά.

Κοινωνικά ορόσηµα

    Ακόµα και ως βρέφος ή νήπιο, ένα παιδί παίζει συχνά µόνο του µουρµουρίζοντας στον εαυτό του ή στους γονείς του. Έπειτα ακολουθεί η περίοδος, που το παιδί θα παίξει µε ένα άλλο παιδί και αυτή περιλαµβάνει ένα στοιχείο προσαρµογής στην ιδέα της αλληλεπίδρασης του διαλόγου, της αποδοχής αλλά και της ενσυναίσθησης. 

Η επαφή όµως µε συνοµηλίκους, κρύβει συχνά και προβλήµατα, καθώς εκεί εµφανίζονται και οι πρώτοι διαπληκτισµοί και τα κλάµατα, που βέβαια στη συνέχεια δεν έχουν καµία σηµασία, µια και βρίσκουν λύσεις και συνεχίζουν το παιχνίδι τους. 

Κάποια στιγµή η οµάδα µεγαλώνει και από τη στιγµή που το παιδί πηγαίνει στον παιδικό σταθµό είναι σε θέση να συµµετάσχει και να απολαύσει την εµπειρία της συµµετοχής σε οµάδα.

Η οµάδα του παιχνιδιού

    Είναι πλέον καιρός -και ιδίως τώρα το καλοκαίρι- να διευρυνθούν οι επαφές του παιδιού. Είναι δηλαδή η στιγµή του οµαδικού παιχνιδιού. Η στιγµή τού «εµείς και οι άλλοι». 

Εδώ, ο γονέας οφείλει να είναι δηµιουργικός, να οργανώσει ευφάνταστες δραστηριότητες µε παιχνίδια ρόλων και κανόνων, θεατρικά παιχνίδια.

Κοινωνικός προγραµµατισµός

    Υπάρχουν φορές που ο γονέας ενός ιδιαίτερα συνεσταλµένου παιδιού, ή ακόµα και ενός που δεν έχει επαφές στο µέσο περιβάλλον του, πρέπει να ζητήσει βοήθεια, να ανιχνεύσει τις διαθέσεις των υποψήφιων φίλων στη γειτονιά, στις διακοπές, στο χωριό κ.λπ. και να επιλέξει ένα παιδί που θα είναι κατάλληλο για συµπαίκτης-συνοδοιπόρος του δικού του. 

    Είναι σηµαντικό, ωστόσο, να µιλήσει µε τη µητέρα του παιδιού και να εξηγήσει την κατάσταση, αφού ζητά το παιδί της για µια επιβλεπόµενη επίσκεψη, π.χ., στο σπίτι. 

    Η πρώτη επίσκεψη, εξάλλου, πρέπει να είναι ιδιαίτερα ευχάριστη εµπειρία για τα δύο παιδιά, τόσο γι’ αυτό που έχει τη δυσκολία στις κοινωνικές επαφές όσο και για τον νέο φίλο-συµπαίκτη.

Το επόµενο βήµα

    Τελικά, αν τα πράγµατα πάνε καλά, το παιδί πρέπει να µπορεί να δοκιµάσει µια σύντοµη επίσκεψη στο σπίτι του γείτονα. 

Αρχικά όλα γίνονται παρουσία της µητέρας, σταδιακά όµως, θα πρέπει να µένει µόνο του µε το συνοµήλικό του ώστε να αναπτυχθεί η σχέση µεταξύ τους. 

    Ακόµα και αν κάποια στιγµή µαλώσουν, είναι και αυτό κοµµάτι της κοινωνικοποίησης. Στη συνέχεια θα βρουν τον τρόπο να ξαναπαίξουν και να ξεπεράσουν το πρόβληµα.

Ανάρµοστη γλώσσα

    Τα παιδιά πειραµατίζονται στη χρήση της γλώσσας, συχνά δε χρησιµοποιούν και νέες λέξεις, προτάσεις, έννοιες.

 Γεγονός που συµπεριλαµβάνει ακόµα και τη χρήση ακατάλληλων λέξεων, τη βαρύτητα των οποίων πιθανόν δεν γνωρίζουν. 

Πώς να χειριστείτε τέτοιες καταστάσεις; 

    Σταθερά και άµεσα µε σαφείς εξηγήσεις ανάλογα µε την ηλικία του παιδιού. Χωρίς θυµό ή επίπληξη και φυσικά όχι µπροστά στους φίλους του.

