«Άνθρωποι είμαστε, λάθη κάνουμε» 😉

Τα σημαντικότερα γραμματικά και συντακτικά λάθη που κάνουμε στον προφορικό ή τον γραπτό μας λόγο. 

Πράγματι, υπάρχουν φορές που «εν τη ρύμη του λόγου» δεν καταφέρνουμε να εκφραστούμε με σωστό τρόπο, πόσο μάλλον στον γραπτό λόγο. 

Ωφέλιμο θα ήταν να χρησιμοποιούμε τα λάθη, που κάνουμε κάθε φορά, ως πάτημα και να μαθαίνουμε έτσι το αντίστοιχο σωστό. 
..............

ΣΥΝΤΑΞΗ

Κατ’ αρχάς (και όχι κατ’ αρχήν), τα σημεία στίξης δεν είναι καλλωπιστικά στοιχεία στη γλώσσα. 

Η τελεία χωρίζει περιόδους και το κόμμα προτάσεις. 

Οι τόνοι επίσης δεν είναι απλά για να ομορφαίνουν μια λέξη. 

Ο τόνος τονίζει μία λέξη, γι’ αυτό πάντα γράφουμε τονικά (και όχι πλέον πολυτονικά). 

Οι μονοσύλλαβες λέξεις δεν παίρνουν τόνο σε καμία περίπτωση. Υπάρχει όμως και το φαινόμενο που μια πολυσύλλαβη λέξη παίρνει δύο τόνους, εφόσον ακολουθεί αδύνατος (και όχι αδύναμος) τύπος της κτητικής αντωνυμίας. 

Επιπλέον, όταν οι μονοσύλλαβες αναφορικές αντωνυμίες γίνονται ερωτηματικές, τότε, ναι, τονίζονται (πώς, πού κτλ.) 

Όσο για τις παραγράφους (και όχι τους παραγράφους), ένα κείμενο πρέπει να χωρίζεται σε αυτές, για τη βοήθεια του αναγνώστη και για λόγους καλύτερης κατανόησης. 

Με τη σειρά της, μια παράγραφος πρέπει να αποτελείται από τη θεματική περίοδο, τις λεπτομέρειες και προαιρετικά από την κατακλείδα. 

Τώρα:

• Ο επικεφαλής δεν είναι κάποιο κλιτό ουσιαστικό. Είναι λέξη σύνθετη (επί+κεφαλή, σε γενική λόγω έλξης από την πρόθεση) και παραμένει αμετάβλητη (του επικεφαλής, τον επικεφαλής).
• Αυτό το γεγονός αναφέρεται στην εφημερίδα κι εσείς αναφέρετε το γεγονός αυτό σε κάποιον.
• Έχε το υπ’ όψιν σου, ότι λέμε εν όψει του ερχόμενου γεγονότος.
• Μια εργασία τη φέρνεις εις πέρας και πουθενά αλλού.
• Προ Χριστού και μετά Χριστόν, γιατί μετά Χριστού σημαίνει πως πήγες κάπου μαζί με τον Χριστό.
• Πάση θυσία, εν γνώσει, μέχρι πρότινος, παράδοση κατ’ οίκον (και όχι κατοίκων), συλλήβδην, λόγω τιμής κτλ.
• Ό,τι = οτιδήποτε, ότι = πως (ειδικός σύνδεσμος).
• Κατ’ αρχήν = κατά βάση, στα βασικά σημεία
• Κατ’ αρχάς = «αρχικά», «αρχίζοντας», «στην αρχή», «πρώτα-πρώτα», «εν πρώτοις».

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ

• Όταν η λέξη όνομα και όροφος είναι δεύτερο συνθετικό μιας σύνθετης λέξης, το -ο- μετατρέπεται σε -ω- π.χ. διώροφος, πολυώροφος και επώνυμος, ανώνυμος.
• O εξής, η εξής, το εξής, οι εξής θα γράφεται πάντα και παντού με -η-!
• Όσον αφορά σε (και όχι όσο αναφορά, ούτε όσον αφορά χωρίς την πρόθεση “σε”).
• Άλλο το άλλοτε, άλλο το άλλωστε.
• Όσο για την επιρροή, έχει διαφορετική ορθογραφία από την επήρεια (επηρεάζω)
• Τα περαιτέρω και οσονούπω γράφονται έτσι και μόνο έτσι!
• Τα βιβλία και τα δέντρα έχουν φύλλα, εσύ έχεις φίλους και το φύλο είναι ομόρριζο της φυλής.
• Η ωφέλεια προέρχεται από το ωφελώ, ενώ η οφειλή από το οφείλω. (Ναι, τα ουσιαστικά προέρχονται ετυμολογικά από τα ρήματα και όχι το αντίστροφο).
• Ο γλύπτης δε γλείφει, γλύφει!
• Ενώνω και ένωση, αλλά ενοποιώ και ενοποίηση. Αντίστοιχα, αμείβομαι, αλλά αμοιβή.
• Νιώθω (όχι νοιώθω). 
• Εννοώ και έννοια.
• Άλλο ρήξη (>ρήγνυμι), άλλο ρίψη (ρίπτω).
• Κλείνεις μια πόρτα, αλλά όχι ένα ρήμα. Το ρήμα το κλίνεις. Στο τηλέφωνο κάνεις όμως κλήση και όχι κλίση, πόσο μάλλον κλείσει.
• Όταν η μετοχή ενεστώτα ενός ρήματος δεν τονίζεται στο -ο- τότε γράφεται με -ο- και όχι -ω-, δηλ. τρέχοντας, αλλά γελώντας.
• Ο σωρός, αλλά η σορός.
• Ξεκινάμε από την αφετηρία και ποτέ από την "αφετερία"

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ

• Άλλο ο στύλος, άλλο η στήλη και άλλο το στιλό (όλες οι ξενόφερτες λέξεις απλοποιούνται και γράφονται με -ι- π.χ. πάρτι, μπίρα, μαντίλι).
• Παραλήφθηκε (>παραλαμβάνω) και παραλείφθηκε (>παραλείπω).
• Το κώλυμα (και όχι κόλλημα) προέρχεται από το κωλύομαι (=εμποδίζομαι) και όχι από το κολλώ.
• Το καθεστώς είναι μετοχή, γι΄αυτό, όχι “καθεστός”.
• Αυτό το “αμιτιάλο” είναι στην πραγματικότητα αν μη τι άλλο.
• Ο συγκριτικός και υπερθετικός (όχι υπερθεντικός) βαθμός δηλώνεται μία φορά σε μια λέξη. Γι’ αυτό, θα πεις καλύτερος ή πιο καλός και αντίστοιχα ο πιο καλός ή ο καλύτερος. 
• Είναι μεγέθυνση και όχι “μεγένθυση” (πόσο μάλλον μεγέθυση). Το ρήμα είναι μεγεθύνω, εξού και μέγεθος.
• Περνώ από κάπου και παίρνω κάτι.
• Ο σαφής, η σαφής, το σαφές (του/της/του σαφούς).
• Τα δύο -λλ- δηλώνουν διάρκεια, το ένα -λ- όχι. Γι΄αυτό διέβαλλε συνεχώς και διέβαλε κάποτε μια φορά.
• Το όπου είναι τοπικό, το οπότε χρονικό.
• Το δυσ- είναι δύσκολο και κακό, ενώ το δισ- είναι διπλό.
• Ο χειρουργός, δεν είναι “χειρούργος”, γιατί δεν είναι κακός (π.χ. πανούργος, κακούργος.)
• Ο Βορράς, ο βοριάς, ο βόρειος.
• Η δικτατορία δε χρειάζεται δεύτερο -κ- (δικτακτορία).
• Η Πορτογαλία δεν έχει κάποια σχέση με τη Γαλλία.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Τελικά, οφείλουμε να αναγνωρίζουμε την αξία ενός λάθους. Κι αυτό, διότι αν δεν υπήρχε το λάθος, δεν θα αναγνωρίζαμε ούτε την αξία του σωστού. 
............

πηγή
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Συνηθισμένες Ελληνικές Εκφράσεις του παρελθόντος.

Συνηθισμένες εκφράσεις του παρελθόντος που σιγά σιγά χάνονται παραχωρώντας τη θέση τους σε νέες, που έχουν κι αυτές τη δική τους ιστορία, χωρίς όμως των παλιών εκφράσεων τη χάρη και τη φαντασία.

Είσαι μια… τρελοκαμπέρω! 
Εδώ έχουμε μια λέξη που προέρχεται από κύριο όνομα πραγματικού προσώπου -χωρίς καν να το γνωρίζουν ακόμα και πολλοί από όσους την έχουν χρησιμοποιήσει. Μιλάμε για τον χαρακτηρισμό «τρελοκαμπέρω» που έχει την έννοια της απερίσκεπτης, της γυναίκας που κάνει «τρέλες» χωρίς δεύτερη σκέψη. 

Από πού βγήκε; 

Από το όνομα ενός εξαιρετικού ανδρός, ο οποίος έμεινε στην ιστορία για την τόλμη, την επιδεξιότητα και τη γενναιότητα του.

Ο γεννημένος το 1883 Δημήτρης Καμπέρος έγινε το 1912 ο πιλότος που πραγματοποίησε την πρώτη πτήση με στρατιωτικό αεροπλάνο στην Ελλάδα. Απέκτησε φήμη για τις παράτολμες επιδείξεις του και για τις ριψοκίνδυνες αποστολές του. Οι συνάδελφοί του τον φώναζαν «Τρελοκαμπέρο». 

Πέθανε στην κατοχή το 1942 από διαρροή αερίου στο σπίτι του. Η φήμη από τις «τρέλες» του, όμως, παρέμεινε ζωντανή. Στο πέρασμα των χρόνων, η ιστορία ξεθώριασε και η κλητική σταδιακά παρερμηνεύτηκε σε ονομαστική θηλυκού, οπότε και προέκυψε η «τρελοκαμπέρω».

Μια άλλη περίπτωση κύριου ονόματος που πια χρησιμοποιείται ως ουσιαστικό -εδώ όμως σίγουρα περισσότεροι γνωρίζουν την ιστορία- είναι η λέξη «τόφαλος». Τη χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε κάτι το τεραστίων διαστάσεων, προέρχεται όμως από το όνομα του θρυλικού Πατρινού πρωταθλητή της άρσης βαρών, Δημήτρη Τόφαλου.
 
Η ιστορία μιας χυλόπιτας
Μια πολύ ωραία ιστορία φαίνεται πως κρύβεται πίσω από τη -λυπητερή- φράση «έφαγα χυλόπιτα». Σήμερα αντιστοιχεί περισσότερο στην ερωτική απόρριψη, όμως στο παρελθόν (γύρω στο 1815), ένας εμπειρικός γιατρός από τα Ιωάννινα, ο Παρθένης Νένιμος υποστήριξε πως είχε βρει το φάρμακο για την ερωτική απογοήτευση -που έπεται της απόρριψης. 

Ήταν ένας σιταρένιος χυλός, μια -χυλό- πίτα, η οποία έπρεπε να φαγωθεί για τρεις μέρες κάθε πρωί με άδειο στομάχι. Θαύματα στους ερωτευμένους μπορεί να μην έκανε, ωστόσο το θαύμα της στη γλώσσα είχε συντελεσθεί.

Η μπέμπελη και η μαρμάγκα
Υπάρχουν κάποιες λέξεις που τις χρησιμοποιούμε κι ας γνωρίζουμε στο περίπου -ή στο… καθόλου- τι ακριβώς σημαίνουν. Υπάρχει όμως μια απολύτως λογική μεταφορά πίσω τους. 

Μια ζεστή μέρα του Αυγούστου, για παράδειγμα, ο καθένας μας μπορεί να «βγάλει την μπέμπελη». 

Ποια είναι η μπέμπελη; Κάτι καθόλου τροπικό. Η -πεζή- έννοια της λέξης είναι η ιλαρά, όσο για τη φράση στηρίζεται σε γιατροσόφια που έλεγαν ότι για να θεραπευτείς από την μπέμπελη – ιλαρά, πρέπει να ιδρώσεις.
Μια άλλη περίπτωση είναι η μαρμάγκα, η οποία εμφανίζεται στη φράση «τον έφαγε η μαρμάγκα», που σημαίνει εξαφανίστηκε χωρίς να αφήσει ίχνη. 

Μαρμάγκα είναι ένα είδος δηλητηριώδους αράχνης, η οποία αιχμαλωτίζει και εξαφανίζει τα θύματά της χωρίς να αφήνουν πίσω τους κανένα σημάδι…

Καράβια βγήκαν στη στεριά…
Φτάνουμε σε κάτι χαριτωμένο και διδακτικό που επίσης χρονολογείται από αρχαιοτάτων χρόνων. Η φράση που έχει γίνει και τραγούδι με τίτλο «το νινί σέρνει καράβι» (δεν είναι ακριβώς έτσι, αλλά εν προκειμένω η έννοια -το γυναικείο φύλο- είναι κοινή) ξεκινά από μια επίπονη αλλά δελεαστική συνήθεια που είχαν οι ναυτικοί στην αρχαία Ελλάδα πριν ανοιχτεί ο ισθμός της Κορίνθου. Για να μη χρειαστεί να κάνουν με το πλοίο το γύρο της Πελοποννήσου, έβαζαν τους σκλάβους να σέρνουν τα καράβια από τη στεριά, με δέλεαρ ότι στην Κόρινθο θα μπορούσαν να αφεθούν στα θέλγητρα των διάσημων ιερών της Αφροδίτης. 

Εκεί, οι ιέρειες μπορούσαν -βάσει νόμου- να προσφέρουν το κορμί τους, ήταν κάτι σαν τα σημερινά Red Lights με τις βιτρίνες στο Άμστερνταμ). 

Οπότε μπροστά στον πειρασμό της γυναικείας φύσης, ναυτικοί και δούλοι έσερναν τα πλοία από την ξηρά. Διάσημοι για τη σοφία τους οι αρχαίοι κατέληξαν στο γνωστό συμπέρασμα που χιλιάδες χρόνια μετά -κι ενώ πια υπάρχει ο Ισθμός και ουδείς σέρνει καράβια στην Κόρινθο- παραμένει σε ισχύ…

Ποιος είναι ο αγλέορας;
Αρχαιοπρεπής είναι η προέλευση του «αγλέουρα» ή «αγλέορα» -όσο κι αν δεν του φαίνεται. Ετυμολογικά αποτελεί παραφθορά του αρχαιοελληνικού «ελλέβορος» (αλλέβουρας – αλλέουρας – αγλέουρας), που είναι το όνομα ενός δηλητηριώδους φυτού με όμορφα κιτρινοπράσινα λουλούδια. 

Το χρησιμοποιούσαν ως φάρμακο στην επιληψία μέχρι και στην κατάθλιψη, όμως μια άλλη ιδιότητά του ήταν αυτή που το έκανε γνωστό και στη γλώσσα του σήμερα: η πικρή και στυφή γεύση και οσμή του, που προκαλούσε ναυτία και δυσφορία. 

Αίσθηση ανάλογη με αυτή που μπορεί να έχει κανείς ύστερα από την υπερβολική κατανάλωση φαγητού ή αλλιώς έτσι και φάει τον αγλέορα.

Η αθωότητα της πάπιας
Οι πάπιες είναι αθώες, τουλάχιστον αυτό το συμπέρασμα βγάζει η ιστορία πίσω από τη φράση «κάνεις την πάπια» που σημαίνει κάνεις τον ανήξερο (ενώ ξέρεις…). 

Προέρχεται από τη φράση «ποιείς τον παπίαν» που ξεκίνησε τη βυζαντινή εποχή και αφορούσε τη θέση του παπία, του κλειδοκράτορα δηλαδή του παλατιού, ο οποίος όφειλε να είναι εχέμυθος και να μην αποκαλύπτει το παραμικρό, καθώς γνώριζε τα πάντα από όσα συνέβαιναν μέσα στο παλάτι. Κάπως έτσι ξεκίνησε το «ποιείς τον παπίαν» που εξελίχθηκε στο σημερινό πιο απλουστευμένο «κάνεις την πάπια».

Η Μιχαλού και ο Παντελής
Αν αναζητήσουμε κάποια από τα πρόσωπα που πιθανόν κι οι ίδιοι έχουμε χρησιμοποιήσει στο λόγο μας προκύπτουν πολλές απορίες: ποια είναι η Μιχαλού και γιατί είναι τόσο κακό να της χρωστάει κανείς ή ποιος είναι ο Παντελής – Παντελάκης μου, που λέει όλο τα ίδια και τα ίδια; 

Και στις δύο περιπτώσεις, ο μύθος λέει πως υπήρξαν πραγματικά πρόσωπα.
Για την ιστορία της Μιχαλούς, ωστόσο, υπάρχουν επιφυλάξεις. 

Η δημοφιλέστερη εκδοχή λέει πως πρόκειται για μια άκαρδη και ανελέητη ταβερνιάρισσα στο Ναύπλιο τα πρώτα χρόνια του ελληνικού κράτους, η οποία εξευτέλιζε όσους αδυνατούσαν να εκπληρώσουν τα χρέη τους και είχε μονίμως γραμμένα τα ονόματά τους στον τοίχο του μαγαζιού της -ώστε να τα βλέπουν όλοι. 

Γι’ αυτό και η φράση «χρωστάει της Μιχαλούς» απέκτησε στο πέρασμα των χρόνων τρομακτικές διαστάσεις. Υπάρχουν όμως κάποιες ιστορικές ανακρίβειες που θέτουν την ιστορία υπό αμφισβήτηση.

Για την περίπτωση του Παντελή που ενέπνευσε τη φράση «τα ίδια, Παντελάκη μου, τα ίδια, Παντελή μου», υιοθετείται ευρέως η εκδοχή που λέει ότι πρόκειται για τον γενναίο Κρητικό Παντελή Αστραπογιαννάκη, ο οποίος πήρε τα βουνά όταν οι Ενετοί κυρίεψαν τη Μεγαλόνησο και τις νύχτες χτυπούσε τους κατακτητές κι έδινε κουράγιο στους συμπατριώτες του, λέγοντας πως το νησί σύντομα θα απελευθερωθεί. 

Όταν ήρθε η απελπισία, ξεκίνησε και η φράση «τα ίδια, Παντελάκη μου, τα ίδια, Παντελή μου», που χρησιμοποιείται συχνά και σήμερα.

Χρωστάει της Μιχαλούς
Η λαϊκή έκφραση συνδέεται με τη μετεπαναστατική ζωή στο Ναύπλιο, πρωτεύουσα τότε της Ελλάδας. Συγκεκριμένα, μετά την επανάσταση του 21 υπήρχε στο Ναύπλιο μια ταβέρνα που ανήκε σε μια γυναίκα, τη Μιχαλού. 

Η Μιχαλού είχε το προτέρημα να κάνει «βερεσέδια» αλλά υπό προθεσμία. Μόλις εξαντλείτο η προθεσμία – και η υπομονή της – στόλιζε τους χρεώστες της με «κοσμητικότατα» επίθετα. Όσοι τα άκουγαν, ήξεραν καλά ότι αυτός που δέχεται τις «περιποιήσεις» της «χρωστάει της Μιχαλούς».

Τα σπάμε, εσαεί…
Οι αρχαίες συνήθειες είναι μια τεράστια πηγή έμπνευσης για τη σημερινή καθομιλουμένη ακόμα και στις πιο αργκό ή νεανικές εκδοχές της. Χαρακτηριστικό είναι ότι φράσεις όπως «τα σπάσαμε» ή «τα τσούξαμε» που χρησιμοποιούνται ευρέως, έχουν τις ρίζες τους σε έθιμα από την αρχαιότητα. 

Το πρώτο σχετίζεται με μια συνήθεια των αρχαίων Κρητών να συγκεντρώνονται την παραμονή του γάμου τους σε ένα δωμάτιο, όπου τραγουδώντας και χορεύοντας έσπαγαν πήλινα βάζα. Διασκέδαζαν δηλαδή ή όπως θα λέγαμε και σήμερα «τα έσπαγαν». Όσο για το «τα τσούξαμε», λέγεται πως ξεκίνησε από γυναίκες, οι οποίες ανακάτευαν το κρασί τους με διάφορα βότανα για να γίνει πιο πικάντικο. Άρα το έτσουζαν -από αρχαιοτάτων χρόνων…

“Ο μήνας έχει εννιά”
Η επικρατέστερη εκδοχή για τη φράση αυτή είναι ότι, στα πρώτα χρόνια του νέου ελληνικού κράτους, οι δημόσιοι υπάλληλοι πληρωνόντουσαν κάθε εννιά ημέρες! Όχι κάθε μήνα που επικράτησε αργότερα. Από αυτή, λοιπόν, την αιτία πιστεύεται ότι βγήκε η φράση: “ο μήνας έχει εννιά”. Υπάρχει και παλιό τραγούδι που το λέει (“…και ο μήνας έχει εννιά”), ίσως για να τονίσει το… αραλίκι των δημοσίων υπαλλήλων. Μια άλλη εκδοχή ανάγει τη φράση στην απάντηση που έδωσαν οι Σπαρτιάτες στους Αθηναίους, όταν αυτοί τους ζήτησαν βοήθεια για να αντιμετωπίσουν τους Πέρσες: «Είναι εννέα του μηνός και δεν είναι γιομάτο το φεγγάρι…»!

“Άστον να κουρεύεται”
Στα Βυζαντινά χρόνια ήταν σύνηθες θέαμα η διαπόμπευση. Οι Βυζαντινοί πολίτες αρέσκονταν να πηγαίνουν στις πλατείες και στους δρόμους, για να παρακολουθήσουν μια διαπόμπευση. Οι τιμωρούμενοι ήταν κλέφτες, ριψάσπιδες, μέθυσοι, αντάρτες, αλλά και εξέχοντα πρόσωπα! 

Η πρώτη ενέργεια εναντίον του διαπομπευόμενου ήταν να τον κουρέψουν! (κάτι σαν “τέντι-μπόι”, δηλαδή). Εθεωρείτο δε μεγάλη προσβολή να κουρέψεις κάποιον, ακριβώς όπως στα χρόνια της Επανάστασης (1821) ήταν προσβολή να πεις σε κάποιον ότι θα του ξυρίσεις το μουστάκι! 

Φράσεις όπως “άστον να κουρεύεται” και “άντε να κουρεύεσαι”, αφορούσαν σε άτομα τόσο “σκάρτα”, ώστε να τους αξίζει η διαπόμπευση. 

Το ρήμα “κουρεύω” στους Βυζαντινούς απαντάται και ως ‘κουράζω”. Συνηθισμένη η φράση: “τον τάδε εκούρασαν μοναχόν”. Επειδή λοιπόν, για τον καταδικαζόμενο στη διαπόμπευση και “κουράν”, το γεγονός δημιουργούσε ένα ψυχικό και σωματικό κάματο, γιατί πολλές φορές τον έδερναν κιόλας, μας έμεινε το “κουράζω” ως συνώνυμο του “καταπονώ”.

“Έφαγε το ξύλο της χρονιάς του”
Στο Μεσαίωνα, οι περισσότεροι μαθητές προτιμούσαν να το σκάνε από το μάθημα, παρά να πηγαίνουν στο σχολείο, επειδή τότε οι δάσκαλοι ήταν περισσότερο παιδονόμοι και λιγότερο παιδαγωγοί. Όταν ένας μαθητής, λοιπόν, δεν απαντούσε σε μια ερώτηση, δενόταν χεροπόδαρα και μεταφερόταν στα υπόγεια του σχολείου, όπου έκανε παρέα με τα ποντίκια! Άλλοτε, πάλι, τον έγδυναν και τον άφηναν ώρες στο κρύο. 

Πρώτη τιμωρία ήταν το ξύλο. Τα απάνθρωπα μέσα “παιδαγωγικής” εφαρμοζόντουσαν σε όλα τα σχολεία της Ευρώπης. Στην Αγγλία καταργήθηκαν, μόλις τον 18ο αιώνα. Έτσι, τα παιδιά προτιμούσαν να το σκάνε όχι μόνο από τα σχολεία, αλλά και από τα σπίτια… 

Στο Βυζάντιο οι δάσκαλοι ήταν, σχεδόν όλοι, καλόγεροι και παπάδες. Φυσικά, έδερναν κι αυτοί τους μαθητές, αλλά μόνο μια φορά το χρόνο. Δηλαδή τον Αύγουστο, που σταματούσαν τα μαθήματα -για να ξαναρχίσουν τέλη Σεπτεμβρίου. Κάθε μαθητής ήταν υποχρεωμένος να περάσει από τον παιδονόμο, για να φάει το… ξύλο του. 

Είχαν την εντύπωση ότι, τον ένα μήνα που θα έλειπαν από το σχολείο τα παιδιά, θα ήταν φρόνιμα! Γι αυτό λέμε: “έφαγε το ξύλο της χρονιάς του”, όταν μαθαίνουμε πως κάποιος τις έφαγε για τα καλά.

“Τα έκαναν πλακάκια” 
Τη φράση αυτή λέμε όταν θέλουμε να δείξουμε ότι, δυο άνθρωποι τα είχαν από πριν συμφωνημένα, ώστε να μη φαίνεται τίποτα από εκείνο που τους κατηγορούσαν. 

Μερικοί θέλουν να υποστηρίζουν ότι η έκφραση προήλθε από τη συμμετρική τοποθέτηση των πλακιδίων των σπιτιών: είναι όλα τα πλακάκια έτσι τοποθετημένα που δε μένει κανένα κενό! 

Άλλοι πάλι λένε, πως η έκφραση προήλθε από το παιχνίδι των χαρτιών “πλακάκια”: δυο συμπαίκτες κανονίζουν έτσι τα κοψίματα των χαρτιών (στα πλακάκια κόβουν πολλές φορές και όποιος έχει το μεγαλύτερο ή το ίδιο – ανάλογα τη συμφωνία – κερδίζει), ώστε να χάνει πάντα ο τρίτος συμπαίκτης τους.

“Φτου, κι απ’ την αρχή” και “απ’ έξω κι ανακατωτά”
Στο Βυζάντιο, όταν τελείωναν τα παιδιά την καλλιγραφία τους, έδιναν στο δάσκαλο την πλάκα για να τη διορθώσει. 

Μετά, ο δάσκαλος ζητούσε από τα παιδιά να την ξαναγράψουν. Επειδή δε πολλές φορές δεν είχαν σφουγγάρι, έσβηναν την πλάκα με τα δάχτυλα αφού προηγουμένως τα έφτυναν! Από τότε επικράτησε η φράση: 

“Φτου, κι απ’ την αρχή”.... Τα παιδιά μάθαιναν επίσης να δείχνουν τα γράμματα και να λένε απ’ έξω την αλφαβήτα. Ο δάσκαλος, για να πεισθεί πως τα παιδιά την ξέρουν καλά, τους έδειχνε τα γράμματα ανακατωμένα. Έκτοτε επικράτησε να λέμε γι’ αυτόν που γνωρίζει κάτι καλά, ότι το ξέρει “απ΄έξω κι ανακατωτά”

Έφαγα χυλόπιτα

Γύρω στα 1815 υπήρχε κάποιος κομπογιαννίτης, ο Παρθένης Νένιμος, ο οποίος ισχυριζόταν πως είχε βρει το φάρμακο για τους βαρύτατα ερωτευμένους.
Επρόκειτο για ένα παρασκεύασμα από σιταρένιο χυλό ψημένο στο φούρνο. 

Όσοι λοιπόν αγαπούσαν χωρίς ανταπόκριση, θα έλυναν το πρόβλημά τους τρώγοντας αυτή τη θαυματουργή πίτα – και μάλιστα επί τρεις ημέρες, κάθε πρωί, τελείως νηστικοί.

Μυρίζω τα νύχια μου
Η φράση προέρχεται από την αρχαία τελετουργική συνήθεια, κατά την οποία οι ιέρειες των μαντείων βουτούσαν τα δάχτυλά τους σ’ ένα υγρό με βάση το δαφνέλαιο, τις αναθυμιάσεις του οποίου εισέπνεαν καθώς τα έφερναν κατόπιν κοντά στη μύτη τους και μ’ αυτό τον τρόπο έπεφταν σ’ ένα είδος καταληψίας κατά την οποία προμάντευαν τα μελλούμενα.

Τρώει τα νύχια του για καυγά
Ένα από τα αγαπημένα θεάματα των Ρωμαίων και αργότερα των Βυζαντινών, ήταν η ελεύθερη πάλη. 

Οι περισσότεροι από τους παλαιστές, ήταν σκλάβοι, που έβγαιναν από το στίβο με την ελπίδα να νικήσουν και να απελευθερωθούν. Στην ελεύθερη αυτή πάλη επιτρέπονταν τα πάντα γροθιές, κλωτσιές, κουτουλιές, ακόμη και το πνίξιμο. 

Το μόνο που απαγορευόταν αυστηρά ήταν οι γρατσουνιές. 
Ο παλαιστής έπρεπε να νικήσει τον αντίπαλό του, χωρίς να του προξενήσει την παραμικρή αμυχή με τα νύχια, πράγμα , βέβαια, δυσκολότατο. 

Γιατί τα νύχια των δυστυχισμένων σκλάβων, που έμεναν συνέχεια μέσα στα κάτεργα, ήταν τεράστια και σκληρά από τις βαριές δουλειές που έκαναν. Γι’ αυτό λίγο προτού βγουν στο στίβο, άρχιζαν να τα κόβουν, όπως μπορούσαν, με τα δόντια τους. Από το γεγονός αυτό βγήκε κι η φράση «τρώει τα νύχια του για καβγά».

Μάλλιασε η γλώσσα μου 
Στη βυζαντινή εποχή υπήρχαν διάφορες τιμωρίες, ανάλογες, βέβαια, με το παράπτωμα. Όταν π.χ. ένας έλεγε πολλά, δηλαδή έλεγε λόγια που δεν έπρεπε να ειπωθούν, τότε τον τιμωρούσαν με έναν τρομερό τρόπο.
Του έδιναν ένα ειδικό χόρτο που ήταν υποχρεωμένος με το μάσημα να το κάνει πολτό μέσα στο στόμα του. 

Το χόρτο, όμως, αυτό ήταν αγκαθωτό, στυφό και αρκετά σκληρό, τόσο που κατά το μάσημα στο στόμα του πρηζόταν και η γλώσσα, το ελατήριο δηλαδή της τιμωρίας του, άνοιγε, μάτωνε και γινόταν ίνες-ίνες, κλωστές-κλωστές, δηλαδή, όπως είναι τα μαλλιά.

Από την απάνθρωπη τιμωρία βγήκε και η παροιμιώδης φράση : «μάλλιασε η γλώσσα μου«, που τις λέμε μέχρι σήμερα, όταν προσπαθούμε με τα λόγια μας να πείσουμε κάποιον για κάτι και του το λέμε πολλές φορές.

Μου έφυγε το καφάσι
Στα Τούρκικα καφάς θα πει κεφάλι, κρανίο. Όταν, λοιπόν, η καρπαζιά, που έριξαν σε κάποιον είναι δυνατή λέμε :» του έφυγε το καφάσι», δηλαδή, του έφυγε το κεφάλι από τη δύναμη του κτυπήματος.
Το ίδιο και όταν αντιληφθούμε κάτι σπουδαίο, λέμε :»μου έφυγε το καφάσι» , δηλαδή, μου έφυγε το κεφάλι από τη σπουδαιότητα

Τουμπεκί
«Τουμπεκί » λέγεται τουρκικά ο καπνός για τον αργιλέ, που τον κάπνιζαν στα διάφορα καφενεία της παλιάς εποχής. Τον αργιλέ τον ετοίμαζαν οι «ταμπήδες» των καφενείων και επειδή αυτοί έπιαναν την κουβέντα κι αργούσαμε τον πάνε στον πελάτη, εκείνος με τη σειρά του φώναζε: «κάνε τουμπεκί».
Όσοι κάπνισαν ναργιλέ ήταν και από φυσικού τους λιγομίλητοι και δεν τους άρεσε η «πάρλα», οι φλυαρίες. Με τις ώρες κρατούσαν στα χείλη τους το «μαρκούτσι» του ναργιλέ, απολαμβάνοντας μακάρια και σιωπηλά το τουμπεκί, που σιγόκαιγε στο λουλά.

Και αν κάποιος, που κι αυτός κάπνιζε ναργιλέ δίπλα του, άνοιγε πλατιά κουβέντα, οι μερακλήδες της παρέας του έλεγαν: « Κάνε τουμπεκί», δηλαδή, κάπνιζε και μη μιλάς. 
Τώρα για το «ψιλοκομμένο » τουμπεκί, ήταν η τέχνη του «ταμπή» να του το προσφέρει ψιλοκομμένο, που ήταν και καλύτερο.

Κάποιο λάκκο έχει η φάβα
Σε όλα τα μέρη που τρώνε φάβα ανοίγουν ένα λάκκο και ρίχνουν μέσα λάδι, γιατί η φάβα βράζεται μόνο με το νερό της . Από ‘δω έχουμε και τη γνωστή φράση «κάποιο λάκκο έχει η φάβα».

Έφαγε το καταπέτασμα 
Για εκείνους που τρώνε πάρα πολύ, τους αδηφάγους ή τους άρπαγες, συνηθίζουμε να μεταχειριζόμαστε την έκφραση αυτή. Παραπέτασμα, κουρτίνα, στόρι, ίσως και τραπεζομάντιλο. Στη φράση αυτός που πήρε ακόμα και το «καταπέτασμα» ή κατά άλλους έφαγε ακόμα και το τραπεζομάντιλο… τόση πείνα είχε….

Θα σε κάνω του αλατιού
Η φράση «θα σε κάνω του αλατιού» βγήκε από τον τρόπο που γίνονται οι σαρδέλες και γενικά όλα τα ψάρια, όταν παστώνονται με αλάτι. Ζαρώνουν και χάνουν την όμορφη εμφάνισή τους. Έτσι λοιπόν, θα τον κάνει όταν τον δείρει, όπως το ψάρι στο αλάτι.

Να τραβάς τα μαλλιά σου 
Φράση που τη μεταχειρίζεται κανείς, όταν θέλει να πει σε κάποιον ότι θα τον κάνει να πονέσει, θα τον καταστρέψει . Η φράση προήλθε από το έθιμο να τραβάνε τα μαλλιά τους αυτοί που πενθούν, αυτοί που θρηνούν.

Κάποιος φούρνος γκρέμισε
Παλαιότερα, τα σπίτια ενός χωριού μετριόντουσαν με τους. ..φούρνους τους. Οι χωρικοί, δηλαδή, δεν έλεγαν ότι» το χωριό μου έχει τόσα σπίτια» αλλά» τόσους φούρνους», επειδή κάθε σπίτι είχε και το δικό του φούρνο, για να ψήνει το ψωμί του.
Όταν λοιπόν στα χωριά πέθαινε κανένας νοικοκύρης, οι φίλοι του έλεγαν: «Ο φούρνος του μπάρμπα Νότη γκρέμισε», εννοώντας ότι με το θάνατο του αρχηγού της οικογένειας, το σπίτι γκρέμιζε, χανόταν. Από τη μεταφορική λοιπόν αυτή φράση, βγήκε η έκφραση «Κάποιος φούρνος γκρέμισε» που τη λέμε, όταν μας επισκέπτεται κάποιος, που έχουμε να δούμε πολύ καιρό.

Κάθε κατεργάρης στον πάγκο του
Στα παλιά τα χρόνια τα κουρσάρικα πλοία είχαν πλήρωμα συνήθως κωπηλάτες, που οι περισσότεροι ήταν συνήθως κατάδικοι (άνθρωποι των κατέργων – δηλαδή πλοίο που δούλευαν κατάδικοι).
Όταν λοιπόν ο αέρας έπεφτε και το καράβι έπρεπε να συνεχίσει την πορεία του, μια φωνή δυνατή ξεσήκωνε απ’ το ξαπόσταμά τους, τους ανθρώπους αυτούς: «Κάθε κατεργάρης στον πάγκο του». Ήταν η διαταγή να καθίσουν και πάλι στα κουπιά, στους μακρινούς ξύλινους πάγκους.

Του Κουτρούλη ο Γάμος
Κατά τη διαπόμπευση κουρεύανε τον «αμαρτήσαντα«, τον έκαναν δηλαδή «κουτρούλη» (από το κούτρα, που θα πει κεφάλι) κι ύστερα άρχιζε η περιφορά στους δρόμους και στις πλατείες της βασιλεύουσας των πόλεων.
Γινόταν πραγματικό πανδαιμόνιο, με τενεκέδες, σάπια φρούτα, λεμόνια που του πετούσαν, τα κουδούνια που του κρεμούσαν, και τις καμπάνες που τις χτυπούσαν, για να τον υποδεχτούν.

Της κρέμασαν κουδούνια
Αυτοί που παρακολουθούσαν το θέαμα της διαπόμπευσης, δεν τους αρκούσε που άκουγαν βρισιές και τα διάφορα πειράγματα, αλλά για να γίνεται περισσότερος θόρυβος τους κρέμαγαν διάφορα καμπανάκια (κουδούνια) ή τους υποδεχόντουσαν με κωδωνοκρουσίες.

Καβάλησε το καλάμι 
Είναι μια έκφραση που ίσως προέρχεται από την Αρχαία Ελλάδα. Οι Σπαρτιάτες το έλεγαν για να πειράξουν τον Αγησίλαο. Ο Αγησίλαος αγαπούσε πολύ τα παιδιά του και όταν ήταν μικρά έπαιζε μαζί τους, καβαλώντας, σαν σε άλογο, ένα καλάμι.

Κάποια μέρα όμως τον είδε ένας φίλος του σε αυτή την στάση και ο Αγησίλαος τον παρακάλεσε να μην πει τίποτα σε κανέναν. Αλλά εκείνος δεν κράτησε τον λόγο του και το είπε σε άλλους, για να διαδοθεί σιγά – σιγά σε όλους και να φθάσει στις μέρες μας, με αλλαγμένη την ερμηνεία του (το λέμε όταν θέλουμε να πούμε για κάποιον ότι πήραν τα μυαλά του αέρα).

Πίσω έχει η αχλάδα την ουρά
Έχει τις ρίζες του στο Βυζάντιο. Την εποχή λοιπόν που οι Τούρκοι προσπαθούσαν να καταλάβουν την Πόλη, χρησιμοποιούσαν εμπορικά πλοία στα οποία έδεναν ένα μικρό καραβάκι από πίσω προκειμένου να μεταφέρουν τα πυρομαχικά.
Το καραβάκι αυτό είχε σχήμα αχλαδιού. Έτσι λοιπόν όταν οι φρουροί των τειχών έβλεπαν ένα τέτοιο πλοίο καταλάβαιναν από το καραβάκι ότι ήταν πολεμικό και όχι εμπορικό. 

Φώναζαν λοιπόν για να προειδοποιήσουν τους υπολοίπους «Πίσω έχει η αχλάδα την ουρά», αναφερόμενοι στο καραβάκι με τα πυρομαχικά.

Αλαμπουρνέζικα
Ακαταλαβίστικα, σε ακατάληπτη γλώσσα. Αβέβαιη η εξήγηση – ετυμολογία της. Ίσως πρόκειται για δυο λέξεις (αλά Μπουρνέζικα) – όπως λέμε αλά Γαλλικά- δηλ. στη διάλεκτο της φυλής Μπουρνού, που ζει σε μια περιοχή του Σουδάν, η οποία για τους περισσότερους είναι ακατανόητη…
Κατ’ άλλη άποψη, ο αρχικός τύπος της λέξης, που στη συνέχεια παρεφθάρη, ήταν αλιβορνέζικα, δηλ. πράγματα θαυμαστά και ασυνήθιστα που προέρχονται από το Λιβόρνο της Ιταλίας. Σύμφωνα με μια τρίτη εκδοχή, η λέξη σχηματίστηκε από το ιταλικό alla burla, που σημαίνει στ’ αστεία.

Αυγά σου καθαρίζουν;
Τη λέμε δε, όταν βλέπουμε κάποιον να γελά χωρίς λόγο και αφορμή. Μια φορά το χρόνο, οι Ρωμαίοι γιόρταζαν -για να τιμήσουν την Αφροδίτη και το Διόνυσο– μ’ έναν πολύ τρελό και παράξενο τρόπο: Κάθε 15 Μαΐου, έβγαινε ο λαός στις πλατείες και άρχιζε τον «πετροπόλεμο» με αυγά μελάτα!
Χιλιάδες αυγά ξοδεύονταν εκείνη την ημέρα για διασκέδαση κι ο κόσμος γελούσε ξεφρενιασμένα. Τα γέλια αυτά εξακολουθούσαν για βδομάδες ολόκληρες. 
Στη γιορτή αυτή δεν έπαιρναν μέρος μονάχα οι πολίτες, που ήταν κατώτερης κοινωνικής θέσης, αλλά και ανώτεροι κρατικοί υπάλληλοι, στρατηγοί, άρχοντες, Ρωμαίες δεσποινίδες και αυτοκράτορες καμιά φορά. π. χ. ο «αυγοπόλεμος» ήταν μια από τις μεγάλες αδυναμίες του Νέρωνα, που πετούσε αυγά στους αξιωματικούς και τους ακόλουθους των ανακτόρων του, χωρίς να είναι η μέρα της γιορτής των αυγών. Στο Βυζάντιο φαίνεται πως η γιορτή έγινε της μόδας, για πολύ λίγο διάστημα όμως.
Σε πολλά βυζαντινά κείμενα, αναφέρεται συχνά, αλλά μόνο με δύο – τρία λόγια. Έτσι από το περίεργο αυτό έθιμο – που η αιτία του χάνεται στα βάθη των αιώνων – έμεινε η ερωτηματική φράση: «αυγά σου καθαρίζουνε;».

Κατά φωνή κι ο γάιδαρος
Από τα αρχαία χρόνια, οι άνθρωποι αγαπούσαν αυτό το ζώο, όχι μόνο για την υπομονή, αλλά και την αντοχή του στη δουλειά. Η ιστορία αυτής της φράσης έχει να κάνει με τον Φωκίωνα που ετοιμαζόταν να επιτεθεί στους Μακεδόνες του Φιλίππου, αλλά δεν ήταν και τόσο βέβαιος για το αποτέλεσμα, επειδή οι στρατιώτες του ήταν λίγοι.
Τότε αποφάσισε, από ότι έχουμε διαβάσει, να αναβάλει για λίγες μέρες την επίθεση του, ώσπου να του στείλουν τις επικουρίες, που του είχαν υποσχεθεί οι Αθηναίοι. Πάνω, όμως, που ήταν έτοιμος να διατάξει υποχώρηση, άκουσε ξαφνικά τη φωνή ενός γαϊδάρου στο στρατόπεδο του:
– Κατά φωνή κι ο γάιδαρος… είπε τότε.

Πηγή
newside
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Μητρική γλώσσα: Όλα ξεκινούν από την κοιλιά της μαμάς!

H μητρική γλώσσα είναι κάτι περισσότερο από τη γλώσσα που μάθαμε να μιλάμε, επειδή γεννηθήκαμε και μεγαλώσαμε σε μία συγκεκριμένη χώρα ή περιοχή. 

Είναι η γλώσσα που ακούγαμε να μιλάει η μητέρα μας, όταν βρισκόμασταν ακόμη στη μήτρα της και αργότερα η γλώσσα στην οποία μας καλωσόριζε στον κόσμο και χρησιμοποιούσε στα πρώτα λόγια αγάπης της.

    Στη μήτρα, ο τρόπος που ακούει το μωρό τη μητέρα του είναι ιδιαίτερος. Ακούει τη φωνή της και «εσωτερικά» και αισθάνεται τον τρόπο που χρησιμοποιεί το διάφραγμά της για να παράγει τους διάφορους ήχους.

    Όταν γεννιέται, αναγνωρίζει την ομοιότητα της ομιλίας με όσα άκουγε στη μήτρα και φυσικά και τη χροιά της φωνής της μητέρας!
Μετά τη γέννηση, ο τρόπος με οποίο μιλούν οι γονείς στο μωρό είναι ιδιαίτερος. Μιλούν αργά, καθαρά, γλυκά και τονίζοντας τις συλλαβές, αφού γνωρίζουν ότι απέναντί τους έχουν ένα μωράκι που δεν μπορεί να καταλάβει ξεκάθαρα την έννοια των λέξεων. Κι όμως, ο τρόπος αυτός δείχνει να αποδίδει και να βοηθάει τα μωρά να ξεκινούν να προφέρουν τα πρώτα φωνήεντα και τις πρώτες συλλαβές αργότερα, μιμούμενα τους γονείς τους.

Πολύ μεγάλο ενδιαφέρον έχει ότι σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον, τα μωρά δεν μπορούν να μάθουν με τον ίδιο τρόπο να μιλούν,  όταν ακούν ηχογραφημένες ομιλίες ακόμη και της καλύτερης ποιότητας!

Συχνά τα μωρά κοιτούν εκτός από τα μάτια και το στόμα τη μαμάς τους, αφού η φωνή της βγαίνει από εκεί κι αυτή η παρατήρηση τα βοηθά να αφομοιώνουν τις κινήσεις των χειλιών και του στόματος που γίνονται για να προφέρει η μαμά τους κατάλληλους φθόγγους και ήχους των λέξεων.

Η μίμηση και η εξαιρετική ικανότητα μάθησης των μωρών φέρνει τα επιθυμητά αποτελέσματα και παρόλο που τα περισσότερα μωρά λένε την πρώτη τους λεξούλα κλείνοντας τον πρώτο χρόνο της ζωής τους, καταλαβαίνουν πολύ καλά τη γλώσσα  και τις έννοιες πάρα πολύ νωρίτερα! Στην ουσία, είναι κάτι παρόμοιο με αυτό που συμβαίνει σε όλους μας με μια ξένη γλώσσα, που ενώ καταλαβαίνουμε όταν μας μιλάνε, έχουμε εξαιρετική δυσκολία να μιλήσουμε εμείς!

    Είναι ευνόητο ότι ανάλογα με τη γλώσσα που μιλάει η κάθε μητέρα, χρησιμοποιεί ιδιαίτερους φθόγγους  και προφέρει διαφορετικά τις λέξεις, χρησιμοποιώντας διαφορετικά ολόκληρο το φωνητικό της σύστημα. Το μωρό της, λοιπόν, υιοθετεί την ίδια μέθοδο! Για παράδειγμα, διαφορετικές είναι οι πρώτες «μωρουδίστικες» κραυγούλες ενός ελληνόφωνου μωρού από ό,τι ενός γερμανόφωνου μωρού.

Επιπλέον, έρευνες έχουν αποδείξει ότι τα μωρά ακόμη και σε ηλικία 12 μηνών, δείχνουν μια προτίμηση στη μητρική τους γλώσσα και κατανοούν ότι υπάρχει διαφορά, όταν ακούσουν ομιλία σε άλλη γλώσσα. Άλλη έρευνα έχει επισημάνει διαφορές στο κλάμα των νεογέννητων μωρών, ανάλογα με τη διαφορετική μητρική τους γλώσσα.

    Όλα τα παραπάνω αποδεικνύουν το πόσο σωστός είναι ο χαρακτηρισμός της γλώσσας ως «μητρική», αφού η επίδραση της μητέρας στη γλώσσα του μωρού ξεκινά από τη μήτρα, όπως άλλωστε συμβαίνει και σε πολλούς άλλους τομείς της υγείας και της εξέλιξης του εμβρύου και μετέπειτα του βρέφους. Δείχνουν, επίσης, πόσο δεκτικός είναι ο νέος οργανισμός, που από την εγκυμοσύνη ακόμη λαμβάνει ερεθίσματα, τα κατατάσσει, μαθαίνει και μόλις γεννιέται προσπαθεί να επικοινωνήσει και να αποκτήσει σχέση με τη μητέρα και τον πατέρα.

mamakid.gr

Ελύτης: Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική - Ψαλμός Β’ της ενότητας «Τα Πάθη», από Το Άξιον Εστί

Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική
το σπίτι φτωχικό στις αμμουδιές του Ομήρου.
Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου...
Εκεί σπάροι και πέρκες
ανεμόδαρτα ρήματα
ρεύματα πράσινα μες στα γαλάζια
όσα είδα στα σπλάχνα μου ν' ανάβουνε
σφουγγάρια, μέδουσες
με τα πρώτα λόγια των Σειρήνων
όστρακα ρόδινα με τα πρώτα μαύρα ρίγη...

Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου, με τα πρώτα μαύρα ρίγη...
Εκεί ρόδια, κυδώνια
θεοί μελαχρινοί, θείοι κ' εξάδελφοι
το λάδι αδειάζοντας μες στα πελώρια κιούπια.
Και πνοές από τη ρεματιά ευωδιάζοντας
λυγαριά και σχίνο
σπάρτο και πιπερόριζα
με τα πρώτα πιπίσματα των σπίνων
ψαλμωδίες γλυκές με τα πρώτα-πρώτα Δόξα Σοι.

Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου, με τα πρώτα-πρώτα Δόξα Σοι!

Εκεί δάφνες και βάγια
θυμιατό και λιβάνισμα
τις πάλες ευλογώντας και τα καριοφίλια.
Στο χώμα το στρωμένο με τ' αμπελομάντιλα,
κνίσες, τσουγκρίσματα
και Χριστός Ανέστη
με τα πρώτα σμπάρα των Ελλήνων.
Αγάπες μυστικές με τα πρώτα λόγια του Ύμνου...

Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου, με τα πρώτα λόγια του Ύμνου!

Ας ξεκινήσουμε με τη θέση πως ο ψαλμός Β’ της ενότητας «Τα Πάθη», της συλλογής Το Άξιον Εστί του Οδυσσέα Ελύτη, ανήκει στα πιο συγκλονιστικά εθνοκεντρικά και πολιτισμικά τιμαλφή του ποιητή. Πρόκειται για έναν ύμνο στην ελληνική γλώσσα, που εκτείνεται σε είκοσι εννέα στίχους.

Ας δούμε λεπτομερώς τι λέει.

Στο πρώτο δίστιχο παρουσιάζεται το δίδυμο «γλώσσα-σπίτι» και μας ξαφνιάζει μια υποδηλούμενη σύγκριση ανάμεσα σε δύο, ανόμοια φαινομενικά μεγέθη, η οποία όμως προβάλλει διακριτικά την αξία και υπεροχή της γλώσσας ως εξισορροπητικού αντισταθμίσματος στο «σπίτι». Η γλώσσα σηκώνει το βάρος της ιστορίας και της αξίας της – «ελληνική», το σπίτι στην αντίπερα όχθη – «φτωχικό». Οπότε το επίθετο «ελληνική» ισοδυναμεί με το «πλούσια». Ο ποιητής προτιμώντας το επίθετο «ελληνική» αντί του «πλούσια», το οποίο θα καταδήλωνε το αντιθετικό ζεύγος και το λόγο σύγκρισης, σε ώρα που υπάρχει εθνική ανάγκη, επιλέγει την εθνικότητα.

Εξαρχής προκύπτει το ερώτημα ποιοι είναι οι δωρητές, ποιο το υποκείμενο της ρηματικής φράσης «μου έδωσαν». Ο ποιητής όμως δεν τους κατονομάζει, αφήνοντας το ποίημα σιγά σιγά να αποκαλύψει τα μυστικά του. Από τη στιγμή της δωρεάς και έπειτα δηλώνει:

Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου.

Από τον στίχο προκύπτει η προσωπική ευθύνη του ποιητή για τη γλώσσα, της οποίας η ηλικία και η καταγωγή φανερώνεται από τη μνεία του Ομήρου, πράγμα που καθιστά αυτή την ευθύνη ακόμα μεγαλύτερη γι’ αυτόν που διαχειρίζεται μια πανάρχαια αξία. Ό,τι ο χρόνος δεν μπόρεσε να καταλύσει έχει χρέος και ο ποιητής όχι μόνο να σεβαστεί και να υπηρετήσει, αλλά και να παραδώσει στους επόμενους. Ο στίχος εύκολα μας θυμίζει τον ανάλογο του Διονυσίου Σολωμού:

Δεν έχω άλλο στο νου μου πάρεξ ελευθερία και Γλώσσα.

Οι αμμουδιές του Ομήρου δηλώνουν τόπο και χρόνο, ή αλλιώς ληξιαρχική πράξη γέννησης της γλώσσας και στοιχεία ταυτότητας της ελληνικής γλώσσας. Συγχρόνως, η διακειμενική συγγένεια του στίχου με τον σολωμικό ανάλογο φέρνει στην επιφάνεια τρεις ποιητές μαζί (Όμηρος, Σολωμός, Ελύτης), δίνοντας έτσι μια παραλλαγή εκείνου που ο Ελύτης έχει ονομάσει «διαφάνεια». Ο αρχαίος, ο νεότερος και ο σύγχρονος υπηρέτησαν τη γλώσσα, είχαν έγνοια τη γλώσσα, δημιούργησαν με τη γλώσσα, σώθηκαν πολιτισμικά μέσα από τη γλώσσα. Έτσι, ο ποιητής γέννησε τη γλώσσα και γεννήθηκε από αυτήν.

Στους οκτώ στίχους που ακολουθούν, έχουμε μια ποικιλία θαλασσινών πλασμάτων, λέξεων με συγκεκριμένο ή ...

Ένας ο Αίολος και ένας ο ασκός του!

Φράσεις που ποτέ δεν θα πούμε (ή σπάνια λέμε) σωστά

Yπάρχουν λέξεις αλλά και φράσεις τις οποίες πολλοί από εμάς χρησιμοποιούμε λάθος στην καθημερινή μας ζωή. 

Το αστείο είναι πως κατά πάσα πιθανότητα δεν θα μάθουμε να τις λέμε σωστά στο άμεσο μέλλον κι όλα αυτά γιατί η δύναμη της συνήθειας καμιά φορά είναι ισχυρότερη ακόμα κι από τη διάθεσή μας για μάθηση!

Το άρθρο δεν είναι οδηγός γραμματικής, ωστόσο εμείς επιλέξαμε κάποιες από τις πιο συνηθισμένες φράσεις που μας παγιδεύουν και σας τις παρουσιάζουμε. 

Ας ελπίσουμε πως την επόμενη φορά που θα τις ξεστομίσουμε θα έχουμε τουλάχιστον σκεφτεί καλύτερα! Την ιδέα μας έδωσε το antikleidi.com και το e-fungus.gr.

* «Χαίρετε!»
Είναι ευχή. Δηλαδή να χαίρεστε! Γράφεται με έψιλον και όχι «χαίρεται» (ό,τι θυμάται).

* «Κύριε/κυρία/Δεσποινίς»
Προσφωνούμε πάντα κύριο και κυρία κάποιον που δεν γνωρίζουμε και τον ζητάμε πάντα σαν κύριο ή κυρία στο τηλέφωνο σε τρίτους ακόμα κι αν είναι κολλητός μας και παίζουμε μαζί σφαλιάρες. 

Το «δώσε μου το Μανώλη λιγάκι», όταν τηλεφωνούμε στην δουλειά του, δεν δείχνει οικειότητα, αλλά αγένεια.
Επίσης δεσποινίδες λέμε μόνο τα κορίτσια από 16 χρονών και κάτω. Από 17 χρονών και πάνω όλες οι γυναίκες αποκαλούνται (και είναι) κυρίες.
Αντιθέτως, δεν αποκαλούμε ποτέ κύριο τον εαυτό μας!
Λέμε: «Είμαι ο Γιώργος Νταλάρας» και όχι «είμαι ο κύριος Νταλάρας»
Τέλος, δεν αποκαλούμε ποτέ κύριο κάποιον που έχει φύγει από τη ζωή γιατί έχει πάψει να είναι κύριος του εαυτού του.

* «Με γεια!»
Ευχή. Δύο λέξεις. Με υγεία και όχι μεγιά

* «Εξ απαλών ονύχων»
Το χρησιμοποιούμε λανθασμένα όταν θέλουμε να πούμε ότι κάτι έγινε ή το γνωρίζουμε πολύ επιδερμικά, ξώφαλτσα. Όμως σημαίνει ακριβώς το αντίθετο! 

Σημαίνει «από τότε που ήμουν μωρό και τα νύχια μου ήταν μαλακά, απαλά» δηλαδή από πάντα, και δείχνει την εξοικείωση με κάτι. Είναι συνώνυμο του “παιδιόθεν” (από παιδί). Αν σας ζορίζει να το θυμάστε, αντικαταστήστε το με το «Σε τα μας τώρα;» Και μια και είπαμε «παιδιόθεν»:
* «-θεν»
Όλα αυτά τα επιρρήματα με κατάληξη «θεν» λέγονται σκέτα! 

Το «θεν» δείχνει κατεύθυνση και σημαίνει “από”. 

Έτσι είναι πλεονασμός να ξαναβάζουμε το “από”. Δεν λέμε από ανέκαθεν, απλά ανέκαθεν. 

Ομοίως, λέμε «έμπροσθεν», «όπισθεν», «άνωθεν», «κάτωθεν», «έξωθεν», «δεξιόθεν», «εκατέρωθεν», «πόθεν», «μακρόθεν» αλλά, προσοχή, δεν υπάρχει κοντόθεν! Εκεί αν δεν θέλουμε να πούμε «από κοντά» μπορούμε να κοτσάρουμε το «εκ του σύνεγγυς». Επισημότητες!

* «Ελαφρά τη καρδία»
Δηλαδή με ανάλαφρη καρδιά, άνετα, χωρίς να το πολυσκεφτώ. Τσιριμπίμ, τσιριμπόμ. (Μπορείτε να το χρησιμοποιείτε εκεί που θα βάζατε λανθασμένα το «εξ απαλών ονύχων!»)

* «Αβρόχοις ποσί»
Χωρίς να βρέξω τα πόδια μου. 

Ο λαός μας λέει «αν δε βρέξεις κώλο ψάρι δεν τρως» που σημαίνει ότι πρέπει να εμβαθύνεις σε μια δουλειά για να έχεις αποτέλεσμα και όχι να την κάνεις επιδερμικά.

* «Άνοιξε τον Ασκό του Αιόλου»
Το ακούμε συχνά λανθασμένα από τους τηλεπαρουσιαστές, οι οποίοι λένε “τους ασκούς τους Αιόλου”. Ο ασκός του Αιόλου σύμφωνα με τη μυθολογία ήταν ΕΝΑ σακούλι από δέρμα ζώου, που ο Αίολος, ο θεός των ανέμων είχε φυλακίσει μέσα όλους τους αέρηδες. 

Συνεπώς είναι λάθος να λέμε «άνοιξαν οι ασκοί του Αιόλου» γιατί ήταν μόνο ένα. Όπως και το κουτί της Πανδώρας.
.............
η συνέχεια στα Ελληνικά

Λέξεις κληρονομημένες από την Αρχαία Ελληνική

Στην κατηγορία των «κληρονομημένων» λέξεων ανήκουν αυτές που επιβιώνουν από την αρχαία ελληνική μέχρι σήμερα, βρίσκονται δηλαδή συνεχώς στο στόμα του λαού από την αρχαία εποχή και κάθε γενιά τις μεταβιβάζει στην επόμενη. Γι’ αυτό και τις ονομάζουμε κληρονομημένες από την αρχαία ελληνική, καθώς τις κληρονομήσαμε από τη γλώσσα των αρχαίων προγόνων μας.

Εδώ ανήκει, για παράδειγμα, η λέξη παίζω, η οποία υπήρχε και στην αρχαία ελληνική. Οι αρχαίοι Έλληνες την πρόφεραν βέβαια διαφορετικά. Την πρόφεραν [paizdoo], γιατί το <αι> το πρόφεραν ως [ai], το <ζ> ως [zd] και το <ω> ως παρατεταμένο [oo], δηλαδή ως [o] μακρό.

Η λέξη αυτή όμως, παρά τις αλλαγές στην προφορά της, δεν σταμάτησε ποτέ να ακούγεται από τα χείλη των Ελλήνων, καθώς κάθε γενιά την κληρονομούσε στην επόμενη. Λέμε, επομένως, ότι η ετυμολογία της νεοελληνικής λέξης παίζω είναι από το αρχαίο ελληνικό παίζω.

Ας δούμε ένα λίγο διαφορετικό παράδειγμα.

Οι νεοελληνικές λέξεις πατέρας και μητέρα είναι και αυτές κληρονομημένες από την αρχαία ελληνική. Στην αρχαία γλώσσα όμως δεν είχαν αυτή τη μορφή, αλλά τη μορφή πατήρ και μήτηρ.

Οι αρχαίες λέξεις πατήρ και μήτηρ άλλαξαν και, ήδη από την εποχή του Βυζαντίου, λέγονταν πατέρας και μητέρα, όπως και σήμερα. Επομένως, η ετυμολογία των νεοελληνικών λέξεων πατέρας και μητέρα είναι από τις αρχαίες πατήρ και μήτηρ αντίστοιχα, και τη σημερινή μορφή τους την πήραν κατά την περίοδο που ονομάζουμε «μεσαιωνική ελληνική».

Θέλουμε και άλλα παραδείγματα; Υπάρχουν χιλιάδες.

Τις περισσότερες φορές με αλλαγές, συχνά ακόμη μεγαλύτερες από αυτές που είδαμε ως τώρα. Μερικές φορές μάλιστα οι αλλαγές που έγιναν σε αυτές τις κληρονομημένες λέξεις τις έκαναν σχεδόν αγνώριστες.

Και εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο συναρπαστικά κομμάτια της επιστήμης που μελετάει την ετυμολογία των λέξεων μιας γλώσσας, στην περίπτωσή μας της νέας ελληνικής, να καταφέρει να συνδέσει μεταξύ τους λέξεις της σύγχρονης μορφής της γλώσσας με λέξεις της αρχαίας.

Ας δούμε παραδείγματα νεοελληνικών λέξεων, που η συστηματική μελέτη της ιστορίας της γλώσσας μας και του τρόπου με τον οποίο εξελίχθηκε μέσα στον χρόνο μάς επιτρέπουν σήμερα να τις συνδέσουμε με αντίστοιχους τύπους της αρχαίας ελληνικής.

Ας πάρουμε, για παράδειγμα, τη νεοελληνική λέξη κάνω.

Ποια είναι η ετυμολογία της;

Υπήρχε στην αρχαία ελληνική;

Η αλήθεια είναι ότι όσο και να ψάξουμε στα αρχαία κείμενα δεν θα τη βρούμε με αυτή τη μορφή.

Οι αρχαίοι Έλληνες για να δηλώσουν αυτή την έννοια χρησιμοποιούσαν τη λέξη ποιῶ. Μήπως αυτό σημαίνει ότι η νεοελληνική λέξη κάνω δεν έχει αρχαία ελληνική προέλευση, δηλαδή αρχαία ελληνική ετυμολογία; Όχι.

Η αλήθεια είναι ότι ετυμολογείται από το αρχαίο ρήμα κάμνω, που σημαίνει ‘κουράζομαι’.

Να ένα φαινόμενο που η επιστήμη της ετυμολογίας και της ιστορικής γλωσσολογίας μάς βοήθησε να κατανοήσουμε: η σημασία μιας λέξης μπορεί να αλλάξει μέσα στον χρόνο, στη συγκεκριμένη περίπτωση να διευρυνθεί και, ενώ παλιά σήμαινε κάτι πολύ συγκεκριμένο (όπως είναι η σημασία ‘κουράζομαι’), άρχισε να σημαίνει κάτι πολύ γενικότερο, όπως αυτό που σημαίνει η λέξη κάνω.

Το αντίστροφο φαινόμενο είναι επίσης γνωστό.

Μπορεί, δηλαδή, η σημασία μιας λέξης να περιοριστεί, και από εκεί που σήμαινε κάτι γενικότερο να αποκτήσει μια σημασία πιο συγκεκριμένη. Αυτή είναι η περίπτωση της λέξης πετεινός, που η αρχαία σημασία της ήταν γενικά ‘πουλί’.

Ας θυμηθούμε την έκφραση του Ευαγγελίου πετεινά του ουρανού, δηλαδή γενικά ‘πουλιά’.

Σήμερα όμως η λέξη πετεινός έχει περιοριστεί στη σημασία ‘κόκορας’, ενώ δηλαδή παλιά δήλωνε όλα τα πουλιά, στη νέα ελληνική δηλώνει μόνο ένα, και μάλιστα ένα πουλί που δεν πετάει!
Η επιστήμη της ετυμολογίας, επομένως, πρέπει να λαμβάνει υπόψη της ότι η σημασία των λέξεων μέσα στον χρόνο μπορεί να αλλάζει. Και, όπως είδαμε και στην περίπτωση της λέξης κάνω, μπορεί να αλλάζει και η μορφή της.

Επομένως, η ετυμολογία της λέξης κάνω είναι από το αρχαίο ρήμα κάμνω που σήμαινε ‘κουράζομαι’, με διεύρυνση της σημασίας. Και η ετυμολογία του νεοελληνικού πετεινός είναι από το αρχαίο όνομα πετεινός που σήμαινε ‘πουλί’, με περιορισμό της σημασίας.

Ας δούμε μερικά ακόμη παραδείγματα.
Αναζητώντας την ετυμολογία της λέξης γερός, θα ψάξουμε πρώτα τη λέξη στην αρχαία ελληνική αλλά δεν θα τη βρούμε με αυτή τη μορφή. Αν σκεφτούμε όμως ποια είναι η σημασία της λέξης γερός, μπορούμε να οδηγηθούμε στην ετυμολογία της και στη σύνδεσή της με μια αρχαία ελληνική λέξη.

Γερός είναι πρώτα πρώτα αυτός που είναι καλά στην υγεία του, που είναι ‘υγιής’.

Και στην αρχαία ελληνική υπάρχει η λέξη ὑγιηρός, με αυτήν ακριβώς τη σημασία, από την οποία προέκυψε το νεοελληνικό γερός, με κάποιες φωνητικές αλλαγές: το αρκτικό φωνήεν της λέξης αποβλήθηκε (όπως στη λέξη μέρα που προέρχεται από την αρχαία λέξη ἡμέρα), τα δύο όμοια συνεχόμενα φωνήεντα [ii] (που γράφονται ως <ι> και <η> αντίστοιχα) απλοποιήθηκαν, και το απλό πλέον [i] τράπηκε σε [e] επειδή βρίσκεται δίπλα στο σύμφωνο [r] (όπως και στη λέξη ξερός, που προέρχεται από το αρχαίο ξηρός).

Για να δούμε άλλη μια λέξη:

Από πού προέρχεται το νεοελληνικό μάτι; Στην αρχαία ελληνική, εκτός από τη λέξη ὀφθαλμός που σήμαινε ‘μάτι’, υπήρχε και η λέξη ὄμμα με την ίδια σημασία. Από τη λέξη ὄμμα προέκυψε ο υποκοριστικός τύπος ὀμμάτιον, όπως π.χ. από τη λέξη παίς ο τύπος παιδίον.

Αρχικά η λέξη ὀμμάτιον σήμαινε ‘ματάκι’ (όπως και το παιδίον σήμαινε ‘παιδάκι’), σιγά σιγά όμως αυτές οι λέξεις έχασαν την υποκοριστική τους σημασία και κατέληξαν να σημαίνουν ό,τι και τα ουσιαστικά από τα οποία προήλθαν, δηλαδή ‘μάτι’ και ‘παιδί’ αντίστοιχα. Τώρα μπορούμε εύκολα να καταλάβουμε πώς το ὀμμάτιον έγινε μάτι. Το αρκτικό φωνήεν της λέξης αποβλήθηκε (όπως είδαμε και πιο πάνω) και από την κατάληξη -ιον έμεινε μόνο το -ι (όπως συνέβη και στη λέξη παιδίον, που έγινε παιδί).

Ας δούμε ένα παράδειγμα ακόμη.

Η λέξη ψάρι έχει αρχαία ελληνική προέλευση; Ξέρουμε ότι η αρχαία λέξη για το ‘ψάρι’ είναι ἰχθύς.

Η λέξη ψάρι όμως προέρχεται και αυτή από την αρχαία ελληνική, και συγκεκριμένα από τη λέξη ὄψον, που σήμαινε κάτι σαν ‘μεζές’. Στην αρχαία Ελλάδα το ψάρι ήταν αγαπημένος μεζές, και γι’ αυτό κατά την ελληνιστική εποχή η λέξη ὄψον κατέληξε να σημαίνει ‘ψάρι’.

Στη λέξη ὄψον προστέθηκε η παραγωγική κατάληξη -άριον, προέκυψε δηλαδή ο τύπος ὀψάριον (το ίδιο έγινε και στη λέξη πόδι, από την οποία προέκυψε ο τύπος ποδάριον). Τα υπόλοιπα τα ξέρουμε: το αρκτικό φωνήεν αποβλήθηκε, από την κατάληξη -ιον έμεινε μόνο το -ι, και έτσι από τον αρχαίο τύπο ὄψον φτάσαμε στο νεοελληνικό ψάρι.

Και η λέξη νερό;

Εδώ τα πράγματα είναι ακόμη πιο περίπλοκα, αλλά η επιστήμη της ετυμολογίας έχει βρει την απάντηση. Η αρχαία λέξη για το ‘νερό’ είναι ὕδωρ. Από τη λέξη αυτή δεν μπορεί βέβαια να προκύψει ο τύπος νερό. Αν ψάξουμε όμως στα αρχαία κείμενα, και συγκεκριμένα σε αυτά της ελληνορωμαϊκής εποχής, θα ανακαλύψουμε την έκφραση νηρόν ὕδωρ που σήμαινε ‘φρέσκο νερό’, οπότε μπορούμε να καταλάβουμε τι συνέβη. Από την έκφραση αυτή απαλείφθηκε η λέξη ὕδωρ και η σημασία ‘νερό’ πέρασε στο επίθετο νηρός που σήμαινε ‘φρέσκος’!

Και η λέξη νηρός από πού προέρχεται; Πάλι από την αρχαία ελληνική, και συγκεκριμένα από ένα επίθετο που το ξέρουμε όλοι μας, το επίθετο νεαρός, που είχε τη σημασία ‘γεμάτος νιάτα, φρέσκος’. Η ετυμολογία, επομένως, της λέξης νερό είναι από την έκφραση νηρόν ὕδωρ που σήμαινε ‘φρέσκο νερό’, με τροπή του [i] σε [e] δίπλα στο σύμφωνο [r], αλλαγή του επιθέτου νηρόν σε ουσιαστικό και πέρασμα της σημασίας ‘νερό’ από το ουσιαστικό ὕδωρ στο επίθετο νηρός.

πηγή

Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Γνωρίζετε ότι σήμερα μιλάμε την ομηρική γλώσσα;

«Από την εποχή που μίλησε ο Όμηρος ως τα σήμερα, μιλούμε, ανασαίνουμε και τραγουδούμε με την ίδια γλώσσα». 

Γιώργος Σεφέρης

 

Ποια Ελληνική λέξη είναι αρχαία και ποια νέα; Γιατί μια Ομηρική λέξη μας φαίνεται δύσκολη και ακαταλαβίστικη;
Οι Έλληνες σήμερα ασχέτως μορφώσεως μιλάμε ομηρικά, αλλά δεν το ξέρουμε, επειδή αγνοούμε την έννοια των λέξεων που χρησιμοποιούμε.

Για του λόγου το αληθές θα αναφέρομε μερικά παραδείγματα για να δούμε ότι η Ομηρική γλώσσα όχι μόνο δεν είναι νεκρή, αλλά είναι ολοζώντανη.

Αυδή είναι η φωνή. Σήμερα χρησιμοποιούμε το επίθετο άναυδος και το απηύδησα.

Αλέξω στην εποχή του Ομήρου σημαίνει εμποδίζω, αποτρέπω. Τώρα χρησιμοποιούμε τις λέξεις αλεξίπτωτο, αλεξίσφαιρο, αλεξικέραυνο αλεξήλιο, Αλέξανδρος (αυτός που αποκρούει τους άνδρες) κ.λπ.

Με το επίρρημα τήλε στον Όμηρο εννοούσαν μακριά, εμείς χρησιμοποιούμε τις λέξεις τηλέφωνο, τηλεόραση, τηλεπικοινωνία, τηλεβόλο, τηλεπάθεια κ.λπ.

Λάας ή λας έλεγαν την πέτρα. Εμείς λέμε λατομείο, λαξεύω.

Πέδον στον Όμηρο σημαίνει έδαφος, τώρα λέμε στρατόπεδο, πεδινός.

Το κρεβάτι λέγεται λέχος, εμείς αποκαλούμε λεχώνα τη γυναίκα που μόλις γέννησε και μένει στο κρεβάτι.

Πόρο έλεγαν τη διάβαση, το πέρασμα, σήμερα χρησιμοποιούμε τη λέξη πορεία. Επίσης αποκαλούμε εύπορο κάποιον που έχει χρήματα, γιατί έχει εύκολες διαβάσεις, μπορεί δηλαδή να περάσει όπου θέλει, και άπορο αυτόν που δεν έχει πόρους, το φτωχό.

Φρην είναι η λογική. Από αυτή τη λέξη προέρχονται το φρενοκομείο, ο φρενοβλαβής, ο εξωφρενικός, ο άφρων κ.λπ.

Δόρπος, λεγόταν το δείπνο, σήμερα η λέξη είναι επιδόρπιο.

Λώπη είναι στον Όμηρο το ένδυμα. Τώρα αυτόν που μας έκλεψε (μας έγδυσε το σπίτι) το λέμε λωποδύτη.

Ύλη ονόμαζαν ένα τόπο με δένδρα, εμείς λέμε υλοτόμος.

Άρουρα ήταν το χωράφι, όλοι ξέρουμε τον αρουραίο.

Το θυμό τον αποκαλούσαν χόλο. Από τη λέξη αυτή πήρε το όνομα της η χολή, με την έννοια της πίκρας. Λέμε επίσης αυτός είναι χολωμένος.

Νόστος σημαίνει επιστροφή στην πατρίδα. Η λέξη παρέμεινε ως παλινόστηση ή νοσταλγία.

Άλγος στον Όμηρο είναι ο σωματικός πόνος, από αυτό προέρχεται το αναλγητικό.

Το βάρος το αποκαλούσαν άχθος, σήμερα λέμε αχθοφόρος.

Ο ρύπος, δηλαδή η ακαθαρσία, εξακολουθεί και λέγεται έτσι – ρύπανση.

Από τη λέξη αιδώς (ντροπή) προήλθε ο αναιδής.

Πέδη, σημαίνει δέσιμο και τώρα λέμε πέδιλο. Επίσης χρησιμοποιούμε τις λέξεις χειροπέδες, τροχοπέδη.

Από το φάος, το φως προέρχεται η φράση «φαεινές ιδέες».

Άγχω, σημαίνει σφίγγω το λαιμό, σήμερα λέμε αγχόνη. Επίσης άγχος είναι η αγωνία από κάποιο σφίξιμο ή από πίεση.

Βρύχια στον Όμηρο είναι τα βαθιά νερά, εξού και τo υποβρύχιο.

Φερνή έλεγαν την προίκα. Από εκεί επικράτησε την καλά προικισμένη να τη λέμε «πολύφερνη νύφη».

Το γεύμα στο οποίο ο κάθε παρευρισκόμενος έφερνε μαζί του το φαγητό του λεγόταν έρανος. Η λέξη παρέμεινε, με τη διαφορά ότι σήμερα δεν συνεισφέρουμε φαγητό, αλλά χρήματα.

Υπάρχουν λέξεις, από τα χρόνια του Ομήρου, που ενώ η πρώτη τους μορφή μεταβλήθηκε – η χειρ έγινε χέρι, το ύδωρ νερό, η ναυς έγινε πλοίο, στη σύνθεση διατηρήθηκε η πρώτη μορφή της λέξεως.

Από τη λέξη χειρ έχομε: χειρουργός, χειριστής, χειροτονία, χειραφέτηση, χειρονομία, χειροδικώ κ.τ.λ.

Από το ύδωρ έχομε τις λέξεις: ύδρευση, υδραγωγείο, υδραυλικός, υδροφόρος, υδρογόνο, υδροκέφαλος, αφυδάτωση, ενυδρείο, κ.τ.λ.

Από τη λέξη ναυς έχομε: ναυπηγός, ναύαρχος, ναυμαχία, ναυτικός, ναυαγός, ναυτιλία, ναύσταθμος, ναυτοδικείο, ναυαγοσώστης, ναυτία, κ.τ.λ.

Σύμφωνα με τα προαναφερθέντα παραδείγματα προκύπτει ότι:

* Δεν υπάρχουν αρχαίες και νέες Ελληνικές λέξεις, αλλά μόνο Ελληνικές.

Η Ελληνική γλώσσα είναι ενιαία και ουσιαστικά αδιαίρετη χρονικά.

Από την εποχή του Ομήρου μέχρι σήμερα προστέθηκαν στην Ελληνική γλώσσα μόνο ελάχιστες λέξεις. (Αντίθετα, δημιουργήθηκε μεγάλος αριθμός από σύνθετες λέξεις, τα συστατικά των οποίων συνιστούν πρωτότυπες ή παράγωγες λέξεις της αρχαίας ελληνικής).

Η γνώση της ετυμολογίας και των εννοιών των λέξεων θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε ότι μιλάμε τη γλώσσα της ομηρικής ποίησης, μια γλώσσα που, σημειωτέον, δεν ανακάλυψε ο Όμηρος αλλά προϋπήρχε χιλιετηρίδες πριν από αυτόν.

Φίλοι μου, προσθέστε και εσείς τις δικές σας γνώσεις που σχετικά με το υπό πραγμάτευση θέμα.

Η γνώση των εννοιών των λέξεων συμβάλλει στην καλύτερη μεταξύ μας επικοινωνία. 

Πηγές: Απολλώνιου Σοφιστού Λεξικόν κατά στοιχείον Ιλιάδος και Οδύσσειας Εκδόσεις Ηλιοδρόμιο.

πηγή

Παιδί και ελληνική γλώσσα: Πώς τα παιδιά θα αγαπήσουν τα ελληνικά;

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;

Κεφάλαιο παιδί και ελληνική γλώσσα: Γιατί τα παιδιά δεν καταλαβαίνουν την αξία αυτής της τόσο σημαντικής γλώσσας και πώς θα τα κάνουμε να την αγαπήσουν;

Αναμφίβολα, τα παιδιά δεν φαίνεται να αγαπούν οτιδήποτε έχει σχέση με το διάβασμα και το σχολείο. Ωστόσο, ξέρουμε πολύ καλά πως τα ελληνικά δεν είναι απλά ένα μάθημα του σχολείου, αλλά μια γλώσσα που έχει να κάνει με τον λαό μας, με την ιστορία και τον πολιτισμό της Ελλάδας. Η ελληνική γλώσσα έχει εξελιχθεί στο πέρασμα των χρόνων και σήμερα πλέον μιλάμε μια γλώσσα που είναι πολύ περισσότερα από σκόρπιες λέξεις ενωμένες σε μια πρόταση. Τα ελληνικά είναι η γλώσσα του Ομήρου και του Αριστοτέλη, του Σεφέρη και του Ελύτη. Είναι η γλώσσα των συγγραφέων, των φιλοσόφων, των ποιητών που την έχουν υμνήσει και δεν είναι μόνο αυτό. Είναι η γλώσσα όλων των Ελλήνων, μια γλώσσα που αγκαλιάζει όλο τον κόσμο.

Όμως, τα παιδιά δεν το ξέρουν αυτό, δεν ξέρουν τη σημασία αυτής της γλώσσας και δε θα την καταλάβουν αν δεν τα βοηθήσουμε. Πώς όμως;

Κεφάλαιο παιδί και ελληνική γλώσσα: Πώς τα παιδιά θα αγαπήσουν τα ελληνικά;

Φυσικά και δεν είναι εύκολο να κάνουμε ένα παιδί να αγαπήσει μια γλώσσα, ακόμα κι αν είναι η μητρική του και τη μιλάει καθημερινά. Ωστόσο, πέρα από τον ρόλο του σχολείου, καλό είναι να θυμόμαστε πως όλα ξεκινούν από την οικογένεια. Για την ακρίβεια, πρώτα απ’ όλους οι γονείς είναι αυτοί που θα πρέπει να δώσουν στο παιδί τα κατάλληλα ερεθίσματα για να αγαπήσει τη γλώσσα. Και ποια είναι αυτά; Η επαφή με την ιστορία και τον πολιτισμό της χώρας.

Τα παιδιά από μόνα τους δεν θα καταλάβουν την αξία των ελληνικών – αλλά και της ίδιας της χώρας τους – αν δεν τους μιλήσουμε για την ιστορία και τον πολιτισμό που συσχετίζονται με τη γλώσσα. Πέρα από το να μιλήσουμε μαζί τους, μπορούμε να δούμε και σχετικά ντοκιμαντέρ και ταινίες που βασίζονται στην ιστορία, να πάμε μαζί τους σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους και να καλλιεργήσουμε στα παιδιά τη γνώση από νωρίς. Ας μην ξεχνάμε, ακόμα, να παίζουμε με τα παιδιά μας παιχνίδια με βάση τη γλώσσα και επιτραπέζια γνώσεων.

Επιπλέον, πέρα από τον προφορικό λόγο, η ελληνικά γλώσσα έχει έναν τεράστιο θησαυρό γραπτού λόγου που κουβαλάει από τα αρχαία χρόνια και που τα παιδιά πρέπει να γνωρίσουν. Απ’ όταν είναι μικρά, λοιπόν, τα παιδιά, οφείλουμε να τους κάνουμε βήμα – βήμα μια εισαγωγή στο βιβλίο και την αξία του. Είναι καλό να μυήσουμε τα παιδιά στη λογοτεχνία και να τους δίνουμε τα κατάλληλα βιβλία να διαβάζουν με βάση την ηλικία τους. Προσοχή! Αν το κάνουμε από νωρίς, τα παιδιά δε θα νιώσουν ότι “πρέπει” να διαβάσουν, αλλά θα το κάνουν επειδή το θέλουν πραγματικά.

Επίσης, ας φροντίσουμε όσο μπορούμε τα παιδιά μας να έχουν αξιόλογους δασκάλους και καθηγητές που θα τους εξηγούν έμπρακτα μέσα από το μάθημα τη σημασία της γλώσσας και θα τους αποδεικνύουν όλα αυτά λέμε στα παιδιά. Ο ρόλος του καθηγητή είναι πολύ σημαντικός και είναι καλό να επικοινωνούμε με τον δάσκαλο ή καθηγητή των παιδιών μας, ώστε να είμαστε σίγουροι πως και ο ίδιος προσπαθεί για το καλύτερο δυνατό.

Τέλος, όταν ένα παιδί μαθαίνει μία νέα γλώσσα, δηλαδή μια ξένη γλώσσα, μπορεί ο καθηγητής να κάνει μία σύγκριση αυτής της νέας ξένης γλώσσας με τα ελληνικά, δείχνοντας στο παιδί τις επιρροές της μίας γλώσσας στην άλλη και εξηγώντας τη σημασία και των δύο παράλληλα.

Τα παιδιά πρέπει και αξίζει να γνωρίσουν την ελληνική γλώσσα όχι ως μάθημα στο σχολείο, αλλά ως μια σημαντική γλώσσα που κουβαλάει αξίες, ιστορία και πολιτισμό!

ipop.gr

«Η Διαχρονία της Ελληνικής Γλώσσας»

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ: «ΜΗΓΑΡΙΣ ΕΧΩ ΤΙΠΟΤΙΣ ΑΛΛΟ ΠΑΡΕΞ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑ»

«Η αναβάθμιση και ενίσχυση της Ελληνικής Γλώσσας, τόσο στην εκπαίδευση όσο και ευρύτερα στην κοινωνία, αποτελεί σήμερα περισσότερο από ποτέ στόχο ύψιστης προτεραιότητας για τον τόπο μας»

Η ελληνική μας γλώσσα είναι η ιστορία, ο πολιτισμός, τα ήθη και τα έθιμά μας, η αψεγάδιαστη ταυτότητά μας, το πανίσχυρο θεμέλιο πάνω στην οποία οικοδομούμε την εθνική ύπαρξή μας. Είναι το ασφαλές πέρασμα από τον μύθο στον λόγο και δι’ αυτού η αποτύπωση του πολιτισμού, της φιλοσοφικής σκέψης, της ανακάλυψης, της καταξίωσης του ανθρώπου.

 

Η συνέχεια στα Ελληνικά  

Ψηφιακή πλατφόρμα «ταξιδεύει» την ελληνική γλώσσα στα πέρατα της γης

Η ψηφιακή πλατφόρμα www.staellinika.com που μεταφέρει την ελληνική γλώσσα σ’ όλο τον κόσμο, παρουσιάστηκε την Τρίτη 06.10.2020.

Την ψηφιακή πλατφόρμα ανακοίνωσαν η γενική γραμματεία Δημόσιας Διπλωματίας και Απόδημου Ελληνισμού του υπουργείου Εξωτερικών και το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Ιδρύματος “ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ” στο πανεπιστήμιο Σάιμον Φρέιζερ (Simon Fraser University) στο Βανκούβερ.

Πρόκειται για μια ψηφιακή πλατφόρμα εκμάθησης και διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας και του ελληνικού πολιτισμού. Από την Τρίτη (06.10.2020), οι χρήστες της πλατφόρμας www.staellinika.com, χιλιάδες Ελληνόπουλα ανά τον κόσμο, καθώς και παιδιά διαφορετικών εθνικοτήτων που μαθαίνουν ελληνικά, θα μπορούν να χρησιμοποιήσουν την πλήρη έκδοση της εφαρμογής, με πρόσθετο περιεχόμενο και μαθήματα στα ήδη υπάρχοντα εργαλεία εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού.

Ειδικότερα, οι γονείς, οι δάσκαλοι και οι μαθητές θα αξιοποιήσουν νέες ενότητες μαθημάτων πάνω στην ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό, που απευθύνονται σε μαθητές διαφόρων ηλικιακών ομάδων. Τα μαθήματα αυτά περιλαμβάνουν Ελληνικά για αρχάριους (ηλικίες 4+, 6+, 9+ και 13+) Ιστορία και Ελληνική Μυθολογία. Οι εφαρμογές είναι πλέον διαθέσιμες για iOS και Android κινητές συσκευές (τηλέφωνα και tablets).

Σημειώνεται ότι στην πιλοτική της εφαρμογή, τους προηγούμενους μήνες, συγκέντρωσε 13.000 εγγεγραμμένους χρήστες από 110 κράτη, σύμφωνα με ενημέρωση της γενικής γραμματείας Δημόσιας Διπλωματίας και Απόδημου Ελληνισμού. Προστίθεται ότι τον Μάιο του 2020, η πλατφόρμα διατέθηκε πιλοτικά σε επιλεγμένα σχολεία της Ελληνικής Ορθόδοξης Αρχιεπισκοπής Αμερικής και σε συνεργασία του υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων και του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του ΙΣΝ στο πανεπιστήμιο Σάιμον Φρέιζερ.

Στη σημασία της λειτουργίας της πλατφόρμας για τον Ελληνισμό αναφέρθηκε ο υφυπουργός Εξωτερικών, Κώστας Βλάσης. “Η ελληνική γλώσσα αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχεία που ενώνουν τον οικουμενικό ελληνισμό και μέσα από την πλατφόρμα www.staellinika.com μπορούμε να συνεισφέρουμε σημαντικά στη διατήρηση, τη διάδοση και την προώθησή της”, δήλωσε ο κ. Βλάσης και προσέθεσε: “Η δημιουργική συνεργασία της γενικής γραμματείας Δημόσιας Διπλωματίας & Απόδημου Ελληνισμού του υπουργείου Εξωτερικών με το Εργαστήριο Νέων Τεχνολογιών του Simon Fraser University, Stavros Niarchos Foundation – Centre for Hellenic Studies, Vancouver Canada και φυσικά η γενναιόδωρη χορηγία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος μάς οδήγησαν στη λειτουργία της πλήρους έκδοσης της εφαρμογής, που ήδη από την πιλοτική της λειτουργία έχει αγαπηθεί κι αγκαλιαστεί από τους απανταχού Έλληνες με 13.000 εγγεγραμμένους χρήστες από 110 κράτη”.

Περαιτέρω ο υφυπουργός επισήμανε πως “στις ιδιαίτερες συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί λόγω της πανδημίας έχει ακόμη μεγαλύτερη αξία το γεγονός ότι τα παιδιά και οι νέοι της ομογένειας έχουν τη δυνατότητα να ταξιδέψουν δωρεάν από τον υπολογιστή του σπιτιού τους, από το κινητό τηλέφωνο ή το tablet τους στον υπέροχο κόσμο της ελληνικής γλώσσας, της ελληνικής μυθολογίας και του πολιτισμού”.

Η υφυπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων Σοφία Ζαχαράκη, σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, ανέφερε ότι “η πλατφόρμα “StaEllinika” είναι μια σημαντική πρωτοβουλία που υποστηρίζει την προβολή και διάδοση της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού μας ευρύτερα και στα σχολεία της ομογένειας”, και επισήμανε πως αποτελεί σημαντικό σταθμό για τις δράσεις, με σκοπό τη διάδοση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

Ανακοινώνοντας την πλήρη έκδοση της πλατφόρμας StaEllinika, ο γενικός γραμματέας Δημόσιας Διπλωματίας και Απόδημου Ελληνισμού του υπουργείου Εξωτερικών, Ιωάννης Χρυσουλάκης, αναφέρθηκε στην “τεράστια απήχηση που έχει ήδη σημειώσει η πλατφόρμα”. Επίσης, τόνισε ότι “η πλήρης έκδοση που κυκλοφορεί σήμερα σηματοδοτεί την ολοκλήρωση μιας πολύ σημαντικής και καινοτόμας προσπάθειας, που υλοποιήθηκε χάρη στη συνέργεια της ελληνικής επιστημονικής κοινότητας του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος στο Πανεπιστήμιο Simon Fraser με τη γενική γραμματεία Δημόσιας Διπλωματίας και Απόδημου Ελληνισμού”. Πρόκειται, όπως υπογράμμισε ο κ. Χρυσουλάκης, για το χειροπιαστό αποτέλεσμα της ελληνικής επιστημονικής πρωτοβουλίας και της ασίγαστης δίψας για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας και την εμπέδωση του ελληνικού πολιτισμού. Διαβεβαίωσε μάλιστα ότι η πλατφόρμα θα συνεχίσει να εμπλουτίζεται με νέες ενότητες και εφαρμογές και ότι θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για άλλες παρόμοιες πρωτοβουλίες, που θα απευθύνονται στους απανταχού Έλληνες και φιλέλληνες του κόσμου.

Ο διευθυντής του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του ΙΣΝ στο Πανεπιστήμιο Simon Fraser (SFU), Δρ Δημήτρης Κράλλης, όπως αναφέρεται στην ίδια ανακοίνωση, σημείωσε ότι η ομάδα του New Media Lab στο SFU και οι συνεργάτες τους στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο, αισθάνονται ευγνώμονες για την ευκαιρία που τους έδωσε η γενναιοδωρία του ΙΣΝ, ώστε να ξεκινήσουμε ένα ευχάριστο, δημιουργικό ταξίδι. “Με τη βοήθεια του ιδρύματος καταφέραμε να συνδυάσουμε την καναδική και την ελληνική τεχνογνωσία σε τρόπους που γεφυρώνουν τις ηπείρους, δημιουργώντας μια ομάδα, η δημιουργικότητα και η καινοτομία της οποίας καθιστούν την πλατφόρμα StaEllinika ένα εργαλείο ιδανικό για μάθηση σε αυτό το πρώτο μισό του 21ου αιώνα”, ανέφερε ο κ. Κράλλης, δήλωσε πως είναι περήφανοι “που μπορούμε να υπηρετούμε τις ελληνικές κοινότητες σε όλο τον κόσμο, τόσο σε συνθήκες κοινωνικής απόσταση όσο και σε μια επερχόμενη εποχή, που θα πρέπει να είναι πιο φωτεινή και πιο αισιόδοξη” και συμπλήρωσε: “Βλέπουμε το StaEllinika ως απαύγασμα της δημιουργικότητας και της γενναιοδωρίας ενός παγκόσμιου Ελληνισμού που λειτουργεί διασυνοριακά στην υπηρεσία τόσο των Ελλήνων όσο και των φίλων μας σε όλο τον κόσμο”.

Ψηφιακή πλατφόρμα: Γενικές πληροφορίες –  Ιστορικό

Η διαδικτυακή πλατφόρμα και σειρά εφαρμογών StaEllinika επιδιώκει να παρέχει σε παιδιά προσχολικής ηλικίας έως νεαρούς ενήλικες ένα καινοτόμο και ελκυστικό προϊόν, που έχει σχεδιαστεί για να επανασυνδέει τους Έλληνες σε όλον τον κόσμο με τη γλώσσα και τον πολιτισμό της κληρονομιάς τους, επισημαίνει η γενική γραμματεία Δημόσιας Διπλωματίας και Απόδημου Ελληνισμού.

Η σημερινή πλήρης έκδοση επιτυγχάνει τον στόχο αυτόν, όπως σημειώνει, με την έναρξη ενός πλήρους προγράμματος σπουδών για αρχάριους μαθητές στα σχολεία, αλλά και για όσους μαθαίνουν από το σπίτι. Η πλατφόρμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε ως αυτόνομο πρόγραμμα, για να βοηθήσει τη δουλειά που συντελείται στα σχολεία, είτε για να συμπληρώσει το υπάρχον πρόγραμμα σπουδών.

Η πλατφόρμα StaEllinika, ανταποκρινόμενη πλήρως στις προκλήσεις που δημιούργησε η πανδημία στο παραδοσιακό σύστημα μάθησης για τους νέους σε όλον τον κόσμο, συνεχίζει και σε αυτή τη φάση να διευκολύνει την εξ αποστάσεως μάθηση με προνόμια προσβασιμότητας και καινοτόμες παιδαγωγικές μεθόδους, τονίζεται στην ίδια ανακοίνωση. Επισημαίνεται ακόμα, ότι βασίζεται στις αρχές της μικρομάθησης και του παιχνιδιού για τη διευκόλυνση της διαδικτυακής διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας σε σχολεία, άλλα εκπαιδευτικά ιδρύματα, αλλά και στο σπίτι. Οι χρήστες εκτίθενται σε λειτουργίες βιντεοπαιχνιδιών όπως βαθμολογία, πόντους, επιτεύγματα, ικανότητες και ανταμοιβές σε σύντομες περιόδους, ώστε να τροφοδοτείται η επιθυμία για συνεχή μάθηση.

Τέλος, γνωστοποιείται ότι «μια εξαίρετη διεπιστημονική ομάδα προγραμματιστών, εμψυχωτών και εκπαιδευτικών, που συντονίζεται από τη γενική γραμματεία Δημόσιας Διπλωματίας και Απόδημου Ελληνισμού του υπουργείου Εξωτερικών και από το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του ΙΣΝ, εργάζεται εδώ και ένα μεγάλο διάστημα για να αναπτύξει τη διαδικτυακή πλατφόρμα και σουίτα εφαρμογών που είναι τώρα διαθέσιμες στη Διασπορά. Η ομάδα αυτή συνεχίζει και θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διαρκή επικαιροποίηση της πλατφόρμας StaEllinika”.

πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ

newsit.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι