Τι κάνουμε όταν ένας φίλος μας βιώνει μπροστά μας μία κρίση πανικού;

Κάνοντας μαθήματα Πρώτων Βοηθειών για την Ψυχική Υγεία
Γνωρίζουμε τι πρέπει να κάνουμε όταν δούμε το φίλο μας να χτυπά το πόδι του και να αιμορραγεί. 

Τι κάνουμε όμως όταν βιώνει μπροστά μας μία κρίση πανικού;

Σκεφτείτε την ακόλουθη σκηνή: 

περπατάτε στο δρόμο με έναν φίλο σας όταν εκείνος πέφτει, χτυπάει το πόδι του και αρχίζει και αιμορραγεί. Αμέσως καταλαβαίνετε ότι πρόκειται να χρειαστούν ράμματα. 

Τι κάνετε;

Δεν είναι κάτι που χρειάζεται πολύ σκέψη. Ίσως να προσπαθούσατε να προσφέρετε κάποιου είδους πρώτες βοήθειες μέχρι να σταματούσε η αιμορραγία ή μέχρι να μπορούσε ο φίλος σας να δεχθεί ιατρική βοήθεια. Ίσως τύχαινε να έχετε ένα τσιρότο πάνω σας ή ένα χαρτομάντιλο για να τον βοηθήσετε να καθαρίσει την πληγή ή ένα μπουκάλι νερό που μπορεί να χρησιμοποιήσετε για να ξεπλύνετε την πληγή. Ίσως να τον σηκώσετε και να τον βοηθήσετε να περπατήσει προς κάποιο μεταφορικό μέσο ή να τον πάτε όπου πρέπει να πάει.
Ας δούμε όμως κάτι πιο δύσκολο: Τι θα συμβεί αν, αντί για ένα τραυματισμένο πόδι, ο ίδιος ο φίλος σας παθαίνει μια κρίση πανικού;

Ίσως να γνωρίζετε πώς να τον βοηθήσετε, όμως ένα μεγάλο ποσοστό ανθρώπων δεν είναι κατάλληλα εκπαιδευμένο για να βοηθήσει σε αυτές τις περιπτώσεις. Αυτό είναι ένα ανησυχητικό κενό στη συλλογική μας γνώση, καθώς περίπου 1 στους 5 ανθρώπους θα διαγνωσθεί με κάποια μορφή ψυχικής ασθένειας μια φορά στη ζωή του.

Και η άγνοια, όπως γνωρίζουν καλά πολλοί άνθρωποι με ψυχικές ασθένειες, εκτρέφει το στίγμα. Εδώ και αρκετά χρόνια γίνονται πολλές προσπάθειες για την καταπολέμηση του στίγματος μέσω ενός προγράμματος στις ΗΠΑ που ονομάζεται «Πρώτες Βοήθειες για την Ψυχική Υγεία», το οποίο διδάσκει τους συμμετέχοντες πώς να αναγνωρίζουν πότε κάποιος έχει μια κρίση ψυχικής υγείας και πώς να τους βοηθήσουν να την ξεπεράσουν.

Πρόσφατα, ανακάλυψα το πρόγραμμα «Πρώτες Βοήθειες Ψυχικής Υγείας», ενώ ξεφύλλιζα τις εκδηλώσεις της κοινότητας ενός τοπικού περιοδικού. Η διαφήμιση που ήταν ανάμεσα σε καταχωρήσεις για ένα μάθημα γιόγκα και την πώληση εκκλησιαστικών ειδών, υποσχόταν να διδάξει ακόμη και σε ανθρώπους που είχαν ακόμη και πλήρη άγνοια για τα βασικά θέματα της ψυχικής ασθένειας, πώς να αναγνωρίζουν τα σημάδια μιας κρίσης. Η περιέργειά μου με έκανε να πάρω μέρος.

