Το bullying μέσα στην Οικογένεια / Λεκτική κακοποίηση

Οι περισσότεροι άνθρωποι  πιστεύουν ότι ο εκφοβισμός (bullying) γίνεται μόνο έξω από το σπίτι και ότι τα πράγματα είναι ιδιαίτερα σοβαρά μόνο όταν εμπεριέχεται σωματική βία, κακοποίηση. 

Δυστυχώς, δεν μπορούν να αναγνωρίσουν τον αντίκτυπο της συναισθηματικής κακοποίησης που προκαλούν στους γύρω τους και από πόσο νωρίς τα παιδιά γνωρίζουν αυτή την τόσο «αθώα βία» κάτω από το πέπλο της προστασίας.

Η λεκτική βία συνήθως συμβαίνει μέσα στα όρια των σχέσεων γονέα-παιδιού, προσωπικών-επαγγελματικών σχέσεων και φιλίας. Ωστόσο, μπορεί επίσης να συμβεί μεταξύ γνωστών, μακρινών μελών της οικογένειας και συναδέλφων. Αποτελεί μια υποκατηγορία ψυχολογικής ή συναισθηματικής κακοποίησης, που εκδηλώνεται με τη χρήση επιθέτων, προσδιοριστικών και βλαπτικών ετικετών όπως  χαζός,  ψεύτης κλπ. Σκόπιμα αποφεύγουν να  μοιράζονται τα συναισθήματα και τις σκέψεις, κατηγορώντας το θύμα για πράγματα που δεν ελέγχει, αντισταθμίζοντας τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τις αναμνήσεις του θύματος.

Η σωματική κακοποίηση μπορεί να είναι συστηματική ή  και περιστασιακή, ενώ η συναισθηματική κακοποίηση συμβαίνει καθημερινά. 

Η συναισθηματική κακοποίηση μπορεί να έχει αθόρυβες αρνητικές επιπτώσεις στο θύμα με την πάροδο του χρόνου. Είναι στην πραγματικότητα μια βαθμιαία διάβρωση της αίσθησης του εαυτού τους, του σεβασμού, της αυτοεκτίμησης τους.

Σημάδια της λεκτικής βίας:

• Δημιουργία απειλών (έμμεσες – άμεσες)
• Απομόνωση του θύματος από τους φίλους και την οικογένειά του
• Προσπάθεια ελέγχου της ζωής του θύματος
• Τιμωρώντας το θύμα για να κάνει ό,τι θέλει ο κακοποιός
• Εισβολή στην ιδιωτική ζωή του άλλου
• Αμφισβήτηση της λογική του θύματος
• Προσβολές

Όμως, το θύμα πρέπει να θυμάται ότι δεν είναι δικό του λάθος. 

Η λεκτική βία δεν είναι φυσιολογική, αλλά τα συναισθήματά τους είναι υπαρκτά, πραγματικά και πηγάζουν από αυτά που βιώνουν.

Οι επιδράσεις της λεκτικής βία έχουν ευρύ φάσμα. Το θύμα μπορεί να είναι στην άρνηση αρχικά. Για όποιον το βιώνει,  είναι ασύλληπτο ότι βρίσκεται  σε μια τέτοια κατάσταση. Επομένως, είναι φυσικό να νομίζει ότι είναι λάθος και μπορεί να νιώθει:

• Ντροπή
• Σύγχυση
• Απελπισία
• Φόβος
• Πόνο
• Μυϊκή ένταση
• Ταχυκαρδία
• Εφιάλτες
• Κατήφεια
• Δυσκολία συγκέντρωσης

Επίσης η λεκτική κακοποίηση μπορεί να είναι τόσο σοβαρή όσο και η σωματική κακοποίηση. Με την πάροδο του χρόνου, και οι δύο μπορεί να οδηγήσουν σε χαμηλή αυτοεκτίμηση και ψυχικές διαταραχές. Το θύμα μπορεί επίσης να αντιμετωπίσει:

• Κοινωνική απόσυρση και μοναξιά
• Αϋπνία
• Ενοχή
• Χρόνιο πόνο
• Χρόνια κόπωση
• Ανησυχία
• Κατάθλιψη

Η λεκτική βία σε μια στενή σχέση μπορεί να προκαλέσει βαθιά ψυχολογική ζημιά, η οποία μπορεί να επιμένει πολύ καιρό μετά τη λήξη της σχέσης. Μπορεί ακόμη και να προκαλέσει νευρικό κλονισμό και άγχος. Έτσι, σε σοβαρές περιπτώσεις, το θύμα της λεκτική βία μπορεί να χάσει την  εμπιστοσύνη στον εαυτό και τους γύρω του, την ταυτότητα του. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε διάσπαση, απόγνωση, θυμό, άγχος, και πολλές  άλλες συμπεριφορές.

