To Σχολειοφοβικό Παιδί

Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί συχνά έχουν να αντιμετωπίσουν την αρνητική στάση των παιδιών απέναντι στο σχολείο. Ειδικότερα στις μικρότερες τάξεις και κατά την έναρξη της σχολικής χρονιάς, οι μαθητές αντιμετωπίζουν έντονο άγχος και δυσκολεύονται να προσαρμοστούν στο περιβάλλον του σχολείου.

Η πρωταρχική αιτία του φόβου των παιδιών σχετίζεται με την προσκόλληση που έχουν στους γονείς και εμφανίζεται τα πρώτα χρόνια που το παιδί πρέπει να πάει σχολείο. Η προσκόλληση αυτή οδηγεί στο άγχος του αποχωρισμού, το οποίο μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους, όπως διαταραχές ύπνου, ψυχοσωματικά προβλήματα (πονοκέφαλος, πονόκοιλος, εμετός κ.α.), αλλά και ως σχολική φοβία.

Σχολική φοβία

Η σχολική φοβία δεν είναι μόνο αποτέλεσμα της δύσκολης προσαρμογής του παιδιού στο σχολείο. Υπάρχει πιθανότητα να σχετίζεται με αρνητικά για το παιδί γεγονότα, όπως αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος ή εκπαιδευτικού, ασθένεια ή θάνατος, απώλεια φίλων κ.α.

Συμπτώματα σχολικής φοβίας

1. Απροθυμία ή κατηγορηματική άρνηση να πάει στο σχολείο
2. Παρουσιάζει αντικοινωνική συμπεριφορά στο σχολείο, όπως επιθετικότητα, υπερκινητικότητα
3. Βρίσκει δικαιολογίες για να μην πάει στο σχολείο
4. Παρουσιάζει ιδιοτροπίες στο φαγητό ή αρνείται να φάει
5. Ψυχοσωματικές διαταραχές

Πρακτικές συμβουλές προς τους εκπαιδευτικούς

Η αντιμετώπιση της σχολικής φοβίας απαιτεί τη συνεργασία εκπαιδευτικών και γονέων, ώστε να ακολουθηθεί μια στοχευμένη παρέμβαση που θα βοηθήσει το παιδί να ξεπεράσει το φόβο του απέναντι στο σχολείο. Ωστόσο, ακολουθούν κάποιες πρακτικές συμβουλές προς τους εκπαιδευτικούς. Σκοπός είναι να βοηθήσουν τα παιδιά να καλλιεργήσουν τις κοινωνικές τους δεξιότητες και να αντιμετωπίσουν τη φοβία τους:

1. Ατομικός φάκελος μαθητή:  Οι εκπαιδευτικοί πριν την έναρξη της σχολικής χρονιάς θα πρέπει να έχουν μελετήσει τον ατομικό φάκελο του μαθητή. Μέσα σε αυτό θα πρέπει να υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με την προσαρμογή του παιδιού σε διάφορα περιβάλλοντα. Με τον τρόπο αυτό, ο εκπαιδευτικός θα φροντίσει να αντιμετωπίσει το πρόβλημα πριν φτάσει στο σχολείο, συζητώντας με τους γονείς και τους σχολικούς ψυχολόγους.
2. Γωνιά χαλάρωσης: Ο εκπαιδευτικός μπορεί να δημιουργήσει μέσα στην τάξη μια γωνιά χαλάρωσης, στην οποία οι μαθητές θα μπορούν να καταφεύγουν, όταν νιώθουν πιεσμένοι. Έτσι, θα ηρεμήσουν και θα επανέλθουν στα καθήκοντά τους.
3. Πρόγραμμα «Φίλοι στο σχολείο»: Το πρόγραμμα αυτό αφορά δραστηριότητες, οι οποίες έχουν σκοπό να βοηθήσουν τα παιδιά να κοινωνικοποιηθούν και να αναπτύξουν φιλίες. Είναι σημαντικό να αφιερώνεται αρκετός χρόνος, ειδικά κατά την έναρξη της σχολικής χρονιάς, σε τέτοιες δραστηριότητες, οι οποίες είναι απαλλαγμένες από την ύλη των μαθημάτων και έχουν τη μορφή παιχνιδιού.
4. Πρόγραμμα «Μαθητές στο σπίτι»: Το πρόγραμμα αυτό αποτελεί συνέχεια του προηγούμενου. Οι μαθητές αναλαμβάνουν από κοινού να φέρουν εις πέρας κάποια ομαδική εργασία. Με τον τρόπο αυτό, οι φιλικές σχέσεις εδραιώνονται και εκτός του σχολικού περιβάλλοντος.
5. Ελκυστικό σχολικό περιβάλλον: Ο εκπαιδευτικός οφείλει να διαμορφώσει ένα σχολικό περιβάλλον, το οποίο θα παρέχει αίσθημα ασφάλειας στους μαθητές και θα ενθαρρύνει τη συμμετοχή. Επιπλέον, θα αναγνωρίζει την προσπάθειά τους, θα είναι ευέλικτο και θα παρέχει σταθερή οριοθέτηση.

Συμπερασματικά, η αντιμετώπιση του σχολειοφοβικού παιδιού πρέπει να είναι συντονισμένη και να εστιάζει στην αιτία του προβλήματος. Όταν το παιδί νιώσει ασφάλεια και βιώσει ευχάριστες εμπειρίες στο χώρο του σχολείου, τότε θα απαλλαχθεί από το φόβο του και η επίδοση του θα βελτιωθεί σημαντικά.

---

Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για το άρθρο:

Ανδρογιάννης, Η. (2010) Το σχολειοφοβικό παιδί. Στο: Ε. Α. Κολιάδης (Επιμ.). Συμπεριφορά στο σχολείο. Αξιοποιούμε δυνατότητες. Αντιμετωπίζουμε προβλήματα. Αθήνα: Εκδόσεις Γρηγόρη.

maxmag.gr

Σχολική Φοβία - School Phobia

Ο όρος «σχολική φοβία» αναφέρεται σε μια αγχώδη διαταραχή που χαρακτηρίζεται από φόβο για την παρακολούθηση του σχολείου.
Η πρώτη εμφάνιση φόβου για το σχολείο εμφανίζεται στον παιδικό σταθμό, το νηπιαγωγείο και κορυφώνεται στη Β’ τάξη του Δημοτικού.

Η σχολική φοβία όμως παρατηρείται και στο γυμνάσιο.

Many children at some time in their school career are challenged by anxiety. School phobia (known to professionals as school refusal), a complex and extreme form of anxiety about going to school (but not of the school itself as the name suggests), can have many causes (see below) and can include related anxiety disorders such as agoraphobia and selective mutism. Symptoms include stomachaches, nausea, fatigue, shaking, a racing heart and frequent trips to the toilet.
Young children (up to age 7 or 8) with school phobia experience separation anxiety and cannot easily contemplate being parted from their main carer, whereas older children (8 plus) are more likely to have it take the form of social phobia where they are anxious about their performance in school (such as in games or in having to read aloud or answer questions in class).
Children with anxieties about going to school may suffer a panic attack if forced which then makes them fear having another panic attack and there is an increasing spiral of worry with which parents often do not know how to deal.

Δεν πρέπει να συγχέουμε τη σχολική φοβία με τις πρώτες αρνητικές αντιδράσεις του παιδιού όταν πρωτοπηγαίνει στο σχολείο. Όπως ξέρουμε, το παιδί δείχνει έναν ενστικτώδη φόβο προς το άγνωστο, το καινοφανές. Το σχολικό περιβάλλον για το «νεοσύλλεκτο» μαθητή είναι κάτι άγνωστο. Είναι φυσικό λοιπόν τις πρώτες μέρες της εισόδου του παιδιού στο σχολείο να υπάρχουν ακόμη και έντονες αντιδράσεις και άρνηση του παιδιού να πάει στο σχολείο. Οι εκδηλώσεις αυτές μετά τις πρώτες εντυπώσεις, συνήθως υποχωρούν. Επίσης, δεν πρέπει να συγχέουμε τη σχολική φοβία με άλλους συγκεκριμένους και πραγματικούς φόβους που εκδηλώνει το παιδί για το σχολείο, όπως π.χ. φόβο για κάποιο συμμαθητή ή κάποιο διαγώνισμα κλπ.

Χαρακτηριστικές συμπεριφορές και γνωρίσματα σχολειοφοβικού παιδιού
Για να φτάσει κανείς στο συμπέρασμα ότι ένα παιδί παρουσιάζει σχολική φοβία πρέπει να εμφανίζει τα ακόλουθα (Schmitt, 1991):

• Αόριστα σωματικά συμπτώματα, όπως στομαχόπονοι, πονοκέφαλοι, πόνος στο λαιμό, ναυτία ή ζάλη, διάρροια, ιδιοτροπίες στο φαγητό, νυχτερινούς εφιάλτες, ενούρηση, εγκόπριση κλπ
• Το παιδί έχει απουσιάσει πέντε ή περισσότερες μέρες από το σχολείο εξαιτίας αυτών των συμπτωμάτων
• Τα συμπτώματα εμφανίζονται κατά κύριο λόγο το πρωί. Την ώρα που πρέπει το παιδί να πάει σχολείο παρουσιάζει συμπτώματα αντικοινωνικής συμπεριφοράς, όπως εκρήξεις θυμού, επιθετικότητα, υπερκινητικότητα, άρνηση να δεχτεί φαγητό.
• Τα συμπτώματα επιδεινώνονται τη στιγμή της αναχώρησης για το σχολείο ή κατά την άφιξη στο σχολείο.
• Συνήθως υπάρχουν ελάχιστα συμπτώματα κατά τα σαββατοκύριακα και τις διακοπές, ενώ εμφανίζονται την Κυριακή το βράδυ και τη Δευτέρα το πρωί.
• Το παιδί αναζητά τους γονείς του κατά την παραμονή στο σχολείο και θέλει να γυρίσει στο σπίτι.
• Τα συμπτώματα έχουν αρχίσει στο νηπιαγωγείο ή στην Α΄τάξη του Δημοτικού.
• Τα συμπτώματα αρχίζουν το Σεπτέμβριο ή Οκτώβριο.
• Τα παιδί σ' όλες τις υπόλοιπες δραστηριότητες του φαίνεται υγιές και ενεργητικό.

Το σχολειοφοβικό παιδί βασανίζεται από την έγνοια ότι πρέπει να εγκαταλείψει το σπιτικό περιβάλλον και όχι τόσο από ένα συγκεκριμένο φόβο στο σχολείο. Έτσι επικαλείται διάφορους λόγους για να παραμείνει στο σπίτι, λογικοφανείς δικαιολογίες που συνήθως δεν πείθουν τους οικείους του: μπορεί να παραπονεθεί για τον αυστηρό δάσκαλο, κάποιο μαθησιακό πρόβλημα, τα διαγωνίσματα, κοροϊδία ή χειροδικία από τους συμμαθητές του κλπ.

Επίσης, το παιδί μπορεί να εκφράσει το φόβο ότι κάτι κακό θα συμβεί στη μητέρα όσο αυτό λείπει από το σπίτι. Τα μικρότερα παιδιά συνήθως δε δίνουν εξηγήσεις για την άρνησή τους να πάνε στο σχολείο και απλώς εκδηλώνουν τα παραπάνω συμπτώματα, για τα οποία δε μπορεί να δοθεί ιατρική εξήγηση.

Αιτιολογία

Μπορεί να οφείλεται σε διαφορετικούς λόγους: α) μητέρες που διακατέχονται από φοβίες, πανικό, άγχος και ανασφάλεια, είναι κλειστές και υπερπροστατευτικές και δεν έχουν ικανοποιήσει επαρκώς τις δικές τους ανάγκες, β) αρνητικές εμπειρίες στο σχολείο (αυστηρός δάσκαλος, κακές σχέσεις με συνομηλίκους), γ) στρεσογόνα γεγονότα στην οικογένεια (ασθένεια, θάνατος, διαζύγιο, οικονομικά προβλήματα, ζήλια λόγω νέου μωρού).

Αντιμετώπιση

Το παιδί πρέπει να επιστρέψει ξανά στο σχολείο.
Οι γονείς οφείλουν ν’ αναρωτηθούν:
Εδώ και πόσο καιρό αντιπαθεί το παιδί το σχολείο;
Σχετίζεται ο φόβος με προβλήματα στις διαπροσωπικές του σχέσεις, με τη χαμηλή επίδοση ή με το σχολείο γενικά;
Πώς εκφράζει το παιδί τα συναισθήματά του για το σχολείο;
Σε ποιον άλλο μπορώ να μιλήσω;

Οι γονείς πρέπει να δείξουν υπομονή, σταθερότητα στη συμπεριφορά τους και έμπρακτο ενδιαφέρον για τη συμπεριφορά του παιδιού τους. Όταν το παιδί παραπονείται ότι είναι άρρωστο, πρέπει να κρίνουν απ’ όσα ξέρουν για την προσωπικότητά του κατά πόσο προσποιείται ή όχι και να ενθαρρύνουν την έκφραση των συναισθημάτων του και την επικοινωνία.
Είναι καλό να συζητηθούν πράγματα που συνέβησαν την ημέρα, είτε καλά είτε άσχημα και να διερευνηθεί η ζωή του παιδιού στο σχολείο.
Συγκεκριμένα οι γονείς θα πρέπει να είναι σταθεροί στα πρωινά που μένει στο σπίτι, να ζητήσουν βοήθεια από το προσωπικό του σχολείου και να συζητήσουν με το παιδί τους φόβους για το σχολείο.
Να το ρωτήσουν για το χειρότερο πράγμα που θα μπορούσε να συμβεί στο σχολείο και αν μπορούν ν’ αλλάξουν κάτι οι γονείς, να το εξετάσουν.
Να ενθαρρύνουν το παιδί να έχει περισσότερες επαφές με συνομηλίκους (να ενταχθεί σε αθλητικές ομάδες, να πηγαίνει στα σπίτια άλλων παιδιών, να βγαίνει συχνά έξω).
Δάσκαλοι: μπορούν να βοηθήσουν εξασφαλίζοντας τάξεις υποστηρικτικές, οριοθετημένες και μη απειλητικές, με το να υποδέχονται το παιδί στην πόρτα και ενισχύοντας τον αποχωρισμό από το γονιό, χρησιμοποιώντας αμοιβές και ενισχύσεις, επικοινωνώντας με την οικογένεια, βοηθώντας τα παιδιά να κάνουν νέους φίλους.

Πρόληψη

Οι γονείς θα έπρεπε να καταλάβουν ότι κάποια παιδιά είναι πιο επιρρεπή να εμφανίσουν σχολική φοβία (Rouse, 1997). Αυτά τα παιδιά είναι:

• Όσα δεν είναι κοινωνικώς ώριμα ή δεν έχουν συνηθίσει να είναι με άλλα παιδιά.
• Όσα δεν τους αρέσει να συμμετέχουν στην ομάδα.
• Όσα απεχθάνονται την τάξη και την αυστηρή δομή.
• Όσα έχουν βιώσει αρνητικές εμπειρίες κατά τη συναναστροφή τους με ενηλίκους και συνομηλίκους.
• Όσα έχουν λάβει ελάχιστη στοργή ή πολύ συχνή επίκριση από τους ενηλίκους και συνομηλίκους.
• Όσα έχουν λάβει ελάχιστη στοργή ή πολύ συχνή επίκριση από τους ενηλίκους και ως αποτέλεσμα έχουν αναπτύξει χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Για ν’ αποφύγουν το ενδεχόμενο σχολικής φοβίας οι γονείς μπορούν ν’ ακολουθήσουν συγκεκριμένα βήματα, στα οποία περιλαμβάνονται τα εξής:

• Σταδιακή ανάπτυξη της αίσθησης ανεξαρτησίας του παιδιού.
• Η επαφή με συνομηλίκους από τον πρώτο χρόνο κιόλας της ζωής του είναι πολύ σημαντική, παρά το γεγονός ότι τα παιδιά δε συνεργάζονται στο παιχνίδι.
• Εισαγωγή του παιδιού στον παιδικό σταθμό στην ηλικία των τριών ή τεσσάρων, ιδιαίτερα στην περίπτωση που το παιδί εμφανίζει τάση υπερβολικής εξάρτησης από τους γονείς.
• Το παιδί πρέπει να βοηθηθεί στην προσαρμογή του στο νηπιαγωγείο. Πάνω από τα μισά παιδιά κατά τη μετάβασή τους εκεί κλαίνε για δύο έως πέντε μέρες. Τα συμπτώματα εξαλείφονται αν το παιδί επιστρέψει στο σχολείο και ο δάσκαλος είναι υποστηρικτικός.
• Ενθάρρυνση του παιδιού να συζητά τα συναισθήματά του και τους φόβους του με τους γονείς του.
• Οι γονείς μοιράζονται με το παιδί ιστορίες από τη δική τους παιδική ηλικία για να καταλάβει το παιδί ότι δεν αισθάνονται μόνο αυτά έτσι.
• Αντιμετώπιση των αρνητικών συναισθημάτων με αύξηση της στοργής, της συχνότητας του επαίνου και της προσοχής κατά τις πρώτες δύο εβδομάδες στο σχολείο.
• Συμμετοχή των γονιών στις δραστηριότητες του σχολείου και στις συναντήσεις με το προσωπικό.
• Εξοικείωση του παιδιού με το καθημερινό πρόγραμμα του σχολείου.

Επίσης, οι ίδιοι οι γονείς βιώνουν άγχος για την πρώτη μέρα του παιδιού στο σχολείο, που είναι κάτι συνηθισμένο. Εντούτοις, πρέπει να προσπαθήσουν να το αποκρύψουν, διότι συχνά το παιδί το αντιλαμβάνεται, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το δικό του άγχος.

Δεσποτοπούλου Φρόσω, Ψυχολόγος

Βιβλιογραφία

Herbert M. (1992). Ψυχολογικά Προβλήματα Παιδικής Ηλικίας. Τόμος Α΄.
Εκδ. Ελληνικά Γράμματα.
Παρασκευόπουλος Ι. Ν., Εξελικτική Ψυχολογία, Τόμος 3.
Rouse S. (1997). Extension Specialist Advises on First Day of School Phobia,
http://rhema.ncat.edu/news/aug.97/school/html.
Schmitt B. (1991), Preventing and Overcoming School Phobia. Your Child’s Health.
Schmitt B. (1991), Getting over the fear of school. Your Child’s Health.

«Μαμά, γιατί δεν με ακούς; Δε θέλω να ξαναπάω σχολείο!!!» - Η απλή απροθυμία για τη σχολική φοίτηση και η σχολική φοβία

Αρκετά συχνά οι γονείς έχουν να αντιμετωπίσουν μια έντονη περιστασιακή απροθυμία του παιδιού τους να πάει στο σχολείο.

 Η συμπεριφορά αυτή συνήθως συνοδεύεται με διαμαρτυρίες οι οποίες μπορεί να μην έχουν παρατεταμένη ένταση και διάρκεια και να εξασθενήσουν σχετικά γρήγορα.

Αντίθετα, σε κάποιες άλλες περιπτώσεις παιδιών, η άρνηση για το σχολείο είναι κατηγορηματική και είναι πιθανό να προκαλέσει πανικό στο παιδί που φοβάται να αποχωριστεί το σπίτι του.
 

Η χαρακτηριστική αυτή επίμονη άρνηση για το σχολείο συναντάται με τον όρο «σχολική φοβία ή σχολειοφοβία» και περιγράφεται από τους ειδικούς ως έντονος και παράλογος φόβος του παιδιού σχετικά με το σχολείο και τη σχολική ζωή.

 

Πως διαχωρίζεται η απλή απροθυμία για τη σχολική φοίτηση από τη σχολική φοβία;
 

Στην περίπτωση της σχολειοφοβίας,

• Χρειάζεται να έχει προηγηθεί επίμονη προσπάθεια των γονέων για μεγάλο χρονικό διάστημα να μεταπείσουν το παιδί χωρίς αποτέλεσμα.
  
• Το παιδί συνήθως ταλαιπωρείται από το άγχος και το φόβο του ή από την ανησυχία να αφήσει το σπίτι του και να πάει σχολείο, γνωστό ως «άγχος αποχωρισμού»
  
• Εμφανίζει σωματικά συμπτώματα άγχους από τα οποία ανακουφίζεται και χαλαρώνει σε μέρες που δεν έχει σχολείο όπως τα Σαββατοκύριακα και τις αργίες.
  
• Το παιδί ενώ θέλει να πάει σχολείο νιώθει ότι δεν μπορεί εξαιτίας ενός παράλογου φόβου που νιώθει για κάτι που υπάρχει ή συμβαίνει στο σχολείο. Μάλιστα, αυτή θεωρείται η πιο σημαντική διαφορά της σχολικής φοβίας με το λεγόμενο «σκασιαρχείο».
  
• Επανειλημμένη και επίμονη άρνηση για το σχολείο
  
• Δεν εντοπίζεται άλλη παθολογική συμπεριφορά
  
• Αγχώνεται εύκολα με αποτέλεσμα να εκδηλώνει το άγχος αυτό στο σώμα του με συμπτώματα όπως κοιλιακές διαταραχές, ναυτίες κ εμετούς, πονοκεφάλους, διάρροια, πονόλαιμο

Χαρακτηριστικά του παιδιού με σχολική φοβία:

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι όταν το παιδί απουσιάζει συχνά από το κλίμα του σχολείου;
Οι επιπτώσεις της συχνής και παρατεταμένης απουσίας από το σχολείο είναι αρνητικές και έχουν ως αποτέλεσμα:

• Να χάνεται η επαφή του παιδιού με τους φίλους και τους συνομήλικους
  
• Να μην εκτίθεται σε κοινωνικά ερεθίσματα με αποτέλεσμα να επιβραδύνεται η εκπαίδευση του σε κοινωνικές δεξιότητες
  
• Να χάνει μεγάλο μέρος της εκπαιδευτικής ύλης
  
• Να μην μαθαίνει να φέρνει εις πέρας τις σχολικές υποχρεώσεις
  
• Είναι σημαντικό να είναι υπομονετικοί και να δείχνουν κατανόηση για τη δυσκολία του παιδιού τους
  
• Να είναι συνεπείς και σταθεροί στη συμπεριφορά τους
  
• Να βεβαιωθούν ότι τα παράπονα του παιδιού τους είναι αληθινά και να το κρατήσουν σπίτι αν διαπιστώσουν ότι είναι πραγματικά άρρωστο και δεν μπορεί να πάει σχολείο
  
• Αν όχι, τότε θα είναι χρήσιμο να προσπαθήσουν να εντοπίσουν την αιτία ή το ερέθισμα εκείνο που προκαλεί στο παιδί μια υπέρμετρη ανησυχία ή φόβο που έχει συνδεθεί με το σχολείο

Ποια βήματα χρειάζεται να ακολουθήσουν οι γονείς του σχολειοφοβικού παιδιού;

• Ένας αποτελεσματικός τρόπος να το πετύχουν αυτό είναι ακούγοντας προσεκτικά αυτά που τους λέει το παιδί και προσπαθώντας να καταλάβουν τι πραγματικά είναι αυτό που προσπαθεί να τους εξηγήσει.
• Αφού διερευνήσουν τις πηγές του άγχους ή του φόβου του παιδιού, καλό θα είναι να το συζητήσουν μαζί του σε μια προσπάθεια να «απομυθοποιήσουν» αυτό που προκαλεί τόσο άσχημα συναισθήματα.
• Είναι καλό να αποφεύγονται απαξιωτικές ή κοροϊδευτικές λέξεις και φράσεις για αυτό που βιώνει το παιδί που φοβάται.
• Αντί αυτού, οι γονείς θα μπορούσαν να ζητήσουν από το παιδί να εκτεθεί σε αυτό που το φοβίζει και να είναι μαζί του ώστε να νιώθει ασφάλεια και όχι απειλή.
• Με λόγια υποστηρικτικά και με ενθαρρυντική στάση, οι γονείς χρειάζεται να εκπαιδεύσουν το παιδί τους πώς να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τους φόβους του.
• Τέλος, η καλή και ουσιαστική συνεργασία των γονέων και του σχολείου θα διευκολύνει ακόμη περισσότερο την προσπάθεια του παιδιού να απεμπλακεί από τους ενοχλητικούς και παράλογους φόβους του.

thebest

Σχολική Φοβία, Άρνηση ή απλώς «Σκασιαρχείο»;

Τι είναι η σχολική φοβία, ή άρνηση του σχολείου;
Σχολική φοβία, είναι η έντονη αντίδραση του παιδιού που εκφράζει άρνηση ή φόβο να πάει σχολείο, άγχος ν’ αποχωριστεί το... σπίτι του και τους γονείς του.

Η επιδημιολογικές έρευνες δείχνουν πώς το πρόβλημα αυτό εμφανίζεται εξίσου σε αγόρια και κορίτσια μεταξύ των ηλικιών 5-17 ανεξαρτήτως το κοινωνικό-οικονομικό τους υπόβαθρο.
Έχει όμως παρατηρηθεί ότι συνηθέστερα η σχολική φοβία εμφανίζεται σε μεταβατικές περιόδους των παιδιών, στις ηλικίες μεταξύ 5-6 και 10-14 ετών.
Η σχολική φοβία αποτελεί πηγή συναισθηματικής φόρτισης όχι μόνο για το παιδί αλλά και για το οικογενειακό περιβάλλον και το προσωπικό του σχολείου.
Συνιστάται ιδιαίτερη προσοχή στον προσδιορισμό, στην αντιμετώπιση αλλά και στην πρόληψη του προβλήματος διότι συνδέεται με σημαντικές βραχυχρόνιες και μακροχρόνιες επιπτώσεις στην κοινωνική, μαθησιακή και συναισθηματική εξέλιξη του παιδιού.

Ποια είναι τα αίτια για την δημιουργία της σχολικής φοβίας;
Η άρνηση του σχολείου μπορεί να έχει ποικίλους τρόπους εκδήλωσης ανάλογα με την προσωπικότητα και την ηλικία του παιδιού όπως επίσης πολλά και διαφορετικά αίτια που πιθανά πυροδοτούν την έναρξη της. Το ίδιο παιδί μπορεί να εκδηλώνει άρνηση προς το σχολείο για παραπάνω από ένα συγκεκριμένο αίτιο.
Τα συνηθέστερα αίτια που έχουν επιστημονικώς καταγραφεί και πρέπει να αξιολογηθούν με προσοχή είναι τα παρακάτω:

Φόβος για ερεθίσματα/γεγονότα που συνδέονται με το σχολείο (π.χ μεταφορά με το σχολικό, εξετάσεις, συμπεριφορές καθηγητών, κοινωνική πίεση από τους συμμαθητές έλλειψη αυτοπεποίθησης για τις ικανότητες τους μαθησιακές δυσκολίες κλπ)

Άγχος αποχωρισμού (άγχος του παιδιού να αποχωριστεί τους γονείς και το σπίτι του)

Φόβος της απώλειας του γονιού (ανησυχία του παιδιού οτι σε κάποιον από τους γονείς του θα συμβεί κάτι βλαβερό όσο εκείνο είναι στο σχολείο: πιθανός θάνατος, αρρώστια, εγκατάλειψη της οικογενειακής εστίας)

Αγχογόνο γεγονός που βίωσε στην ζωή του ( διαζύγιο γονιών, οικονομικά προβλήματα, αλλαγή περιβάλλοντος )

Έλλειψη προσαρμοστικότητας ( μετά από μεγάλο διάστημα διακοπής του σχολικού προγράμματος λόγω αρρώστιας, διακοπών, αλλαγής σχολείου ή οικείας)

Αναζήτηση της γονικής προσοχής ( Η αντίδραση και ή άρνηση για το σχολείο ενισχύεται από την ικανοποίηση που εισπράττει το παιδί μένοντας σπίτι κάνοντας τις ασχολίες που το ευχαριστούν).

Πώς μπορεί ο γονιός να εντοπίσει έγκαιρα το πρόβλημα;
Τα παιδιά που εκδηλώνουν έντονη και συστηματική άρνηση για το σχολείο σε τακτικά χρονικά διαστήματα, εκδηλώνουν μερικά από κάποια σωματικά συμπτώματα όπως: πονοκέφαλο, ξηροστομία, γαστρεντερικό άλγος, ζάλη-ναυτία, ταχυπαλμία, δύσπνοια κλπ.

Συχνά στα παιδιά με συστηματική ανησυχία για το σχολείο παρατηρείται αλλαγή... 

Η κοινωνική φοβία στο παιδί

Η κόρη μας είναι 10 ετών και αποφεύγει την επαφή με τους συμμαθητές της και τη συμμετοχή σε σχολικές δραστηριότητες. Φοβάται κάτι ή είναι ντροπαλή; 

Social Phobia in Kids

HELPING CHILDREN OVERCOME SOCIAL FEARS

Όπως ορισμένοι ενήλικοι, έτσι και κάποια παιδιά αντιμετωπίζουν ένα ψυχολογικό πρόβλημα που ονομάζεται κοινωνική φοβία. Πρόκειται για μια εκδήλωση έντονου άγχους σε μέρη ή καταστάσεις όπου το παιδί φοβάται ότι θα εκτεθεί, θα νιώσει αμηχανία, ντροπή, ότι οι φίλοι του θα το μειώσουν ή θα το κάνουν ρεζίλι.
Η σκέψη και μόνο ότι θα πάει στο σχολείο, ότι θα κληθεί από τον δάσκαλο να πει το μάθημα, η επίσκεψη στο σπίτι ενός φίλου, η συμμετοχή σε εξωσχολικές δραστηριότητες ή σε γιορτές, η πρόσκληση σε ένα πάρτι μπορεί να του προκαλέσουν ταραχή και στενοχώρια.
Συνήθως προσπαθεί να αποφύγει τις καταστάσεις αυτές ή τις υπομένει με μεγάλο ψυχολογικό κόστος για το ίδιο. Η χαμηλή αυτοεκτίμηση συχνά βρίσκεται στο επίκεντρο του προβλήματος. Η καθημερινή ζωή ενός παιδιού με κοινωνική φοβία είναι επώδυνη και χρήζει ψυχολογικής αντιμετώπισης.

Μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί μας να ξεπεράσει τους κοινωνικούς του φόβους;

Ο ψυχολόγος είναι ο καταλληλότερος σύμβουλος κατ’ αρχήν για τους γονείς όταν το πρόβλημα παρεμβαίνει στην ποιότητα της ζωής του παιδιού. Οι γονείς μπορείτε από την πλευρά σας να ενισχύσετε την κοινωνικοποίηση και την αυτοπεποίθηση του παιδιού με τους εξής τρόπους:

Η κόρη μας είναι 10 ετών και αποφεύγει την επαφή με τους συμμαθητές της και τη συμμετοχή σε σχολικές δραστηριότητες. Φοβάται κάτι ή είναι ντροπαλή;

* Να αναρωτηθείτε μέσα σας γιατί μπορεί να φοβάται και να μην έχει εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Μιλήστε μαζί του καθημερινά και εκμαιεύστε τα συναισθήματά του. Η ζωγραφική εδώ ως μέσο έκφρασης μπορεί να κάνει θαύματα!

* Ωθήστε το παιδί να συμμετέχει σε δραστηριότητες εκτός σχολείου που του είναι αρεστές, ώστε να χτίσει κοινωνικές δεξιότητες.

* Να κάνετε μαζί του παιχνίδι ρόλων, όπου το παιδί θα εξασκηθεί μέσω της φαντασίας του στο να αντιμετωπίζει τις καταστάσεις που αποφεύγει.

* Να του θυμίζετε ότι για καθετί που φοβάται υπάρχει πάντα ο λογικός αντίλογος – η εκλογίκευση των φόβων αποτελεί ισχυρό αγχολυτικό.

* Μιλήστε μαζί του για τα ψυχικά οφέλη της εγγύτητας με τα άλλα παιδιά στη ζωή του.

* Να επαινείτε το παιδί όταν υπερβαίνει τον φόβο του και καταφέρνει να κάνει κάτι που του είναι κοινωνικά δύσκολο.

Μυρσίνη Κωστοπούλου  

ψυχολόγος - ψυχοθεραπεύτρια (Ph.D.)