Οι Συνταγές της Πείνας -Τα Χριστούγεννα στην Κατοχή 1941- 44

Φιλέτα γαϊδουροκεφαλής και συνταγές χωρίς... υλικά. 

Τα μαύρα κουφέτα στους γάμους...

Του Νίκου Ιωάννου, από τα 24 Γράμματα 

Στα χρόνια της Κατοχής, τα χόρτα ήταν στο επίκεντρο των συνταγών στα αλµυρά φαγητά και η σταφίδα στα γλυκά. 

«Παίρνετε τις ντοµάτες, αν τις βρείτε, τις λειώνετε, τις βράζετε και µετά ρίχνετε τις ελιές: 5 µε 6 ελιές για κάθε άτοµο της οικογένειας. Να µια νόστιµη σούπα που δεν την είχατε σκεφτεί πριν». 

Τέτοιου τύπου συµβουλές έδιναν καθηµερινά οι εφηµερίδες της Κατοχής, καθώς οι ελλείψεις προϊόντων, οι αστρονοµικές τιµές και η µαύρη αγορά έκαναν την επιβίωση δύσκολη και έφερναν την ασιτία προ των πυλών. 

Αν σε κάποιον είχε περισσέψει από το µεσηµέρι ένα πιάτο φασολάκια γιαχνί, ο περίφηµος Νίκος Τσελεµεντές στη στήλη του σε εφηµερίδα πρότεινε: 

«Ψιλοκόψτε το περίσσευµα, ρίξτε το στην κατσαρόλα, ρίξτε και αρκετό νερό, βάλτε και µερικές ελιές και έτοιµη η σούπα». 

Στην εξαιρετικά ενδιαφέρουσα έρευνά της µε τίτλο «Οι συνταγές της… πείνας», η ιστορικός Ελένη Νικολαΐδου (κατεβάστε το βιβλίο σε μορφή PDF εδώ) παρουσιάζει όλες τις λεπτοµέρειες της δύσκολης καθηµερινότητας του Αθηναίου στην Κατοχή µαζί µε περισσότερες από εβδοµήντα σελίδες µε τις συνταγές που χρησιµοποιούσαν τότε οι άνθρωποι για να στρώνουν ένα τραπέζι, έστω και εκ των ενόντων. 

Φασολάκια χωρίς φασόλια, µουσταλευριά χωρίς… µούστο, βλίτα ογκρατέν, βλιτοκεφτέδες, βιεννέζικο «νόκερλ» από πατάτες, λάχανο µε κάστανα, µελιτζάνες µε πουρέ πατάτας, κολοκύθια γεµιστά µε τραχανά, σπανακοπίλαφο, σέσκουλα πουρέ, κυδωνόπαστο, µαρµελάδα πορτοκάλι χωρίς ζάχαρη, τσάι πορτοκαλιού. 

Όλα αυτά είχαν όνοµα και µάλιστα ευφάνταστο: λέγονταν «πολεµικά εδέσµατα». 

Φασολάκια χωρίς φασόλια και µουσταλευριά χωρίς… µούστο 

Στα Χαυτεία υπήρχαν ζαχαροπλαστεία που πωλούσαν γλυκίσµατα ακατάλληλα προς βρώση, κατασκευασµένα µε τσουένι (ρίζα κέθρου) και άλλες επιβλαβείς ουσίες. 

Το σαπούνι ήταν σπάνιο. 

Κάποιοι αετονύχηδες πωλούσαν νέο είδος σαπουνιού που, αν το χρησιµοποιούσες, κατέστρεφες τα ρούχα σου ή βρώµιζες το σώµα σου χειρότερα από πριν. 

Οι γάµοι γίνονταν µε µαύρα κουφέτα! 

Επειδή τα κουφέτα ήταν πανάκριβα και δυσεύρετα, έφτιαχναν κουφέτα από καμένη ζάχαρη. 

Ως νόστιµο χειµωνιάτικο φρούτο οι άνθρωποι κατανάλωναν κούµαρα. 

Τα κούµαρα έχουν γλυκιά γεύση, αλλά είναι γεµάτα µε σκληρούς σπόρους και πρέπει να τρώγονται σε µια συγκεκριµένη φάση ωρίµανσης, ενώ δεν αντέχουν σχεδόν καθόλου µετά τη συγκομιδή. 

Σαρδέλες για δώρο 

Στις γιορτές, οι Αθηναίοι συνέχιζαν να ανταλλάσσουν επισκέψεις, αλλά για δώρα έδιναν τρόφιµα. Τα καταστήµατα πλάσαραν στις βιτρίνες ως καλύτερα δώρα µεγάλες στολισµένες σακούλες που περιείχαν δύο κοµµάτια µαντολάτο, δύο κοµµάτια παστέλι, πενήντα φιστίκια, πενήντα αµύγδαλα κ.ο.κ. 

Οι βασιλόπιτες από χαρουπάλευρο και σταφίδες κόστιζαν µια περιουσία. 

Τα Χριστούγεννα του 1941 ένα µαγαζί πωλούσε για πρωτοχρονιάτικο δώρο παστές σαρδέλες. 

Ο καθένας πωλούσε ό,τι µπορούσε. Κατάστηµα που προπολεµικά πωλούσε µόνο ηλεκτρικά είδη τώρα δίπλα στην ηλεκτρική συσκευή είχε ένα µικρό, πανάκριβο γλυκό,50 δραχµές το κοµµάτι. 

Και τα γνωστά ανθοπωλεία της Βασιλίσσης Σοφίας στη Βουλή πουλούσαν επίσης µελιτζάνες, κολοκυθάκια και παντζάρια… 

Oι ελλείψεις προϊόντων, οι αστρονοµικές τιµές, και η µαύρη αγορά έκαναν την επιβίωση δύσκολη και έφερναν την ασιτία προ των πυλών 

Γάτες και σκύλοι στο τραπέζι 

Τον πρώτο χειµώνα της Κατοχής εξαφανίστηκαν από την Αθήνα γάτες και σκύλοι για ευνόητους λόγους. Η Αστυνοµία συνέλαβε κάποιον που προσπαθούσε να πουλήσει σκύλο ράτσας «λουλού» ως αρνάκι γάλακτος. Αλλος συνελήφθη να πουλάει κοκκινιστές γάτες στην κατσαρόλα, ενώ µια γάτα ήταν γδαρµένη και την πωλούσε για κουνέλι. 

Σε µια συνοικία της Αθήνας, τον Ασύρµατο, µια γυναίκα έσφαζε σκυλιά, τα µαγείρευε και τα πουλούσε ως φαγητό. Όταν πιάστηκε, είχε µαγειρέψει έναν σκύλο µε κολοκυθάκια. 

Το σκληρό κρέας είχε βάλει σε υποψίες έναν πελάτη που µασούσε το κρέας και δεν µπορούσε να το καταπιεί. Τον Μάρτιο του 1942 συνελήφθη κάποιος που είχε µαζί του τρεις γαϊδουροκεφαλές και τις πήγαινε σε εστιατόριο. Ο εν λόγω πολίτης έσφαζε συστηµατικά γαϊδούρια και τα καλύτερα κοµµάτια των ζώων τα πωλούσε σε πολυκατοικίες του Κολωνακίου ως… µοσχαρίσια φιλέτα. 

Τα λιγότερο καλά τα πήγαινε σε άλλες συνοικίες. Στην Καισαριανή διέθεταν κατά σύστηµα το κοινό αλογίσιο κρέας, το οποίο γινόταν ανάρπαστο. 

Ο Τύπος, µάλιστα, δεν δίστασε να επιδοκιµάσει την πρακτική: «Σ’ όλον τον κόσµον τρώγεται το άλογον. Και εφ’ όσον έχει επιστηµονικώς διαπιστωθεί ότι είναι κατάλληλον προς βρώσιν είναι ακατανόητον, µε τας σηµερινάς µάλιστα δυσχερείας, να το κρατάµε µακριά από τις κουζίνες µας»....

Διαβάστε όλο το άρθρο: mixanitouxronou
teleytaiaexodos
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Μίλτος Σαχτούρης - Το ψωμί

(Ο Μίλτος Σαχτούρης εμπνεύστηκε το ποίημα αυτό από την πείνα της Κατοχής.)

Ένα τεράστιο καρβέλι, μια πελώρια φραντζόλα ζεστό
ψωμί, είχε πέσει στο δρόμο από τον ουρανό
ένα παιδί με πράσινο κοντό βρακάκι και με μαχαίρι
έκοβε και μοίραζε στον κόσμο γύρω,
όμως και μια μικρή, ένας μικρός άσπρος άγγελος, κι αυτή
μ’ ένα μαχαίρι έκοβε και μοίραζε κομμάτια γνήσιο ουρανό
κι όλοι τώρα τρέχαν σ’ αυτή, λίγοι πήγαιναν στο ψωμί,
όλοι τρέχανε στον μικρόν άγγελο που μοίραζε ουρανό!
Ας μην το κρύβουμε. Διψάμε για ουρανό.  

Από Τα Τετράδια της Αμπάς
Φιλοξενία: Το Χαμομηλάκι

Στα Χρόνια της Μεγάλης Πείνας

Το κείμενο αυτό ίσως να μην διεκδικεί δάφνες συγγραφικού λόγου, αλλά εμπεριέχει τις αυθεντικές μαρτυρίες ενός παππού που έζησε σε ομολογουμένως δύσκολες εποχές.

Γράφει μισή σελίδα κάθε φορά, στην διμηνιαία εφημερίδα ενός χωριού που για την ιστορία λέγεται Λουσικά και βρίσκεται 24 χιλιόμετρα δυτικά της Πάτρας.

Έχει κάποια συντακτικά λαθάκια αλλά νομίζω ότι δεν υπάρχει κανένας λόγος να τα διορθώσω. 
Απλές κουβέντες,

τίποτα παραπάνω - τίποτα παρακάτω.

Ο Πάνος Δημ. Ντούμας θυμάται και γράφει...

Για να καταφέρει ο πεινασμένος κόσμος να βρει κάτι να φάει, άρχιζε και πούλαγε τα υπάρχοντα του.

Βγαίνουν έξω στο χωριό και πουλούσαν ό,τι μπορεί να σκεφτεί ο ανθρώπινος νους. Κοστούμια, μεγαλοκυρίες τις γούνες τους, εσώρουχα, ραπτομηχανές, γραμμόφωνα, κεντήματα, σερβίτσια κλπ.

Ορισμένοι πουλούσαν και τα σπίτια τους για λίγα τσουβάλια στάρι.

Μια ημέρα που ήμουν στο στέκι που πουλούσα τα χόρτα (Σμύρνης και Παναχαϊκού) μου λέει ο μπακάλης που είχε μαγαζί δίπλα: 

Ρε Παναγιώτη αυτό το σπίτι απέναντι είναι του κουνιάδου μου και το πουλάει για 500 οκάδες στάρι.

Πες του πατέρα σου να το πάρετε εσείς γιατί σε έχω αγαπήσει .

Ήταν ένα διώροφο νεοκλασικό. 
Όταν ήρθα το βράδυ και το είπα στους γονείς μου, η μητέρα μου άρχισε τα κλάματα και μου είπε: 

αυτό παιδάκι μου μη διανοηθείς ποτέ να το κάνεις και αύριο θα βάλεις 10 οκάδες στάρι σε μια σακούλα, θα πας σ` αυτό το σπίτι, θα χτυπήσεις το χτυπητήρι, όταν σου ανοίξουν θα αφήσεις από μέσα τη σακούλα και θα εξαφανιστείς.

Αυτά τα διδάγματα νομίζω ότι με βάλανε σε καλό δρόμο στη ζωή .

Στο χωριό μου περνούσαν κάθε μέρα δεκάδες άνθρωποι διαφόρων ηλικιών ζητιανεύοντας μια φέτα ψωμί. Σε ποιον να πρωτοδώσεις ;

Μια μέρα που όργωνα στο χωράφι μας για να σπείρουμε αργότερα αραποσίτι, κάθισα για να φάω 50 μέτρα μέσα από το δρόμο, τότε έρχεται μια γυναίκα ηλικιωμένη φορτωμένη στην πλάτη την πραμάτεια της.

Πιάνεται από το φράχτη και με κοιτούσε που έτρωγα χωρίς να μου μιλάει.

Εγώ άργησα να καταλάβω ότι αυτή θα πείναγε. Παίρνω το ψωμί και το τυρί που μου είχαν μείνει και της τα πάω.

Αυτή δεν τα παίρνει αλλά γονατίζει σηκώνει τα χέρια ψηλά και λέει :

Αν είναι Θεός το χωράφι να θησαυρίσει.

Είναι αλήθεια ότι χωρίς να βρέξει την άνοιξη, το αραποσίτι θησαύρισε.

Στην Αχαΐα οι Ιταλοί είχαν δυο αστυνομίες. Την Καραμπινιερία που ήτο για την τάξη και την Φινετσαρία που ήτο οικονομικής φύσεως.

Αυτή μάζευε τα αγαθά του κόσμου.

------------
Η Ελληνική αστυνομία ήτο ακόμη στο χωριό μας.

Οι Ιταλοί έρχονται τακτικά στο χωριό και συνεργάζονται με την Ελληνική αστυνομία. Μια ημέρα τον Ιούνιο 1941 έδωσαν διαταγή οι Ιταλοί να παραδώσουν οι Έλληνες όλα τα όπλα πολεμικά , κυνηγετικά και πιστόλια, εντός δυο ημερών.

Πραγματικά όλοι από φόβο πήγαν και παρέδωσαν . (σσ. Ζαρατούστρα: εγώ ξέρω έναν που δεν! Ο προπάππους μου έκρυψε το πιστόλι του κάτω από τα κεραμίδια! Φοβερή κρυψώνα.)

Δυστυχώς σε κάθε δύσκολη εποχή που έχει περάσει η Ελλάδα υπάρχουν και οι προδότες ή πες τους και ρουφιάνους.

Έτσι λοιπόν στη προκειμένη περίπτωση πήγε κάποιος στους Ιταλούς και τους λέει ότι: Ο Φώτης Σπυρόπουλος και ο Γεώργιος Σπαλιάρας είναι οπλουργοί και λόγω του επαγγέλματος έχουν πολλά όπλα.

Τους κάλεσαν στην Καραμπινιερία και αφού αρνήθηκαν γιατί ασφαλώς δεν ήσαν οπλουργοί και δεν είχαν όπλα τους σάπισαν στο ξύλο .

Πήγε λοιπόν μια επιτροπή από το χωριό με τον παπά- Βασίλη, τον πρόεδρο και δυο τρεις άλλους και βεβαιώσαν ενόρκως ότι ήσαν αθώοι. Κάναν όμως μήνες να αναρρώσουν απ το πολύ ξύλο.

Πέρασε το καλοκαίρι και σχετικώς καλά τα πηγαίναμε με δαύτους.

Είμαστε όμως υποχρεωμένοι φεύγοντας απ το σχολείο των Βραχνεΐκων να χαιρετούμε το σκοπό με την σημαία τους που είχαν εκεί στο φυλάκιο , σηκώνοντας το χέρι μας φασιστικά και να λέμε «vintcere ».

O Γιώργης Ζαφειρακόπουλος κάποια μέρα δεν χαιρέτησε, πετάγεται μέσα απ το φυλάκιο κάποιος λοχίας, τον κατεβάζει απ το άλογο και τον υποχρεώνει να περάσει δέκα φόρες πέρα-δώθε να χαιρετά και να φωνάζει «vintcere» .

Έτσι περάσαμε με τους Ιταλούς κάπως άφοβα εκτός απ το πλιάτσικο που έκαναν μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1941. 
Είχαμε θαρρέψει και ο κόσμος καθόταν μέχρι πολύ αργά το βράδυ. Την παραμονή του Αγίου Βασιλείου ήταν όλοι οι χωριανοί στο καφενεί. Κατά τις 10 η ώρα μπήκε στα μαγαζιά πολύς Ιταλικός στρατός...

...........

* Ο κυρ Παναγιώτης σήμερα (Οκτώβρης 2009) είναι 86 ετών και προ δεκαπενταετίας που είχε τις δυνάμεις πούλαγε κρασί με ένα παλιό αγροτικό, για να ζήσει .

Kαι τώρα ας κάνω ένα ρητορικό ερώτημα

Πόσοι άραγε σήμερα κάτοικοι Εκάλης, Κηφισιάς με "γαλλικά και πιάνο" είχαν παππού μαυραγορίτη, που έκλεβαν τις περιούσιες πεινασμένων ανθρώπων για ένα σακί σιτάρι;

Μακάρι να υπήρχαν πολλοί σαν τον κύριο Πάνο και την μητέρα του . ........

musicheaven