Αν η αγάπη… τότε…
Η χρήση βίας μπορεί να φαίνεται καμιά φορά ότι κάνει καλό, το καλό αυτό όμως είναι προσωρινό, ενώ το κακό που προξενεί είναι μόνιμο.

 Χαρά Αναστασοπούλου, Λογοπαθολόγος-Λογοθεραπεύτρια

schooltime.gr
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

«Δεν μου αρέσω…»

Όταν η εμφάνιση γίνεται εμμονή (Σωματοδυσμορφική διαταραχή) 

Οι γονείς της δεκατετράχρονης Δήμητρας ζήτησαν τη βοήθειά μου, γιατί η κόρη τους τους τελευταίους μήνες παρουσιάζει εμμονή με την εμφάνισή της. Δεν της αρέσει το σώμα της, κυρίως όμως το πρόσωπό της, θεωρεί ότι δεν είναι όμορφη, λέει πως έχει μεγάλα μάγουλα και μύτη.

«Μάταια προσπαθούμε να της εξηγήσουμε ότι είναι μια χαρά κορίτσι, όμορφη, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν το δέχεται. Αρχίζει να φωνάζει, κάποιες φορές κλαίει και δεν μας πιστεύει. Διαρκώς ψάχνει ευκαιρία για να καρφώνεται στον καθρέφτη και να κοιτάζει το πρόσωπό της. Όταν είναι να βγει, τις σπάνιες φορές που αυτό συμβαίνει πια, μπορεί να χρειαστεί και δύο ώρες για να βάλει ειδικό μακιγιάζ, ώστε να καλύψει τις “ατέλειες” στο πρόσωπό της. Αυτή η κατάσταση έχει επηρεάσει όλη μας την οικογένεια. Η ίδια δεν θέλει να βγαίνει ούτε με τις φίλες της, κάποιες φορές δέχεται να έλθουν στο σπίτι μας, αλλά δεν μοιράζεται με κανέναν αυτό που της συμβαίνει. Μας ανησυχεί πολύ αυτή η κατάσταση και αναρωτιόμαστε πού οφείλεται».

Κάποιες φορές η δυσαρέσκεια του/της εφήβου για το σώμα και την εμφάνισή του ξεπερνά το αναμενόμενο και μπορεί πραγματικά να εξελιχθεί σε εφιάλτη, τόσο για τον ίδιο όσο και για ολόκληρη την οικογένεια.

Μια ουλή, ένα σημάδι, μια ελιά, το μεγάλο στήθος κ.ά. μπορεί να γίνουν εμμονή στον έφηβο, που θεωρεί ότι αυτό του το «ελάττωμα» γίνεται αντικείμενο σχολιασμού από τους άλλους και πηγή δυστυχίας για τον ίδιο. 

Μόνο που στην πραγματικότητα το πρόβλημα είτε δεν υπάρχει είτε είναι ασήμαντο για τους άλλους, όμως διογκώνεται από τον έφηβο, που βρίσκεται δέσμιος μιας εικόνας που ο ίδιος έχει φτιάξει με το μυαλό του.

Η σωματοδυσμορφική διαταραχή είναι μια σοβαρή ψυχική διαταραχή που δεν πρέπει να ταυτίζεται με τη διαταραγμένη εικόνα σώματος που παρατηρείται στις διαταραχές σίτισης.

Η τελευταία αφορά την ανησυχία του εφήβου για τη γενικότερη εικόνα του και ειδικά για το βάρος του, ενώ στη σωματοδυσμορφική διαταραχή ο έφηβος επικεντρώνεται σε ένα συγκεκριμένο μέρος ή χαρακτηριστικό του σώματός του.

Βέβαια και οι έφηβοι με διαταραχές σίτισης μπορεί να ανησυχούν υπερβολικά για ένα συγκεκριμένο μέρος του σώματός τους, αλλά αυτό συμβαίνει σε σχέση με το βάρος τους, επειδή δηλαδή νομίζουν πως έχουν κοιλιά ή περιφέρεια και όχι επειδή εκεί έχουν λ.χ. ένα σημάδι.

Το βάρος μπορεί να είναι λόγος ανησυχίας και στη σωματοδυσμορφική διαταραχή, ωστόσο αυτή η ανησυχία επικεντρώνεται σε λεπτομέρειες (φέρ’ ειπείν, μπορεί ο έφηβος να θεωρεί ότι έχει πολύ λίπος γύρω από το γόνατό του κ.ο.κ.). 

Μπορεί επίσης σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία η ανησυχία να επικεντρώνεται στην εμφάνιση των μυών (όλων ή συγκεκριμένων μυϊκών ομάδων) του εφήβου. Για παράδειγμα, μπορεί να πιστεύουν πως οι τρικέφαλοί τους είναι πολύ μικροί κ.λπ.

Αλεξάνδρα Καπάττου

Πώς να μάθετε τι γίνεται στην καρδιά του παιδιού σας

Από Λίζα Βάρβογλη

Είναι τόσο εύκολο να ξέρουμε τι συμβαίνει στο παιδί μας, όταν αυτό είναι μικρής ηλικίας. Τα μικρά παιδιά συνήθως μιλάνε για τη μέρα τους, κάνουν ερωτήσεις και βασίζονται στους γονείς τους για τα περισσότερα θέματά τους. 

Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, γίνονται πιο επιφυλακτικά και κρατάνε περισσότερα πράγματα για τον εαυτό τους. 

Πώς μπορείτε λοιπόν να κρατήσετε ανοιχτές τις γραμμές επικοινωνίας με το παιδί σας και να ξέρετε τι γίνεται στην καρδιά του; 

Εδώ σας δίνω τέσσερις βασικές ιδέες που μπορείτε να ξεκινήσετε εφαρμόζοντας ήδη από το δημοτικό σχολείο, ώστε όταν το παιδί σας φτάσει στην εφηβεία να είναι απλώς φυσιολογικό ότι έχετε αυτό το στυλ επικοινωνίας. Αν πάλι το παιδί σας είναι ήδη στην εφηβεία, μην ανησυχείτε, ποτέ δεν είναι αργά για να μάθετε τι γίνεται στην καρδιά και το μυαλό του.

1. Αποσυνδεθείτε (από τα ηλεκτρονικά) και Συνδεθείτε (συναισθηματικά)
Πολλές φορές οι γονείς ξεχνιούνται με το κινητό τους, το τάμπλετ τους, ή κάποιο άλλο ηλεκτρονικό ‘εργαλείο’ ζωής και όταν το παιδί τους μπαίνει στο σπίτι το χαιρετάνε χωρίς καν να σηκώσουν τα μάτια τους από αυτό που κάνουν. Έτσι όμως, ο γονιός χάνει πολλές πληροφορίες. 

Η πολύ απλή κίνηση του να σηκώσει το κεφάλι από το κομπιούτερ ή το κινητό και να κοιτάξει το παιδί του στα μάτια προσφέρει πολλές πληροφορίες: το παιδί μπορεί να έρθει στο σπίτι και να δείχνει αγχωμένο, στεναχωρημένο, θυμωμένο, φουρτουνιασμένο… 

Αν δεν πει κάτι, ο γονιός που ασχολείται με τα ηλεκτρονικά του δε θα αντιληφθεί τίποτα και θα χάσει μια σημαντική στιγμή επικοινωνίας και επαφής με το παιδί του. Αποσυνδεθείτε λοιπόν από τα ηλεκτρονικά και συνδεθείτε με το παιδί σας συναισθηματικά.

2. Δείξτε γνήσιο ενδιαφέρον
Κάντε ερωτήσεις που ‘σηκώνουν συζήτηση’ και δεν απαντιούνται με ένα απλό ναι ή όχι. Πολλοί γονείς φοβούνται να κάνουν ερωτήσεις στα παιδιά τους επειδή πιστεύουν ότι το παιδί τους θα θυμώσει μαζί τους ή δε θα τους απαντήσει. 

Πράγματι, ένας έφηβος μπορεί να μην απαντήσει (όχι από κακία, αλλά επειδή θέλει να κρατήσει την ιδιωτικότητά του και την αίσθηση ότι είναι κύριος του εαυτού του), αλλά σίγουρα καταγράφει το γεγονός ότι ο γονιός του κάνει ερωτήσεις. 

Γιατί είναι σημαντικό αυτό; 

Επειδή δείχνει ότι ο γονιός ενδιαφέρεται. Άσχετα αν το παιδί απαντήσει ή όχι. 

Ξεκινήστε με γενικές ερωτήσεις, που δεν απειλούν την αίσθηση αυτονομίας του παιδιού σας και δεν το κάνουν καχύποπτο. 

«Πώς ήταν η μέρα σου σήμερα;», 

«Με ποιους έπαιξες;», 

«Με ποια παιδιά σου αρέσει να κάνεις παρέα;», 

«Έγινε κάτι ενδιαφέρον στην τάξη σου σήμερα;», 

«Ποιος από τους φίλους σου έχει την περισσότερη πλάκα;», 

«Αν είχες να πας στη δουλειά σήμερα, τι είδους εργασία θα διάλεγες;» κλπ. 

Είναι σημαντικό να κάνετε ερωτήσεις που δεν έχουν σωστή ή λάθος απάντηση, ώστε το παιδί να μπορεί να απαντήσει άνετα. Μπορείτε να απαντήσετε κι εσείς στις ίδιες ερωτήσεις! Το σημαντικότερο! Η καλύτερη ώρα συζήτησης για τους προεφήβους και τους εφήβους είναι το βράδι στο κρεβάτι πριν κοιμηθούν. Εκείνη την ώρα πέφτουν οι άμυνες, χαλαρώνουν και η παρουσία της μαμάς δίπλα τους τους θυμίζει ζεστές στιγμές από μικρότερες ηλικίες, οπότε είναι πιθανότερο να ανοιχτούν για συζήτηση. Εκμεταλλευτείτε την ευκαιρία!

3. Μάθετε να ακούτε
Η έκφραση «έχουμε δυο αυτιά και ένα στόμα για να ακούμε δυο φορές περισσότερο απ’ όσο μιλάμε» ισχύει ιδιαίτερα στην επικοινωνία γονιών-παιδιών! 

Τις περισσότερες φορές οι γονείς των προεφήβων και των εφήβων εξακολουθούν να επικοινωνούν με το παιδί τους όπως όταν αυτό ήταν σε μικρότερη ηλικία: του κάνουν ερωτήσεις, επιμένουν να πάρουν μια απάντηση, λένε στο παιδί ότι κάνει λάθος (σε ζητήματα υποκειμενικά, όπως στις προτιμήσεις τους στη μουσική, ταινίες, ντύσιμο), το διακόπτουν, το νουθετούν, το προσβάλλουν και προσπαθούν να βρουν λύσεις ή να υποδείξουν στο παιδί τους τι πρέπει να κάνει. 

Όλα αυτά λειτουργούν πολύ ωραία με παιδιά μικρότερης ηλικίας, αλλά από την προεφηβεία και μετά αυτό δεν ισχύει! 

Σε μεγαλύτερες ηλικίες το παιδί θέλει ένα δεκτικό ακροατήριο, έναν γονιό που ακούει και δείχνει κατανόηση, χωρίς να σπεύδει να λύσει το πρόβλημα του παιδιού. Ο γονιός πρέπει να στηρίξει το παιδί και να το βοηθήσει να επεξεργαστεί μόνο του αυτό που το απασχολεί. Το τελευταίο που θέλει το παιδί είναι να ακούσει τον γονιό να του λέει «είδες που σου τα έλεγα;» ή «αυτό που πρέπει να κάνεις είναι…».

4. Καλλιεργήστε την ιδιότητα της υπομονής
Οι περισσότεροι γονείς χάνουν το παιχνίδι της επικοινωνίας με το παιδί τους επειδή δεν ξέρουν να περιμένουν! 

Είτε χάνουν την υπομονή τους και λένε στο παιδί τους «Αυτά είναι σαχλαμάρες! 

Άντε να ασχοληθείς με τα μαθήματά σου!» είτε σπεύδουν να δώσουν οι ίδιοι λύση στο πρόβλημα του παιδιού τους και να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους. 

Στην πρώτη περίπτωση, ο γονιός ακυρώνει το παιδί του όταν του λέει ότι «αυτά είναι σαχλαμάρες». Ίσως για τον γονιό να μην είναι κάτι σημαντικό, αλλά για το παιδί του είναι, άρα και ο γονιός θα πρέπει να το αντιμετωπίσει έτσι. 

Εξίσου λανθασμένο είναι να προσπαθεί ο γονιός να λύσει το πρόβλημα του παιδιού του. Έτσι δίνει το μήνυμα στο παιδί του ότι είναι ανίκανο και ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί τη ζωή του. 

Όταν όμως ο γονιός έχει την υπομονή να ακούσει προσεκτικά τι έχει να του πει το παιδί του, χωρίς να το κρίνει και να το κατακρίνει, αλλά βοηθώντας το να επεξεργαστεί το πώς νιώθει και τα δεδομένα της κατάστασης, όταν το στηρίζει και το ενθαρρύνει, τότε το παιδί μπορεί να σταθεί στα πόδια του και να αντιμετωπίσει τα θέματα που το απασχολούν.

varvogli
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Όταν το παιδί γίνεται ο «Γονιός των Γονιών»

«Οι γονείς μου μου δείχνουν απίστευτη εμπιστοσύνη… δεν υπάρχει περίπτωση να μην συζητήσουν μαζί μου ό,τι τους απασχολεί και το κορυφαίο είναι πως κάνουν τελικά αυτό που θα τους πω… από την μία μου δίνει δύναμη να νιώθω, ότι έχω επιρροή πάνω τους, αλλά από την άλλη είναι κουραστικό, αγχωτικό και στην τελική θέλω να ασχοληθώ εξολοκλήρου με εμένα και με τα δικά μου προβλήματα… Τα συναισθήματα μου είναι μπερδεμένα… γιατί έχω την ανάγκη να ασχοληθώ μόνο με εμένα και ταυτόχρονα αισθάνομαι ότι με αυτό τον τρόπο τους εγκαταλείπω και μου βγαίνει ενοχή; Τι να κάνω;»

Έχετε ποτέ μπει να αναλάβετε την “κηδεμονία” των γονιών σας; Είναι ένας ρόλος παγίδα, που κρύβει αμέτρητα, ανάμεικτα και αντικρουόμενα συναισθήματα. 

Ένας ρόλος που πολλοί από εμάς είχαμε και εξακολουθούμε να αναλαμβάνουμε στις πατρικές μας οικογένειες. Για καλύτερη διατύπωση… “μας είχαν αναθέσει” αυτό τον ρόλο… 

Αυτό συμβαίνει συνήθως σε οικογενειακά συστήματα, όπου οι γονείς χαρακτηρίζονται από μία δυστοκία στο να αναλάβουν τις προσωπικές τους ευθύνες, η μεταξύ τους σχέση δεν είναι εμπλουτισμένη με εμπιστοσύνη, κοντινότητα, επικοινωνία και μοίρασμα και ως επί το πλείστον και εκείνοι είχαν “κουβαλήσει” τους δικούς τους γονείς…

Είναι οξύμωρο να βλέπεις τον γιο ή την κόρη να μπαίνει να χωρίζει τους γονείς κατά την διάρκεια των τσακωμών και να προσπαθεί να φέρει ισορροπία στην “προβληματική τους σχέση”… να διαχειρίζεται τα οικονομικά του σπιτιού… να παίρνει αποφάσεις για εκείνους… να υπερασπίζεται τις λάθος επιλογές τους και να τους υποστηρίζει συνεχώς ψυχολογικά… να τους φροντίζει σαν να είναι “μωρά” και να έχει διαρκώς την έγνοια τους…. 

Αυτός ο νέος ή η νέα υπάρχει περίπτωση να αυτονομηθεί εύκολα συναισθηματικά και να ακολουθήσει ανενόχλητα και αβίαστα το δικό του/της προχώρημα; 

Είναι εύκολο για έναν άνθρωπο, που έχει μπλοκάρει συναισθηματικά στην πατρική του οικογένεια, να δημιουργήσει την δική του αμερόληπτα, ξεκάθαρα και χωρίς να σκοντάψει;

Η απάντηση, βέβαια, είναι “όχι”. Σε κάθε προσπάθεια για αυτονόμηση θα υπάρχει πάντα μεγάλο πισωγύρισμα. Τα βήματα είναι τα εξής: 

Κάνω την πρώτη κίνηση, για να προχωρήσω μπροστά… νιώθω ενοχή για αυτό… αισθάνομαι ότι εγκαταλείπω τους γονείς μου, αυτούς δηλαδή που με έχουν μεγάλη ανάγκη και που “θυσιάστηκαν” για να με μεγαλώσουν… και για αυτό τον λόγο με κάποιον τρόπο μπλοκάρω την αυτονόμηση μου και βρίσκω 1.000 δικαιολογίες για να το αναιρέσω… δεν έχω λεφτά αρκετά για να μείνω μόνος, οι γονείς μου με χρειάζονται αυτή την περίοδο, κάτσε να κάνω μία σχέση και θα το τολμήσω…. Και αν τελικά κάνω την δική μου οικογένεια… βρίσκομαι ο μισός σε αυτή… και ο μισός στην πατρική… διχοτομούμαι! 

Και για ποιο λόγο επιλέγω να δημιουργήσω κάτι δικό μου, από τη στιγμή που δεν είμαι έτοιμος να αποχωρήσω με σεβασμό, αγάπη, εκτίμηση από την πατρική μου οικογένεια; 

Οι γονείς, επίσης, βρίσκουν επιδέξιους χειρισμούς για να με πείσουν, ότι δεν είμαι έτοιμος, για να τους “εγκαταλείψω” και εγώ το αποδέχομαι, γιατί όλο αυτό γίνεται με μεγάλη φροντίδα και νοιάξιμο…

Για ποιο λόγο λοιπόν υιοθετούμε αυτόν τον ρόλο, αφού μας προκαλεί μεγάλη συναισθηματική σύγχυση; Αγαπάμε τους γονείς μας, δεν θέλουμε να τους παραβλέψουμε… αλλά αγαπάμε και εμάς τους ίδιους και δεν θέλουμε να παραβλέψουμε τις πραγματικές μας ανάγκες… 

Τι να κάνουμε λοιπόν;
Αρχικά να κατανοήσουμε, ότι τους γονείς μας τους αγαπάμε και αυτό δεν διαπραγματεύεται με κανέναν και με τίποτα. 

Είναι μόνο καλό να εκτιμάμε τις προσπάθειες τους και τους αγώνες τους να μας μεγαλώσουν και αξίζουν απίστευτο σεβασμό για αυτό το κατόρθωμα. 

Όλα αυτά, όμως, δεν ανταλλάσσονται… και πόσο μάλιστα με την διακοπή της προσωπικής μας αυτονόμησης. Είμαστε ικανοί να φροντίζουμε, να αγαπάμε, να νοιαζόμαστε τους γονείς μας και από “μακριά”, εννοώντας χωρίς να είναι αυτοσκοπός μας και δείχνοντας παραπάνω εμπιστοσύνη στην δυνατότητα τους να μάθουν να αναλαμβάνουν την ευθύνη του εαυτού τους και της κοινής ζωής τους ως ζευγάρι. 

Η λέξη “υποχρέωση” δεν έχει θέση στη σχέση γονέα – παιδιού… η προσφορά είναι απόρροια αγάπης και δέσμευσης, που δεν γίνεται εγκλωβισμός… 

Μην ξεχνάμε, όμως, ότι ο ρόλος του να είσαι “Γονιός των γονιών” έχει και δευτερογενή οφέλη, όπως το να αποκτούμε την αποδοχή, την σημαντικότητα και την επιβεβαίωση από εκείνους… 

Αξίζει να γίνεται με αυτόν τον τρόπο;

Σε αυτό το άρθρο αναφερθήκαμε γενικά στα δυναμικά, που αναπτύσσονται σε οικογενειακά συστήματα, όπου κάποιο “παιδί” (ενήλικο-ανήλικο) “κουβαλάει τους γονείς του”. 

Η κάθε οικογένεια, όμως, έχει την δική της ιδιομορφία και τα βιώματα ποικίλουν από άτομο σε άτομο. Η θεραπευτική συνέχεια, επομένως, αναλογεί να πραγματοποιηθεί στον άξονα αυτών των ιδιαιτεροτήτων…

Μαρία Αθανασιάδου, Ψυχολόγος 

schooltime

Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι