Η παιδική Ανεμελιά και τα Μαθητικά Χρόνια το μεγαλύτερο Θύμα του Covid-19

Γράφει η Ελένη Καραγιάννη*

Διαβάζουμε πολλές φορές ιστορίες σχετικά με τα μαθητικά χρόνια των δεκαετιών που περάσανε. Κάθε δεκαετία έχει και τις δικές της μνήμες.

Πειράγματα, παιχνίδια, παιδικοί έρωτες, αγωνία στα θρανία για το μάθημα, ανταγωνισμοί, εξετάσεις, αναμνήσεις με τους συμμαθητές, δασκάλους και καθηγητές μας. 

Το καθημερινό μας άγχος για το πώς θα πάει η μέρα μας, το φροντιστήριο. Ακόμα και η αγωνία της παρέλασης, οι μαθητικοί αγώνες και η προσμονή για τις διακοπές του Πάσχα.

Αυτά όλα τα ζούσαμε, μας συντρόφευαν στο μεγάλωμά μας και γίναμε αυτοί οι άνθρωποι που είμαστε σήμερα. Ιστορίες και εμπειρίες των σχολικών και μαθητικών μας χρόνων μας συντροφεύουν μέχρι και σήμερα και τις διηγούμαστε με γέλια και δάκρυα στα μάτια.

Άλλωστε τα παιδικά βιώματα λειτουργούν και ως μαθήματα ζωής για τα μετέπειτα χρόνια μας. 

Τα βιώματα είναι το όχημα της μάθησης. 

Τα παιδιά στο σχολείο μαθαίνουν να λειτουργούν μέσα σε ένα κοινωνικό σύνολο εκτός από τις γνώσεις που αποκομίζουν από την εκπαίδευση. Το κάθε παιδί άλλωστε προέρχεται από διαφορετική οικογένεια.

Στις σχολικές τάξεις γίνεται όλη η δουλειά αναδόμησης και διαμόρφωσης χαρακτήρων.

Τα παιδιά εντάσσονται σε μικρές κοινωνίες και προσπαθούν να προσαρμοστούν και να συνυπάρξουν μέσα στις τάξεις ανεξάρτητα από το βαθμό διαφορετικότητας, με τη βοήθεια των δασκάλων και καθηγητών τους. 

Η τάξη λειτουργεί σαν μία μικρή ορχήστρα με διαφορετικά μουσικά όργανα και μαέστρο τον δάσκαλο. Ο δάσκαλος θα πρέπει να αναδείξει τα καλά χαρακτηριστικά του κάθε παιδιού, οδηγώντας τα παιδιά στα μονοπάτια της γνώσης.

Τα κοινωνικά πρότυπα και στερεότυπα της κοινωνίας μας υπήρχαν και πάντα θα υπάρχουν. Στο σχολείο τα παιδιά βιώνουν τα κοινωνικά στερεότυπα και τις κοινωνικές ανισότητες και εκτός των άλλων μαθαίνουν ν’ αντιμετωπίζουν καταστάσεις που συνδέονται με όλα αυτά και διδάσκονται την ενσυναίσθηση. 

Αναπτύσσονται συναισθηματικά και κοινωνικά μέσα παράλληλα μέσα από την κοινωνική επαφή και τη δια ζώσης παρουσία τους στις τάξεις.

Κατά τη διάρκεια της Καραντίνας, οι μαθητές τήρησαν τα μέτρα και βίωσαν για ένα δημιουργικό εξάμηνο της ζωής τους την Κοινωνική Απομόνωση. Γιατί το εξάμηνο ή τετράμηνο δεν είναι μόνο ο ένας μήνας της Καραντίνας αλλά το πριν και το μετά. Αυτό ήταν πρωτόγνωρο.

Είμαστε μία κοινωνία που απότομα αφαίρεσε την παιδική ξεγνοιασιά από τα παιδιά. Τα έφερε αντιμέτωπα με την νέα κοινωνική πραγματικότητα. 

Αναρωτιόμαστε αν προετοιμάζονται οι επόμενες γενιές για κάτι νέο που θ’ ακολουθήσει… ή απλώς πρόκειται για μια μικρή παρένθεση αναγκαία για την επιβίωσή μας. Όπως και να χει τα πράγματα δεν θα είναι ποτέ τα ίδια.

Κι ενώ για χρόνια συζητάμε τους κινδύνους από τον κοινωνικό αποκλεισμό ή ακόμα και την ψηφιακή εποχή και τον εθισμό στο διαδίκτυο, συμμορφωθήκαμε για λόγους επιβίωσης σε Κοινωνική Απομόνωση και Καραντίνα εξαιτίας του Κορωνοϊού ή άλλως Covid-19. 

Μεταφέραμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την τάξη και το μάθημα στο Η/Υ των παιδιών στα σπίτια τους. Η μάθηση από διά ζώσης έγινε εξ αποστάσεως και μέσω διαδικτύου. Μοιάζει όχι σαν να είδαμε το είδωλο της κοινωνίας μας σ’ έναν καθρέπτη αλλά σαν να γίναμε εμείς ο καθρέπτης της κοινωνίας μας.

Το παρόν, όταν θα γίνει παρελθόν, θα βρει τα παιδιά στην ενήλικη ζωή τους ν’ αφηγούνται τις μνήμες από την κοινωνική απομόνωση και το χειρότερο είναι πως το άγχος ν’ αποφύγουν τις συναναστροφές με τους συμμαθητές τους, τους συναθλητές τους, ακόμα και τους οικείους τους συγγενείς παππούδες αλλά και με κάθε συνάνθρωπό τους θα τους έχει γίνει συνήθεια.

Ίσως μία ανάπαυλα να «ξεκούρασε» λίγο τα παιδιά από τις δραστηριότητές τους, αλλά τα περιόρισε μακριά από τα σχολεία τους, τους συμμαθητές και δασκάλους τους δηλαδή τη ζωή τους. 

Τρομάζω να σκεφτώ τις συνέπειες στην ψυχοσύνθεση των παιδιών που ζουν σε οικογένειες με κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα. Αυτά έχουν το σχολείο φωτεινό δρόμο για ελπίδα και για τη ζωή.

Συγχωρέστε με, δεν είμαι ειδική παιδαγωγός ούτε ψυχολόγος. Είμαι μητέρα και μέσα από το μεγάλωμα του παιδιού μου ξαναζώ μνήμες δικές μου. 

Συγκρίνω σαν ταξιδιώτης μέσα στο χρόνο και προσπαθώ να συντελέσω κατά τρόπο σωστό στην ανατροφή του παιδιού μου διορθώνοντας δικά μου λάθη. 

Άλλωστε οι γονείς είμαστε και κηδεμόνες και αδέρφια σύμφωνα με τη Χριστιανική Ορθόδοξη θρησκεία μας και οφείλουμε ν’ αφήσουμε μια κοινωνία παρακαταθήκη στα παιδιά μας. 

Είμαστε ένα πέρασμα στη ζωή στη δύσκολη αυτή συγκυρία που βιώνουμε όλοι κι αναλωνόμαστε πολλές φορές σε πράγματα μικρά χάνοντας την ουσία.

Αν είχαν μορφή η παιδική ηλικία, τα παιδικά και σχολικά μας χρόνια πώς θα ήταν άραγε; Αν βλέπαμε την εικόνα ή μήπως η εικόνα είμαστε εμείς και τι εικόνα δώσαμε στους επόμενους μέσα απ’ αυτή τη συγκυρία; Θεωρώ ότι έχουμε ευθύνη για το παρόν και το μέλλον των παιδιών μας. 

Το δίδαγμα ίσως του φετινού «Χριστός Ανέστη», ίσως να είναι αυτό ακριβώς. Νικήσαμε τον θάνατο και τον Κορωνοϊό μέσα από τη στάση μας και την Κοινωνική Απομόνωση... 

Ίσως όμως ήρθε η ώρα ν’ αναστηθούμε κι εμείς σαν κοινωνία και να προχωρήσουμε για το καλό των παιδιών μας και του μέλλοντός μας, χωρίς να χαθούν οι αξίες και οι παραδόσεις μας.

* Αθλήτρια Τριάθλου, Απόφοιτη Τμ. Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Απόφοιτη ΑΣΠΑΙΤΕ παρ. Ρόδου

rodiaki
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

«Ας αφήσουμε επιτέλους τα παιδιά μας, να είναι παιδιά!»

Θυμάστε καθόλου την ουσία της παιδικότητας; 

Τί είναι αυτό που κάνει ένα παιδί παιδί; Παιδική ηλικία είναι η θύμηση ενός απλωμένου κόσμου, τότε που υπήρχαν στιγμές γεμάτες, χωρίς χθες και αύριο, τότε που χανόταν ο χρόνος.

Το πρώτο πράγμα που μου έρχεται στο νου όταν προσπαθώ να θυμηθώ την παιδική ηλικία είναι παιχνίδι χωρίς κανόνες, χωρίς ρολόι, χωρίς εμφανή στόχο και σκοπό, μια μέρα που δεν ξέρεις που θα σε βγάλει, που έχει την γοητεία να κατευθύνεται όπου θέλεις εσύ κάθε στιγμή, βουτηγμένη στον θαυμαστό, αθώο, εγωκεντρικό χωρόχρονο της παιδικότητας.

Το roaming, η ελεύθερη, άσκοπη περιπλάνηση, χωρίς επιβαλλόμενη εξωτερική κατεύθυνση από τους μεγάλους, είναι η ουσία της παιδικότητας, το ζωτικό παιχνίδι των παιδιών κι αυτό που συστηματικά στερούμε από τα παιδιά μας σήμερα.

Μικρά και μεγάλα παιδιά έχουν ανάγκη να πλάθουν εκ νέου τον κόσμο, να τον ανασυνθέτουν με τα υλικά της ψυχής τους, να πειραματίζονται ελεύθερα και να χάνονται μέσα στις δικές τους πρωτοβουλίες και θέλω. Η περιπλάνηση μπορεί να είναι και κινητική, και νοητική. Να αφεθούν σε ένα ασφαλή χώρο, υπό την μακρινή επίβλεψη του γονιού, που πρέπει να επιβλέπει με τις ελάχιστες δυνατές παρεμβάσεις και μόνο για λόγους ασφάλειας του παιδιού, να παρακολουθεί σαν σκιά από μακριά, και να συμμετέχει μόνο εάν το παιδί το ζητά.

Πνίγουμε τα μικρά και μεγαλύτερα παιδιά από την συστηματική επιβολή του στενόμυαλου, «πρακτικού», «εξωτερικού» κόσμου των ενηλίκων. Κόβουμε συστηματικά την φαντασία τους, την ελεύθερή τους έκφραση. Βλέπω γονείς σε παιδικές χαρές να τρέχουν νήπια όποτε θέλουν εκείνοι από την κούνια στην τραμπάλα και στην τσουλήθρα. Με μια καταιγίδα προσταγών και καταναγκαστικών ερωτήσεων. «Κάνε αυτό, κάνε εκείνο, μην κάνεις το άλλο», «θέλεις να κάνεις τσουλήθρα;» «Γιατί δεν θέλεις να κάνεις τσουλήθρα;» «Κοίτα τα άλλα παιδιά κάνουν, εσύ γιατί δεν θέλεις;» και πολλά άλλα.

Βλέπω μεγαλύτερα παιδιά σχολικής ηλικίας να κυκλοφορούν απονευρωμένα, να έχουν χάσει την παιδικότητα, πολυάσχολοι "γιάπηδες" όλη μέρα στα πρέπει του σχολείου, κατόπιν σε εκείνα του σπιτιού, σε αναρίθμητες οργανωμένες δραστηριότητες που τα στέλνουν οι γονείς τους με αναρίθμητους δασκάλους όλων των ειδών που τους μαθαίνουν τα πάντα, για να ξέρουν τα πάντα, και στο τέλος τίποτα. 

Γιατί τίποτα δεν μπορεί να μάθει ένα παιδί χωρίς τη δική του αυτενέργεια. Πιο πολυάσχολα και από τους μπαμπάδες τους, διακτινίζονται κάθε μέρα σε φροντιστήρια, πισίνες, τένις, ωδεία, φροντιστήρια, διαβάζουν το βράδυ για την επόμενη μέρα.Το μαρτύριο δεν τελειώνει τις καθημερινές, που έτσι και αλλιώς τα περισσότερα παιδιά δεν βρίσκουν ούτε μια ώρα ελεύθερου, «άσκοπου» παιχνιδιού. 

Το Σαββατοκύριακο θέλουμε πάλι να επιβάλλουμε τους κανόνες μας. Τα τρέχουμε και σε άλλες δραστηριότητες, και όταν παίζουμε μαζί τους επιβάλλουμε πάλι τους δικούς μας κανόνες, θα παίξουμε επιτραπέζιο με τους κανόνες των ενηλίκων, μέχρις ότου, όταν λογικά δείξουν ότι βαριούνται, θα τα παρκάρουμε στην τηλεόραση και θα φύγουμε. Μετά απορούμε γιατί τα παιδιά κολλάνε στο ίντερνετ και στα ηλεκτρονικά παιχνίδια: μήπως γιατί πρόκειται για ελάχιστες ευκαιρίες να ζήσουν λίγο άσκοπα, να κάνουν μια τουλάχιστον νοητική περιπλάνηση;

Πρόσφατα ήμουν σε ένα παιδικό πάρτι με τα παιδιά. Μπουχτισμένα όλη την εβδομάδα να υπακούουν σε κανόνες, έκαναν σαν τρελά για λίγη ώρα μέσα σε ένα χώρο 5 επί 5 σε παιδότοπο. Δεν κράτησε για πολύ, πολύ σύντομα ανέλαβε ένας κλόουν να «οργανώσει» τον χρόνο τους. Άρχισε πάλι μια καταιγίδα εντολών, «καθίστε εδώ», «χέρια ψηλά», «χειροκροτήστε», «έλα εσύ εδώ, φύγε εσύ» και πολλά άλλα. 

Ένα- ένα έρχονταν στους γονείς τους με έκφραση βαρεμάρας και έλεγαν ότι ήθελαν να φύγουν. Κάποια διαμαρτύρονταν που τους έλεγαν συνέχεια τι να κάνουν. Και όταν τελείωνε ο κλόουν έρχονταν οι κοπέλες του παιδότοπου να τα ρωτάνε «θέλεις να παίξουμε κουνιστές καρέκλες;» «θέλεις να ζωγραφίσουμε;» «τίποτα δεν θέλεις, γιατί;».

Έτσι οι πολυάσχολοι όλη την εβδομάδα "γιάπηδες" έχουν για το ΣΚ οργανωμένα πάρτι με ασφυκτικά οριοθετημένες οδηγίες και εντολές για χέρια ψηλά και χαμηλά, για επιβαλλόμενα χειροκροτήματα λες κι είναι στο κοινό ενός ριάλιτι σόου, κάνε αυτό, κάνε εκείνο, κάνε το άλλο, Χάιλ Χίτλερ. Και μετά απορούμε που δεν έχουμε κουλτούρα ενεργού πολίτη ως μεγάλοι και βρίσκουμε καταφύγιο σε άκρα. Το τέλος της αθωότητας, ο αργός, καθημερινός θάνατος της παιδικότητας, η πολτοποίηση της ελευθερίας, ο εξοστρακισμός της ανεμελιάς από την ψυχή των παιδιών.

Έστω και λίγες φορές την εβδομάδα, αντισταθείτε στην καταναγκαστική σας επιθυμία να επιβάλλετε πλήρως την ατζέντα στο παιδί σας. Κάντε ένα βήμα πίσω, αφήστε το να δράσει, ακολουθήστε το χωρίς παρεμβάσεις. Αφήστε του χώρο και χρόνο να απλώσει το παιδί πάνω ελεύθερα την ψυχή του και να τη μεγαλώσει. Θυμηθείτε... τί ήταν για εσάς η παιδική ηλικία; Είμαι σίγουρος ότι ήταν ένα απόγευμα καλοκαιριού στην γειτονιά χωρίς αρχή μέση και τέλος, να είστε ελεύθεροι να παρατηρείτε τα σύννεφα για όση ώρα επιθυμείτε και να έρθουν τα χρώματα του βραδιού απλά και όμορφα πριν το καταλάβετε.

Στέλιος Παπαβέντσης, παιδίατρος
infokids.gr