Έτσι, ένα Σάββατο πρωί, λίγες εβδομάδες αργότερα, βρέθηκα μαζί με μία ομάδα ανθρώπων στο υπόγειο μιας δημόσιας βιβλιοθήκης, χωρίς να είμαστε σίγουροι για το τι να περιμένουμε από την εκπαίδευση των οκτώ ωρών. Δεν είχα κανένα υπόβαθρο για το θέμα: Άλλο πράγμα είναι να ακούτε με προσοχή ένα φίλο σας, κάτι που έχω κάνει πολλές φορές και άλλο πράγμα εντελώς να ξέρετε πώς να χειριστείτε μια πιο σοβαρή κατάσταση.

Ένας από τους πρωταρχικούς στόχους των «Πρώτων Βοηθειών Ψυχικής Υγείας», ένα πρόγραμμα που δημιουργήθηκε στην Αυστραλία από τη νοσοκόμα Better Kitchener, είναι να κάνει τους ανθρώπους σαν εμένα λιγότερο φοβισμένους από περιπτώσεις σαν αυτές. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε αγροτικές ή φτωχότερες περιοχές όπου η επαγγελματική μεταχείριση της ψυχικής υγείας δεν είναι άμεσα διαθέσιμη, σύμφωνα με τους υπευθύνους του προγράμματος.

«Η εκπαίδευση Πρώτων Βοηθειών για την Ψυχική Υγεία έχει σχεδιαστεί για να βοηθήσει τους ανθρώπους να συνειδητοποιήσουν ότι η ψυχική ασθένεια είναι μία πραγματικότητα, ότι μπορούν να βρούν θεραπεία και ότι τα άτομα με ψυχική ασθένεια μπορούν να ζήσουν μια φυσιολογική ζωή», υποστηρίζουν οι υπεύθυνοι του προγράμματος.

Η εκπαίδευση ξεκίνησε με την παρουσίαση μερικών από τις πιο κοινές ψυχικές διαταραχές: κατάθλιψη και διαταραχές της διάθεσης, διαταραχές άγχους, τραύμα, ψύχωση και διαταραχές χρήσης ουσιών. Μας καθοδήγησαν επίσης μέσα από ένα σχέδιο δράσης για τη βοήθεια κάποιου που βιώνει μια κρίση πανικού, αυτοκτονικές σκέψεις, ψύχωση, αυτο-τραυματισμό ή κατάχρηση ουσιών. 

Το πρόγραμμα υπογράμμιζε τα σημαντικότερα βήματα για εκείνους που είναι οι πρώτοι που βρίσκονται δίπλα σε ένα άτομο που βιώνει ένα πρόβλημα ψυχικής υγείας:
Εκτιμήστε τον κίνδυνο αυτοκτονίας ή βλάβης˙
Ακούστε χωρίς να κρίνετε˙
Καθησυχάστε και δώστε πληροφορίες˙
Ενθαρρύνετε να δεχθεί κατάλληλη επαγγελματική βοήθεια˙
Ενθαρρύνετε την αυτοβοήθεια και άλλες στρατηγικές στήριξης

Δεν μπορεί να εφαρμοστεί το κάθε βήμα σε κάθε κατάσταση, αλλά το πρόγραμμα προορίζεται ως ένα πιο γενικό εργαλείο, ένας οδικός χάρτης για να βοηθήσει όσους βρεθούν δίπλα σε έναν άνθρωπο που βιώνει τα παραπάνω, να αξιολογήσει ένα πρόβλημα και να διακρίνει αν χρειάζεται επαγγελματική παρέμβαση.

Οι διοργανωτές του προγράμματος τονίζουν ότι οι «Πρώτες Βοήθειες Ψυχικής Υγείας» δεν μπορούν να προετοιμάσουν κάποιον για τη διάγνωση και τη θεραπεία μιας ψυχικής ασθένειας, όπως συμβαίνει στην περίπτωση που δεν μπορεί να κάνεις κάποιος ράμματα σε μία ανοιχτή πληγή.