Ακατάλληλη ενέργεια

    Ισχύει η ίδια αρχή που αφορά την ακατάλληλη γλώσσα. Σπρώξιµο, χτύπηµα ή κάποιες ακατάλληλες «φάρσες» πρέπει να αντιµετωπίζονται επιτόπου. 

Όχι διαλέξεις τύπου «γιατί το έκανες αυτό;». Οι λέξεις-κλειδιά είναι οριοθέτηση στην ανάρµοστη συµπεριφορά, το τίµιο παιχνίδι και η διασκέδαση. Οι βασικές προϋποθέσεις είναι η ζεστασιά και η αισιοδοξία, για να σας αντιµετωπίζει το παιδί σας ως αξιόλογο και σοβαρό ενήλικα που βρίσκει λύσεις µε όπλο την ψυχραιµία.

Παιδιά µε ειδικές ανάγκες

    Τα παιδιά µε ειδικές ανάγκες µπορεί να χρειαστούν επιπλέον βοήθεια στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων. 

Παιδιά µε χαµηλή συγκέντρωση και προσοχή δεν συντονίζονται εύκολα µε τις κοινωνικές νύξεις στο περιβάλλον τους και έτσι δεν µαθαίνουν τις κοινωνικές δεξιότητες µέσα από την εµπειρία. Μπορεί να έχουν δυσκολία στην επεξεργασία των πληροφοριών του κοινωνικού περιβάλλοντος ή µε την αυτοέκφραση. 

    Μπορεί να εµφανίσουν συναισθηµατικά ξεσπάσµατα, απογοήτευση, αλλαγές στη διάθεσή τους, κατάθλιψη αλλά και επιθετικότητα. Και δικαίως. Είναι πολύ σηµαντικό να τα ενθαρρύνετε και να τα επιβραβεύετε σε σχέση µε όλες τις ασχολίες τους, στο σπίτι, στο σχολείο, µε τους φίλους τους κ.λπ.

Πρέπει να µάθουν να οριοθετούν τη συµπεριφορά τους όταν συναναστρέφονται άλλα παιδιά, ιδίως στο σχολικό πλαίσιο, αλλά και γενικά στις επαφές τους ιδίως τώρα στις καλοκαιρινές διακοπές που είναι µια θαυµάσια ευκαιρία για να κάνει κανείς νέους φίλους. 

Γενικά, κατά την περίοδο της κοινωνικής ανάπτυξης θα υπάρξουν µικροί θρίαµβοι αλλά και αντίστοιχες µικρές καταστροφές. 

Οι γονείς δεν πρέπει να αποθαρρύνονται. Τα παιδιά τείνουν να έχουν στιγµές σωµατικής, πνευµατικής και κοινωνικής ανάπτυξης, αλλά και περιόδους παλινδρόµησης. 

 Οι λέξεις-κλειδιά και πάλι είναι αποδοχή, διασκέδαση, ζεστασιά, αισιοδοξία και ψυχραιµία! 

Η κοινωνικοποίηση του παιδιού τους ήρεµους αυτούς καλοκαιρινούς µήνες µπορεί να γίνει ένα ευχάριστο µαθησιακό παιχνίδι και για εσάς.

Χαράς Καραμήτσου
(λογοπεδικός, M.R.C.S.L.T.)
charakaramitsou@ath.forthnet.gr

Πώς μπορώ να βοηθήσω το ντροπαλό παιδί μου να κοινωνικοποιηθεί;

Μήπως το νήπιό σας δυσκολεύεται λίγο με τις κοινωνικές επαφές; 

Δεν είναι καθόλου σπάνιο ένα νήπιο να είναι κάπως πιο ντροπαλό από τους συνομήλικούς του. Για την ακρίβεια, είναι πολύ συνηθισμένο και απολύτως φυσιολογικό. Τα νήπια δεν έχουν προλάβει ακόμη να αναπτύξουν τις κοινωνικές δεξιότητές τους – και, φυσικά, δεν έχουν αναπτύξει ακόμη μηχανισμούς μέσω των οποίων να μπορούν να κρύψουν την αμηχανία τους.

Για τα περισσότερα πιτσιρίκια δεν πρόκειται παρά για μια παροδική φάση, από την οποία θα βγουν μεγαλώνοντας. Περίπου ένα στα πέντε θα παραμείνει εσωστρεφές – όμως ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, αυτό δεν σημαίνει ότι θα συνεχίσει να κρύβεται πίσω από τα πόδια σας και να μην λέει το όνομά του μέχρι να γίνει 30 ετών. Πάντως, είτε η συμπεριφορά του οφείλεται στο στάδιο ανάπτυξης στο οποίο βρίσκεται, είτε είναι κομμάτι του χαρακτήρα του, υπάρχουν τρόποι να το βοηθήσετε να απολαύσει περισσότερο τις κοινωνικές επαφές του. 

