Top-10 της παιδικής διατροφής

Τα παιδιά παίζουν, τρέχουν, σκέφτονται, μαθαίνουν, μεγαλώνουν.

Οι ανάγκες τους σε ενέργεια και θρεπτικά συστατικά είναι αυξημένες.

Τα παιδιά χρειάζονται τροφές από όλα τα επίπεδα της διατροφικής πυραμίδας.

Ας ξεκινήσουμε με τις 10 πιο σημαντικές τροφές που δεν πρέπει να λείπουν από το καθημερινό μας τραπέζι.

1. Γιαούρτι
Το γιαούρτι είναι εύπεπτη, ελαφριά και θρεπτική τροφή. Παρέχει στο παιδί πολλά θρεπτικά συστατικά σε μεγάλες ποσότητες, αφού είναι πλούσιο σε ασβέστιο, πρωτεΐνη, φώσφορο και βιταμίνες και δεν πρέπει να λείπει από τη διατροφή ενός παιδιού.

Το γαλακτικό οξύ που περιέχει έχει αντισηπτικές ιδιότητες που εμποδίζουν την ανάπτυξη επιβλαβών μικροοργανισμών.

Το γιαούρτι, μαζί με το γάλα, αποτελεί τη κύρια πηγή ασβεστίου, που είναι απαραίτητο για τη δόμηση των οστών και των δοντιών, για την πήξη του αίματος και τη ρύθμιση της λειτουργίας των μυών.
...............

Ποιες διατροφικές ανάγκες του παιδιού καλύπτει το γιαούρτι;
Ένα κύπελλο γιαούρτι καλύπτει από τις συνολικές ημερήσιες ανάγκες του παιδιού:
-Το 38% σε ασβέστιο,
-Το 22% σε βιταμίνη Β2
-Το 20% σε φώσφορο
-Το 9% σε μαγνήσιο
-Το 8% σε πρωτεΐνες ανώτερης βιολογικής αξίας
-Το 5% σε βιταμίνηΒ1 και το 2% σε σίδηρο.

2. Γάλα
Το γάλα είναι ένα βιολογικό προϊόν που αποτελεί την πρώτη και μία από τις σημαντικότερες τροφές του ανθρώπου σε όλη τη διάρκεια της ζωής του και ειδικά για τις ανάγκες ενός παιδιού, δεν πρέπει να αποκλείεται από τη διατροφή του.

Είναι μια τροφή που συνδυάζει τα τρία βασικά θρεπτικά συστατικά, υδατάνθρακες - λίπος - πρωτεΐνες, καθώς και μια σειρά από βιταμίνες και ιχνοστοιχεία.

Το λίπος του γάλακτος είναι ζωικής προέλευσης, γι' αυτό και τα περισσότερα λιπαρά οξέα είναι κορεσμένα, ενώ τα ακόρεστα είναι πολύ λιγότερα.

Τα βρέφη και τα παιδιά εμφανίζουν μεγαλύτερες απαιτήσεις σε λίπη από τους ενήλικες και γι' αυτό το λίπος του γάλακτος είναι απαραίτητο για τη σωστή ανάπτυξη τους.

Το γάλα είναι απαραίτητο για την καλή υγεία των δοντιών και των οστών. Το γάλα περιέχει σίδηρο, ασβέστιο και βιταμίνες Α, C, D (η D είναι απαραίτητη για την καλύτερη απορρόφηση του ασβεστίου) καθώς και Β1-Β12 κ.α.

Ποιά είναι η καθημερινή συνιστώμενη δόση γάλακτος για το παιδί;
Εντάξτε δύο ποτήρια γάλα την ημέρα στη διατροφή του παιδιού σας! Μια ικανοποιητική καθημερινή ποσότητα γάλακτος θεωρούνται τα 400 - 500 ml, που αντιστοιχούν περίπου σε 2 ποτήρια και τα οποία προσφέρουν πάνω από το 1/3 της απαιτούμενης ποσότητας σε θερμίδες, πρωτεΐνες και ασβέστιο.

Τι να κάνω αν το παιδί μου δεν θέλει να πιει γάλα;
Όταν τα παιδιά δεν πίνουν το γάλα τους, μπορούμε να προσθέσουμε σε αυτό λίγο μέλι ή να το συνοδεύσουμε με τα αγαπημένα τους δημητριακά. Ένα τοστ με τυρί παρέχει στον οργανισμό τα κύρια θρεπτικά συστατικά του γάλακτος, αλλά σε μικρότερες ποσότητες.

3. Δημητριακά
Τα δημητριακά αποτελούν τη βάση της διατροφής. Είναι τροφές θρεπτικές και με κατάλληλη επεξεργασία δίνουν πολλά είδη τροφίμων.

Οι κόκκοι των δημητριακών περιέχουν πρωτεΐνες, βιταμίνες και ανόργανα άλατα, υδατάνθρακες και φυτικά λίπη και δεν ερεθίζουν το πεπτικό σύστημα.

Η ομάδα του δημητριακών ρύζι-ψωμί-ζυμαρικά πρέπει να αποτελεί, μαζί με τα γαλακτοκομικά προϊόντα, τη βάση της διατροφής του παιδιού μας.

4. Αυγά
Σημαντική τροφή για τα παιδιά, πλούσια σε θρεπτικά συστατικά και δεν πρέπει να λείπει από τη διατροφή ενος παιδιού.

Παρέχει πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας και είναι μια πολύ καλή πηγή σεληνίου, ιωδίου, σιδήρου και βιταμίνης Β2. Επίσης έχει βιταμίνη Β12, παντοθενικο οξύ και βιταμίνη D, ενώ η χολίνη που περιέχει είναι απαραίτητη γιατί μειώνει τον κίνδυνο απώλειας της μνήμης.

Επιπλέον, τα αυγά περιέχουν λουτεϊνη και καροτενοειδή που προστατεύουν από διάφορες παθήσεις όπως ο καταρράκτης.

5. Φρούτα και λαχανικά
Είναι ουσιαστικά η μοναδική πηγή βιταμίνης C για τον ανθρώπινο οργανισμό. Τα φρούτα και τα λαχανικά έχουν σημαντική θέση στην παιδική διατροφή και παρέχουν επίσης βιταμίνες του συμπλέγματος Β, β-καροτένιο (προβιταμίνη Α) προστατεύουν ενάντια στην καρδιαγγειακή νόσο και ορισμένες μορφές καρκίνου.

Περιέχουν μια καλή ποσότητα ανόργανων αλάτων και ιχνο- στοιχείων (κάλιο, μαγνήσιο, ασβέστιο, σίδηρο, χαλκό) και πολυφαινόλες. Είναι επίσης πλούσια σε φυτικές ίνες, οι οποίες βελτιστοποιούν την κινητικότητα του εντέρου.

Ποιά είναι η προτεινόμενη δόση και τι μπορώ να κάνω αν το παιδί μου δεν τρώει φρούτα και λαχανικά;
Προτεινόμενη σύσταση κατανάλωσης τουλάχιστον πέντε φρούτων και λαχανικών την ημέρα.

Όταν το παιδί δεν τρώει λαχανικά, μπορούμε είτε να του φτιάξουμε μια σπιτική πίτσα με ψιλοκομμένα λαχανικά ή να συνοδεύσουμε τα αγαπημένα του ζυμαρικα με σάλτσα λαχανικών.

Όσο για τα φρούτα, μπορούμε να φτιάξουμε ένα σπιτικό ζελέ με κομματάκια φρούτων ή ένα φρέσκο χυμό.

6. Μπανάνα
Είναι πολύ καλή πηγή βιταμίνης C, καλίου και φυτικών ινών. Η βιταμίνη C που περιέχεται στην μπανάνα ενισχύει την αντιοξειδωτικη άμυνα του ανθρώπινου οργανισμού και προστατεύει από ασθένειες.

Η περιεκτικότητα της μπανάνας σε κάλιο είναι ιδιαίτερα υψηλή σε σχέση με άλλα φρούτα και τρόφιμα. Το κάλιο είναι ένας ηλεκτρολύτης που παίζει σπουδαίο ρόλο στην πρωτεϊνοσύνθεση, τη διατήρηση και ανάπτυξη της μυικής μάζας, καθώς το κάλιο ρυθμίζει τα νευρικά ερεθίσματα για τη μυική συστολή.

Συμπερασματικά, η μπανάνα σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να λείπει από ένα ισορροπημένο πρόγραμμα παιδικής διατροφής.

7. Πορτοκάλι
Το πορτοκάλι και ο χυμός του έχουν ταυτιστεί με τη βιταμίνη C και τις ευεργετικές της επιδράσεις. Στο πορτοκάλι υπάρχουν πάνω από 170 ουσίες με εξέχουσες αντιοξειδωτικές επιδράσεις.

Ποια είναι η συνιστώμενη δόση ημερησίως;
Καθημερινά ένα ποτήρι φρέσκου χυμού πορτοκαλιού ή 1-2 πορτοκάλια είναι η ημερήσια προτεινόμενη δόση για τα δεδομένα και τις ανάγκες της παιδικής διατροφής.

8. Μπρόκολο
Είναι ένα λαχανικό πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά, βιταμίνες, καθώς και σε φυλλικό οξύ, σίδηρο, μαγνήσιο, κάλιο και ασβέστιο. Επίσης περιέχει σε μικρότερη ποσότητα σχεδόν όλα τα υπόλοιπα ιχνοστοιχεία.

Η ευεργετική του δράση μεγάλη.
-Δρα ευεργετικά στο καρδιαγγειακό σύστημα.
-Χάρη στην πλούσια αντιοξειδωτικη του σύνθεση προφυλάσσει από τον καρκίνο.
-Είναι πλούσιο σε αντιοξειδωτικά που ενισχύουν την άμυνα του ανοσοποιητικού συστήματος.
-Χάρη στην σουλφοραφανη που περιέχει φαίνεται ότι καταπολεμά το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (που ενοχοποιείται για την πρόκληση γαστρίτιδας και πεπτικού έλκους).
-Ωφελεί στα μάτια.

Ποια είναι η συνιστώμενη δόση;
Για να αποκομίσει τα ευεργετικά οφέλη του το παιδί, καλό είναι να τρώει ένα φλιτζάνι μπρόκολο τρεις φορές την εβδομάδα.

9. Όσπρια
Είναι από τα πιο θρεπτικά τρόφιμα που υπάρχουν, αποτελούν πολύ καλές πηγές πρωτεϊνών και ορισμένα απ' αυτά μπορούν να αντικαταστήσουν το κρέας στη διατροφή μας.

Ανεξάρτητα από το είδος, τα όσπρια είναι πλούσια σε πρωτεΐνες, σίδηρο και μαγνήσιο. Είναι χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρές ουσίες, έχουν φυτοχημικές ουσίες οι οποίες πιθανόν να συμβάλουν στην πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων, διαβήτη και καρκίνο. Επίσης, είναι πλούσια σε φυτικές ίνες.

Ο καλύτερος συνδυασμός είναι όσπρια με ρύζι.

Eνα από τα καλύτερα αμινοξέα στα οποία είναι πλούσια τα όσπρια είναι η λυσίνη η οποία λείπει από το ρύζι. Όταν λοιπόν το ρύζι συνδυασθεί με τα όσπρια τότε συμπληρώνεται το προφίλ των αμινοξέων και αυξάνεται η βιολογική αξία της πρωτεΐνης που παίρνουμε.

Το παιδί μου παραπονιέται ότι φουσκώνει μετά το γεύμα με όσπρια. Είναι φυσιολογικό;
Η δυσπεψία και το φούσκωμα που προκαλείται από την κατανάλωση των οσπρίων είναι φυσιολογική, διότι είναι πλούσια σε φυτικές ίνες, με αυτόν τον τρόπο όμως απομακρύνονται επικίνδυνα καρκινογόνα από το γαστρεντερικο μας σύστημα οπότε η κατανάλωση οσπρίων σχετίζεται με τη μείωση της εμφάνισης του καρκίνου του παχεος εντέρου.

10. Ψάρια και θαλασσινά
Τα ψάρια αποτελούν σημαντική πηγή πρωτεϊνών, λευκωμάτων, ιχνοστοιχείων και βιταμινών Α, Β, D. Τα ψάρια περιέχουν ακόμα ακόρεστα λίπη και ειδικά τα λιπαρά οξέα ω-3 λιπαρά που χρησιμοποιούνται ως φάρμακο για την ελλάτωση της πηκτικότητας του αίματος, της χοληστερόλης και κατά της εκδήλωσης εγκεφαλικών επεισοδίων.

Το παιδί μου δεν θέλει να φάει ψάρι. Τι να κάνω;
Στα περισσότερα παιδιά δεν αρέσουν τα ψάρια, κυρίως λόγω εμφάνισης, οσμής, γεύσης. Μια καλή λύση είναι οι σπιτικές κροκέτες ψαριών που ενθουσιάζουν τα παιδιά. Αντί για ψάρια, μπορεί επίσης να φάει καρύδια, αμύγδαλα -που περιέχουν παρόμοια συστατικά- γαρίδες, χταπόδι και καλαμαράκια.

babyspace

Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Απλοί τρόποι για να μάθει το παιδί να τρώει όσπρια

Πώς θα τα εντάξετε στη διατροφή του.
Παρ' όλα αυτά, υπάρχουν διάφοροι τρόποι με τους οποίους μπορείτε να το ενθαρρύνετε να δοκιμάσει έστω και μια μικρή ποσότητα οσπρίων, τα οποία είναι πλούσια σε πρωτεΐνες και θρεπτικά συστατικά και προσφέρουν ζωντάνια, ενεργητικότητα και δύναμη.

Πώς θα το κάνετε αυτό;

Ζητήστε από το παιδί σας να φάει μόνο μια μπουκιά

Είναι η αρχή! Στα παιδιά δεν αρέσει να δοκιμάζουν καινούριες γεύσεις και είναι επιφυλακτικά με οτιδήποτε καινούριο πόσο μάλλον αν είναι όσπριο ή λαχανικό. Υποσχεθείτε στο μικρό σας πως ζητάτε από αυτό να δοκιμάσει μόνο μικρή ποσότητα και σιγά σιγά θα φάει περισσότερες μπουκιές!

Πείτε του μία ιστορία

Τα παιδιά λατρεύουν τις ιστορίες και τους ήρωές τους! Πείτε του μία ιστορία για το πόσο δυνατό και μεγάλο θα το κάνουν τα όσπρια και να είστε σίγουρη ότι θα το δελεάσετε!

Μη γεμίζετε το πιάτο του με όσπρια και λαχανικά

Βάλτε αρχικά τουλάχιστον, λίγη ποσότητα από λαχανικά και όσπρια στο πιάτο του και περισσότερη από το φαγητό που του αρέσει. Οι πιθανότητες να αδειάσει το πιάτο του είναι σίγουρα περισσότερες!

Ξαναφτιάξτε το ίδιο φαγητό ανά τακτά διαστήματα

Μην απογοητεύεστε αν το παιδί δεν έφαγε ένα φαγητό με την πρώτη φορά. Πολλά παιδιά χρειάζεται να δουν ένα φαγητό μπροστά τους αρκετές φορές, πριν αποφασίσουν ότι θα το τρώνε και αυτά. Επίσης, αλλάζουν γνώμη πολύ συχνά για το τι τους αρέσει και τι όχι, έτσι ένα φαγητό που μέχρι πριν ήταν το αγαπημένο τους, τώρα δεν το αγγίζουν και το αντίθετο. Συνεχίστε λοιπόν, να φτιάχνετε τα φασολάκια και άλλα όσπρια και κάποια στιγμή μπορεί να τα φάει!

Γίνετε πρότυπο για το παιδί σας

Βάλτε και εσείς τα όσπρια στο εβδομαδιαίο σας διαιτολόγιο και τονίζετε όσο πιο συχνά μπορείτε τη θρεπτική τους αξία. Τα παιδιά, ιδιαίτερα όσο είναι μικρά, μιμούνται πολλές φορές τη συμπεριφορά των μεγάλων και είναι η ιδανική ευκαιρία να του περάσετε το μήνυμα που θέλετε!

Επιχειρήστε πρωτότυπες συνταγές
Ξεφύγετε από τις κλασικές συνταγές που όλοι έχουμε συνηθίσει να τρώμε τα όσπρια! Αφήστε τη φαντασία σας ελεύθερη και τολμήστε συνδυασμούς που θα δελεάσουν το μικρό σας!

newsbomb.gr

Εγκυκλο-παιδικά: Κουκί χωρίς ρεβίθι

Πριν από καμιά σαρανταριά μέρες είχα δημοσιεύσει ένα άρθρο για τα ρεβίθια, που είχε τον τίτλο «Ρεβίθι χωρίς κουκί«, και είχα υποσχεθεί ότι σε επόμενο άρθρο θα ασχολιόμουν και με το κουκί, που μάλιστα έχει περισσότερο γλωσσικό-λαογραφικό ενδιαφέρον. Ήρθε το πλήρωμα του χρόνου και θα πούμε τώρα μερικά πράγματα για το κουκί, αν και μερικά τα έχουμε ήδη αναφέρει σε παλιότερα άρθρα.

Το κουκί είναι ο καρπός της κουκιάς, που είναι ποώδες ετήσιο φυτό. Η αρχαία του ονομασία είναι «κύαμος», τόσο για το φυτό, όσο και τον καρπό, και είναι λέξη με αβέβαιη ετυμολογία -θα μπορούσε να συνδέεται με το ρήμα κύω/κυώ, απ’ όπου και η κύηση. 

Η λέξη εμφανίζεται και στον Όμηρο: στην Ιλιάδα εμφανίζονται, σε μια παρομοίωση, «κύαμοι μελανόχροες ή ερέβινθοι», μαύρα κουκια ή ρεβίθια (Ν589).

Οι αρχαίοι τα κουκιά τα έτρωγαν, τα χρησιμοποιούσαν και για ζωοτροφές, όμως τα είχαν και για μιαν άλλη χρήση. 

Όπως ξέρετε, και θα το πούμε και παρακάτω, τις ψήφους τις λέμε και κουκιά, αλλά τα κουκιά τα χρησιμοποιούσαν ήδη οι αρχαίοι Αθηναίοι για την εκλογή των δημοσίων αρχόντων –όχι όμως με ψηφοφορία, αλλά με κλήρο. Όσοι τραβούσαν άσπρο κουκί εκλέγονταν στο αξίωμα, με μαύρο αποτύγχαναν. 

Είναι χαρακτηριστικό ότι σε πολλά κείμενα της κλασικής περιόδου (Αριστοφάνη, Ηρόδοτο, Ανδοκίδη ή και σε μεταγενέστερους όπως ο Πλούταρχος) διαβάζουμε «τω κυάμω λαχών»· το ρήμα ‘λαγχάνω’ που χρησιμοποιείται μας δείχνει καθαρά, αν δεν κάνω λάθος, ότι επρόκειτο για κλήρωση και όχι για ψηφοφορία. Ο Αριστοφάνης έχει και το σκωπτικό «κυαμοτρώξ», κατά λέξη αυτός που τρέφεται με κουκιά, όπου εννοεί τους δικομανείς Αθηναίους, είτε επειδή, όπως παραδίδεται, οι δικαστές έτρωγαν κουκιά είτε επειδή βιοπορίζονταν από τον μισθό των δικαστών, που κληρώνονταν με κουκιά.

Οι Πυθαγόρειοι αποστρέφονταν τους κυάμους, το δε δόγμα τους «κυάμων απέχεσθαι» μπορεί να ερμηνευτεί είτε κυριολεκτικά είτε σαν υπαινικτική συμβουλή για αποχή από την πολιτική· έτσι το ερμηνεύει και ο άγιος Παπαδιαμάντης στους Χαλασοχώρηδες και μ’ αυτή τη σημασία έχει γίνει παροιμιώδης η φράση σήμερα. 

(Όστις πράγματι φιλοσοφεί και αληθώς πονεί τον τόπον του και έχει την ηθικήν όχι εις την άκραν της γλώσσης ή εις την ακωκήν της γραφίδος αλλ’ εις τα ενδόμυχα αυτά της ψυχής, βλέπει πολύ καλά ότι είναι αδύνατον να πολιτευθεί. «Κυάμων απέχεσθε!», λέει ο Λέανδρος Παπαδημούλης, το άλτερ έγκο του Παπαδιαμάντη). 

Ωστόσο, τα κουκιά είχαν κι άλλους συμβολισμούς στην αρχαιότητα (είτε τον θάνατο συμβόλιζαν είτε τα γεννητικά όργανα) οπότε δεν είναι βέβαιο τι εννοούσαν οι Πυθαγόρειοι, ενώ σύμφωνα με κάποιους η απαγόρευση του Πυθαγόρα είχε βάση υγιεινή, επειδή το κουκί είναι όσπριο «πνευματώδες, φυσώδες, δύσπεπτον, δυσόνειρον» (κατά τον Διοσκουρίδη, και όταν λέμε πνευματώδες δεν εννοούμε ότι λέει έξυπνα ανέκδοτα αλλά ότι προκαλεί αέρια). Πάντως, η απαγόρευση έχει γεννήσει κι έναν γουστόζικο μύθο: τον Πυθαγόρα τον κυνηγούσαν οι κάτοικοι του Κρότωνα να τον σκοτώσουν, κι αυτός κατά κακή του τύχη βρέθηκε σ’ ένα χωράφι σπαρμένο κουκιά. Από την απέχθειά του για το όσπριο, του ήταν αδύνατο να το διασχίσει ή ακόμα περισσότερο να ξαπλώσει και να κρυφτεί ανάμεσα στα φυτά, οπότε τον πιάσανε και τον σκοτώσανε.

Σήμερα δεν λέμε «κύαμος», αν και την κληρονομική αρρώστια που εκδηλώνεται με αιμόλυση όταν ορισμένα άτομα φάνε κουκιά, και που οφείλεται στην απουσία ενός ενζύμου από τον οργανισμό, τη λέμε κυάμωση (λέτε εκεί να οφειλόταν ο φόβος ή η αντιπάθεια του Πυθαγόρα; ). 

Σήμερα λέμε «κουκί», που είναι υποκοριστικό του κόκκος. Κοκκίον και μεσαιωνικό κουκκίον, κουκίν, κουκί. 

Γι’ αυτό το λόγο, ο μεν Μπαμπινιώτης γράφει το κουκί με δύο κάπα, κουκκί, επειδή θέλει να διατηρήσει το ετυμολογικό ίνδαλμα, ενώ το ΛΚΝ και οι άλλοι γράφουμε το κουκί με ένα κάπα, επειδή η λέξη έχει χάσει κάθε ετυμολογική διαφάνεια.

Από τα κουκιά οι άνθρωποι της αρχαιότητας έφτιαχναν και χυλό. Τα κουκιά στα λατινικά είναι faba (vicia faba το βοτανολογικό όνομα της κουκιάς), και ο χυλός από κουκιά ονομάστηκε επίσης φάβα, και αργότερα έτσι ονομάστηκε ο χυλός από κάθε όσπριο. 

Η σημερινή φάβα, τουλάχιστον αυτή που βρίσκουμε στα περισσότερα εστιατόρια, η κίτρινη, γίνεται βέβαια όχι από κουκιά αλλά από λαθούρια, όμως υπάρχει και φάβα από κουκιά, όπως και από μπιζέλια, και έχω έναν φίλο που τις προτιμάει σαφώς. 

Η φάβα έχει βέβαια παροιμιωδώς λάκκο, που είναι ένα θέμα που ίσως το αναφέρουμε σε άλλο άρθρο γιατί δεν είναι και τόσο απλό. Να πούμε επίσης ότι από τη λατινική λέξη faba προέρχεται και το επώνυμο μιας αρχοντικής οικογένειας της Ρώμης, των Φαβίων, που επιφανέστερο μέλος της ήταν ο Φάβιος ο Μελλητής (cunctator λατινικά, και άντε πρόφερέ το), που έμεινε στην ιστορία επειδή έπαιζε κατενάτσιο (ανταρτοπόλεμο πιο σωστά) τον Αννίβα που είχε πολύ πιο πολυάριθμο στρατό, και έτσι έσωσε τη Ρώμη. Από αυτόν πήρε το όνομά της η Fabian Society, η Φαβιανή Εταιρεία, πρωτοπόροι της σοσιαλιστικής ζύμωσης στα τέλη του 19ου αιώνα στην Αγγλία (υπάρχουν ακόμα).

Να πούμε επίσης ότι ο διατροφικός ρόλος των κουκιών στην αρχαιότητα ήταν πολύ μεγαλύτερος απ’ ό,τι σήμερα, επειδή στον κόσμο πριν από τον Κολόμβο δεν υπήρχαν πατάτες, δεν υπήρχε καλαμπόκι, αλλά ούτε και φασόλια, κάτι που πολλοί δεν το έχουν συνειδητοποιήσει. 

Η λέξη φασίολος ή φάσηλος είναι μεν αρχαία, αλλά σε άλλο όσπριο αναφερόταν -θα τα πούμε αυτά όταν έρθει η σειρά για το φασόλι. Προς το παρόν, ας γυρίσουμε στα κουκιά μας.

Όπως είπαμε και πιο πάνω, το ταπεινό κουκί έχει μεγάλη παροιμιακή και λαογραφική βαρύτητα. Λέμε λοιπόν είναι κουκιά μετρημένα, όταν ένας υπολογισμός είναι ακριβής και δεν επιδέχεται ούτε αμφισβήτηση, ούτε κατάχρηση· ή όταν τα εισοδήματα ή τα κέρδη από μια επιχείρηση είναι απολύτως καθορισμένα· και γενικότερα για πράγματα γνωστά και αναντίρρητα. 

Η φράση μπορεί να συνδέεται με τη σημασία των κουκιών ως ψήφων, αν και σε μεσαιωνικά κείμενα τα βρίσκουμε επίσης να χρησιμοποιούνται ως μέτρο βάρους.

Επίσης λέμε κουκιά έφαγες, κουκιά μαρτυράς (ή μολογάς), σε κάποιον ελαφρόμυαλο ή ακατατόπιστο, που δεν έχει ενημερωθεί για την κατάσταση και δεν είναι ικανός να βγάλει βάσιμα συμπεράσματα, που επομένως δεν δίνουμε σημασία στη γνώμη του.

Λέμε άρρητα αθέμιτα, κουκιά μαγειρεμένα, για ασυνάρτητες φλυαρίες, και κοντά σ’ αυτό λέμε Καλημέρα Γιάννη! / Πώς είσαι Γιάννη; Κουκιά σπέρνω για περιπτώσεις ασυνεννοησίας, όπου άλλα λέει ο ένας κι άλλα απαντάει ο άλλος. Κάποιοι πάντως (κι εγώ μαζί, κάποτε) γράφουν «Τι κάνεις Γιάννη; Κουκιά σπέρνω» το οποίο, αν το καλοσκεφτούμε, δεν είναι και τόσο παράλογη απάντηση, τουλάχιστον αν η ερώτηση εκληφθεί στην κυριολεξία της.

Για κάποιον που παρεμβαίνει άστοχα ή αναρμόδια σε συζήτηση ή υπόθεση λέμε πετάγεται σαν το ωμό κουκί, ενώ κουκί ήταν κι έσκασε λέμε για το παιδί που μοιάζει πολύ σε έναν από τους γονείς του. Τέλος, υπάρχει και η εξής εύγλωττη κρητική παροιμία: όποιος καλά του κάθεται και πιο καλά γυρεύγει, ο διάολος του κώλου του κουκιά του μαγειρεύγει.

Στην ποίηση και τη λογοτεχνία γενικά, το κουκί δεν έχει μεγάλη παρουσία. Εξαιρείται το παιδικό «το κουκί και το ρεβίθι», για το οποίο ήδη μιλήσαμε στο προηγούμενο άρθρο. Θυμάμαι και έναν στίχο του Βάρναλη, από τον Τρελό, όπου το κουκί χρησιμοποιείται σαν μέτρο σύγκρισης μεγέθους, όπως συχνά συμβαίνει και με άλλους καρπούς: Έχω τρύπα στο βρακί, λίγδα στην καπότα μου, έχω ψείρα σαν κουκί και βρομούν τα χνότα μου.

Είπαμε πιο πάνω ότι το μεσαίωνα η λέξη «κουκί» δεν σήμαινε μόνο τον καρπό της κουκιάς αλλά και μονάδα βάρους, ενώ επίσης σήμαινε τον κόκκο ή το σπυρί και άλλων φυτών, π.χ. «σίτου κουκκί». 

Η σημασία «κουκί = ψήφος» ασφαλώς είναι του 19ου αιώνα και πρέπει να έχει την προέλευσή της στα σφαιρίδια με τα οποία, όπως ξέρουμε, γινόταν τότε η ψηφοφορία. 

Σήμερα, η λέξη ειδικότερα χρησιμοποιείται για ψήφους που είναι λίγο-πολύ δεδομένες (που είναι κουκιά μετρημένα), ας πούμε τις ψήφους των βουλευτών σε μια κρίσιμη ψηφοφορία ή των μελών ενός συμβουλίου, δημοτικού, διοικητικού ή άλλου. 

Πολλές φορές έχει, ας πούμε, γραφτεί ότι «δεν βγαίνουν τα κουκιά» π.χ. για την εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας ή για την υπερψήφιση ενός νομοσχεδίου. Βέβαια, πολλοί χρησιμοποιούν τη λέξη «κουκί» και γενικώς για τις ψήφους στις βουλευτικές εκλογές, όπου είναι πολύ λιγότερο δεδομένες, και πάντοτε με μειωτική απόχρωση. 

Να κλείσουμε το άρθρο με αυτή τη σημασία, την εκλογική, μια και μετά τα Χριστούγεννα, θέλοντας και μη θα μπούμε σε προεκλογική περίοδο, έστω κι αν μόνο για τις ευρωπαϊκές και τις περιφερειακές εκλογές.
sarantakos
Το Χαμομηλάκι