«Δεν διδάσκουμε τους ανθρώπους να κάνουν τη διάγνωση ή να λένε στους ανθρώπους τι είναι σωστό», προσθέτουν οι ψυχολόγοι του προγράμματος. 

«Όμως είστε εκεί να δώσετε πρώτοι βοήθεια και είναι καλό να ξέρετε τι να κάνετε και να δείτε τα σημάδια αν κάποιος βιώνει μια ψυχική κρίση».

Είναι αρκετά απλό να πει κανείς τι πρώτες βοήθειες χρειάζονται για μία σωματική πληγή, αλλά κάθε κατάσταση της ψυχικής υγείας είναι διαφορετική, διότι το μυαλό του κάθε ατόμου λειτουργεί με διαφορετικό τρόπο. Οι εκπαιδευτές στην τάξη μου, μοιράστηκαν αρκετές από τις δικές τους εμπειρίες, μαζί με μερικά παράδειγμα καταστάσεων που έπρεπε να εκτιμήσουμε ως τάξη, αλλά προφανώς δεν θα μπορούσαν να καλύψουν όλα όσα θα μπορούσαν ενδεχομένως να συμβούν στην καθημερινή ζωή. Έμαθα πολλά εκείνη την ημέρα και έφυγα από την εκπαίδευση συγκλονισμένος από όλα τα πράγματα που δεν ήξερα.

Σύμφωνα με τους ψυχολόγους, αυτή είναι μια κοινή αντίδραση. 

«Η εκπαίδευση, μας τονίζει ότι δεν είναι απαραίτητο να πάμε πραγματικά σε βάθος για να βοηθήσουμε κάποιον που την έχει ανάγκη», λέει. 

Αντί αυτού, οι εκπαιδευόμενοι μαθαίνουν αρκετά για να διαχειριστούν μια οξεία κατάσταση ως ότου κάποιος με τον κατάλληλο επαγγελματικό υπόβαθρο μπορεί να παρέμβει.

Δεν έχω βρεθεί ακόμα σε μια κατάσταση όπου έπρεπε να χρησιμοποιήσω τις νέες γνώσεις μου, αλλά από την άλλη πλευρά της εκπαίδευσης, νιώθω πιο έτοιμος αν ποτέ χρειαστεί. Τουλάχιστον, ξέρω ότι δεν θα πρέπει να φοβάμαι αν βρεθώ με κάποιον που βιώνει μια ξαφνική ψυχική κρίση και μπορεί ακόμη και να έχω μια καλύτερη κατανόηση του τι περνούν. Αυτό από μόνο του κάνει την εκπαίδευση να αξίζει τον κόπο.

Πηγή: theatlantic.com
psychologynow.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Οι αθώες γονεϊκές εντολές που γίνονται δυνάστες της ενήλικης ψυχής

Όλοι οι γονείς θέλουν το καλό του παιδιού τους και μέχρι τώρα δεν έχω συναντήσει κανέναν που να μην το θέλει. 

Στην προσπάθειά τους να το προστατεύσουν από τους κινδύνους καθώς μεγαλώνει, του λένε τι να κάνει, πως να φερθεί και τι να προσέχει.

Όταν οι γονείς μιλήσουν στη γλώσσα που καταλαβαίνει και ανάλογα με την ηλικία του για τον κόσμο και τους ανθρώπους, τότε η γονεϊκή ανατροφή και οι οικογενειακές σχέσεις γίνονται πολύ πιο εύκολες. Το παιδί κατανοεί τους λόγους για τους οποίους πρέπει να αποφύγει ή να επιλέξει κάτι και αυτή η επιχειρηματολογία μένει στο μυαλό του βοηθώντας το να το ενσωματώσει στη λογική του και να μπολιάσει πάνω σε αυτήν.
Σε πολλές όμως περιπτώσεις, όπως έχουμε δει και στις οικογενειακές θεραπείες, οι γονείς είτε επειδή είναι κουρασμένοι, είτε επειδή ματαιώνονται από τον γονεϊκό ρόλο, είτε γιατί έτσι έχουν μάθει από τη δική τους οικογένεια είτε κυρίως γιατί η σχέση μεταξύ τους δεν είναι πια ζευγαρική αλλά τυπικά γονεϊκή, νομίζουν ότι γονέας σημαίνει να είσαι ένα πρόσωπο εξουσίας που δίνει προστατευτικές μεν, εντολές δε και αρκετές φορές προσταγές, χωρίς εξήγηση και χωρίς αντίρρηση. 
Άλλωστε ένα πρόσωπο εξουσίας δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, ειδικότερα όταν διαπραγματεύεται την αγάπη του μέσα από την υπακοή των εντολών του.
Το παιδί δεν γνωρίζει τι συμβαίνει (άλλωστε και ο ίδιος ο γονέας δεν γνωρίζει τι συμβαίνει μέσα του και συνεχίζει αυτοματοποιημένα το οικογενειακό μοτίβο που έχει κληρονομήσει). 
Ξέρει μόνο ότι πρέπει να ακολουθεί πιστά τις εντολές, δεν έχει σημασία που οδηγούν, αν είναι σωστές ή αν υπάρχει άλλη επιλογή. 
Η αγάπη του γονέα θα χαθεί, η μοναξιά παραμονεύει και η ζωή απελείται αν δεν τηρηθούν απαρέκκλιτα οι εντολές. 
Και έτσι το παιδί, μαθαίνει να ζει πλαισιωμένο με εξουσιαστικές εντολές που έχουν ντυθεί με το μανδύα της προστασίας.

Αυτές οι εντολές, θα σκεφτείτε ότι είναι μόνο απλές λέξεις που θα ξεχαστούν μέσα στα χρόνια. 
Λάθος. 
Στην ουσία τους είναι πέρα για πέρα ψυχολογικά καταπιεστικές. 
Τις συναντώ στους ενήλικους θεραπευόμενους μου που τις θυμούνται σαν να ήταν χθες: 
«Να προσέχεις εκεί έξω (από το σπίτι) γιατί συμβαίνουν μόνο άσχημα πράγματα!», 
«Θα το κάνω εγώ για σένα, εσένα δε σώνει ο νους σου!», «Γίνε επιτέλους άνθρωπος!», 
«Μαζέψου στο σπίτι, αυτά δεν είναι για σένα!», 
«Εσύ είσαι το όμορφο παιδί, η αδερφή σου είναι το έξυπνο!», 
«Μόνο εσένα έχω, εσύ θα με γηροκομήσεις»...

Με το πρώτο άκουσμα, αυτές οι λέξεις ίσως ακούγονται τρυφερές, προστατευτικές ή και αποποιητικές ευθυνών, άλλωστε ποιο παιδί δεν θα ήθελε να έχει τον γονιό του να τον βοηθά και να του δίνει έτοιμη τη λύση; 
Το πρόβλημα ξεκινά όταν το ενήλικο «παιδί» δεν μπορεί πια να έχει το γονέα δίπλα του για να του λύσει τα προβλήματα και πρέπει να τα διαχειριστεί μόνο του. 
Θέλει να τα λύσει, μπορεί όμως; 
Δύσκολο καθώς έχει μάθει να ζει μέσα από αυτές τις εντολές που του τονίζουν συνεχώς στα αυτιά σου το ψυχολογικό νόημα που κρύβουν όλες αυτές οι φράσεις: 
«Μόνο στο σπίτι μπορείς να βρεις προστασία, έξω παραμονεύει ο θάνατος», 
«Είσαι ανίκανος να το κάνεις μόνος/η σου», 
«Είσαι άχρηστος», 
«Δεν θα τα καταφέρεις ποτέ μόνος σου», 
«Θα πρέπει να υπακούς την αδερφή σου γιατί εσύ είσαι χαζή/ος», 
«Αν φύγεις ποτέ από δίπλα μου, θα πεθάνω και θα το έχεις για πάντα βάρος στην ψυχή σου για πάντα».

Η ιδέα που σχηματίζει το ενήλικο παιδί για τον εαυτό του, μέσα από αυτές τις εντολές, βλέπουμε πολύ καλά ποια είναι: είναι άχρηστο, ανίκανο, δεν πρόκειται να καταφέρει τίποτα μόνο του, πρέπει να έχει ανάγκη τους γονείς του πάντα (γιατί μόνοι τους δεν μπορούν να αντέξουν ο ένας τον άλλον) και ενοχοποιημένο αν κάνει κάτι που του άρεσει και δεν εγκρίνεται από τους γονείς του. 

Συνήθως, η πρώτη επανάσταση γίνεται στην εφηβεία και αν υπάρξει εκεί η κατάλληλη παρέμβαση, μπορεί να προληφθούν διάφορες καταστάσεις και να μην εκδηλωθούν χειρότερες συμπεριφορές ή ψυχολογικές δυσκολίες αργότερα.
Η ζωή όμως προχωρά και δεν σταματά σε εντολές. 
Το παιδί γίνεται ενήλικος που πρέπει να αναλάβει υποχρεώσεις πλέον μόνο του. 
Οι απαιτήσεις είναι καθημερινές και σε όλους τους τομείς: στις σπουδές, στην επαγγελματική σταδιοδρομία, στις διαπροσωπικές σχέσεις και στη σχέση με τον εαυτό – αυτοεκτίμηση και αισιόδοξη ματιά στον κόσμο. 
Οι δεξιότητες δεν έχουν δημιουργηθεί ώστε να αντιμετωπιστούν ακόμη και τα πιο απλά θέματα της καθημερινότητας. 
Οι σχέσεις φοβίζουν, η εργασία είναι δυσφορική και ο εαυτός είναι ένα μπέρδεμα: δεν ξέρει τι θέλει, γιατί το θέλει και πώς το θέλει. Αδιέξοδο. 
Η ζωή περνά μπροστά του και χάνεται, θέλει να την αρπάξει, να τη γευθεί, να την απολαύσει και να τη χαρεί αλλά δεν μπορεί. Κάθε επιθυμία, ισοδυναμεί με απαγόρευση.
Πώς μπορεί να προχωρήσει στη ζωή, αφού δεν έχει κάποιον να του δείξει που να πάει;
Πώς μπορεί να κάνει σχέσεις, αφού δεν ξέρει τι θέλει από το σύντροφό του;
Πώς μπορεί να διεκδικήσει καλύτερη θέση εργασίας, όταν δεν πιστεύει αυτό που έχει καταφέρει μέχρι τώρα;
Πώς να συνυπάρξει ισότιμα με ανθρώπους της ίδιας ηλικίας, όταν το μόνο που έχει μάθει είναι να βρίσκεται με μεγαλύτερους που έχουν πάντα δίκιο γιατί αυτός δεν γνωρίζει τι είναι το σωστό;
Πώς να αντέξει να κοιτάξει βαθιά μέσα του, όταν αυτό που βλέπει είναι την ψυχολογική εντολή του γονιού να τον κατηγορεί;
Που να βρει νόημα να διοχετεύσει την αυθεντική επιθυμία του...;

Και ξαφνικά μία ημέρα, η χύτρα σκάει, το καπάκι τινάζεται στον αέρα, τα νερά χύνονται και τσουρουφλίζουν όποιον πάει να την αγγίξει: 

αγχωτικά συμπτώματα, κρίσεις πανικού, ταχυκαρδίες, ψυχοσωματικά συμπτώματα, εντάσεις, απόσυρση, ενοχοποίηση, θυμός χωρίς προφανή λόγο και χιλιάδες σκέψεις, σκέψεις, σκέψεις συνέχεια... 

Ο εαυτός δεν ελέγχεται, το οξυγόνο λιγοστεύει, πνίγεται στα ρηχά νερά της ζωής, που να σκεφτεί να βουτήξει στα βαθιά; Συνεχώς τριβελίζουν οι γονεϊκές εντολές μέσα του, κάθε φορά που επιχειρεί να κάνει ένα βήμα, ενεργοποιείται ο μηχανισμός ασφαλείας του γονέα και τον σταματά. 
Αν συνεχίσει, θα το κάνει με τη λογική, ενώ το συναίσθημα λέει όχι. Γιατί το συναίσθημα έχει κάτι το παιδικό και αποζητά την ασφάλεια του γονέα. Χωρίς αυτόν, δεν μπορεί να υπάρξει ζωή, επομένως η μόνη λύση είναι η οικειότητα της ασφάλειας της παιδικής πατρίδας. Όλα εκεί γυρίζουν.
Στις ψυχοθεραπευτικές συνεδρίες, αποκρυπτογραφούμε συχνά το παραπάνω οικογενειακό μοτίβο. Αν μείνουμε μόνο στα συμπτώματα και τα καταστείλουμε, έχουμε γίνει συνένοχοι με τους γονείς, του έχουμε κάνει μία ένεση με ιό και τον έχουμε καταδικάσει να ζει σαν ζόμπι, να ζει αλλά να μην το ξέρει. 
Όχι, η ευθύνη μας ως θεραπευτές δεν μας επιτρέπει να μείνουμε στα συμπτώματα όταν η επιθυμία είναι αυτή που βράζει μέσα στην ψυχή του ανθρώπου και θέλει να επαναστατήσει για να βγει μπροστά.

Τα συμπτώματα μιλούν για τον ίδιο τον άνθρωπο που στέκεται μπροστά μας και παλεύει με κάτι διπλό: παιδί σε σώμα του ενηλίκου, την οικειότητα του παρελθόντος με την αγωνία του μέλλοντος, την ανάγκη να κοιτά με ασφάλεια τη ζωή με τον κίνδυνο να τη ζήσει... Είναι η επιθυμία για τη ζωή που θέλει να ζήσει, που του αναδεικνύουμε μέσα από αυτό το δίπολο. 
Η ευθύνη να ζήσει τη ζωή που θέλει το ίδιο το πρόσωπο αντί για τη ζωή που οι γονείς του έχουν θέλουν να ζήσει για εκείνους. Είναι τότε που οι τυραννικές γονεϊκές εντολές δεν φοβίζουν και δεν απειλούν πια γιατί αυτό που θα χάσει, είναι πολύ μεγαλύτερο από αυτό που θα κερδίσει αν παραμείνει να τις υπακούσει. 
Η ζωή που βλέπει να ζουν οι άλλοι άνθρωποι, δεν είναι πια φαντασιωσική αλλά έχει γίνει πραγματικότητα γιατί η αυτοπεποίθηση έχει πάρει το χώρο της και πλέον ορίζει τις σκέψεις και τις συμπεριφορές.
Ο κόσμος δεν είναι τρομακτικός αλλά γίνεται επιλέξιμος, καθώς πλέον το νόημα της ζωής έχει βρεθεί και μπορεί πια να διακρίνει τι είναι αυτό που τον εκφράζει και θέλει να ακολουθήσει, αντί για πριν που η κατανάλωση της ζωής γέμιζε ένα βαρέλι χωρίς πάτο. 
Τα δεσμά από τις εντολές έχουν σπάσει και χωρίς ενοχή, μπορεί να κοιτάζει πίσω συγχωρητικά στους γονείς, δίνοντας πλέον προτεραιότητα στις επιθυμίες που περιμένουν να ανακαλυφθούν.

psychologynow.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι