«Για κάθε παιδί που δολοφονείται υπάρχουν εκατονταπλάσια θύματα κακοποίησης»

Μιλά ο καθηγητής Παιδοψυχιατρικής στο ΕΚΠΑ, διευθυντής της Παιδοψυχιατρικής Κλινικής στο γενικό νοσοκομείο παίδων «Η Αγία Σοφία» και διευθυντής Σπουδών του μεταπτυχιακού προγράμματος της Ιατρικής Σχολής «Ψυχική Υγεία και Ψυχιατρική Παιδιών & Εφήβων» Γεράσιμος Α. Κολαΐτης.

Τοξικοί γονείς ανέκαθεν υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν. Προβληματίζομαι έντονα αναφορικά με τις (μη) αντιδράσεις των υπηρεσιών. Εικονογράφηση: Ατελιέ/LIFO

— Ποιοι λόγοι οδηγούν μια μητέρα να σκοτώσει το παιδί της;

Ο φόνος είναι η ακραία, θανατηφόρα μορφή κακομεταχείρισης ενός παιδιού, αν δεν πρόκειται για καθαρά εγκληματική ενέργεια. Για κάθε παιδί που δολοφονείται υπάρχουν εκατονταπλάσια θύματα παραμέλησης ή και κακοποίησης. Πίσω από τέτοια περιστατικά βρίσκονται συχνά γονείς ανώριμοι, με προβλήματα κοινωνικοοικονομικά, προσωπικότητας, ψυχικής υγείας, χρήσης ουσιών.

Η προσποιητή ή προκαλούμενη νόσος από τα άτομα φροντίδας (γνωστή και ως «Σύνδρομο Μunchausen δι’ αντιπροσώπου») αφορά συνήθως τα τέκνα τους αλλά και υπερήλικες ή άτομα με αναπηρίες. Έχει σχετιστεί σε ποσοστό περίπου 10% με ανεξήγητους, αφύσικους θανάτους και ιδιαίτερα με πολλαπλούς, αφύσικους θανάτους σε μια οικογένεια (Νόμος Meadow), εκτός από τις περιπτώσεις εκείνες που σχετίζονται με ψυχωτικό breakdown του γονέα την περίοδο του φόνου του παιδιού του.

Ειδικά για θανάτους που συμβαίνουν τον πρώτο χρόνο ζωής του βρέφους δεν είναι εύκολο να ξεχωρίσουμε μεταξύ αιφνίδιου θανάτου (ένα 5-11% είναι καμουφλαρισμένα εγκλήματα), συνδρόμου Μunchausen δι’ αντιπροσώπου και εγκληματικής πράξης.

Τα ΜΜΕ, τα social media και ηλεκτρονικά παιχνίδια που είναι τόσο ελκυστικά για τα παιδιά μας συμβάλλουν σημαντικά στην εξοικείωση με τη βία, τον θάνατο και τη φρίκη. Όμως άλλου είδους εξοικείωση θα έπρεπε να έχουν τα παιδιά μας, ας πούμε με τον θάνατο, π.χ. μέσα από βιωματικά σεμινάρια που θα προσφέρονται στο σχολείο από πραγματικούς γνώστες του αντικειμένου και επιστήμονες, όπως γίνεται στις σκανδιναβικές χώρες.

— Τι είναι αυτό που χρειάζεται να κάνουμε ως κοινωνία;
Σε κάθε περίπτωση χρειάζεται γνώση, εγρήγορση, διεπιστημονική προσέγγιση και συνεργασία μεταξύ ειδικών διαφόρων υπηρεσιών (ιατρικών, ψυχιατρικών, κοινωνικών, σχολικών κ.λπ.) για την προστασία των παιδιών.

Το κράτος έχει υποχρέωση να υποστηρίζει, πρακτικά και συναισθηματικά, ιδιαίτερα τις οικογένειες που βρίσκονται σε κίνδυνο, προκειμένου να είναι σε θέση να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των παιδιών τους και να αποτρέπονται οι επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής των θυμάτων, στη σωματική και ψυχική τους υγεία, ή και η μετάδοση της κακομεταχείρισης στις επόμενες γενιές.

— Ποιο είναι το δικό σας σχόλιο πάνω σε αυτή την τραγική υπόθεση;
Τοξικοί γονείς ανέκαθεν υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν. Προβληματίζομαι έντονα αναφορικά με τις (μη) αντιδράσεις των υπηρεσιών. Κρίνοντας, πρωτίστως εκ του αποτελέσματος, αλλά και πολλών, δυστυχώς εκ των υστέρων, ομολογιών περί υποψιών, οι υπηρεσίες φαίνεται πως απέτυχαν, και σε επίπεδο διασύνδεσης και συνεργασίας μεταξύ τους.

Προβληματίζομαι επίσης με τη συντεχνιακή, ψυχρή, ανεύθυνη και χωρίς ίχνος σκεπτικισμού και ενοχής αναφορά επαγγελματιών στα σοβαρά λάθη και τις παραλείψεις, που χαρακτηρίζουν ως αβλεψίες ή αστοχίες. Είναι δηλαδή κάτι σαν αστοχία υλικού; Έγινε στραβή στη βάρδια; Παράπλευρες απώλειες;

Στην πράξη, συχνά υπάρχει απουσία πραγματικού νοιαξίματος και επαγγελματισμού, οι πολλοί δεν θέλουν να «μπλέκουν», πολύ περισσότερο να βγάζουν το φίδι από την τρύπα. Αναφορικά δε με τις συλλογικές αντιδράσεις, θεωρώ ανώφελο εκ των υστέρων να ξορκίζουμε το κακό, να αναθεματίζουμε και να γινόμαστε λαλίστατοι, υπερκριτικοί, δηλώνοντας όλοι «σοκαρισμένοι». Mα δεν ξέρουμε σε τι κόσμο ζούμε;

Όλα τα παιδιατρικά νοσοκομεία της χώρας διαθέτουν εδώ και δεκαετίες παιδοψυχιατρικά τμήματα ή κλινικές, καθώς και κοινωνικές υπηρεσίες, ο ρόλος των οποίων είναι να παρέχουν συμβουλευτικές διασυνδετικές (διεθνώς «consultation liaison») υπηρεσίες στις παιδιατρικές και άλλες κλινικές και τμήματά τους.

Στο πλαίσιο αυτής της συνεργασίας, οι θεράποντες ιατροί ενός παιδιού ζητούν τη συνδρομή των ειδικών ψυχικής υγείας σε περιπτώσεις π.χ. εκτίμησης της γονεϊκότητας (parenting), διαφορικής διάγνωσης, ψυχικών επιπτώσεων χρόνιου σωματικού νοσήματος, «δύσκολων» ή ψυχικά διαταραγμένων γονέων κ.λπ.

Σε περιπτώσεις ακόμα και υποπτευόμενης παιδικής κακομεταχείρισης, παιδοψυχίατροι, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί κ.λπ. ενημερώνουν εγγράφως τις αρμόδιες εισαγγελικές αρχές ανηλίκων, με τις οποίες έχουν διαχρονικά ανοιχτή γραμμή επικοινωνίας και συνεργασίας. Εννοείται πως το ίδιο μπορούν, και υποχρεούνται, να κάνουν απευθείας παιδίατροι και λοιποί γιατροί και κρατικοί λειτουργοί προκειμένου να προστατεύσουν έναν ανήλικο σε κίνδυνο και να αποτρέψουν χειρότερες επιπτώσεις.

Ωστόσο, οι δυσλειτουργίες και παραλείψεις των δημόσιων υπηρεσιών δεν πρέπει να αποτελούν άλλοθι ούτε για την παράκαμψη και την απαξίωσή τους ούτε και για την έως και προκλητική προβολή συγκεκριμένης ΜΚΟ ως πανάκειας και σχεδόν μοναδικής λύσης σε τέτοια συχνά σύνθετα και δύσκολα ψυχοκοινωνικά προβλήματα. Αντίθετα, υπάρχει ανάγκη ενίσχυσης, επόπτευσης και αποτίμησης των παρεχόμενων υπηρεσιών στις δημόσιες υπηρεσίες, όπου ο αριθμός των εργαζομένων έχει μειωθεί επικίνδυνα, ενώ πολλοί από τους εναπομείναντες είναι επιβαρυμένοι και ψυχικά κουρασμένοι.

Το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό των νοσοκομείων χρειάζεται να ευαισθητοποιείται και να εκπαιδεύεται σε θέματα ψυχικής υγείας των παιδιών και των γονέων τους, ώστε να ανιχνεύουν, να αξιολογούν τις συνολικές ανάγκες των περιστατικών και να ανταποκρίνονται με επάρκεια και αποτελεσματικότητα σ’ αυτές.

— Το τελευταίο διάστημα παρακολουθούμε την αύξηση περιστατικών βίας με θύματα τα πιο αδύναμα και ευάλωτα μέλη της κοινωνίας μας, τα παιδιά. Ποιες είναι οι αιτίες;
O κόσμος μας επιβαρύνεται συνεχώς. Μετά από μια δεκαετία οικονομικής κρίσης και δύο χρόνια πανδημίας, ήρθε πόλεμος και έρχεται κλιματική αλλαγή. Κάθε κρίση την πληρώνουν όλοι, περισσότερο όμως οι πλέον αδύναμοι και ευάλωτοι πληθυσμοί, τους οποίους το κράτος έχει υποχρέωση να υποστηρίζει μέσω συγκεκριμένων προγραμμάτων, δράσεων και παρεμβάσεων.

Ωστόσο θα ήταν λάθος να αποδίδουμε όλα τα δεινά στο ευρύτερο περιβάλλον μας. Είναι τεκμηριωμένο επιστημονικά πως ο τρόπος που οι γονείς ασκούν τον ρόλο τους έχει έντονη και άμεση επίδραση στα τέκνα τους, ενώ διάφορα χαρακτηριστικά του παιδιού, γενετικά αλλά και περιβαλλοντικά καθορισμένα, παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο στην εκδήλωση όχι μόνο επιθετικότητας και βίας αλλά και συναισθηματικών και άλλων διαταραχών.

Προφανώς, σχολείο, γειτονιά, κοινότητα και πολιτισμός διαδραματίζουν έναν ρόλο, αλλά έμμεσο και λιγότερο σημαντικό από εκείνον των γονέων. Οφείλω εδώ να τονίσω το πόσο διαδεδομένη είναι σήμερα η βία, σωματική και λεκτική, μεταξύ ενηλίκων καθώς και τον σημαντικό ρόλο της ανοχής και της ατιμωρησίας, που αποτελεί κάκιστο παράδειγμα για τα παιδιά και τους νέους μας.

— Πόσο έχουν επηρεαστεί οι έφηβοι και τα παιδιά από την πανδημία;
Οι διεθνείς μελέτες δείχνουν πως έχουν επηρεαστεί σημαντικά με προβλήματα όπως η κατάθλιψη και το άγχος, που έχουν αντίκτυπο και στη διαγωγή τους. Επιπλέον, και οι οικογένειες φαίνεται να έχουν επηρεαστεί σημαντικά, ενώ κάποιοι ήδη πιο επιβαρυμένοι πληθυσμοί συνανθρώπων μας (π.χ. φτωχότεροι, μεγάλες οικογένειες, μειονότητες) επηρεάζονται περισσότερο. Είναι ενδιαφέρον, μεταξύ άλλων, το εύρημα ότι η μικρότερη χρήση smartphones σχετίζεται με μικρότερα ποσοστά εμφάνισης κατάθλιψης στους εφήβους.

— Τι έδειξε η δική σας μελέτη;
Η μελέτη που κάναμε στο δεύτερο κύμα της πανδημίας δείχνει, συγκριτικά με τα προ πανδημίας επίπεδα, υψηλότερη επιβάρυνση σε προβλήματα συναισθήματος και συμπεριφοράς με συνομηλίκους, καθώς και χαμηλότερες θετικές κοινωνικές συμπεριφορές. Παράγοντες που σχετίζονταν με τη χειρότερη ψυχική υγεία των ανηλίκων ήταν το φύλο (κορίτσια), η μεγαλύτερη ηλικία, το χαμηλό κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο της οικογένειας, η απώλεια εργασίας των γονέων, το στρες λόγω των περιορισμών της κυκλοφορίας, η ανησυχία για μέλος της οικογένειας που νόσησε καθώς και η σωματική και ψυχική υγεία των γονέων.

Η πανδημία φαίνεται να αποτελεί πρόκληση για τις οικογένειες, αφού βρέθηκαν υψηλά ποσοστά (41%) οικογενειακής δυσλειτουργίας. Οι οικογένειες των παιδιών με αυτισμό είναι επίσης επιβαρυμένες, αν και διαφορετικά απ’ ό,τι με την οικονομική κρίση που προηγήθηκε, ενώ έχουμε επίσης παρατηρήσει μεταξύ των νοσηλευόμενων στην κλινική αυξανόμενα ποσοστά εφήβων με σοβαρή κατάθλιψη και αυτοκτονικότητα, καθώς και με προβλήματα διατροφής.

Η δεκαετία της οικονομικής κρίσης ανέδειξε το δράμα πολλών οικογενειών που δεν μπορούσαν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους, με αποτέλεσμα πολλά από αυτά να καταλήγουν σε ιδρύματα, αφού «φιλοξενούνταν» προηγουμένως στο νοσοκομείο «Η Αγία Σοφία» επί εβδομάδες και μήνες, καταλαμβάνοντας πολύτιμα παιδιατρικά κρεβάτια, ελλείψει προνοιακών δομών φιλοξενίας.

— Πιστεύετε ότι έχουμε εξοικειωθεί πλέον με τον θάνατο και τη φρίκη;
Εσείς το είπατε. Στο χέρι μας είναι γονείς, εκπαιδευτικοί, ειδικοί υγείας και ψυχικής υγείας, κοινωνία και τα αρμόδια υπουργεία να αναλογιστούμε τις ευθύνες μας, και κυρίως τις δυνατότητές μας. Τα ΜΜΕ, τα social media και ηλεκτρονικά παιχνίδια που είναι τόσο ελκυστικά για τα παιδιά μας συμβάλλουν σημαντικά στην εξοικείωση με τη βία, τον θάνατο και τη φρίκη.

Όμως άλλου είδους εξοικείωση θα έπρεπε να έχουν τα παιδιά μας, ας πούμε με τον θάνατο, π.χ. μέσα από βιωματικά σεμινάρια που θα προσφέρονται στο σχολείο από πραγματικούς γνώστες του αντικειμένου και επιστήμονες, όπως γίνεται στις σκανδιναβικές χώρες. Είναι ανάγκη να προβληματιστούμε σχετικά με τις πραγματικά σημαντικές αρχές και αξίες της ζωής, της δικής μας και των παιδιών μας.

Γιάννης Πανταζόπουλος

lifo.gr

 
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Παγκόσμια ημέρα κατά της Κακοποίησης των Παιδιών / World Day Against Child Abuse

Το δικαίωμα στην προστασία από κάθε μορφή εκμετάλλευσης και το δικαίωμα διαβίωσης σε μία ευτυχισμένη οικογένεια πρέπει να αποτελεί στόχο κάθε ευνομούμενης κοινωνίας. Η εν λόγω μέρα έχει καθιερωθεί για να υπενθυμίζεται ακριβώς αυτό το μήνυμα, παράλληλα με την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης και την κινητοποίηση της πολιτείας και των αρμόδιων υπηρεσιών.

Το φαινόμενο της παιδικής κακοποίησης έχει λάβει πολύ μεγάλες διαστάσεις τόσο στον ελλαδικό όσο και στο διεθνή χώρο κι έχει αποτελέσει αντικείμενο πολυάριθμων μελετών. Η επιλογή της ημερομηνίας δεν είναι τυχαία καθώς καθιερώθηκε για να συνδυαστεί με την Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού (20 Νοεμβρίου).

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού που υιοθετήθηκε ομόφωνα από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στις 20 Νοεμβρίου 1989 συνιστά το πρώτο παγκόσμιο νομικό ρυθμιστικό πλαίσιο αναφορικά με τα δικαιώματα των παιδιών και προσδιορίζει τα δικαιώματα τα οποία πρέπει να απολαμβάνουν τα παιδιά παγκοσμίως. Κύριο μήνυμα της Σύμβασης είναι η θεώρηση του παιδιού ως υποκείμενο δικαιωμάτων και όχι ως αντικείμενο προστασίας.

Αξιόλογη νομική προσθήκη αποτελεί αυτή του Νόμου 3500/2006 για την ενδοοικογενειακή βία. Ο εν λόγω νόμος περιλαμβάνει διατάξεις για τη συναισθηματική κακοποίηση, τη δευτερογενή κακοποίηση καθώς και πιο αυστηρές ποινές για όσους διαπράττουν σωματική κακοποίηση.

Είναι ξεκάθαρο πως η αντιμετώπιση του φαινομένου της παιδικής κακοποίησης δεν αποτελεί μόνο νομικό ζήτημα αλλά κυρίως κοινωνικό. Οι περισσότερες δυτικές κοινωνίες έχουν κάνει προσπάθειες αντιμετώπισης και πρόληψης του φαινομένου. 

Τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα έχουν γίνει πολλές ενέργειες από διάφορους οργανισμούς (Χαμόγελο του Παιδιού, παιδικά χωριά SOS) με στόχο την ευαισθητοποίηση πολιτών και κυβερνήσεων σχετικά με το ζήτημα της παιδικής κακοποίησης, ωστόσο ο δρόμος φαίνεται να είναι μακρύς. 

☑ ΟΡΙΣΜΟΣ:

Ως παιδική κακοποίηση σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ορίζεται: «η κακοποίηση ή κακομεταχείριση παιδιού που περιλαμβάνει όλες τις μορφές σωματικής ή συναισθηματικής κακής μεταχείρισης, σεξουαλικής παραβίασης, παραμέλησης ή παραμελημένης θεραπευτικής αντιμετώπισης ή εκμετάλλευσης για εμπορικούς σκοπούς, η οποία καταλήγει σε συγκεκριμένη ή εν δυνάμει βλάβη που αφορά στη ζωή και στην ανάπτυξη του παιδιού, στα πλαίσια μιας σχέσης ευθύνης, εμπιστοσύνης και δύναμης» (σελ.125). 

Πολύ γενικά, ως παιδική κακοποίηση νοείται η άσκηση βίας από κάποιον ενήλικο προς ένα παιδί βρεφικής- παιδικής ή ακόμα και εφηβικής ηλικίας.

Η παιδική κακοποίηση είναι δυνατόν να λάβει πολλές και διαφορετικές μορφές, μπορεί να είναι φανερή προς τρίτους ή και όχι, να είναι σταθερή ως προς τη μορφή της ή να παίρνει όλες τις μορφές σε μια περίπτωση παιδιού, μπορεί να συμβεί μία και μοναδική φορά ή να συμβαίνει κατ’ επανάληψη, μπορεί να έχει αναστρέψιμες συνέπειες ή να οδηγήσει ακόμα και στο θάνατο. 

☑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ:

Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, το ¼ όλων των ενηλίκων έχουν δηλώσει ότι έχουν κακοποιηθεί ως παιδιά. Από το συνολικό αυτό ποσοστό, το 23% των ενηλίκων δηλώνει ότι έχει υποστεί σωματική κακοποίηση, το 36% συναισθηματική κακοποίηση ενώ το 26% σεξουαλική κακοποίηση (18% κορίτσια και 8% αγόρια). 

Πάντα σύμφωνα με τα διεθνή δεδομένα, προκύπτει ότι τα κορίτσια κακοποιούνται με συχνότητα 3 φορές υψηλότερη από ότι τα αγόρια, τα αγόρια έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες για συναισθηματική παραμέληση και σοβαρή σωματική βλάβη από ότι τα κορίτσια και τα παιδιά έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να κακοποιηθούν σεξουαλικά από την ηλικία των 3 ετών και άνω. 

Στην Ελλάδα, το ποσοστό των παιδιών που κακοποιούνται ετησίως ανέρχεται στα 28.000, σύμφωνα με δεδομένα από το Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού.

Θα πρέπει να τονιστεί ότι ο αριθμός των κακοποιημένων παιδιών είναι πολύ μεγαλύτερος από αυτό που παρουσιάζεται, καθώς αυτός είναι μόνο ο αριθμός των περιστατικών που αναφέρονται. 

☑ ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗΣ:

Αν και δεν υπάρχει ομοφωνία ως προς τον ορισμό της παιδικής κακοποίησης, εντούτοις φαίνεται να υπάρχει ομοφωνία ως προς τις συνιστώσες της και τις μορφές της. Ειδικότερα, στις πιθανές μορφές παιδικής κακοποίησης εντάσσονται οι παρακάτω:

• Η σωματική κακοποίηση, η οποία αφορά οποιασδήποτε μορφής πρόκλησης τραύματος ή σωματικής δυσφορίας σε ανήλικο, η οποία δεν προέρχεται από ατύχημα. Ως εκδηλώσεις σωματικής κακοποίησης μπορεί να είναι: μώλωπες, εγκαύματα, το χαστούκι, το σπρώξιμο, το τράνταγμα, οι γροθιές, το χτύπημα με κάποιο αντικείμενο κ.ά. Επίσης, η παιδική εργασία και η εκμετάλλευση επίσης εντάσσονται στο πλαίσιο της σωματικής κακοποίησης.
• Η σεξουαλική κακοποίηση, η οποία αφορά την έκθεση ή τη συμμετοχή του παιδιού σε πράξεις σεξουαλικού περιεχομένου με απώτερο σκοπό τη σεξουαλική ικανοποίηση του ενήλικα. Συνήθως οι θύτες είναι άνδρες οι οποίοι ανήκουν στο · ευρύτερο οικογενειακό ή φιλικό περιβάλλον του παιδιού. Στην παιδική σεξουαλική κακοποίηση περιλαμβάνονται απόπειρες και πράξεις βιασμού, περιλαμβάνεται η ασέλγεια πάνω στο παιδί και η έκθεση του παιδιού στην πορνογραφία.
• Η ψυχολογική - συναισθηματική κακοποίηση, η οποία περιλαμβάνει πράξεις και συμπεριφορές που αφορούν εκφοβισμό, απομόνωση, εκμετάλλευση, υποτίμηση και γενικότερα συμπεριφορές που δείχνουν έλλειψη σεβασμού και στοργής των γονέων απέναντι στα παιδιά τους και δύνανται να προκαλέσουν σε αυτά ψυχικό τραύμα. Στους τύπους συναισθηματικής κακοποίησης συγκαταλέγονται: ο εκφοβισμός, η απόρριψη, η απομόνωση κι η εξαγορά (κάλυψη του συναισθηματικού κενού με προσφορά υλικών αγαθών). Εδώ συμπεριλαμβάνεται και το «σύνδρομο του αμέτοχου θεατή» το οποίο αφορά την έκθεση του παιδιού σε διάφορες μορφές ενδοοικογενειακής βίας (βία μεταξύ των συζύγων, κακοποίηση άλλου αδερφού μέσα στην οικογένεια, βία προς τον παππού ή τη γιαγιά) χωρίς το ίδιο να υφίσταται σωματική βλάβη.
• Η παραμέληση, η οποία αφορά την έλλειψη υγιεινής, ασφαλούς περιβάλλοντος, καθαριότητας και κάλυψης των βασικών αναγκών των παιδιών. Η παιδική παραμέληση μπορεί να είναι σωματική, συναισθηματική, εκπαιδευτική και ιατρική. Η εκμετάλλευση και η έκθεση των παιδιών σε κίνδυνο είναι δυο όροι που εντάσσονται στην εν λόγω μορφή κακοποιητικής συμπεριφοράς. Στους προαναφερθέντες όρους συγκαταλέγεται η επαιτεία των ανηλίκων, η παιδική εργασία και η οικονομική εκμετάλλευσή τους, τα περιστατικά παιδικής πορνείας καθώς και κάθε άλλη μορφή παιδικής εκμετάλλευσης που γίνεται μέσω εξαναγκασμού ή με την επιβολή βίας και απειλής.

 ☑  ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ:

Η διαδικασία της αντιμετώπισης της κακοποίησης αφενός έχει στόχο την προστασία του παιδιού από περαιτέρω κακοποίηση, και αφετέρου την αποκατάσταση των οικογενειακών δεσμών, με απώτερο, βέβαια, σκοπό τόσο το ολικό συμφέρον του παιδιού αλλά και τη γενικότερη βελτίωση της οικογενειακής λειτουργικότητας. 

Σε κάθε περίπτωση άρνησης των γονέων να συνεργαστούν προς το συμφέρον και το όφελος του παιδιού, με συνέπεια το παιδί να διατρέχει σοβαρό κίνδυνο κρίνεται απαραίτητη η συνεργασία με τις δικαστικές αρχές και τις κοινωνικές υπηρεσίες και ακολουθείται η διαδικασία που κατά περίπτωση ωφελεί τον ανήλικο.

• Ενημερώνονται οι αρμόδιες αρχές (εισαγγελέας, αστυνομία) και εάν χρειαστεί εισάγεται το παιδί στο νοσοκομείο προκειμένου, σε πρώτη φάση, να προστατευθεί η ζωή του και να αντιμετωπιστούν τα ιατρικά προβλήματα.

✔ Αστυνομία (τηλ: 100)

✔ Κέντρο Άμεσης Κοινωνικής Βοήθειας (τηλ: 197)

• Μπορεί το παιδί ή κάποιος ενήλικας που γνωρίζει την κατάσταση να ζητήσει βοήθεια από άλλους οργανισμούς, όπως:

✔ Χαμόγελο του Παιδιού (Τηλεφωνική Γραμμή SOS: 1056),

✔ Ιατροδικαστική Υπηρεσία Αθηνών (τηλ: 210-3613340), Ιατροδικαστική Υπηρεσία Πειραιά (τηλ: 210-4177876),

✔ Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων Υπουργείου Δικαιοσύνης (τηλ: 210-8701319),

✔ Συνήγορος του Πολίτη (τηλ: 210-7289600),

✔ Συνήγορος του Πολίτη-Κύκλος για τα δικαιώματα του Παιδιού (τηλ: 8001132000),

✔ ΕΠΙΨΥ (τηλ: 801-801-1177),

✔ Τμήμα Ηλεκτρονικού Εγκλήματος (τηλ:1890, email: ccu@ath.forthnet.gr).

✔ Κοινωνική Οργάνωση Υποστήριξης Νέων «Άρσις» (τηλ: 210 8259880)[4]

✔ ΕΛΙΖΑ-Εταιρία κατά της Κακοποίησης του Παιδιού (τηλ: 210 3231704, email: info@eliza.org.gr).

• Παρέχεται βοήθεια στο παιδί και στην οικογένεια από διεπιστημονική ομάδα ειδικών (παιδίατρος, κοινωνικός λειτουργός, ψυχολόγος και παιδοψυχίατρος) με:

✔ Μεταφορά του παιδιού σε ασφαλές πλαίσιο διαμονής (μακριά από τους γονείς, για κάποιο τουλάχιστον διάστημα, αν κριθεί αναγκαίο).

✔ Ψυχοδιαγνωστική εκτίμηση παιδιού και γονέων για την πιθανότητα ύπαρξης ψυχολογικών ή άλλων αναπτυξιακών (για το παιδί) δυσκολιών που χρειάζονται φροντίδα.

✔ Συμβουλευτική στήριξη - ψυχοθεραπεία γονέων.

✔ Ψυχοθεραπευτική βοήθεια παιδιού.

Αλεξία Σκαρμούτσου, MSc

social-consultancy
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Η Προστασία των Παιδιών από την Κακοποίηση ξεκινά από το Σπίτι

Η προστασία των παιδιών από την κακοποίηση πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα των γονέων και ενηλίκων εν γένει. Η πρόληψη (κατάλληλη στήριξη των παιδιών για να μπορέσουν να κατανοήσουν τί είναι κακοποίηση ) και η προστασία (εκμάθηση και ενίσχυση δεξιοτήτων αυτό-προστασίας) ξεκινούν από το σπίτι. 

Εκεί που θα μάθουν και ότι δεν έχουν το δικαίωμα να κάνουν κακό στους άλλους.

    Η έννοια της πρόληψης πρέπει να αποτελεί αρχή της οικογένειας
Είναι απαραίτητο να καταλάβουν ότι η πρόληψη είναι σημαντική αλλά όχι ικανή να αποτρέψει κάθε είδους κακοποιητικής συμπεριφοράς. Αν λοιπόν συμβεί, πρέπει να γνωρίζουν τόσο οι γονείς όσο και το παιδί ότι δεν ευθύνεται κανείς τους. 

Και βέβαια αυτή όπως και όλες οι συζητήσεις, πρέπει να προσαρμόζονται στην ηλικία, το επίπεδο ωριμότητας και ικανότητα κατανόησης του παιδιού. 

 Οι γονείς ως υπεύθυνοι ενήλικες, αποτελούν το παράδειγμα όσων μαθαίνουν στα παιδιά. Εμείς πρώτοι δεν πρέπει να πιέζουμε τα παιδιά να εκφράσουν τρυφερότητα μέσω μιας αγκαλιάς ή ενός φιλιού σε κάποιον άλλον, αν δεν είναι δική του επιθυμία, ακόμα κι αν αυτό μπορεί να στεναχωρήσει τον άλλον.

    Στα πλαίσια της πρόληψης, το παιδί πρέπει να μάθει να λέει όχι, ακόμα και σε ενήλικες. Το σώμα του ανήκει, είναι το ίδιο υπεύθυνο για αυτό, άρα εκείνο αποφασίζει ποιος θα το αγγίξει, αγκαλιάσει ή φιλήσει. Αν κάποιος το αγγίξει, του φερθεί απρεπώς ή του ζητήσει να κάνει κάτι για το οποίο νοιώθει αμήχανα, άβολα, ή πίεση, πρέπει να αρνηθεί και να φύγει αν είναι δυνατό. Φράσεις όπως «μην με αγγίζεις» και «άφησε με» βοηθούν.

Είναι απαραίτητο λοιπόν να βοηθήσουμε τα παιδιά να καταλάβουν τί είναι η κακοποίηση και πώς μπορούν να προστατεύσουν τον εαυτό τους.

    Για να το καταφέρουμε θα χρειαστεί να διατηρούμε ανοιχτή επικοινωνία μαζί τους. Σημαντική παράμετρος της προστασίας τους από όποια κατάσταση κακοποίησης είναι η ύπαρξη δυνατών, άξιων εμπιστοσύνης, σταθερών σχέσεων. Αυτές οι σχέσεις ενθαρρύνουν τα παιδιά να στραφούν στους γονείς, στους οποίους μπορούν να μιλήσουν με ασφάλεια για οτιδήποτε τους απασχολεί, να μοιραστούν απορίες σχετικά με το σώμα τους και την σεξουαλικότητά τους, να συζητήσουν χωρίς ντροπή και φόβο για στιγμές που ένοιωσαν πίεση, κακοποιήθηκαν ή περνούν κάτι δύσκολο στο παρόν.

    Όσον αφορά την ιδιωτικότητα του σώματός του, πρέπει να γνωρίζει ότι οτιδήποτε καλύπτουν τα εσώρουχα, το μαγιό ή και τα ρούχα, αποτελεί ιδιωτικό μέρος του σώματός του και δεν πρέπει να επιτρέπει να το αγγίζουν ή να το φωτογραφίζουν. Ακόμα κι αν κάποιος το ρωτήσει ή του ζητήσει να αγγίξει τα δικά του ιδιωτικά σημεία, μπορεί να πει όχι. Ακόμη κι αν το πιέσει, το απειλήσει ή το δελεάσει μέσω της θέσης του, της δύναμής του, της ηλικίας του, του όγκου του ή όσα γνωρίζει για το παιδί προκειμένου να κάνει αυτό που ο άλλος θέλει. Άλλες μορφές χειρισμού είναι η απειλή ότι δεν θα είναι πια φίλοι, ή ότι δεν θα του επιστρέψουν κάτι δικό του, ότι θα διαδώσει προσωπικές πληροφορίες αν δεν ενδώσει, η προσφορά δώρου, χάρες ή άλλα αντίτιμα, ή ακόμα και να απειλήσουν ότι θα κάνουν κακό στην οικογένειά του.

Το παιδί πρέπει να γνωρίζει τη διαφορά μυστικού και έκπληξης
    Η έκπληξη είναι κάτι που αποκαλύπτεται και το μοιραζόμαστε. Στο μυστικό, κάποιος σου λέει μην το πεις σε κανέναν. Κι εκεί πρέπει να γνωρίζει ότι αν του ζητηθεί από κάποιον που το άγγιξε ή του προκάλεσε πόνο, πρέπει αμέσως να το μοιραστεί με έναν ενήλικα που εμπιστεύεται. Η κακοποίηση δεν είναι κάτι που πρέπει να αποκρύπτεται. Ακόμα κι αν καταφέρει να ξεφύγει από μια βίαιη κατάσταση, πρέπει να μιλήσει για ό,τι συνέβη. 

Αν το διαβεβαιώσουν οι γονείς του ότι θα πιστέψουν ότι κι αν έχει να μοιραστεί όπως και ότι η αγάπη τους για εκείνο δεν επηρεάζεται από ότι συνέβη, το παιδί θα νοιώσει ασφάλεια να μιλήσει. Καλό θα ήταν να ξέρει από τους γονείς του ότι μπορεί να μιλήσει και σε άλλους υπεύθυνους ενήλικες όπως παππούς, δάσκαλος, γιατρός, ψυχολόγος, στενοί οικογενειακοί φίλοι.

    Όμως είναι εξίσου σημαντικό να μάθουμε στα παιδιά να φέρονται με καλοσύνη και σεβασμό στους άλλους. Όπως δεν θέλουμε να μας κάνουν κακό έτσι και δεν έχουμε το δικαίωμα να φερθούμε βίαια – σωματικά, λεκτικά ή συναισθηματικά – όποιος κι αν είναι ο λόγος. Το ίδιο ισχύει και για το άγγιγμα του σώματος του άλλου ακόμα κι αν ρωτήσουμε ή αν μας το ζητήσουν. Όταν κάποιος δεν θέλει να τον αγγίξουμε, να τον πειράξουμε, να τον φιλήσουμε ή θέλει να σταματήσουμε αυτό που κάνουμε ή λέμε, πρέπει να τον ακούσουμε. Όπως δεν θέλουμε να μας πιέζουν ή να μας απειλούν για να κάνουμε κάτι που δεν θέλουμε, έτσι κι εμείς πρέπει να σεβόμαστε την επιθυμία των άλλων.

Μαθαίνουμε στα παιδιά να αυτοπροστατεύονται
    Είναι όμως γεγονός ότι οι περισσότεροι άνθρωποι (γονείς ή ενήλικες) τρομάζουν στην ιδέα ότι το παιδί τους ή όποιο άλλο παιδί μπορεί να υποστεί κακοποίηση. Ιδίως όταν δεν είναι κοντά τους, όπου οι πιθανότητες να δεχτούν επίθεση ή να γίνουν θύματα απαγωγής από αγνώστους δεν είναι μηδενικές. 

 Ο κίνδυνος για τον άγνωστο είναι μια ιδέα που από μόνη της μπορεί να μας παραλύσει και να δυσκολευτούμε να τα βοηθήσουμε να παραμείνουν ασφαλή. Μπορούμε να μάθουμε στα παιδιά πώς να διατηρούν την προσωπική τους ασφάλεια ενώ την ίδια στιγμή δεν τους προκαλούμε τρόμο για τους ανθρώπους. Χρειάζεται να ενισχύσουμε τις δεξιότητες αυτοπροστασίας του παιδιού, την αυτοπεποίθησή του και μηχανισμούς υπεράσπισης του εαυτού του. Με στόχο την αύξηση της ασφάλειας του παιδιού.

    Αξίζει να επισημάνω ότι τα παιδιά είναι πιο πιθανό να βιώσουν κάτι επώδυνο από κάποιον που γνωρίζουν παρά από κάποιον εντελώς άγνωστο. Ο οιοσδήποτε είναι ικανός να κάνει κακό σε ένα παιδί – γείτονας, συγγενής, οικογενειακός φίλος, κάποιος ενήλικας που έχει λόγο και επιρροή στη ζωή των παιδιών, δάσκαλος, ακόμα και κάποιο άλλο παιδί. Οπότε η επιβολή ορίων στους γνωστούς είναι το ίδιο απαραίτητη με τους κανόνες ασφάλειας για τους ξένους.

Είναι απαραίτητο να γνωρίζετε τί συμβαίνει στη ζωή του παιδιού σας
    Κι αυτό απαιτεί χρόνο να μιλάτε συχνά μαζί του σχετικά με οτιδήποτε μπορεί να του προκαλεί ανησυχία ή απορίες. Ακόμα πιο σημαντικό είναι να ακούτε με υπομονή και σεβασμό τις απαντήσεις που δίνει. Εξηγήστε ότι υπάρχουν διαφορετικοί κανόνες όταν είναι μακριά σας όχι για να ανησυχήσουν αλλά για να γνωρίζουν τί να κάνουν. Δεν αρκεί να τους μιλήσετε μόνο περί ασφάλειας ή να τους δείξετε τί να κάνουν. Όταν τους μιλάμε θεωρητικά για τον κίνδυνο, το άγχος τους μπορεί να αυξηθεί. Οι νέοι άνθρωποι μαθαίνουν καλύτερα όταν έχουν ενεργή συμμετοχή. Η εξάσκηση των προσωπικών δεξιοτήτων προστασίας αυξάνει την αυτοπεποίθηση και την ικανότητα. Είναι απαραίτητο να το κάνετε με τρόπο που δεν θα τα τρομάξει, αλλά που θα το διασκεδάσουν, μέσω διδακτικού παιχνιδιού, δραστηριότητες, κλπ. Υπάρχουν προγράμματα για διάφορες ηλικίες.

Δεν θέλουμε να εστιάσουν στα άσχημα, αλλά στο ότι με τις κατάλληλες συμπεριφορές θα είναι ασφαλή.

    Το πιο σημαντικό είναι να τους μιλάτε με ψυχραιμία. Αν σας ακούσουν αγχωμένους θα καταλάβουν την έντασή σας και θα τρομάξουν. Αν εστιάσετε στην περιγραφή τρομακτικών ιστοριών, θα αυξήσετε το φόβο και το άγχος τόσο το δικό τους όσο και το δικό σας. Μπορείτε να τους μιλήσετε ρεαλιστικά και ότι πιστεύετε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι είναι καλοσυνάτοι. Και αυτό σημαίνει ότι και οι ξένοι είναι καλοί αλλά ότι υπάρχουν λίγοι άνθρωποι με προβλήματα τα οποία μπορεί να τους οδηγήσουν στο να βλάψουν τα παιδιά. Τονίστε ότι δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας αν ακολουθούν τους κανόνες ασφαλείας. Οι κανόνες είναι διαφορετικοί όταν υπάρχει κοντά ενήλικας από όταν είναι μόνο. Πάντα σας ρωτάει και ενημερώνει που θα πάει, με ποιόν και για ποιόν λόγο. Όταν είναι μόνο, πρέπει να ζητήσει τη γνώμη του κοντινότερου γνωστού ενήλικα πριν αφήσει κάποιον ξένο να πλησιάσει. Αν είναι αρκετά μεγάλο ώστε να είναι έξω χωρίς κάποιον ενήλικα, καλό είναι να είναι σε μέρη με κόσμο ώστε να ζητήσει βοήθεια αν χρειαστεί κάτι. Δεν δίνει προσωπικές πληροφορίες. Επίσης πρέπει να γνωρίζει τους κανόνες ασφαλείας της οικογένειας όταν είναι μόνο στο σπίτι σχετικά με το πότε ανοίγει την πόρτα, πόσο κρατάει το τηλεφώνημα με άγνωστο, και το είδος ενασχόλησής του στο διαδίκτυο.

Ενισχύουμε την αυτοπεποίθηση των παιδιών μας
Όλων αυτών προηγείται η ενίσχυση της αυτοπεποίθησής τους μαθαίνοντας πώς να περπατάει με επίγνωση του περιβάλλοντος, να απομακρύνεται από κάποιον που τον πλησιάζει χωρίς λόγο, πώς να τραβάει την προσοχή από έναν απασχολημένο γονέα / ενήλικα αν τρομάξει με κάτι, πώς να κάνει θόρυβο για να το εντοπίσουν αν χαθεί, και πώς να διαχειριστεί έναν άγνωστο που τον ακολουθεί προς το σπίτι.

    Όσον αφορά τους οικείους που μπορεί να το κάνουν να νοιώσει άβολα, τα ιδιωτικά σημεία του σώματος του ανήκουν και σε αυτή την περίπτωση και δεν υπάρχει κανένας λόγος να το αγγίζουν εκτός αν είναι θέμα υγείας που σαφώς δεν αποτελεί μυστικό. Αν έχει κάποιο πρόβλημα, πρέπει να μιλήσει σε ενήλικα που εμπιστεύεται και να συνεχίσει να του μιλάει μέχρι να λάβει βοήθεια. Δεν είναι ποτέ αργά για να πάρει τη βοήθεια που έχει ανάγκη. Κι εδώ όμως προϋπόθεση για να μπορέσει να επιβάλει τα όριά του είναι να του μάθετε να λέει όχι σε ακατάλληλη ή ανεπιθύμητη συμπεριφορά χρησιμοποιώντας ξεκάθαρες λέξεις, οπτική επαφή και διεκδικητική γλώσσα σώματος. Να επιμένει ακόμα κι αν κάποιος χρησιμοποιεί δωροδοκίες και συναισθηματικούς χειρισμούς για να προσπαθήσει να το πιέσει να κάνει κάτι που θα το κάνει να νοιώσει άβολα. Να επιζητούν την προσοχή απασχολημένων ενηλίκων δίνοντας όλες τις λεπτομέρειες για καταστάσεις που τους μπερδεύουν ή τους κάνουν να νοιώθουν άβολα.

Πώς να μειώσουμε τον κίνδυνο κακοποίησης
Κλείνοντας, θα ήθελα να αναφέρω μερικές παραμέτρους που φαίνεται να μειώνουν τον κίνδυνο κακοποίησης, συμπεριλαμβανομένης και της παραμέλησης. Οι γονείς και κηδεμόνες θα πρέπει να επενδύσουν στις δικές τους δεξιότητες διαχείρισης των ανεπιθύμητων καταστάσεων όπως η αισιοδοξία, η αυτοεκτίμηση, η ευστροφία, η δημιουργικότητα, το χιούμορ και η ανεξαρτησία. Όταν εμείς ως γονείς μπορούμε να διαχειριστούμε τα άγχη της καθημερινότητάς μας, παραδειγματίζουμε εσωτερική δύναμη και ικανότητα να ανακάμψουμε αν τα πράγματα δεν πάνε καλά. Επιπλέον η αίσθηση αποδοχής του παιδιού από τους συνομήλικους του, οι θετικές επιρροές από τους δασκάλους, τους προπονητές και εν γένει ενήλικες που έχουν σημαντικό ρόλο στην ημέρα τους, η πρόσβαση σε ασφαλή σχολεία, και η σταθερότητα της γειτονιάς συμβάλλουν στη διατήρηση υποστηρικτικού δικτύου. Τα παιδιά πρέπει να έχουν εφόδια εμπειρίες αγάπης, αποδοχής, θετικής καθοδήγησης από τους ενήλικες καθώς έτσι αυξάνεται η πίστη στους γονείς και τους κηδεμόνες ότι θα του παρέχουν όσα χρειάζεται. Ο σεβασμός στην επικοινωνία με τα παιδιά, η ενεργητική ακρόαση, σε συνδυασμό με σταθερούς κανόνες, προσδοκίες και ευκαιρίες θα προωθήσουν μια ασφαλή ανεξαρτησία. 

 Το κοινωνικό δίκτυο της οικογένειας πρέπει να αποτελείται από συναισθηματικά υποστηρικτικούς φίλους, συγγενείς, γείτονες και συνεργάτες ενδεχομένως όπως και πέραν της δυνατότητας κάλυψης των βασικών αναγκών για τροφή, ρουχισμό, στέγη και μεταφορές, να έχουμε ως οικογένεια πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες σωματικής και ψυχικής υγείας για τη φροντίδα όλων μας.

Γράφει η Ιωάννα Π. Θεοδωρακόπουλου, PsyD, MSc
Συμβουλευτικός Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπευτής, Σύμβουλος γονιμότητας, Επικεφαλής συμβουλευτικών υπηρεσιών του FEELWELLTODAY.comnaftemporiki.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Αυτό είναι ιδιώνυμο έγκλημα

Ακόμη και το κλάμα ενός παιδιού είναι μια θεσπέσια μουσική. Αρκεί να μην είναι προϊόν βίας που ασκείται από οποιονδήποτε πάνω στο παιδί, διότι τότε γίνεται εφιαλτικός σπαραγμός.

Ας είναι στα χρόνια που έρχονται τα κλάματα των παιδιών να οφείλονται μόνο σε φυσικά αίτια, όπως πονάκια, παιδικά ναζάκια ή πείσματα. Αλλά πάντως όχι ως προϊόν βίας, είτε πολεμικής, είτε ενδοοικογενειακής, ενδοσχολικής -με το φαινόμενο του «μπούλινγκ», που δεν είναι νέο όσο το όνομά του, να απλώνεται- είτε κοινωνικού αποκλεισμού. 

Τα τελευταία χρόνια προστέθηκε μια ακόμη μορφή βίας εναντίον των παιδιών. Βίας που προκαλεί ένα κλάμα άλλοτε γοερό και άλλοτε βουβό και έχει οδηγήσει στην παγίωση ενός κλίματος φόβου τόσο ανάμεσα στα παιδιά όσο και στους γονείς τους. Είναι η «μόδα» να επιτίθενται διάφοροι, ακόμη και έφηβοι, κατά των παιδιών που έχουν βγει στους δρόμους να ομορφύνουν τις γιορτινές ημέρες, τραγουδώντας, είτε κατά μόνας είτε σε μικρές παρέες, τα κάλαντα με τα τριγωνάκια ή άλλα συνοδευτικά μουσικά όργανα.

Είναι ένα φαινόμενο που έχει οδηγήσει πολλούς γονείς στην απόφαση να μην αφήνουν τα παιδιά τους να μετέχουν σε αυτή την παραδοσιακή γιορταστική διαδικασία. Ετσι ώστε λιγοστεύουν, από χρόνο σε χρόνο, στα μεγάλα αστικά κέντρα, οι παιδικές φωνές που ακούγονται στο δρόμο, τα παιδικά χεράκια που κτυπούν το κουδούνι μας για να κάνουν την πατροπαράδοτη ερώτηση «να τα πούμε;».

Άλλαξαν οι καιροί. Στα παιδικά μου χρόνια μπορούσαμε, μαζί με τον γείτονά μου Παναγιώτη Βουλγαρίδη να ξεκινάμε από τον Ανω Κορυδαλλό, να φθάνουμε ως την αγορά του Πειραιά, ως τη Φρεαττύδα και το Νέο Φάληρο, χωρίς να μας συνοδεύει ο φόβος ότι κάποιος θα μας ληστέψει, για να πάρει τις δραχμούλες και τις τρύπιες δεκάρες και εικοσάρες που μαζεύαμε. Τώρα φοβάσαι να αφήσεις το παιδί σου στην ίδια σου τη γειτονιά. Το πολύ να το συνοδεύσεις ως τον παππού ή τη νονά του, άντε και σε κανένα φιλικό σπίτι.

Η μεγάλη χαλαρότητα στην αντιμετώπιση των εγκληματιών έχει οδηγήσει σε νέες μορφές εγκλημάτων. Και αυτό το έγκλημα, που μας στερεί την ωραιότερη μουσική του κόσμου, το παιδικό τραγούδι, ακόμη και όταν είναι… παράφωνο, απαιτεί αλλαγή τακτικής. Διότι αξίζει να χαρακτηρισθεί και να αντιμετωπισθεί το έγκλημα αυτό, ως ιδιώνυμο.

Γ. Π. Μασσαβέτας

giorgis@massavetas.gr

eleftheriaonline.gr

Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Η πληγή στην καρδιά των παιδιών που δεν φεύγει ποτέ

Η Παγκόσμια Ημέρα ενάντια στην Κακοποίηση των Παιδιών δεν είναι απλά ακόμα μια παγκόσμια ημέρα. Είναι μια ημέρα που θέλει να μας μιλήσει για ένα τόσο κρίσιμο και σύνθετο θέμα: Την κακοποίηση των παιδιών, σωματική και ψυχολογική. 

Σωματική, ψυχολογική, σεξουαλική κακοποίηση και παραμέληση. Υπάρχουν παιδιά σ’ όλο τον κόσμο που βιώνουν τη βία και τα σημάδια που μένουν είναι ανεξίτηλα.

Ένα παιδί που θα το χτυπήσουν, θα μελανιάσει, θα ματώσει, αλλά δεν είναι αυτό το τραύμα που θα του μείνει για πάντα. Δεν είναι η πληγή στο δέρμα του που δεν θα φύγει ποτέ, αλλά η πληγή στην καρδιά του.

Πώς η κακοποίηση των παιδιών επηρεάζει τη ζωή τους;

Οποιασδήποτε μορφής βία στα παιδιά αφήνει σημάδια της στον ψυχισμό τους και επηρεάζει ολόκληρη τη ζωή τους.
Τα παιδιά, είτε είναι μάρτυρες περιστατικών βίας, είτε άμεσοι αποδέκτες, εμφανίζουν τις επιπτώσεις ακόμα και στην ενήλικη ζωή τους.

Τα παιδιά αναπτύσσουν ένα έντονο αίσθημα ανασφάλειας -ακόμα και τα βρέφη- ενώ η συναισθηματική αστάθεια, το συνεχόμενο άγχος, οι διατροφικές διαταραχές και οι διαταραχές του ύπνου, καθώς επίσης και η δυσκολία εμπιστοσύνης στους ανθρώπους και η χαμηλή αυτοεκτίμηση είναι μερικά ακόμα απ’ τα προβλήματα που επηρεάζουν τα παιδιά.
Οι παλινδρομικές συμπεριφορές μπορεί να εμφανιστούν και τα παιδιά να υιοθετούν συμπεριφορές προηγούμενων ετών, όπως πιπίλισμα του δαχτύλου.

Στην προσχολική και σχολική ηλικία τα παιδιά που έχουν υποστεί κάποιου είδους κακοποίηση μπορεί να εμφανίσουν επιθετική συμπεριφορά ή απ’ την άλλη να κλειστούν τελείως στον εαυτό τους. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις παιδιών που αισθάνονται ένοχα για τα περιστατικά βίας που βιώνουν ή γίνονται μάρτυρες και θεωρούν ότι φταίνε εκείνα για ό,τι συμβαίνει στο σπίτι τους.

Η χαμηλή συγκέντρωση, η μειωμένη σχολική επίδοση, η δυσκολία δημιουργίας διαπροσωπικών σχέσεων και ο φόβος είναι επίσης χαρακτηριστικά παραδείγματα προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα παιδιά που μεγαλώνουν σε βίαια περιβάλλοντα.
Μάλιστα, πολλές απ’ τις επιπτώσεις της βίας στον ψυχισμό των παιδιών, μπορεί να τα ακολουθούν σε όλη τους την ενήλικη ζωή. Αντικοινωνική και παραβατική συμπεριφορά, απόπειρες αυτοκτονίας, χρήση ουσιών, κατάθλιψη και επιθετικότητα είναι μόνο μερικά παραδείγματα.

Φυσικά, πολλά παιδιά μιμούνται τις συμπεριφορές που έχουν βιώσει στη μετέπειτα ζωή τους, θεωρώντας πως η βία είναι ο φυσιολογικός τρόπος επίλυσης οποιασδήποτε σύγκρουσης.

Τα τραύματα δεν επουλώνονται εύκολα. Γι’ αυτό είναι υποχρέωση όλων μας να διεκδικούμε ένα ασφαλές περιβάλλον για όλα τα παιδιά του κόσμου. Αν γνωρίζεις περιστατικά βίας, κατήγγειλέ τα. Σε κανένα παιδί δεν αξίζει να ζει σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον. Αν είσαι γονιός, κάνε ό,τι περνάει απ’ το χέρι σου για να μην υποστεί οποιασδήποτε μορφής βία το παιδί σου.

Ζητήστε βοήθεια

Η πανελλαδική Γραμμή 115 25 του Μαζί για το Παιδί, είναι μια τηλεφωνική γραμμή βοήθειας που απευθύνεται σε παιδιά, εφήβους, γονείς και εκπαιδευτικούς.
Η Γραμμή λειτουργεί, από Δευτέρα έως Παρασκευή 9:00-21:00. Στεγάζεται στην Αγίου Θωμά 14 στους Αμπελοκήπους.

ipop.gr

Σεξουαλική κακοποίηση των παιδιών - Γιατριά τους η ΑΓΑΠΗ

Καλούσε τα παιδιά των φίλων του, συνομήλικα με τα δικά του, σε παιδικά πάρτι. Τα στρίμωχνε στους διαδρόμους και τα βίαζε.
Κάποια από αυτά μετά από χρόνια βρήκαν τη δύναμη να μιλήσουν. Και τώρα ο δράστης, ο «υπεράνω πάσης υποψίας»... 52χρονος ιδιωτικός υπάλληλος, πατέρας μάλιστα δύο ανήλικων παιδιών, κατηγορείται για «βιασμό κατά συρροή» και «αποπλάνηση κατά συρροή και κατ' εξακολούθηση».

Είναι μόνο ένα από τα περιστατικά που είδαν τελευταία το φως της δημοσιότητας. Πατεράδες, θείοι, ξάδερφοι, αλλά και μανάδες συχνά εκμεταλλεύονται την ιδιαίτερη σχέση με το παιδί για να ικανοποιήσουν τα σκοτεινά κτηνώδη ένστικτά τους. 

Όσον αφορά το μέλλον των ανυποψίαστων θυμάτων; Ένα μεγάλο ποσοστό αυτών θα αντιμετωπίσουν προβλήματα στη μετέπειτα σεξουαλική τους ζωή αλλά και στις σχέσεις τους με τους συνανθρώπους τους. Κάποιοι θα επαναλάβουν τις πράξεις που τους σημάδεψαν, θα γίνουν και οι ίδιοι θύτες. Άλλοι απλά θα ζουν με το φόβο, θα εμφανίζουν συχνές κρίσεις πανικού, κατάθλιψη και σε ακραίες περιπτώσεις τάσεις αυτοκτονίας. 

Ενώ οι ενοχές ότι και οι ίδιοι υπήρξαν συνένοχοι θα τους στιγματίσουν για όλη τους τη ζωή. Βέβαια, τις περισσότερες φορές επικρατεί ο νόμος της σιωπής σχετικά με τα γεγονότα, μας επισημαίνουν οι ειδικοί. Η ντροπή, ο φόβος του κοινωνικού ρατσισμού υπερτερούν και το «μυστικό - όνειδος» παραμένει επτασφράγιστο. Πώς αντιμετωπίζονται όμως σήμερα στη χώρα μας οι ελάχιστες εκ των περιπτώσεων που φτάνουν στις δικαστικές αίθουσες; Πώς προστατεύονται τα παιδιά - θύματα κακοποίησης; Αν εξαιρέσει κανείς την ύπαρξη ελάχιστων και κεντρικών μονάδων για τη διάγνωση και την αντιμετώπιση της παιδικής κακοποίησης, δεν υπάρχει μια συντονισμένη προσπάθεια σε κεντρικό και περιφερειακό επίπεδο. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει ούτε ένας φορέας του επίσημου κοινωνικού ελέγχου που να ασχολείται ad hoc με παιδιά-θύματα κακοποίησης ή ενδοοικογενειακής βίας.

Των ΕΛΙΖΑΜΠΕΤΤΑΣ ΚΑΖΑΛΟΤΤΙ, ΝΑΥΣΙΚΑΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΙΔΗ