Στον προφορικό και τον γραπτό μας λόγο... περισσότερο, όταν τραγουδάμε... και πολύ περισσότερο,
όταν δηλώνουμε Σοπράνο Διεθνούς Φήμης (τύφλα να 'χει η Κάλλας) και μας επέλεξαν να ψάλλουμε τον Εθνικό μας Ύμνο (και όχι να τον "εκτελέσουμε"), εις επήκοον της οικουμένης όλης... πρέπει να λαμβάνουμε πολύ σοβαρά υπόψη μας τα παρακάτω:
Το τελικό "ν" απαραιτήτως πρέπει να μπαίνει πριν από αρσενικού και θηλυκού γένους λέξεις που ξεκινούν από κ, π, τ, ζ, ψ, ξ, και μπ, ντ, γκ, τσ, τζ. Διαφορετικά το την κόψη, ακούγεται τη γκόψη, το σαν πρώτα ακούγεται σα μπρώτα, τον πατέρα ακούγεται τομπατέρα κ.ο.κ.
Κουίζ: Όποιος εντοπίσει τα λάθη της κ. Αναστασίας Ζαννή (σοπράνο διεθνούς φήμης - τύφλα να 'χει η Κάλλας), η οποία ερμήνευσε (!!) καταπώς της έκοψε τον Εθνικό μας Ύμνο, θα κερδίσει την από μέρους μας απέραντη εκτίμηση.
Το ηχόχρωμα, τη μουσικότητα, την κίνηση και όλα τα συναφή, τα αφήνουμε στους ειδικούς, αν και και το δικό μας μουσικό αυτί και η αισθητική μας σφόδρα ενοχλήθηκαν.
Το τραγούδι γράφτηκε από τους Ρίτσαρντ Ρότζερς και Όσκαρ Χάμερσταϊν
Β' για το musical «Carousel» (1945) μέσα σε τραγικές συνθήκες: πέθανε ο
καλύτερος φίλος του συνθέτη και στην κηδεία του γράφτηκε αυτό το
τραγούδι. Το τραγούδι εκτελέστηκε από αρκετούς διάσημους τραγουδιστές,
όπως ο Φρανκ Σινάτρα, ο Μάριο Λάντσα, ο Έλβις Πρίσλεϊ και άλλοι.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, το τραγούδι εκτελέστηκε από το μουσικό συγκρότημα Gerry & The Pacemakers.
Στις 26 Οκτωβρίου 1963 κατέλαβε την πρώτη θέση στα charts της Μεγάλης
Βρετανίας και έμεινε εκεί για τέσσερις εβδομάδες. Σύντομα, το τραγούδι
έγινε ύμνος της ποδοσφαιρικής ομάδας της Λίβερπουλ,
οι οπαδοί της οποίας εκτελούν το τραγούδι στην αρχή και στο τέλος κάθε
αγώνα. Η επιγραφή «You'll Never Walk Alone» προστέθηκε στο έμβλημα της
ομάδας καθώς και στις πύλες που οδηγούν στο Στάδιο Anfield. Χάρη στις
καλές σχέσεις των οπαδών της Λίβερπουλ με ξένες ομάδες (όπως η Σέλτικ και η Μπορούσια Ντόρτμουντ), το τραγούδι μεταδόθηκε σε πολλές χώρες.
Δεν θα περπατάς ποτέ μόνος
Όταν περπατάς μέσα από την καταιγίδα κράτα το κεφάλι ψηλά και μην φοβάσαι το σκοτάδι στο τέλος της καταιγίδας υπάρχει ένας χρυσός ουρανός και το γλυκό ασημένιο κελάηδισμα του αηδονιού Περπάτα Συνέχισε μέσα από τον αέρα Περπάτα Συνέχισε μέσα από την βροχή Παρόλο που τα όνειρα σου θα διαλυθούν (από τον αέρα και την βροχή) Περπάτα Συνέχισε με ελπίδα στην καρδιά Και δεν θα περπατάς ποτέ μόνος Περπάτα Συνέχισε με ελπίδα στην καρδιά Και δεν θα περπατάς ποτέ μόνος
You’ll never walk alone When you walk through a storm hold your head up high And don’t be afraid of the dark. At the end of a storm is a golden sky And the sweet silver song of a lark. Walk on through the wind Walk on through the rain Tho’ your dreams be tossed and blown Walk on, walk on with hope in your heart And you’ll never walk alone You’ll never, ever walk alone Walk on, walk on with hope in your heart And you’ll never walk alone, You’ll never, ever walk alone
Η εκπομπή-ντοκουμέντο της Κρατικής τηλεόρασης της ΕΡΤ: «Ρωμανός ο Μελωδός
και το Θείο Δράμα» αποτέλεσε μέγα αφιέρωμα στη ζωή και στο ανεκτίμητο έργο
του Ρωμανού του Μελωδού.
Είχε προβληθεί το Μεγάλο Σάββατο (9 Απριλίου 1977). Τη σύλληψη της ιδέας
και τη παραγωγή είχε ο σκηνοθέτης Γιώργος Σγουράκης, ενώ το δύσκολο
και πρωτότυπο εγχείρημα της μεταφραστικής απόδοσης στη δημοτική γλώσσα
είχε αναλάβει ο σύγχρονος ποιητής Νίκος Καρούζος.
Η αφήγηση χρωματίστηκε με τη βαθιά φωνή του Πέτρου Φυσσούν και η
ερμηνεία των ύμνων αφέθηκε σε καταξιωμένους ψάλτες και τραγουδιστές.
Ο Μανώλης Μητσιάς, ο Νίκος Ξυλούρης και η Δήμητρα Γαλάνη μερικοί
από αυτούς.
Δεν γνωρίζουμε την ακριβή ημερομηνία (πιθανών τον 6ο αιώνα) της γέννησης
του
ποιητή και σπουδαιότερου βυζαντινού υμνογράφου, Ρωμανού του Μελωδού,
τον οποίον αποκαλούν και «Πίνδαρο της Ρυθμικής Ποίησης».
Γεννήθηκε στην Έμεσα της Συρίας. Διάφορες απόψεις ισχυρίζονται πως ήταν
πρεσβύτερος, εκκλησιέκδικος, κήρυκας ενώ η άποψη που υπερισχύει είναι ότι
χειροτονήθηκε Διάκονος. Σπούδασε στην Βηρυτό κι αφού υπηρέτησε, χωρίς
ιδιαίτερη επιτυχία, ως ψάλτης στο ναό της Αγίας Σοφίας στην
Κωνσταντινούπολη, αποσύρθηκε στη μονή τής Θεοτόκου των Κύρου όπου και
έγραψε το γνωστό κοντάκιο των Χριστουγέννων: «Ἡ Παρθένος σήμερον / τὸν
ὑπερούσιον τίκτει / καὶ ἡ γῆ τὸ σπήλαιον / τῷ ἀπροσίτω προσάγει...»
Πέθανε γύρω στο 560μ.Χ. Η Εκκλησία τον ανακήρυξε Άγιο.
Με την πάροδο των χρόνων διασώθηκε μόνο το ένα δέκατο των ύμνων του από
περίπου χίλιες συνθέσεις. Οι εμπνεύσεις του ανεξάντλητες και ο τρόπος
που παρουσίαζε μέσα από τα έργα του τα πρόσωπα των Αγίων, της Παναγίας και
του Χριστού ζωντανός χωρίς μεταφυσικές διαστάσεις…
Έκφραζε την εποχή που ζούσε και αντανακλούσε τους πόθους και τις
επιθυμίες των συνανθρώπων του με γλώσσα προσιτή χωρίς να κουράζει, ενώ ο
λόγος του χαρακτηρίζεται από πλαστικότητα και άψογη τεχνική, όπως
παραδέχονται οι ειδικοί.
Ο Γερμανός βυζαντινολόγος καθηγητής Κρουμβάχερ, αναφέρει για τον
Ρωμανό:
«Η κριτική ανακήρυξε τον Ρωμανό σαν τον μεγαλύτερο ποιητή του
Βυζαντινού αιώνα, αληθινό Πίνδαρο αυτού. Κατείχε ανεξάντλητο πλούτο
ιδεών, ανυπέρβλητη πλαστικότητα φράσεως, μεστή και δυνατή γλώσσα,
θησαυρό αρμονίας ποικίλων και καλλιτεχνικών ρυθμών.»
Ο Σέργιος Αβερίντσεφ Ρώσος θεολόγος, ποιητής και φιλόσοφος,
ειδικευμένος στην αρχαία και μεσαιωνική λογοτεχνία, περιγράφει τη
σημαντικότατη επιρροή που είχε ο Ρωμανός στην πορεία της
εκκλησιαστικής μουσικής: «Τα άσματα του Ρωμανού, διακρίνονται για το έντονο πάθος, την απλότητα του λόγου, δύο
στοιχεία που φανερώνουν ότι στην βυζαντινή λογοτεχνία εισήλθε η
κοσμοαντίληψη των απλών ανθρώπων που δεν είχαν καμία σχέση με την
κλασσική παράδοση και την λογιότητα του αρχαίου ελληνικού κόσμου»
Μετέφραζε ο μεγάλος ποιητής μας Νίκος Καρούζος...
«ιστ.
Υἱὲ Θεοῦ πανάγιε σ᾿ αὐτοὺς
τοὺς νήπιους κι ἀθώους ὑμνητές σου
κι ὅλους ἐμᾶς τοὺς ἄλλους συναρίθμησε
καὶ δέξου τὴν ἀκόρεστη δική μας προσευχὴ
σὰν τότε ποὺ δεχόσουνα καὶ τῶν παιδιῶν τοὺς ὕμνους.
Ἐλέησέ μας τὰ δικά σου πλάσματα,
ποὺ γιὰ χάρη μας τυλίχτηκες τὴ σάρκα
γιομάτος ἀρίφνητον ἔρωτα·
χάρισε τὴν εἰρήνη σου σ᾿ ὅλες τὶς Ἐκκλησίες
τὶς τόσο σαλευόμενες ἀπ᾿ τοὺς ἐχθροὺς τῆς καλοσύνης
καὶ σὲ μένα τὸ δύστυχο τὸν ὑμνογράφο τὴ συχώρεση
νὰ μὴν τὴ φειδωλέψεις ὦ σωτήρα μου·
δόσμου τὴ χάρη νὰ λαλῶ γιὰ πάντοτε τὸ θέλημά σου
κι ἂς μὴν τὸ κάνει πιὰ νωθρὸ ἡ θλίψη τὸ μυαλό μου·
The Olympic Anthem . Κατά τις επόμενες Ολυμπιάδες, η εκάστοτε διοργανώτρια χώρα ανέθετε σε διάφορους συνθέτες τη σύνθεση ενός ξεχωριστού ύμνου. Το 1958 όμως ο ύμνος των Σαμάρα / Παλαμά επελέγη από την Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή ως ο επίσημος ύμνος του Ολυμπιακού Κινήματος και από την Ολυμπιάδα της Ρώμης το 1960 ανακρούεται στις τελετές έναρξης και λήξης κάθε Ολυμπιάδας, συνήθως μεταγλωττισμένος στη γλώσσα της διοργανώτριας χώρας.
Η αρχική παρτιτούρα βρίσκεται στην έδρα της ΔΟΕ στη Λωζάνη.
Στίχοι
Αρχαίο Πνεύμα αθάνατο, αγνέ πατέρα του ωραίου, του μεγάλου και τ' αληθινού Κατέβα, φανερώσου κι άστραψε εδώ πέρα στη δόξα της δικής σου γης και τ' ουρανού Στο δρόμο και στο πάλεμα και στο λιθάρι Στων ευγενών αγώνων λάμψε την ορμή Και με το αμάραντο στεφάνωσε κλωνάρι και σιδερένιο πλάσε και άξιο το κορμί και σιδερένιο πλάσε και άξιο το κορμί Κάμποι, βουνά και θάλασσες φέγγουνε μαζί σου σαν ένας λευκοπόρφυρος μέγας ναό Και τρέχει στο ναό εδώ προσκυνητής σου Και τρέχει στο ναό εδώ προσκυνητής σου Αρχαίο Πνεύμα αθάνατο, κάθε λαός, κάθε λαός Αρχαίο Πνεύμα αθάνατο, κάθε λαός Πηγή
O Ολυμπιακός Ύμνος και οι «περιπέτειες» του
Το
1893 οι ανασκαφές της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής Αθηνών στο χώρο των
Δελφών αποκάλυψε δύο ύμνους προς τιμήν του Απόλλωνα σε έναν από τους
εξωτερικούς τοίχους του Θησαυρού των Αθηναίων.
Περίπου ένα χρόνο
αργότερα, στο πλαίσιο των εργασιών του ιδρυτικού συνεδρίου της ΔΟΕ,
παρουσιάστηκε μια μουσική σύνθεση στηριγμένη στους αρχαίους στίχους, που
είχε τον τίτλο "Ύμνος στον Απόλλωνα". Τραγουδήθηκε από την Jaenne
Remacle και από χορωδία και έφερε την υπογραφή του Γάλλου συνθέτη
Gabriel Faure.
Η πρωτότυπη αυτή σύνθεση ήταν η απαρχή μιας σειράς Ολυμπιακών Ύμνων που
παρουσιάστηκαν στην υπερεκατονταετή ιστορία των σύγχρονων Ολυμπιακών
Αγώνων. Μάλιστα, η αναζήτηση ενός μόνιμου επίσημου Ολυμπιακού Ύμνου από
τη ΔΟΕ οδήγησε στην προκήρυξη διεθνούς διαγωνισμού στα μέσα της
δεκαετίας του 1950.
Ωστόσο, ο ύμνος που τελικά υιοθετήθηκε δεν ήταν
αυτός που βραβεύτηκε στο διαγωνισμό, αλλά εκείνος που είχε δημιουργηθεί
για τους πρώτους Ολυμπιακούς Αγώνες που έγιναν στην Αθήνα το 1896.
Η οργανωτική επιτροπή των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων ανέθεσε σε
δύο από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες συνθέτες, τους
Επτανήσιους Σπύρο Σαμάρα και Διονύση Λαυράγκα, τη δημιουργία των
μουσικών συνθέσεων που θα πλαισίωναν τους Ολυμπιακούς Αγώνες.
Πραγματικά, ο Λαυράγκας συνέθεσε τον μουσικό ύμνο "Πένταθλο", που
παρουσιάστηκε κατά τη διεξαγωγή του ομώνυμου αγωνίσματος. Στο Σαμάρα
ανατέθηκε η δημιουργία Ολυμπιακού Ύμνου, ο οποίος θα παρουσιαζόταν στην
έναρξη των Αγώνων. Η συγγραφή των στίχων του ύμνου ανατέθηκε στον Κωστή
Παλαμά, έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές.
Σύμφωνα με
περιγραφές της εποχής, η παρουσίαση του Ολυμπιακού Ύμνου δημιούργησε
πολύ θετικές εντυπώσεις και ζητήθηκε η επανάληψη της εκτέλεσής του.
Στις επόμενες τρεις διοργανώσεις, στο Παρίσι (1900), στο Σεν Λούις
(1904) και στο Λονδίνο (1908), οι οργανωτές δεν έδειξαν παρόμοιο
ενδιαφέρον σχετικά με τη δημιουργία ενός ειδικού ύμνου για τους
Ολυμπιακούς Αγώνες.
Πρόκειται άλλωστε για μια εποχή που οι τελετές και
τα σύμβολα των Αγώνων βρίσκονται στις απαρχές των διεργασιών διαμόρφωσής
τους, μια διαδικασία που εντάθηκε στις δεκαετίες του 1920 και του 1930.
Το 1912, ωστόσο, στην παρέλαση των αθλητών κατά την τελετή έναρξης των
πέμπτων Ολυμπιακών Αγώνων στη Στοκχόλμη ακούστηκε η μουσική σύνθεση του
Ιταλού Ricardo Barthelemy "Olympic Games Triumphal March".
Ο Barthelemy
ήταν ο πρώτος νικητής στην κατηγορία της μουσικής στο Πένταθλο των
Μουσών, στους καλλιτεχνικούς αγώνες που από τη διοργάνωση αυτή (1912),
και για τέσσερις περίπου δεκαετίες, θα πλαισίωναν το αθλητικό πρόγραμμα
των Ολυμπιακών Αγώνων.
Στις επόμενες διοργανώσεις το μουσικό θέμα στην έναρξη ή τη λήξη των
Αγώνων ήταν διαφορετικό και οι συνθέσεις που παρουσιάζονταν δεν ήταν
πάντοτε πρωτότυπες δημιουργίες, ειδικά προορισμένες για τους Ολυμπιακούς
Αγώνες.
Χαρακτηριστική περίπτωση εξαίρεσης αποτελεί η δημιουργία Ολυμπιακού
Ύμνου από τον Αμερικανό Bradley Keeler για τους Αγώνες του 1932 στο Λος
΄Aντζελες, όπως και η σύνθεση "Ολυμπιακός Ύμνος" του περίφημου Richard
Strauss, που παρουσιάστηκε στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων του
1936 στο Βερολίνο.
Χαρακτηριστική είναι και η περίπτωση του Φιλανδού
Jean Sibelious, ο οποίος αρνήθηκε να γράψει τον ύμνο για την έναρξη των
Ολυμπιακών Αγώνων του 1952 στο Ελσίνκι. Παρά την άρνησή του, οι
συμπατριώτες του επέλεξαν για τις τελετές λήξης ένα παλαιότερο δικό του
έργο, το "Song for the Athenians", που ήταν συνυφασμένο με την
προσπάθεια της Φιλανδίας για ανεξαρτησία, ενώ, ταυτόχρονα, συνδεόταν και
με τους Ολυμπιακούς Αγώνες, καθώς το θέμα του ήταν εμπνευσμένο από την
αρχαία ελληνική ιστορία.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 οι τελετές και τα σύμβολα των Αγώνων
είχαν αποκτήσει πλέον την οριστική τους μορφή. Παρ' όλα αυτά δεν υπήρχε
ακόμη κάποιος επίσημος Ολυμπιακός Ύμνος, ένας ύμνος δηλαδή που θα ήταν ο
ίδιος για κάθε διοργάνωση και θα πλαισίωνε μόνιμα τις τελετές έναρξης
και λήξης των Αγώνων, ιδίως εκείνες που αφορούσαν την ολυμπιακή σημαία.
Έτσι, η ΔΟΕ ανακοίνωσε το Μάιο του 1954 την προκήρυξη διαγωνισμού για
την ανάδειξη του επίσημου ολυμπιακού ύμνου. Οι κανόνες συμμετοχής ήταν
σχετικά απλοί και πρόβλεπαν ότι κάθε υποψήφιο έργο θα έπρεπε να είναι
πρωτότυπο, διάρκειας 3-4 λεπτών, συμφωνικό και να στηρίζεται σε
ορισμένες από τις ωδές του Πινδάρου για τους Ολυμπιακούς Αγώνες της
Αρχαιότητας.
Η καταληκτική ημερομηνία συμμετοχής στο διαγωνισμό ήταν τα
τέλη Δεκεμβρίου 1954 και έως τότε δήλωσαν ότι ήθελαν να λάβουν μέρος με
κάποιο έργο τους 387 συνθέτες από 39 διαφορετικές χώρες.
Η διαδικασία επιλογής έγινε στη διάρκεια της συνόδου της ΔΟΕ που
πραγματοποιήθηκε στο Μόντε Κάρλο τον Απρίλιο του 1955. Στην κριτική
επιτροπή συμμετείχαν ορισμένοι από τους σημαντικότερους μουσικούς
συνθέτες και ερμηνευτές της εποχής, όπως ο Pablo Casals και ο Ν.
Nobokof.
Τελικός νικητής αναδείχτηκε ο Πολωνός συνθέτης Michal Spisak, η
σύνθεση του οποίου παρουσιάστηκε για πρώτη φορά ως επίσημος ολυμπιακός
ύμνος μερικούς μήνες αργότερα, στους Μεσογειακούς Αγώνες που έγιναν στη
Βαρκελώνη. Την επόμενη χρονιά ο ολυμπιακός ύμνος παρουσιάστηκε αρχικά
στους χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες, που διεξήχθησαν στην Cortina, και
στη συνέχεια στους θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες, που για πρώτη φορά
έγιναν σε δύο διαφορετικές πόλεις: στη Μελβούρνη το Νοέμβριο και στη
Στοκχόλμη τον Ιούνιο (μόνο τα ιππικά αγωνίσματα).
Αν και ο Ολυμπιακός Ύμνος του Spisak βρήκε θετική ανταπόκριση από τους
θεατές και όσους συμμετείχαν στους Αγώνες, η ΔΟΕ αναίρεσε στη σύνοδο του
1958 (Τόκιο) τη δική της επιλογή και υιοθέτησε ως επίσημο ύμνο εκείνον
που γράφτηκε για τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες.
Έτσι ο
ύμνος των Σαμάρα-Παλαμά παρουσιάστηκε ως ο μόνιμος και επίσημος
Ολυμπιακός Ύμνος των Αγώνων του 1960 στη Ρώμη και συνοδεύει έκτοτε όλες
τις ολυμπιακές διοργανώσεις.