 

Τι μπορείτε να κάνετε για να το βοηθήσετε

Μην βάζετε ταμπέλες

Μην ξαναπείτε ποτέ μπροστά του ότι είναι «ντροπαλό». Τα παιδιά είναι εξαιρετικά εύπλαστα και πολύ συχνά εσωτερικεύουν τους χαρακτηρισμούς που τους αποδίδουμε. Έτσι, είναι πιθανό να αναγνωρίσει το συγκεκριμένο επίθετο ως κομμάτι της ταυτότητάς του και να μην καταφέρει να το ξεπεράσει. Επιπλέον, αν είναι λίγο… πονηρό, δεν αποκλείεται να αρχίσει να το χρησιμοποιεί ως δικαιολογία.
 

Μην δείχνετε δυσαρέσκεια

Αν αντιμετωπίσετε την εσωστρέφειά του ως ελάττωμα, το πιθανότερο είναι να το κάνετε να κλειστεί ακόμη περισσότερο στον εαυτό του. Ουσιαστικά, μέσα στα ήδη υπάρχοντα άγχη του, θα προσθέσετε ένα ακόμη χειρότερο: Ότι δεν είναι αρκετά καλό για εσάς. Αντίστοιχα, αποφύγετε τις συγκρίσεις του με άλλα, πιο εξωστρεφή πιτσιρίκια.
 

Κάντε το σωστό προξενιό

Ένας ήπιος τρόπος να το βοηθήσετε να κοινωνικοποιηθεί, είναι κανονίζοντας ραντεβού για παιχνίδι με ένα ή δύο άλλα παιδάκια. Φροντίστε οι… υποψήφιοι φίλοι του να μην είναι υπερβολικά φωνακλάδες ή επιθετικοί. Αν η πρώτη απόπειρα δεν πετύχει, μην το βάλετε κάτω. Μια από τις παραμέτρους με τις οποίες αξίζει να πειραματιστείτε είναι η ηλικία. Κάποια ντροπαλά νήπια λειτουργούν καλύτερα όταν παίζουν με λίγο μικρότερα παιδάκια, καθώς δεν αισθάνονται να απειλούνται. Αντιθέτως, ορισμένα άλλα προτιμούν τους λίγο μεγαλύτερους φίλους, επειδή σε αυτή την περίπτωση αρκεί να ακολουθήσουν το παράδειγμα ή τις οδηγίες τους.
 

Εξασκηθείτε μαζί 
Δημιουργήστε σενάρια και ζητήστε του να βρει τις κατάλληλες λύσεις. Για παράδειγμα, ενώ παίζετε με τις κούκλες ή τις φιγούρες του, πείτε του ότι το ένα παιχνίδι θα ήθελε να παίξει με τα υπόλοιπα, όμως δεν ξέρει πώς να τους το πει. Έπειτα, ρωτήστε το τι θα μπορούσε να κάνει για να πετύχει τον στόχο του.
 

Προετοιμάστε το κατάλληλα

Μην το εντάσσετε σε πολυσύχναστα μέρη χωρίς να το προειδοποιείτε. Περιγράψτε του τι πρόκειται να συναντήσει στην περίσταση στην οποία πηγαίνετε. Φυσικά, φροντίστε να του μεταδώσετε ενθουσιασμό για όλα τα υπέροχα πράγματα που θα κάνετε εκεί. Όμως προσοχή: Μην το παρακάνετε με τις πληροφορίες που θα μοιραστείτε, καθώς ενδέχεται να το αγχώσετε ακόμη περισσότερο. 
 

Πηγαίνετε πρώτοι

Μήπως έχετε την τάση να κάνετε… είσοδο; Όταν φτάνετε σε ένα πάρτι ή μια εκδήλωση μετά την ώρα έναρξης, το μικρό σας αντικρίζει ένα μεγάλο – και κατά τη γνώμη του απειλητικό – πλήθος. Αντιθέτως, αν είστε εκεί από νωρίς, όχι μόνο δεν θα βρείτε μπροστά σας αμέτρητα άλλα πιτσιρίκια, αλλά θα του δώσετε και την ευκαιρία να εξοικειωθεί με τον χώρο. Έτσι, όταν φτάσουν και οι υπόλοιποι είναι πιο πιθανό να διατηρήσει την ψυχραιμία του. 
 

Σπάστε τον πάγο

Βλέπετε ότι θέλει να πάει να παίξει με τα υπόλοιπα πιτσιρίκια αλλά διστάζει; Αναλάβετε εσείς την πρώτη κίνηση εκ μέρους του. Ίσως αρκεί να του δείξετε πώς να το κάνει, για παράδειγμα λέγοντάς του να δείξει στα άλλα παιδάκια το παιχνίδι του. Αν εξακολουθεί να δυσκολεύεται, πηγαίνετε μαζί του μπροστά τους και μιλήστε εσείς στα υπόλοιπα παιδιά. Μόλις δείτε ότι έχει χαλαρώσει, αποσυρθείτε και αφήστε το να ενσωματωθεί στην ομάδα. 
 

Υπάρχει περίπτωση να είναι ανησυχητικό;

Αν το μικρούλι σας έχει ξεπεράσει την ηλικία των τριών ετών και η ντροπή δημιουργεί προβλήματα στην καθημερινότητά του, καλό είναι να ζητήσετε τη γνώμη της παιδιάτρου. Ανησυχητικές ενδείξεις είναι το να μισεί τα πάρτι και τα ραντεβού για παιχνίδι, να μην απομακρύνεται ποτέ από δίπλα σας όταν πηγαίνετε στην παιδική χαρά και να μην συμμετέχει σε ομαδικές δραστηριότητες στον παιδικό σταθμό. 
 
imommy.gr

Η ανάπτυξη του παιδιού, 4-5 ετών - 4/5 year old activities

Σταθμοί στην αντίληψη Είναι ικανό από 1-5 αντικείμενα να πάρει συγκεκριμένο αριθμό που του ζητάνε. Είναι ικανό να ονομάσει τουλάχιστον 5 διαφορετικές υφές. Είναι ικανό να αντιγράψει τρίγωνο. Είναι ικανό να ανακαλέσει 4 αντικείμενα που του δείξαμε πριν σε μία φωτογραφία. Είναι ικανό να σχετίζει το χρόνο με κάποια δραστηριότητα (π.χ. το μεσημέρι τρώμε, το βράδυ κοιμόμαστε, κτλ). Είναι ικανό να επαναλάβει γνωστά ποιήματα. Είναι ικανό να προσδιορίζει διαφορές βάρους 500 γρ. και να λέει αν ένα αντικείμενο είναι ελαφρύτερο ή βαρύτερο από κάποιο άλλο. Είναι ικανό αν δει ένα σύνολο 3 πραγμάτων και κάποιος απομακρύνει το ένα απ' αυτά τα πράγματα να προσδιορίσει ποιο απομακρύνθηκε. Είναι ικανό να δώσει την ονομασία 8 χρωμάτων. Είναι ικανό να δώσει την ονομασία 5 κερμάτων.. Είναι ικανό να κάνει ταύτιση συμβόλων (γράμματα με αριθμούς). Είναι ικανό να πει το χρώμα ενός πράγματος που του λένε. Είναι ικανό από μια ιστορία που άκουσε τουλάχιστον 3 φορές, να πει τα 5 βασικά μέρη. Ζωγραφίζει κανονικά ανθρώπινες φιγούρες (ολοκληρώνει τη φιγούρα βάζοντας χέρια, πόδια και σώμα). Είναι ικανό να πει 5 στιχάκια από ένα τραγούδι. Είναι ικανό μιμούμενο τις κινήσεις κάποιου άλλου να χτίσει πυραμίδες με δέκα κομμάτια. Είναι ικανό να προσδιορίζει την απόσταση των αντικειμένων, χαρακτηρίζοντάς τα ως κοντινά ή μακρινά. Είναι ικανό να τοποθετεί ένα πράγμα μπροστά από, πίσω από, δίπλα σε κάποιο άλλο πράγμα όταν του ζητηθεί. Είναι ικανό βλέποντας μια ομάδα μέχρι 10 αντικείμενα να φτιάξει την ίδια ομάδα. Είναι ικανό να πει ή να δείξει τί λείπει απ' την εικόνα ενός αντικειμένου. Είναι ικανό να μετρά μέχρι το 20. Είναι ικανό να προσδιορίζει το πρώτο, το μεσαίο και το τελευταίο σε μια σειρά από αντικείμενα. Σταθμοί στην κίνηση Είναι ικανό να στέκεται στο ένα του πόδι χωρίς βοήθεια για 4-8 δευτερόλεπτα. Είναι ικανό να τρέχει και να αλλάζει κατεύθυνση χωρίς να σταματήσει να τρέχει. Είναι ικανό να περπατά πάνω σε μια δοκό ισορροπίας. Είναι ικανό να κάνει 10 πηδηματάκια με φορά προς τα εμπρός χωρίς να χάνει την ισορροπία του και να πέφτει. Είναι ικανό να πηδάει πάνω από ένα σκαμνάκι 5 εκ. απ' το έδαφος.. Είναι ικανό να κάνει 6 πηδηματάκια με φορά προς τα πίσω. Είναι ικανό να πετάει μια μεγάλη μπάλα και να την πιάνει. Είναι ικανό να φτιάχνει με την πλαστελίνη διάφορες μορφές, ενώνοντας διάφορα επιμέρους κομμάτια που έχει κατασκευάσει. Είναι ικανό χρησιμοποιώντας ένα ψαλίδι να κόβει σε καμπύλη γραμμή. Είναι ικανό να βιδώνει αντικείμενα, όταν το έχουν βοηθήσει στην αρχή. Είναι ικανό να κατεβαίνει τις σκάλες εναλλάσσοντας τα πόδια του ανά σκαλί. Είναι ικανό να κάνει με σχετική άνεση ποδήλατο με 3 ρόδες σε ευθεία γραμμή και είναι ικανό να παίρνει στροφή. Είναι ικανό να χοροπηδάει στο ένα πόδι για 5 φορές τουλάχιστον, συνεχόμενα. Είναι ικανό να κόβει με το ψαλίδι μικρούς κύκλους διαμέτρου τουλάχιστον 5 εκ. Είναι ικανό να ζωγραφίζει απλά εύκολα αναγνωρίσιμα σχέδια (π.χ. σπίτι, άνθρωπο, δέντρο, κτλ). Είναι ικανό να κόβει απλά σχέδια και να τα κολλάει σε ένα αντίστοιχο πλαίσιο που του έχουν θέσει. Σταθμοί στο λόγο Έχει τη δυνατότητα να εκτελέσει 3 εντολές στη σειρά έτσι όπως του δίνονται. Κατά την ακρόαση μιας πρότασης φαίνεται ότι αντιλαμβάνεται το νόημα αυτής και όχι το ανάστροφο. Έχει τη δυνατότητα να βρει ένα ζεύγος αντικειμένων ή εικόνων όταν του ζητηθεί. Έχει τη λεκτική δυνατότητα να χρησιμοποιεί λέξεις που έχουν αφαίρεση (πχ θα' χει), αποκοπή (πχ απ' το) ή έκθλιψη (πχ μ' αρέσει). Έχει τη δυνατότητα να βρίσκει τα παράδοξα και τα αταίριαστα σε μια εικόνα. Έχει τη λεκτική δυνατότητα να χρησιμοποιεί σωστά και με τη σημασία τους τις λέξεις παππούς, γιαγιά, αδελφός, αδελφή κτλ. Έχει τη λεκτική δυνατότητα να χρησιμοποιεί λέξεις που έχουν αντίθετη σημασία. Έχει τη λεκτική δυνατότητα να πει ένα παραμύθι χωρίς να χρειάζεται ενίσχυση από εικόνες. Έχει την ικανότητα να βρίσκει την εικόνα που είναι διαφορετική και δεν ανήκει σε μια κατηγορία. Έχει τη λεκτική δυνατότητα να διακρίνει και να λέει αν 2 λέξεις έχουν ομοιοκαταληξία ή όχι. Έχει τη λεκτική ικανότητα να κάνει προτάσεις με υποτακτική σύνδεση (πχ θα πάω εκεί επειδή...). Έχει την ακουστική ικανότητα να διακρίνει και να χαρακτηρίζει ήχους σαν σιγανούς ή δυνατούς. Σταθμοί στην αυτοϋπηρέτηση Είναι ικανό να καθαρίζει την επιφάνεια ενός τραπεζιού. Είναι ικανό να αποφεύγει επικίνδυνες για την υγεία του ουσίες. Είναι ικανό να ξεκουμπώνει και να κουμπώνει τα ρούχα του. Είναι ικανό να μεταφέρει ένα πιάτο απ' το τραπέζι που έφαγε μέχρι το νεροχύτη.. Είναι ικανό να χειρίζεται ένα φερμουάρ πιάνοντας το πιαστράκι του. Είναι ικανό να πλένει μόνο του τα χέρια και το πρόσωπό του. Είναι ικανό να χρησιμοποιεί με τον κατάλληλο τρόπο και σωστά το μαχαίρι και το κουτάλι. Όταν κοιμάται παραμένει καθαρό μέχρι το πρωί ή νιώθει τις φυσικές του ανάγκες και σηκώνεται να πάει τουαλέτα. Είναι ικανό τις περισσότερες φορές (3 στις 4) να χειρίζεται την καθαριότητα της μύτης του χωρίς να του το θυμίζουν. Όταν κάνει μπάνιο είναι ικανό να πλύνει κεφάλι, πρόσωπο, στήθος, κοιλιά, μπράτσα, χέρια και πόδια. (Χρειάζεται επίβλεψη για λαιμό, αυτιά και πλάτη). Κατά το πρωινό του είναι ικανό να αλείψει με βούτυρο το ψωμί χρησιμοποιώντας το μαχαίρι του. Είναι ικανό να κουμπώνει και να ξεκουμπώνει αγκράφες. Είναι ικανό να ντύνεται μόνο του κάνοντας όλα τα κουμπώματα που υπάρχουν στην μπροστινή πλευρά του σώματός του. Συμμετέχει στο οικογενειακό τραπέζι και είναι ικανό να σερβίρει με την προϋπόθεση ότι ο γονιός του κρατά την πιατέλα. Επίσης, μπορεί να στήσει τα σερβίτσια όταν έχει τη λεκτική καθοδήγηση του γονέα. Είναι ικανό να βουρτσίζει σωστά τα δόντια του. Είναι ικανό να κάνει τη φυσική του ανάγκη στην τουαλέτα στο σωστό χρόνο και με τον κατάλληλο τρόπο (πηγαίνει έγκαιρα, κατεβάζει τα ρούχα του, παίρνει τη σωστή θέση μέχρι να ολοκληρώσει την ανάγκη του και μετά τραβά καζανάκι και ντύνεται).. Είναι ικανό να χρησιμοποιεί χτένα ή βούρτσα για να βουρτσίζει ή να χτενίζει μακριά μαλλιά. Είναι ικανό να κρεμάει τα ρούχα του στην κρεμάστρα. Είναι ικανό εφ' όσον οι συνθήκες το επιτρέπουν να κυκλοφορεί στο χώρο της γειτονιάς του χωρίς επίβλεψη απ' το γονέα του. Είναι ικανό να περνάει κορδόνια στα παπούτσια του. Σταθμοί στην κοινωνικοποίηση Είναι ικανό να ζητά βοήθεια όταν δυσκολεύεται σε δραστηριότητες καθημερινής ζωής. Είναι ικανό πλέον να λαμβάνει μέρος στις συζητήσεις των ενηλίκων. Μπορεί να επαναλαμβάνει τραγούδια, στιχάκια, χορευτικές φιγούρες για να προκαλέσει το ενδιαφέρον των άλλων ώστε να το προσέξουν. Μπορεί να απασχολείται μόνο του με κάποια δραστηριότητα για 20-30 λεπτά. Έχει αναπτύξει τη δεξιότητα να ζητά συγνώμη όταν κάνει κάποιο σφάλμα, χωρίς υπενθύμιση 3 στις 4 φορές. Είναι ικανό σε μια ομάδα 8-9 παιδιών να μπορεί να κρατά τη σειρά του και τους κανόνες. Είναι ικανό για 20 περίπου λεπτά να παίξει μαζί με κάποια άλλα παιδιά σε παιχνίδι ή δραστηριότητα που απαιτεί συνεργασία μεταξύ των παικτών. Η συμπεριφορά του έξω απ' το χώρο του σπιτιού διατηρείται στα κοινωνικά παραδεκτά όρια. Έχει αναπτύξει την κοινωνική δεξιότητα να ρωτά πριν πάρει ένα παιχνίδι ή πράγμα που ανήκει σε άλλον 3 στις 4 φορές. Θέλει να ευχαριστεί τους φίλους του. Θέλει να μοιράζεται με τους φίλους του. Του αρέσει να τραγουδάει, να χορεύει και να υποδύεται. Εκδηλώνει περισσότερη ανεξαρτησία και ίσως κάποια μέρα επισκεφθεί το γείτονά σας μόνο του.   4/5 year old activities  mamadesonline