Η Κοινωνική Φοβία σε Παιδιά και Εφήβους / Social Phobia among Children and Adolescents

Βασικό χαρακτηριστικό της κοινωνικής φοβίας είναι ο έντονος και ο επίμονος φόβος που διακατέχει το άτομο σε μία ή περισσότερες καταστάσεις. Το άτομο ανησυχεί έντονα ότι σε ορισμένες κοινωνικές καταστάσεις είναι πιθανόν να περιέλθει σε κατάσταση αμηχανίας και σύγχυσης. 

Recent Findings in Social Phobia among Children and Adolescents
Η έκθεσή του, με την παρουσία του, σε μια κοινωνική κατάσταση συχνά του προκαλεί συναισθήματα άγχους και αποφυγής, τα οποία συνήθως βιώνει με υπερβολική ένταση.

        Κοινωνικό άγχος (ή φοβία), λίγο-πολύ, αντιμετωπίζουν όλοι οι άνθρωποι περιστασιακά, όταν κληθούν, για παράδειγμα, να στηρίξουν την άποψή τους μπροστά σε άλλους ή να παρουσιάσουν κάτι σε κοινό. Εκδηλώνεται όμως, ως ένα αίσθημα ντροπής που βιώνεται σε μεμονωμένες καταστάσεις και παροδικά. 

        Όταν ένα παιδί, και δη ένας έφηβος/μια έφηβη, αντιμετωπίζει διαταραχή κοινωνικού άγχους, χαρακτηριστικά, προσπαθεί να αποφύγει κάθε κοινωνική κατάσταση που κρίνει ότι θα του/της προκαλέσει αυτό τον έντονο φόβο της αλληλεπίδρασης με άλλους ανθρώπους (Κάκουρος & Μανιαδάκη, 2002).
        Τα παιδιά και οι έφηβοι με κοινωνική φοβία έχουν συνήθως πολύ λίγους φίλους, δεν επιθυμούν να συμμετέχουν σε ομαδικές δραστηριότητες και θεωρούνται γενικά ήσυχοι και συνεσταλμένοι τόσο στο οικογενειακό όσο και στο σχολικό περιβάλλον. 

Πιο συγκεκριμένα ένα παιδί με κοινωνικό άγχος συχνά φοβάται όταν θα πρέπει να κάνει κάτι μπροστά σε άλλους (π.χ. να διαβάσει φωναχτά στην τάξη του, να απαγγείλει ένα ποίημα σε μια σχολική γιορτή, να απαντήσει στο τηλέφωνο).
        Οι λόγοι που υιοθετεί αυτή τη συμπεριφορά αποφυγής σχετίζονται με το ότι σκέφτεται ότι μπορεί να κάνει λάθος, ότι θα κάνει κάτι και θα το κοροϊδέψουν ή ότι μπορεί να το χαρακτηρίσουν αρνητικά.
        Συνήθως τα παιδιά με κοινωνική φοβία επιχειρούν με τη συμπεριφορά τους να μείνουν απαρατήρητα αλλά μέσα από αυτή την προσπάθεια τελικά οδηγούνται στο ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα, γίνονται δηλαδή το επίκεντρο της προσοχής των άλλων και αυτό επιδεινώνει την κατάστασή τους. Γενικά τα παιδιά αυτά έχουν αρνητική εικόνα για τον εαυτό τους, χαμηλή αυτοεκτίμηση και συχνά βιώνουν το αίσθημα της απόρριψης (Albano, Dibartolo et al., 1995).
        Επιπλέον, το παιδί με κοινωνική φοβία βιώνει συναισθήματα δυσφορίας, έντασης που συνοδεύονται με σωματικές αντιδράσεις (εφίδρωση, τρέμουλο, πόνος στο στομάχι κ.α.). Σταδιακά μπορεί να χάνει πηγές ευχαρίστησης και ικανοποίησης και σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να εκδηλώνει σχολική άρνηση.

Η κοινωνική φοβία συνήθως εκδηλώνεται στην εφηβεία και σπανιότερα μπορεί να διαγνωστεί σε παιδιά κάτω των δέκα ετών (Vasey, 1995). Η συχνότητα εκδήλωσής της φαίνεται να είναι περίπου η ίδια και σε αγόρια και σε κορίτσια.

Πιθανά αίτια εκδήλωσής της

• Κληρονομικότητα (συγγενείς πρώτου βαθμού παιδιών με αγχώδεις διαταραχές έχουν αυξημένες πιθανότητες να παρουσιάσουν παρόμοια προβλήματα).
• Βρέφη τα οποία αντιδρούν με υπερβολική κινητική δραστηριότητα και δείχνουν να ενοχλούνται κατά την παρουσίαση καινούριων ερεθισμάτων στην ηλικία των 4 μηνών, έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν φοβίες κατά τη νηπιακή ηλικία και αγχώδεις διαταραχές αργότερα (Kagan, 1997).
• Παρεμβατικοί και υπερπροστατευτικοί γονείς, που συχνά επιβάλλουν αυστηρούς περιορισμούς στα παιδιά τους και δε τους αναθέτουν πρωτοβουλίες που να ενθαρρύνουν την αυτενέργεια και την ανάληψη πρωτοβουλιών.

Τρόποι αντιμετώπισης
Έχοντας κατά νου, ότι το άγχος για τις κοινωνικές καταστάσεις είναι, έως ένα βαθμό αναμενόμενο και φυσιολογικό, και σίγουρα διαφέρει από παιδί σε παιδί, θα πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση, εφόσον παρατηρούμε ότι το παιδί εκδηλώνει έντονο ή υπέρμετρο φόβο για την αλληλεπίδραση του... 

......................................

η συνέχεια εδώ

Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Το βάσανο για τρυφερές ψυχές Όταν το άγχος γίνεται τελικά πρόβλημα

Το άγχος είναι ένα συνηθισμένο και φυσιολογικό συναίσθημα τόσο στους ενήλικες, όσο και στα παιδιά. Στις περισσότερες περιπτώσεις το άγχος είναι προσωρινό και μπορεί να προκαλείται από ένα συγκεκριμένο στρεσογόνο ερέθισμα ή μία κατάσταση. 

Βάσανο για τρυφερές ψυχές

Στην περίπτωση των παιδιών για παράδειγμα, μπορεί να βιώσουν άγχος μετά από μια μεγάλη αλλαγή στη ζωή τους όπως μία μετακόμιση ή όταν χρειαστεί να αποχωριστούν τη μαμά στο ξεκίνημα του σχολείου. 

Σε άλλες περιπτώσεις όμως το άγχος μπορεί να υπάρξει σε μια πιο γενικευμένη μορφή, να είναι επίμονο και έντονο, και να παρεμποδίζει την καθημερινή λειτουργία και τις δραστηριότητες του παιδιού όπως το σχολείο, τη δημιουργία φίλων, ή τον ύπνο. 

Σε αυτήν την περίπτωση το άγχος χάνει το φυσιολογικό του στοιχείο και αποτελεί ένδειξη κάποιας αγχώδους διαταραχής. Δυστυχώς, η συχνότητα εμφάνισης των διαταραχών άγχους γίνεται όλο και πιο υψηλή στα παιδιά και δεν έχει δοθεί μέχρι σήμερα ιδιαίτερη βαρύτητα τόσο στη διάγνωση όσο και στην αντιμετώπισή τους. 

Αυτό οφείλεται κυρίως στο ότι τα συμπτώματα των διαταραχών αυτών δεν γίνονται εύκολα αντιληπτά διότι δεν προκαλούν ενόχληση στο περιβάλλον του παιδιού και δεν είναι επιβλαβή για τους άλλους παρά μόνο για το ίδιο το παιδί. Ακόμα όμως και αν γίνονται αντιληπτά από τους γονείς, δυσκολεύονται να διακρίνουν αν πρόκειται για φυσιολογικές ή παθολογικές εκδηλώσεις άγχους και φόβου. 

Ποιες είναι οι διαταραχές άγχους στα παιδιά; 

Διαταραχή άγχους αποχωρισμού. 
Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας είναι φυσιολογικό να βιώνουν κάποιο βαθμό άγχους σε περιπτώσεις απομάκρυνσης από τους γονείς ή από τα άτομα με τα οποία είναι προσκολλημένα. 

Όταν όμως το άγχος που βιώνει το παιδί έχει υπερβολική ένταση και εκδηλώνεται σε μεγαλύτερες ηλικίες, τότε ενδέχεται να αποτελεί ένδειξη της διαταραχής άγχους του αποχωρισμού. 

Παιδιά σχολικής ηλικίας μπορεί να μην θέλουν να πάνε σχολείο ή να κοιμηθούν μόνα τους ή μπορεί να διακατέχονται από φοβίες ότι κάτι κακό θα συμβεί στα αγαπημένα τους πρόσωπα ή ότι τα ίδια χαθούν και δεν θα μπορέσουν να ξαναβρεθούν με τους γονείς τους. 

Κοινωνική αγχώδης διαταραχή. 
Βασικό χαρακτηριστικό της κοινωνικής φοβίας είναι ο έντονος και επίμονος φόβος που βιώνει το παιδί σε μία ή περισσότερες κοινωνικές καταστάσεις. Η κοινωνική κατάσταση μπορεί να προκαλεί τόσο έντονο άγχος, που ενδέχεται να οδηγήσει σε κρίση πανικού. 

Τα παιδιά και οι έφηβοι με κοινωνική φοβία έχουν συνήθως πολύ λίγους φίλους, δεν θέλουν να συμμετέχουν σε ομαδικές δραστηριότητες, στο σχολείο μπορεί να δείχνουν ιδιαίτερα φοβισμένα σε πολλές καταστάσεις (να διαβάσουν φωναχτά, να σηκώσουν χέρι, να πάρουν το λόγο) και μπορεί να αποφεύγουν σχολικές εκδρομές και ομαδικές εκδηλώσεις. 

Στο σπίτι μπορεί να μην απαντούν στο τηλέφωνο και να απομονώνονται όταν έρχονται επισκέπτες. Γενικά τα παιδιά αυτά έχουν αρνητική εικόνα για τον εαυτό τους και συχνά βιώνουν την απόρριψη από το περιβάλλον τους. 

Γενικευμένη αγχώδης διαταραχή. 
Βασικό χαρακτηριστικό της διαταραχής αυτής είναι το υπερβολικό και ανεξέλεγκτο άγχος το οποίο προκαλείται από μια σειρά γεγονότων και δραστηριοτήτων τις περισσότερες μέρες της εβδομάδας για διάστημα τουλάχιστον έξι μηνών. 

Το παιδί μπορεί να βιώνει άγχος και έντονη φοβία για τους βαθμούς, για οικογενειακά θέματα, για τις γενικότερες επιδόσεις του κ.α. Τα παιδιά αυτά είναι πιο πιθανό να είναι τελειομανή και συχνά αδυνατούν να χαλαρώσουν λόγω της πολύ μεγάλης τους ανησυχίας. 

Τα συμπτώματα της διαταραχής μπορεί να εκδηλώνονται με νευρικότητα ή έντονο αίσθημα αγωνίας, με τεντωμένα νεύρα, με εύκολη κόπωση, με δυσκολία συγκέντρωσης ή με ένα αίσθημα ότι το μυαλό είναι άδειο, με ευερεθιστότητα και διαταραχή ύπνου. 

Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. 
Τα βασικά χαρακτηριστικά της διαταραχής αυτής είναι οι έμμονες σκέψεις και οι ψυχαναγκασμοί με τους οποίους το άτομο ασχολείται τουλάχιστον για μια ώρα την ημέρα και οι οποίο το καταπονούν και του δημιουργούν πρόβλημα στη λειτουργικότητά του. 

Οι εμμονές επαναλαμβάνονται ακόμα και χωρίς τη θέληση του παιδιού και τις βιώνει ως ιδιαίτερα στρεσογόνες. Η συμπεριφορά του παιδιού μπορεί να χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες πράξεις τις οποίες αισθάνεται ως υποχρέωσή του να τις εκτελέσει για να μειώσει το άγχος που βιώνει. Για παράδειγμα, το παιδί μπορεί ασχολείται σε υπερβολικό βαθμό με την καθαριότητα (85% των περιπτώσεων), τον έλεγχο και την τακτοποίηση πραγμάτων. 

Ωστόσο είναι πολύ σημαντικό να γίνεται διάκριση των παθολογικών ψυχαναγκασμών από τις τελετουργίες που κάνουν τα παιδιά στο πλαίσιο της φυτολογικής τους ανάπτυξης. Για παράδειγμα, είναι σύνηθες για κάποια παιδιά να τακτοποιούν τα παιχνίδια τους με έναν ορισμένο τρόπο και συγκεκριμένες στιγμές. Όταν το παιδί καταπονείται και υποφέρει, τότε οι συμπεριφορές αυτές ξεφεύγουν από τα όρια της φυσιολογικής συμπεριφοράς και αποτελούν ενδείξεις ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής. 

Ειδική φοβία. 
Βασικά χαρακτηριστικά της ειδικής φοβίας είναι ο έκδηλος και επίμονος φόβος ο οποίος είναι υπερβολικός και παράλογος και ενεργοποιείται από την παρουσία ή την πρόβλεψη παρουσίας ενός αντικειμένου ή κατάστασης (ασανσέρ, αεροπλάνο, ζώο, ύψος, αίμα, νερό). 

Η έκθεση στο ερέθισμα του φόβου προκαλεί σχεδόν πάντα μια άμεση αντίδραση άγχους ή πανικού. Στα παιδιά το άγχος αυτό εκδηλώνεται συχνά με κλάμα και νευρικότητα. Τα παιδιά είναι πιθανό να μην αντιλαμβάνονται πότε οι φόβοι τους είναι υπερβολικοί ή αδικαιολόγητοι. 

Μπορεί να διακατέχονται από το άγχος που τους δημιουργεί η σκέψη για το τι μπορεί να συμβεί αν εκτεθούν στο φοβικό αντικείμενο ή την κατάσταση που προκαλεί το φόβο. 

Διαταραχή μετά από τραυματικό στρες. 
Τα χαρακτηριστικά της διαταραχής αυτής είναι το επίμονο άγχος ως επακόλουθο ενός τραυματικού γεγονότος. Τέτοιου είδους γεγονότα μπορεί να είναι φυσικές καταστροφές ή καταστάσεις όπου το παιδί γίνεται αυτόπτης μάρτυρας κάποιου εγκλήματος, ληστείας, βιασμού, βασανισμού ή άλλης βίαιης ενέργειας. 

Το παιδί μπορεί να νιώθει έντονο και επίμονο φόβο, αβοήθητο ή τρόμο. Το τραυματικό γεγονός μπορεί να αναβιώνεται από το παιδί ξανά και ξανά. Μπορεί να βλέπει εφιάλτες ή να χάσει τελείως τον ύπνο του, να έχει εκρήξεις θυμού, μπορεί να αποσυρθεί και να αποφεύγει τους ανθρώπους μήνες μετά το τραυματικό γεγονός. Το άγχος αποτελεί ένα γνώριμο και οικείο συναίσθημα για όλους τους ανθρώπους και σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να θεωρηθεί λειτουργικό γιατί συχνά διευκολύνει να αντιμετωπίσουμε δύσκολες καταστάσεις θέτοντας τον οργανισμό μας σε κατάσταση ετοιμότητας. 

Αν όμως οι γονείς παρατηρήσουν ότι το άγχος του παιδιού είναι υπερβολικό σε ένταση, επίμονο στο χρόνο και δεν εξαλείφεται με τη σιγουριά και την ασφάλεια που του παρέχουν, τότε ίσως υπάρχει ένδειξη κάποιας αγχώδους διαταραχής. Σε αυτήν την περίπτωση η γνώμη ειδικού κρίνεται απαραίτητη. Η πρώιμη διάγνωση και αντιμετώπιση είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την υγιή ανάπτυξη και εξέλιξη του παιδιού. 

Parentshelp

Βιβλιογραφία: 
Κάκουρος, Ε. & Μανιαδάκη, Κ. (2006). Ψυχοπαθολογία παιδιών και εφήβων. Αναπτυξιακή προσέγγιση. Τυπωθήτω, Αθήνα. 
Borlow, D. H. (1988). Anxiety and its disorders: The nature and treatment of anxiety and panic. 
New York: Guilford Press. Kashani, J. H. & Orvaschell, H. (1990). A community study of anxiety in children and adolescents.
 American Journal of Psychiatry, 31, 595-559.

Η κοινωνική φοβία στο παιδί Social Phobia in Children and Adolescents

Όπως και πολλοί ενήλικοι έτσι και πολλά παιδιά έχουν να αντιμετωπίσουν ένα ψυχολογικό πρόβλημα που λέγεται κοινωνική φοβία. Πρόκειται για μια εκδήλωση άγχους σε μέρη που το παιδί νιώθει πως θα εκτεθεί, θα νιώσει αμηχανία, ντροπή, ότι οι φίλοι του θα το μειώσουν ή θα το κάνουν ρεζίλι.

Social Phobia in Children and Adolescents

Η σκέψη και μόνο ότι θα πάει στο σχολείο και ο δάσκαλος θα το ρωτήσει για το μάθημα, η επίσκεψη σε ένα φίλο του, η συμμετοχή σε εξωσχολικές δραστηριότητες και η πρόσκληση σε ένα πάρτι του προκαλεί ταραχή και στενοχώρια.

Η χαμηλή αυτοεκτίμηση βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο του προβλήματος και κάποιο παιδί με κοινωνική φοβία η καθημερινή ζωή του είναι επώδυνη και χρειάζεται ψυχολογική υποστήριξη.

Πως να βοηθάς το παιδί να ξεπεράσει τους κοινωνικούς του φόβους

Ο ψυχολόγος είναι ο καταλληλότερος σύμβουλος για τους γονείς, όταν το πρόβλημα παρεμβαίνει στην ποιότητα της ζωής του παιδιού. 

Οι γονείς μπορείτε από την πλευρά σας να ενισχύσετε την κοινωνικοποίηση και την αυτοπεποίθηση του παιδιού με τους εξής τρόπους:

* Να αναρωτηθείτε μέσα σας γιατί μπορεί να φοβάται και να μην έχει εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Μιλήστε μαζί του καθημερινά και εκμαιεύστε τα συναισθήματά του. Η ζωγραφική εδώ ως μέσο έκφρασης μπορεί να κάνει θαύματα!

* Ωθήστε το παιδί να συμμετέχει σε δραστηριότητες εκτός σχολείου που του είναι αρεστές, ώστε να χτίσει κοινωνικές δεξιότητες.

* Να κάνετε μαζί του παιχνίδι ρόλων, όπου το παιδί θα εξασκηθεί μέσω της φαντασίας του στο να αντιμετωπίζει τις καταστάσεις που αποφεύγει.

* Να του θυμίζετε ότι για καθετί που φοβάται υπάρχει πάντα ο λογικός αντίλογος – η εκλογίκευση των φόβων αποτελεί ισχυρό αγχολυτικό.

* Μιλήστε μαζί του για τα ψυχικά οφέλη της εγγύτητας με τα άλλα παιδιά στη ζωή του.

* Να επαινείτε το παιδί όταν υπερβαίνει τον φόβο του και καταφέρνει να κάνει κάτι που του είναι κοινωνικά δύσκολο.

news935

Η κοινωνική φοβία στο παιδί

Η κόρη μας είναι 10 ετών και αποφεύγει την επαφή με τους συμμαθητές της και τη συμμετοχή σε σχολικές δραστηριότητες. Φοβάται κάτι ή είναι ντροπαλή; 

Social Phobia in Kids

HELPING CHILDREN OVERCOME SOCIAL FEARS

Όπως ορισμένοι ενήλικοι, έτσι και κάποια παιδιά αντιμετωπίζουν ένα ψυχολογικό πρόβλημα που ονομάζεται κοινωνική φοβία. Πρόκειται για μια εκδήλωση έντονου άγχους σε μέρη ή καταστάσεις όπου το παιδί φοβάται ότι θα εκτεθεί, θα νιώσει αμηχανία, ντροπή, ότι οι φίλοι του θα το μειώσουν ή θα το κάνουν ρεζίλι.
Η σκέψη και μόνο ότι θα πάει στο σχολείο, ότι θα κληθεί από τον δάσκαλο να πει το μάθημα, η επίσκεψη στο σπίτι ενός φίλου, η συμμετοχή σε εξωσχολικές δραστηριότητες ή σε γιορτές, η πρόσκληση σε ένα πάρτι μπορεί να του προκαλέσουν ταραχή και στενοχώρια.
Συνήθως προσπαθεί να αποφύγει τις καταστάσεις αυτές ή τις υπομένει με μεγάλο ψυχολογικό κόστος για το ίδιο. Η χαμηλή αυτοεκτίμηση συχνά βρίσκεται στο επίκεντρο του προβλήματος. Η καθημερινή ζωή ενός παιδιού με κοινωνική φοβία είναι επώδυνη και χρήζει ψυχολογικής αντιμετώπισης.

Μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί μας να ξεπεράσει τους κοινωνικούς του φόβους;

Ο ψυχολόγος είναι ο καταλληλότερος σύμβουλος κατ’ αρχήν για τους γονείς όταν το πρόβλημα παρεμβαίνει στην ποιότητα της ζωής του παιδιού. Οι γονείς μπορείτε από την πλευρά σας να ενισχύσετε την κοινωνικοποίηση και την αυτοπεποίθηση του παιδιού με τους εξής τρόπους:

Η κόρη μας είναι 10 ετών και αποφεύγει την επαφή με τους συμμαθητές της και τη συμμετοχή σε σχολικές δραστηριότητες. Φοβάται κάτι ή είναι ντροπαλή;

* Να αναρωτηθείτε μέσα σας γιατί μπορεί να φοβάται και να μην έχει εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Μιλήστε μαζί του καθημερινά και εκμαιεύστε τα συναισθήματά του. Η ζωγραφική εδώ ως μέσο έκφρασης μπορεί να κάνει θαύματα!

* Ωθήστε το παιδί να συμμετέχει σε δραστηριότητες εκτός σχολείου που του είναι αρεστές, ώστε να χτίσει κοινωνικές δεξιότητες.

* Να κάνετε μαζί του παιχνίδι ρόλων, όπου το παιδί θα εξασκηθεί μέσω της φαντασίας του στο να αντιμετωπίζει τις καταστάσεις που αποφεύγει.

* Να του θυμίζετε ότι για καθετί που φοβάται υπάρχει πάντα ο λογικός αντίλογος – η εκλογίκευση των φόβων αποτελεί ισχυρό αγχολυτικό.

* Μιλήστε μαζί του για τα ψυχικά οφέλη της εγγύτητας με τα άλλα παιδιά στη ζωή του.

* Να επαινείτε το παιδί όταν υπερβαίνει τον φόβο του και καταφέρνει να κάνει κάτι που του είναι κοινωνικά δύσκολο.

Μυρσίνη Κωστοπούλου  

ψυχολόγος - ψυχοθεραπεύτρια (Ph.D.)