Wednesday, 18 October 2023

Πώς να διδάξεις την Καλοσύνη και να καλλιεργήσεις την Ενσυναίσθηση στο παιδί σου

Σε μια εποχή όπου βλέπεις παντού μίσος και βιτριολικά σχόλια, είτε στην τηλεόραση και τα ΜΜΕ, είτε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, είναι δύσκολο να μην αναρωτηθείς τι έχει συμβεί στους ανθρώπους και που πήγαν οι αξίες της αγάπης και της ενσυναίσθησης.
Αυτή η κατάσταση γίνεται ακόμα πιο δύσκολη αν είσαι γονιός και θες να προστατέψεις τα παιδιά σου από όλα αυτά τα αρνητικά αισθήματα. Όπως κάθε γονιός, θες κι εσύ να μεγαλώσεις παιδιά που θα στέκονται απέναντι στο μίσος και θα το πολεμούν με αγάπη.
Υπάρχουν όμως τρόποι να προφυλάξεις τα παιδιά σου, για να γίνουν ενήλικες με κατανόηση και συμπόνοια.
Να μιλάς για τα συναισθήματα
Η ψυχολόγος, Michele Borba, λέει πως “Η πύλη προς την ενσυναίσθηση είναι η συναισθηματική παιδεία”. Ένας εύκολος τρόπος για να πάρει το παιδί σου την παιδεία αυτή, ειδικά στην εποχή των κινητών και των social media, είναι η πρόσωπο με πρόσωπο επικοινωνία. “Μπορεί τα παιδιά να χρησιμοποιούν emojis για να δείξουν τα συναισθήματά τους, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως ξέρουν απαραίτητα τι σημαίνουν τα συναισθήματα αυτά”, δηλώνει η Borba. “Κάν’ το κανόνα στο σπίτι σου, όταν μιλάτε με κάποιον θα πρέπει πάντα να βλέπετε το χρώμα των ματιών του. Έτσι το παιδί σου θα μπορέσει να συνδεθεί πιο εύκολα με τον άνθρωπο, με τον οποίο μιλάει”.
Άλλο ένα κλειδί στην δύσκολη αυτή διαδικασία, είναι να μάθεις στα παιδιά σου, να αναγνωρίζουν και τα δικά τους συναισθήματα, από νωρίς. “Να χρησιμοποιείς συναισθηματική γλώσσα με τα παιδιά. Να τους λες πράγματα όπως, ‘Βλέπω ότι είσαι πολύ αναστατωμένη’ ή ΄Σε βλέπω πολύ θυμωμένη’”, λέει η Laura Dell, βοηθός καθηγήτρια στο University of Cincinnati’s School of Education.
“Για να μπορέσουν τα παιδιά τα αναγνωρίσουν αλλά και να συμμερισθούν τα συναισθήματα των άλλων, θα πρέπει να μπορούν να καταλάβουν και να διαχειριστούν τα δικά τους”, συνεχίζει η Dell. “Μόλις καταφέρουν να καταλάβουν τι αισθάνονται, θα τους είναι πιο εύκολο να ελέγξουν τα συναισθήματά τους και να προχωρήσουν στο επόμενο στάδιο, που είναι να κατανοήσουν τα συναισθήματα των άλλων”.
Ο Ravi Rao, ένας παιδονευροχειρουργός, πιστεύει πως οι γονείς πρέπει να διδάσκουν στα παιδιά τους τα συναισθήματα, με τον ίδιο τρόπο που τους διδάσκουν τα χρώματα και τους αριθμούς.
“Θα έχεις δει κι εσύ γονείς στο πάρκο να ρωτάνε σε κάθε ευκαιρία το παιδί τους, τι χρώμα έχει το καθετί. Μπορείς να κάνεις το ίδιο και με τα συναισθήματά, κάνοντας ερωτήσεις όπως, ‘Βλέπεις εκείνη την γυναίκα; Σου φαίνεται χαρούμενη ή λυπημένη;’”. Ο Rao επίσης, συστήνει να παίξετε το “Μάντεψε τι αισθάνομαι”, στο σπίτι, κάνοντας χαρούμενες ή λυπημένες φάτσες και ζητώντας από το παιδί σου να εντοπίσει το συναίσθημά σου. “Με αυτό τον τρόπο ο εγκέφαλός τους θα αποκτήσει την συνήθεια να προσέχει τα σήματα που δίνουν τα πρόσωπα των ανθρώπων”.
Χρησιμοποίησε τα ΜΜΕ προς όφελός σου
Το να βλέπετε τηλεόραση ή να διαβάζετε βιβλία μαζί, είναι ένας άλλος ιδανικός τρόπος για να καλλιεργήσεις στο παιδί σου την ενσυναίσθηση, σύμφωνα με την Madeleine Sherak, πρώην εκπαιδευτικό και συγγραφέα παιδικών βιβλίων.
“Να συζητάς με το παιδί σου για το πότε διάφοροι χαρακτήρες συμπεριφέρονται με καλοσύνη και κατανόηση ή όταν κάνουν το ακριβώς αντίθετο. Μιλήστε για το πως πιθανώς αισθάνονται οι ήρωες και αναπτύξτε πιθανά σενάρια, όπου η κάθε κατάσταση, θα μπορούσε να έχει αντιμετωπιστεί διαφορετικά, για να είσαι βέβαιη ότι όλοι οι χαρακτήρες θα έχουν αντιμετωπιστούν με καλοσύνη”.
Η Borba επίσης, συστήνει να βλέπετε ταινίες με έντονο συναισθηματικό περιεχόμενο όπως η σειρά ταινών του Χάρι Πότερ ή το “Όταν Σκοτώνουν τα Κοτσύφια”.
Θέσε ένα παράδειγμα
Οι γονείς θα πρέπει να είναι πιστοί στα λόγια τους και να θέσουν οι πρώτοι το παράδειγμα, τονίζει ο Rao.
“Τα παιδιά καταλαβαίνουν και όσα κρύβονται πίσω από τα λόγια. Εσύ μπορεί να πεις ‘Δώσε σημασία στα αισθήματα των άλλων’, αλλά αν το παιδί δεν σε δει να κάνεις το ίδιο, μάλλον δεν θα πετύχει”, εξηγεί ο Rao.
Ο ίδιος συνεχίζει λέγοντας τονίζοντας την σημασία του να χρησιμοποιούν οι γονείς τις λέξεις για να εξηγήσουν τα δικά τους αισθήματα. Για παράδειγμα μπορεί να πεις, “Σήμερα είμαι πολύ εκνευρισμένος” ή “Σήμερα είμαι πολύ απογοητευμένη”.
Είναι όμως, εξίσου σημαντικό, οι γονείς να μπορούν να αναγνωρίζουν και να σέβονται τα συναισθήματά των παιδιών τους, επισημαίνει η Dell. “Για να μπορούν τα παιδιά να δείξουν κατανόηση, θα πρέπει κι εμείς να δείξουμε κατανόηση σε εκείνα”.
Να αναγνωρίζεις τις πράξεις καλοσύνης των παιδιών σου
“Οι γονείς επαινούν πάντα τα παιδιά τους για τους καλούς τους βαθμούς και το πόσο καλά τα πήγαν σε ένα διαγώνισμα, αλλά μπορείς να τους τονώσεις την αυτοπεποίθηση, αν τους δώσεις να καταλάβουν ότι είναι εξίσου σημαντικό ότι συμπεριφέρονται και σκέφτονται με καλοσύνη”, λέει η Borba. Όταν ένα παιδί κάνει μια πράξη καλοσύνης και συμπεριφέρεται με αγάπη, οι γονείς θα πρέπει να του το αναγνωρίζουν αυτό. “Πες, ‘Ήταν πολύ ευγενικό που σταμάτησες για να βοηθήσεις αυτό το αγόρι. Είδες πόσο χαρούμενο τον έκανες;’”,
Να τα “εκθέτεις” στην διαφορετικότητα
“Οι γονείς πρέπει να βοηθήσουν τα παιδιά τους να μεγαλώσουν και να διαπρέψουν σε μια πολυποίκιλη κοινωνία, μέσα από την εκπαίδευση αλλά και την έκθεσή τους σε ανθρώπους που διαφέρουν από αυτούς είτε όσο αφορά την κουλτούρα, είτε την θρησκεία, είτε την καταγωγή, είτε την εμφάνιση τους”, λέει η Sherak.
Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να το πετύχεις αυτό, μέσω βιβλίων, ταινιών ή σειρών, αλλά και πηγαίνοντας για φαγητό σε έθνικ εστιατόρια. Μπορείτε επίσης να επισκεφθείτε οικογενειακώς μουσεία ή να πάτε σε events που διοργανώνουν διάφορες κοινότητες στην πόλη που μένετε. Είναι πολύ σημαντικό μετά από τέτοιες επισκέψεις, να κάνεις μια ανοιχτή συζήτηση με τα παιδιά σου, για να μπορέσουν να σου εκφράσουν τις απορίες αλλά και τις ανησυχίες τους.
Ακόμα πιο σημαντικό είναι να εξαλείψεις από το καθημερινό λεξιλόγιο της οικογένειάς σου, οποιοδήποτε αστείο έχει να κάνει με εθνικότητα, χρώμα ή θρησκεία. Αν ένα παιδί μεγαλώσει με τέτοιες εκφράσεις στο σπίτι, θα είναι δύσκολο μεγαλώνοντας να ξεπεράσει, οποιοδήποτε προκαταλήψεις έχει.
Να παραδέχεσαι τα λάθη σου
“Αν κάνεις το λάθος και συμπεριφερθείς με αγένεια στον ταμεία ενός μαγαζιού για παράδειγμα, πιστεύω ότι θα πρέπει να το μοιραστείς με το παιδί σου και να αναγνωρίσεις το λάθος σου”, τονίζει η Dell. Μετά την “κακή” στιγμή, ο γονιός θα μπορούσε να πει, “Πωωω, νομίζω πως είχε πολλά να κάνει. Υπήρχαν πολλοί άνθρωποι στην ουρά εκείνη την στιγμή. Θα έπρεπε να είμαι πιο ευγενική”.
Το να αναγνωρίζεις τα λάθη σου και να μιλάς γι’ αυτά με τα παιδιά σου, είναι πάρα πολύ σημαντικό, αφού τους δημιουργούνται εντυπώσεις. “Το παιδί σου είναι εκεί και βλέπει τα πάντα. Παραδέξου ότι είχες μια κακή στιγμή και ότι θα έπρεπε να είσαι πιο καλή με τους ανθρώπους γύρω σου”.
Κάνε την καλοσύνη, οικογενειακή υπόθεση
Οι οικογένειες μπορούν να κάνουν την καλοσύνη προτεραιότητα, υιοθετώντας μικρές καθημερινές συνήθειες. Μπορείτε την ώρα δείπνου να μοιραστείτε όλοι δυο καλές πράξεις που κάνατε ή να γράψετε σε ένα χαρτί απλούς τρόπους με τους οποίους μπορείτε να δείξετε την καλοσύνη σας και μετά να συζητήσετε όλοι μαζί, σύμφωνα με την Borba.
Άλλη μια ωραία ιδέα θα ήταν να κάνετε όλοι μαζί κάτι εθελοντικά ή να βρεις τρόπους με τους οποίους το παιδί σου θα μπορέσει να διασκεδάσει προσφέροντας παράλληλα σε κάποιον άλλο.
Ο Thomas Lickona, ψυχολόγος και συγγραφέας, συστήνει στις οικογένειες να γράψουν τα δικά τους μανιφέστο.
“Είναι απλό. Ξεκινήστε προτάσεις με το ‘εμείς’ και συμπληρώστε τες με τις αξίες, σύμφωνα με τις οποίες θα θέλατε να ζει η οικογένειά σας. Για παράδειγμα, ‘Εμείς δείχνουμε την καλοσύνη μας μέσα από τα καλά μας λόγια και τις καλές μας πράξεις’ ή ‘Εμείς λέμε συγνώμη, όταν πληγώνουμε κάποιον’ ή ‘Εμείς συγχωρούμε και προσπαθούμε να επανορθώσουμε αν έχουμε τσακωθεί με κάποιον’”.
Άλλη μια συμβουλή από τον Lickoma είναι να βλέπουμε γύρω μας.
“Ακόμα και στις μέρες μας που τα πράγματα μοιάζουν λίγο πιο δυσοίωνα, υπάρχουν παντού πράξεις καλοσύνης. Θα πρέπει αυτές τις πράξεις να τις επισημαίνουμε στα παιδιά μας και να τους εξηγούμε ότι και η πιο μικρή πράξη καλοσύνης, όπως το να κρατήσεις την πόρτα ανοιχτή για κάποιον ή να πεις ‘ευχαριστώ’,μπορεί να έχει μεγάλο αντίκτυπο στην καθημερινή ζωή όλων μας”.

https://www.tlife.gr/family/eidikoi-se-symvouleyoun-pos-na-didakseis-tin-kalosyni-kai-na-kalliergiseis-tin-ensynaisthisi-sto-paidi-sou/932322/
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Mark Twain: Ο θόρυβος και η κότα... (Noise and hen...) / Καλημέρα σας

«Ο θόρυβος δεν αποδεικνύει τίποτα. Συχνά, η κότα που έκανε απλά ένα αυγό κακαρίζει λες και έχει γεννήσει έναν αστεροειδή.»
                                                                              Μαρκ Τουαίην
Hen laid an egg.. Watercolor illustration

“Noise proves nothing. Often a hen who has laid an egg cackles 
as if she had laid an asteroid.”
                                                            Mark Twain
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Tuesday, 17 October 2023

Ανθρω…ποιά; Σύνοικοι γινόμαστε στην κοινωνία της μοναξιάς

Γράφουν οι: 
Δρ. Πολύβιος Ν. Πρόδρομος, φιλόλογος
και Χρίστος Φραγκογιάννης


«Είμαστε καθώς τα τρένα της ερημιάς, που διασταυρώνονται μέσα στη χειμωνιάτικη νύχτα, διασταυρώνονται και σφυρίζουν και προσπερνιούνται. Ή καθώς τα καράβια στο απέραντο νερό του ωκεανού. Πορείες παράλληλες προς τα πάνω ή προς τα κάτω, με την ταχύτητα που επιβάλλει ο κανονισμός.» 
Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος
«Κάτω από τα ρούχα μου, δεν χτυπά πια η παιδική μου καρδιά. Λησμόνησα την αγάπη που ’ναι μόνο αγάπη». 
Αυτή η πραγματικότητα που ολοένα και περισσότερο γίνεται πιο κοινή, μοιάζει να είναι η αντίπαλη μοίρα της κοινωνικής φύσης του ανθρώπου. Δέσμιος των υλικών αγαθών και της αλαζονικής τεχνοκρατίας, έχασε τη σχέση του με τον εαυτό του, τη φύση, τους άλλους. 
Οι ρυθμοί ζωής, στις πολύβουες πολιτείες, αντιστρατεύονται την «κοινωνία». 
Αξίες απλές όπως η αγάπη, η συμπόνια, η αφοσίωση και η στοργή καταβροχθίζονται από τον απάνθρωπο ατομικισμό και τη θέση τους παίρνουν η έχθρα, η αντιπαλότητα, ο θυμός και ο φόβος. 
Οι σημερινές «κοινωνίες» -κοινωνίες γενικευμένης ηθικής αταξίας- βιώνονται ως απειλή. Για το λόγο αυτό ο άνθρωπος έγινε ηθικά εύκαμπτος και συνειδησιακά ελαστικός. Και ενώ σε παλιότερες εποχές οι κοινωνικοί δεσμοί απαιτούσαν θυσία της απόλαυσης του υποκειμένου προς χάρη του κοινωνικού καθήκοντος, στις μέρες μας το κοινωνικό καθήκον υποτάχθηκε στο ατομικό συμφέρον. 
Κυρίαρχη ιδεολογία έγινε η κατανάλωση. σταδιακά εξελίχθηκε σε αυτοσκοπό, αντικατέστησε τον συν-άνθρωπο με τα υλικά αγαθά. 

Αρκετά χρόνια πριν ο Σαιν-Εξυπερύ είχε προφητέψει το δράμα του ανθρώπου της εποχής μας: 
«Οι άνθρωποι δεν έχουν καιρό πια να γνωρίσουν τίποτε. Τ’ αγοράζουν όλα έτοιμα από τα μαγαζιά. Μα καθώς δεν υπάρχει μαγαζί που να πουλά φίλους, οι άνθρωποι δεν έχουν πια φίλους». 
Η ύλη πρόβαλε ως μοντέλο ζωής την «μοναχική αυτάρκεια». Μια ψευδαίσθηση υπεροχής, στην ουσία όμως σχέση αγοραία, εξάρτησης και υποδούλωσης. 
«Στο χωνευτήρι του μαζικού ηδονισμού και του καταναλωτισμού οι διαφορές χάνονται και όλοι οι άνθρωποι γίνονται πανομοιότυποι», αναφέρει ο Παζολίνι για να τονίσει την, λόγω αυτού, ισοπέδωση της μοναδικότητάς μας.
Με την εξαφάνιση όμως του προσωπικού στοιχείου αποδυναμώνεται η αίσθηση της προσωπικής ευθύνης έναντι της κοινωνίας, χαλαρώνει η κοινωνική συνείδηση και το ατομικό συμφέρον προτάσσεται του κοινωνικού. 
«Δικαιολογείται» έτσι η αρρωστημένη χαρά, αυτή που παίρνει κάποιος κάνοντας το κακό και προκαλώντας πόνο. Ηθικοποιήθηκε κάθε άνομη και έκνομη πράξη, αφού όταν οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων είναι επιφανειακές, ρηχές και επίπλαστες «όλα επιτρέπονται».
Προς την κατεύθυνση αυτή κινήθηκε και η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας, η οποία διαμόρφωσε νέες μορφές ατομικής συμπεριφοράς και κοινωνικών σχέσεων. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποξένωσαν τους ανθρώπους και τους έκαναν παθητικούς παρατηρητές και αποδέκτες κάθε γεγονότος. Τους εγκλώβισαν στην εικονο-λαγνεία και επιδείνωσαν την κοινωνική αλλοτρίωση. 
Και παρά το γεγονός πως οι μηχανισμοί που κατευθύνουν την τεχνολογία γίνονται ολοένα και πιο αδιαφανείς και οι χρήσεις της ολοένα και πιο ανεξέλεγκτες, οι άνθρωποι κάνοντας υπέρβαση των ορίων τους, την εμπιστεύονται περισσότερο.

Οι διαδικτυακές φιλίες υποκαθιστούν τις αληθινές. 
Η καθημερινή επαφή και επικοινωνία, η συναισθηματική και σωματική εγγύτητα, αντικαταστάθηκαν από ένα «touch» στην οθόνη του κινητού μας ή του tablet μας. 
Έχοντας όμως αποξενωθεί από τον συνάνθρωπο, αποξενωθήκαμε από τον εαυτό μας, αφού το «εγώ» το γνωρίζουμε καλύτερα μέσω του «συ».
Γινόμαστε με την συμπεριφορά μας αυτή σύνοικοι στην κοινωνία της μοναξιάς. Δέσμιοι μιας μοναχικότητας που δεν επιδιώξαμε ποτέ. 
Δεν επιτρέπουμε στο «άνθος της καρδιάς ν’ ανθίσει στα χείλη».

Η Τεχνολογία εισήγαγε και μια ανάλογη παιδεία, η οποία βασίζεται στην πληροφορία και όχι στη γνώση. Συνεπώς διαμόρφωσε μια νέα αντίληψη και ηθική που αντιμάχεται την αυθεντική ανθρώπινη φύση και επαφή.
Η ρήξη των ανθρώπινων σχέσεων και η απουσία ανθρωπιάς, φαίνεται να φαντάζει ως προϋπόθεση προόδου. Όχι όμως και ως εγγύησή της. 


Είναι στο χέρι μας να επανατοποθετηθούμε στον αξιακό κώδικα, να αγαπήσουμε τον συν-άνθρωπο και να γίνουμε συμμέτοχοι στη διαμόρφωση μιας νέας ηθικής η οποία θα προσδώσει στη ζωή μας ουσιαστικό νόημα, αρνούμενοι το ρόλο του συνένοχου στους όρους που μεταλλάσσουν τον άνθρωπο σε μισάνθρωπο.

Ειρήνη είναι...

"Ειρήνη είναι ένα ποτήρι ζεστό γάλα κ’ ένα βιβλίο μπροστά στο παιδί που ξυπνάει."😞
Γιάννης Ρίτσος (ΕΙΡΗΝΗ)
Από την συλλογή ΑΓΡΥΠΝΙΑ (1941-1953)
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Monday, 16 October 2023

Τα διαφορετικά πρόσωπα της Βίας κατά των Παιδιών / The many forms of violence against children

Είναι γνωστό ότι η συναισθηματική συναλλαγή του παιδιού με τους γονείς του είναι βασική στην ψυχοσυναισθηματική και γνωστική του ανάπτυξη. 
Προϋπόθεση για την ψυχική υγεία του παιδιού είναι η ικανότητα των γονιών να ανταποκριθούν στις βασικές του ανάγκες. 
Ευθύνη των γονιών είναι το παιδί να μεγαλώσει σε μια ατμόσφαιρα στοργής, ηθικής και υλικής ασφάλειας.
 
The many forms of violence against children
Παράγοντες που επηρεάζουν την ποιότητα της γονικής φροντίδας είναι μεταξύ άλλων η ψυχική υγεία των γονιών, η επικοινωνία μεταξύ τους, εάν υπάρχει στηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον και οι ψυχοκοινωνικές – οικονομικές πιέσεις που προέρχονται από το ευρύτερο περιβάλλον.

Αγάπη και μίσος
Βασικά συναισθήματα στη συναλλαγή βρέφους ή παιδιού – γονέων είναι η αγάπη και το μίσος/επιθετικότητα. Αυτές οι δύο κατηγορίες συναισθημάτων υπάρχουν μέσα σε όλους μας. 
Συγγραφείς όπως οι Φρόυντ, Άμπραχαμ, Μέλανι Κλάιν, διατύπωσαν μια τολμηρή θεωρεία ότι υπάρχει κάτι που «δουλεύει» ενάντια στο συμφέρον του ανθρώπου. Μίλησαν για τον δυϊσμό των έμφυτων εξορμήσεων, δηλαδή του ενστίκτου της ζωής και του ενστίκτου του θανάτου. 
Το ένστικτο του θανάτου γίνεται ευδιάκριτο στη μορφή του σαδισμού, του αρνητισμού και της επιθετικότητας.
Παρατηρήθηκε επίσης ότι η δύναμη για ζωή, δηλαδή το μέρος εκείνο της προσωπικότητας που έχει την ικανότητα για αγάπη, μετριάζει την επιθετική ενόρμηση.

Οι διαδικασίες φροντίδας της μητέρας προς το βρέφους – παιδί και αργότερα και του πατέρα ενισχύουν τις δυνατότητες για αγάπη και ζωή και μειώνουν την επιθετικότητα. Επιτρέπουν την εγκαθίδρυση «εσωτερικευμένων» καλών γονιών και την απαρτιωτική ψυχική λειτουργία. Στην περίπτωση του προβλήματος της σωματικής, σεξουαλικής κακοποίησης ή της παραμέλησης παρουσιάζεται σοβαρή διαταραχή στη σχέση παιδιού-γονέα με αποτέλεσμα να επηρεάζονται η ομαλή ανάπτυξη του παιδιού κι η φυσιολογική ωρίμανση της προσωπικότητάς του στο νοητικό, στο συναισθηματικό και το κοινωνικό επίπεδο.


Η διπλή φύση των ενορμήσεων, αγάπης – μίσους, έχει ως αποτέλεσμα η ψυχική ζωή να είναι διαρκώς σε κατάσταση ρευστότητας και έτσι το άτομο να εμπλέκεται σε συγκρούσεις τόσο με τους άλλους όσο και με τον εαυτό του. Οι κοινωνικές σχέσεις διακόπτονται εξαιτίας μίσους, ζήλιας, αντιζηλίας και άλλων καταστροφικών συναισθημάτων. Παρατηρούμε ωστόσο την προσπάθεια των ανθρώπων για την εδραίωση πιο θετικών σχέσεων, τη συνεχή πάλη ανάμεσα στην αγάπη και το μίσος. Φαίνεται ότι ως άνθρωποι έχουμε δυσκολία να αποδεχτούμε το μερίδιο μας στο μίσος και την επιθετικότητα. Συνήθως βλέπουμε επιθετικότητα μόνο στους γύρω μας, θεωρώντας ότι εμείς είμαστε οι σωστοί.

Στην παρούσα εργασία θα ασχοληθούμε με τη βία, τη βία που ασκείται από τους γονείς όταν για λόγους δικούς τους, ψυχικούς ή κοινωνικούς, δεν μπορούν να σταθούν σε κάποια κρίσιμη στιγμή στη θέση του γονιού. Η αγάπη τους για το παιδί δεν μπορεί να αντισταθμίσει την επιθετικότητά τους.
Σύμφωνα με το λεξικό του Μπαμπινιώτη η βία ορίζεται ως «άσκησης σωματικής ή άλλης δύναμης ή η χρησιμοποίηση απειλών με σκοπό την επιβολή της θελήσεως κάποιου».

Βία ασκείται από τον δυνατό, αυτόν που έχει εξουσία στον αδύνατο.
Βία ασκείται από:
• ένα κράτος στο άλλο
• μια θρησκευτική ομάδα σε άλλη
• μια ομάδα σε άλλη
• μια ομάδα συνομηλίκων προς το παιδί
• τον δάσκαλο στο παιδί
• τον γονιό στο παιδί

Το παιδί, αδύνατο ψυχικά και σωματικά, μπορεί εύκολα να γίνει αντικείμενο βίας των ενηλίκων. 
Ο ενήλικας μπορεί να βρει στο παιδί την εύκολη λεία προκειμένου να ικανοποιήσει την επιθετικότητά του ή τις επιθυμίες του.
Στις μέρες μας αναφέρεται συχνά, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν εμπεριστατωμένες έρευνες, ότι υπάρχει αύξηση της βίας.

Αύξηση της βίας ή αύξηση των καταγγελιών για βία;
Η κακοποίηση – παραμέληση – ψυχολογική βία των παιδιών είναι ένας όρος καινούριος. Χρησιμοποιήθηκε πρόσφατα, μόλις το 1962 από τον Kempe ως «σύνδρομο κακοποιημένου παιδιού», για να περιγράψει ένα πολύ παλιό πρόβλημα. Να θυμηθούμε πως:
• Η τιμωρία με ξύλο μέχρι πρόσφατα ήταν παιδαγωγική μέθοδος
• Σύμφωνα με τα γραπτά του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, ο ρόλος της πολιτείας περιγράφεται ως ένας γονιός που φροντίζει και τιμωρεί
• Σε αγροτικές περιοχές της Ινδίας παραμελούσαν τα κορίτσια σε βαθμό θανάτου, προκειμένου να απαλλαχτούν οι γονείς από το βάρος της υποχρέωσης για προίκα
• Στην Κίνα εγκαταλείπονταν τα θηλυκά βρέφη
• Σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία, η Ήρα θυμωμένη επειδή ο σύζυγος της Δίας είχε σχέσεις με άλλες γυναίκες, γέννησε από εξώγαμη σχέση τον Ήφαιστο. Ο Ήφαιστος ήταν άσχημος και ανάπηρος. Η Ήρα δεν άντεξε το πλήγμα και τον πέταξε από τον Όλυμπο στη θάλασσα. Σώθηκε από τη Θέτιδα και την Ευρύνομε, αλλά πάντα μισούσε τη μητέρα του. Ήταν βίαιος και όταν παντρεύτηκε την Αφροδίτη, ο γάμος απέτυχε.

Σήμερα θα μπορούσαμε να ασχοληθούμε μόνο με τον μύθο του Ηφαίστου προκειμένου να καταδείξουμε τις συνέπειες της απόρριψης και της βίας στον ψυχισμό του ανθρώπου. 
Οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν τις συνέπειες των κακών σχέσεων των γονιών και του αντίκτυπού τους στα παιδιά. 
Γνώριζαν για το ναρκισσιστικό πλήγμα των γονιών όταν φέρουν στον κόσμο παιδιά που δεν ικανοποιούν τις προσδοκίες τους, για την απορριπτική και την κακοποιητική στάση του γονέα. Γνώριζαν επίσης για την αδυναμία στις ταυτίσεις και την επανάληψη των κακών σχέσεων στις επόμενες γενιές.

Σήμερα ο ορισμός «κακοποίηση των παιδιών» περιλαμβάνει:
• σωματική κακοποίηση
• όλες τις μορφές παραμέλησης (έλλειψη στοιχειώδους φροντίδας)
• καθυστέρηση μη οργανικής αιτιολογίας στην ανάπτυξη του παιδιού
• παραμέληση ιατρικής και εκπαιδευτικής φροντίδας
• ανεπαρκή θρέψη
• συναισθηματική παραμέληση
• σεξουαλική παραβίαση όλων των μορφών
• ψυχολογική κακοποίηση
• κακοποίηση από το σύστημα – θεσμική κακοποίηση

Η ψυχολογική κακοποίηση είναι πιο δύσκολη μορφή στο να οριστεί. Στις βιβλιογραφικές αναφορές συνδέεται με την σωματική και σεξουαλική κακοποίηση.
Pierre Desproges «Μια λέξη είναι δυνατόν
να σκοτώσει, να ταπεινώσει
χωρίς ωστόσο να λερωθούν τα χέρια»


Βία και καθημερινότητα
Η βία στην καθημερινότητα είναι τόσο συνήθης, που μας ακούγεται φυσιολογική. Η βία στην καθημερινή της μορφή αφορά στην ταπείνωση, στην ενοχοποίηση και στο ντρόπιασμα του παιδιού από τους γονιούς, στην κατάργηση της ατομικότητάς του. Εκφράζεται με λέξεις ταπεινωτικές, απειλητικές, με ειρωνεία και με ένταση στη φωνή και στις σωματικές εκφράσεις. Αυτή η βία παρουσιάζεται σε στιγμές δύσκολες, όπου οι γονείς δεν έχουν την ικανότητα να καθησυχάσουν τα παιδιά τους και να αντέξουν τη δική τους φόρτιση.

Μορφές της καθημερινής βίας
• λεκτική βία («είσαι βλάκας», «είσαι ένα τίποτα»)
• σαδιστική συμπεριφορά (κατά την κλινική διερεύνηση της βίαιης συμπεριφοράς ενός 5χρονου αγοριού ο πατέρας ανέφερε ότι αντιμετώπιζε τις αταξίες του γιού του βάζοντας σε λειτουργία την ξυλοσχιστική μηχανή γνωρίζοντας το μεγάλο τρόμο που του προκαλούσε)
• συναισθηματική απόρριψη
• υπερβολικές ή δυσανάλογες απαιτήσεις σε σχέση με την ηλικία του παιδιού (συχνά οι γονείς αφήνουν μικρά παιδιά να προσέχουν τα μικρότερά τους, πράγμα που βαραίνει δυσβάσταχτα τη συνείδηση των πρώτων σε περίπτωση ατυχήματος)
• αντιφατικές οδηγίες και διαταγές
• συναισθηματικός εκβιασμός των παιδιών («Αν μιλήσεις της γιαγιάς σου, ξέχασε πως έχεις πατέρα»)
• ταπείνωση του παιδιού μειώνοντας το, χρησιμοποιώντας ύβρεις, σκληρές κριτικές επιφέρουν το αίσθημα ντροπής, μειώνουν την αυτοεκτίμηση και αναστέλλουν την ψυχική του ανάπτυξη
• ενοχοποίηση: όταν ο γονιός για να εμποδίσει το παιδί του να επαναλάβει μια πράξη τον ενοχοποιεί («θα με αρρωστήσεις, θα με πεθάνεις»)
• όταν ο γονιός χρειάζεται το παιδί για να μη μείνει μόνος και εμποδίζει εμμέσως το παιδί να ικανοποιηθεί από άλλες σχέσεις
• όταν τα παιδιά γίνονται μάρτυρες ταπείνωσης του ενός γονιού από τον άλλον
• όταν τα παιδιά είναι μάρτυρες της σωματικής επίθεσης του ενός γονιού προς τον άλλον
• όταν τα παιδιά χρησιμοποιούνται για να λύσουν οι γονείς τους δικές τους διαφορές. (Αυτή η έμμεση βία στοχεύει αφενός να πλήξει τον άλλο γονιό, πλήττει ωστόσο το μέρος του εαυτού του παιδιού που είναι συνδεδεμένο με τον επιτιθέμενο γονιό ή τα παιδιά δέχονται επιθέσεις που αφορούν τον γονιό μέσα τους ή τον γονιό που αντιπροσωπεύουν)
• Η ήπια μορφή σωματικής βίας, όπως το χαστούκι

Η άμεση βία προς το παιδί δηλώνει την απόρριψη του παιδιού από τον ένα ή και τους δύο γονείς. 
Οι προσβολές που υφίσταται το παιδί δικαιολογούνται από τον γονιό ως μέρος της τακτικής για διαπαιδαγώγησή του. Στην πραγματικότητα το παιδί είναι ενοχλητικό, δεν ικανοποιεί τις προσδοκίες του γονιού. 
Η παρουσία του παιδιού ξυπνά στον γονιό τα προσωπικά του ελλείμματα. Συχνά αυτό το παιδί νιώθει άβολα, νιώθει ντροπή γι’ αυτό που είναι. 
Για παράδειγμα ένα παιδί που είναι αδέξιο, γίνεται εντελώς αδέξιο μετά από τις φωνές και την απόρριψη του γονιού. Το υποτιμούμε που είναι αδέξιο ή γίνεται αδέξιο από την υποτίμηση και τον φόβο;

Βία και Διαζύγιο
Το κάθε παιδί αγόρι ή κορίτσι έχει ανάγκη για επαφή με τον πατέρα και την μητέρα. Τι γίνεται όταν οι γονείς χωρίζουν;
Ο τρόπος, ο οποίος θα βιωθεί το διαζύγιο των γονιών από τα παιδιά, θα εξαρτηθεί από την ωριμότητα και την εξυπνάδα των γονιών. Εάν ο καθένας εκ των δύο ανεξάρτητα με τους λόγους και τις ευθύνες για την μεταξύ τους ένταση,
• δε μειώνει τον άλλον στα μάτια του παιδιού
• αφήνει να αγαπηθεί ο πατέρας ή η μητέρα αντίστοιχα
• το παιδί μπορεί να βλέπει και τους δύο γονείς σταθερά και συχνά μέσα σε ένα κλίμα ευχαρίστησης και χαράς
• δεν εγκαταλείπει το παιδί και έχει την έγνοια και την ευθύνη για την εκπαίδευσή του,
τότε το παιδί μπορεί να ξεπεράσει την επώδυνη διαδικασία χωρισμού των γονιών του.
Τι γίνεται στην πράξη;
• Οι γονείς μιλούν με φίλους, συγγενείς ή στο δικηγόρο με εχθρότητα, εκδικητικότητα και ένταση για τον άλλο γονιό, συμπεριφέρονται ωσάν και το παιδί να μην έχει αυτιά, μυαλό και αισθήματα
• Μιλούν με μισόλογα, δεν του εξηγούν τι συμβαίνει, του δίνουν αντιφατικά μηνύματα
• Ένας εκ των δύο γονιών απαγάγει ένα ή όλα τα παιδιά
• Ο ένας γονιός εγκαταλείπει το σπίτι χωρίς να ενημερωθούν τα παιδιά. Το φαινόμενο συχνά οφείλεται στην ενοχή του γονιού για το διαζύγιο και τη δυσκολία του να αντιμετωπίσει τον πιθανό πόνο που προξενεί το διαζύγιο
• Η μετάδοση της ανησυχίας στο παιδί ότι αν αγαπά τον άλλο γονιό και τον/τη καινούριο/α σύντροφό του θα εγκαταλειφθεί και από τον γονιό με τον οποίο ζει
• Όταν οι γονείς τσακώνονται μπροστά στο παιδί για θέματα που το αφορούν ή όχι
• Τα παιδιά συχνά νιώθουν επιθετικά έναντι του γονιού που φεύγει και φόβο εγκατάλειψης για το γονιό που μένει. Είναι συναισθηματικός εκβιασμός εκ μέρος του γονιού, που απαγορεύει με τη στάση του την έκφραση αυτού του θυμού και των παραπόνων που έχει το παιδί. Κάνουν το παιδί να νιώθει ενοχή και ντροπή γι’ αυτό που νιώθει («Μπράβο, είσαι καλό παιδί. Δεν θυμώνεις με τον μπαμπά σου που δεν είναι στο σπίτι»)
• Όταν το παιδί δέχεται απειλές ότι θα το στείλουν στον άλλο γονιό όταν είναι ανυπάκουο ωσάν και ο άλλος γονιός είναι τιμωρία
• Όταν τα παιδιά ενοχοποιούνται που ο γονιός είναι φυλακή για τις διατροφές.

Κακοποιητικές συμπεριφορές με σεξουαλικό χαρακτήρα
Σ’ αυτές τις συμπεριφορές των γονιών ενώ δεν υπάρχει τίποτε το καταδικαστέο η βία αφήνει ψυχικά σημάδια γιατί καταργείται το όριο και η έννοια της απαγόρευσης.
• Μια μητέρα διηγείται στην 11χρονη κόρη της τις σεξουαλικές της δυσκολίες με τον άντρα της και συγκρίνοντάς τον με τις επιδόσεις του εραστή της.
• Μια μητέρα ζητά από την 8χρονη κόρη της να εξετάσει τα γεννητικά της όργανα προβάλλοντας ότι έχει για παράδειγμα φαγούρα
• Ένας πατέρας φλερτάρει με τις φίλες της κόρης του.

Η σεξουαλική κακοποίηση - παρενόχληση του παιδιού
Φρανσουάζ Ντολτό «Μια μόνο απαγόρευση ισχύει για όλη τη ζωή και μόνη αυτή λογίζεται πραγματικά ως ο ακρογωνιαίος λίθος της διαπαιδαγώγησης του ανθρωπίνου πλάσματος. Είναι η απαγόρευση της αιμομιξίας».

Συνήθως τα παιδιά που παρενοχλούνται σεξουαλικά δεν παραπονιούνται, κυρίως όταν αυτή η κακοποίηση συμβαίνει στα πλαίσια της οικογένειάς τους. Η αδυναμία του παιδιού να μιλήσει οφείλεται στο αίσθημα ενοχής, ντροπής, φόβου και αγωνίας ότι δεν θα μπορέσει να γίνει κατανοητό το πρόβλημά του. Αυτή η σιωπή οφείλεται επίσης σε άλλους λόγους:
• Ο εκβιασμός του δράστη και η επιβολή του μυστικού:
«Θα σου σπάσω το κεφάλι»,
«Θα σε σκοτώσω»,
«Είμαστε μια ωραία οικογένεια, η μητέρα σου θα πεθάνει αν το μάθει».
• Η βία της ίδιας της πράξης, η οποία αφυπνίζει την ενήλικη σεξουαλικότητα σε ένα άτομο ψυχικά και σωματικά ανέτοιμο να τη δεχτεί, γεγονός που δημιουργεί μεγάλη σύγχυση στο παιδί.
• Η ντροπή που προκαλείται από το δράστη στο παιδί καθιστώντας το υπεύθυνο:
«Έχεις αυτό που θέλεις, εσύ με προκάλεσες».
• Είναι δυνατόν το παιδί να έχει και θετική συναισθηματική σχέση με το θύτη γεγονός που του προκαλεί συγκρουόμενα συναισθήματα.

Βία είναι………………………
• Όταν η σύλληψη του γονιού από την αστυνομία γίνεται στη παρουσία του παιδιού
• Όταν ο γονιός είναι αντικείμενο ρατσιστικών επιθέσεων
• Όταν το παιδί εκτίθεται σε αλλόκοτες συμπεριφορές του γονιού ή άλλου μέλους της οικογένειας λόγω προβλημάτων ψυχικής υγείας, αλκοολισμού, ναρκωτικών
• Όταν αλλάζεται το όνομα στο υιοθετημένο παιδί
• Όταν τα υιοθετημένα παιδιά απειλούνται από τους ανάδοχους γονείς τους ότι θα τα στείλουν στο ορφανοτροφείο ή στους βιολογικούς γονείς
• Όταν απορρίπτουμε τους φίλους των παιδιών, όταν μειώνονται οι αξίες, το αντικείμενο πίστης και τα ιδανικά τους.

Γιαννούλα Χατζηπαναγή, Κλινική Ψυχολόγος

Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

© Το χαμομηλάκι | To hamomilaki